Adhyaya 21

Verse 1

देव्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण चन्द्रस्योत्पत्ति कारणम् । चिह्नं यथाऽभवत्तस्य सांप्रतं तत्प्रकीर्त्तय

女神は言われた。「月の起こりの因は、余すところなく聞き終えました。いま、彼に現れた特別なしるしがどのように生じたのか、そのまま語りなさい。」

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्रह्मणस्तु पुरा देवि दक्षो नाम सुतोऽभवत् । प्रजाः सृजेति उद्दिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा

イーシュヴァラは語った。「いにしえに、女神よ、ブラフマーにはダクシャ（Dakṣa）という御子があった。かつてダクシャはスヴァヤンブー（Svayambhū、ブラフマー）より、子孫を生み出し衆生を増やすよう命じられた。」

Verse 3

षष्टिं दक्षोऽसृजत्कन्या वैरिण्यां वै प्रजापतिः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

プラジャーパティ・ダクシャはヴァイリニー（Vairiṇī）より六十人の娘をもうけた。そのうち十人をダルマ（Dharma）に、十三人をカシュヤパ（Kaśyapa）に与えた。

Verse 4

सप्त विशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते

さらに二十七人をソーマ（Soma）に、四人をアリシュタネーミ（Ariṣṭanemi）に、二人をブリグの子に、そして二人を賢者クリシャーシュヴァ（Kṛśāśva）に与えた。

Verse 5

द्वे चैवांगिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवि मातॄणां प्रजाविस्तरमादितः

同様に、アンギラス（Aṅgiras）にも二人を与えた。いま、女神よ、それら母たちの名を詳しく聞き、また初めよりその子孫がいかに広がったかを聴くがよい。

Verse 6

मरुत्वती वसुर्जामी लंबा भानुररुन्धती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनि

輝ける者よ、（その名は）マルトヴァティー（Marutvatī）、ヴァス（Vasu）、ジャーミー（Jāmī）、ランバー（Lambā）、バーヌ（Bhānu）、アルンダティー（Arundhatī）、さらにサンカルパー（Saṃkalpā）、ムフールター（Muhūrtā）、サーディヤー（Sādhyā）、ヴィシュヴァー（Viśvā）である。

Verse 7

धर्म पत्न्यः समाख्याता दक्षः प्राचेतसो ददौ । अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसैव च

かくして、ダルマの妃たちの名は説き示された。プラーチェタスの子ダクシャもまた、アディティ、ディティ、ダヌ、さらに同様にアリシュターとスラサーを授けたのである。

Verse 8

सुरभिर्विनता चैव नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुस्तद्वत्तासां पुत्रान्वदामि वै

またスラビーとヴィナターがあり、さらに名をクローダヴァシャー、トヴィラーという者がいる。加えてカドゥルー、トヴィシャー、ヴァスも同様である。まことに、彼女らの子らを語ろう。

Verse 9

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् । मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा

ヴィシュヴァーからはヴィシュヴェーデーヴァたちが生まれ、またヴィシュヴァーよりサーディヤたちはサーディヤを生じた。マルトヴァティーからはマルトたちが生まれ、ヴァスからも同様にヴァスたちが現れ出た。

Verse 10

भानोस्तु भानवस्तेन मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबाया घोषनामानो नागवीथिस्तु जामिजा

バーヌからはバーナヴァたちが生まれ、ムフールターからはムフールタカたちが生まれた。ランバーからはゴーシャナーマナと呼ばれる者たちが現れ、ジャーミからはナーガヴィーティが生まれた。

Verse 11

संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानलोऽनिलः

サンカルパーからサンカルパが生まれた。ダルマの子として十柱が記憶される—アーパ、ドルヴァ、ソーマ、ダラ、そしてアナラとアニラである。

Verse 12

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदंड्यः श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा

プラティユーシャ（Pratyūṣa）とプラバーサ（Prabhāsa）は、八柱のヴァス（Vasu）のうちに数えられると称えられる。アーパ（Āpa）の子としては、ヴァイダンダヤ（Vaidaṇḍya）、シュラマ（Śrama）、シャーンタ（Śānta）、ドヴァニ（Dhvani）が語られる。

Verse 13

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः । सोमस्य भगवाञ्छर्वो ध्रुवश्च गृहबोधनः

ドゥルヴァ（Dhruva）の子は、世の循環を司る尊きカーラ（Kāla）である。ソーマ（Soma）の子は福徳のシャルヴァ（Śarva）。またドゥルヴァは、家々を目覚めさせる者とも語られる。

Verse 14

हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविण स्मृतः । मनोजवोऽनिलस्यासीदविज्ञातगतिस्तथा

フタハヴィヤヴァハ（Hutahavyavaha）はダラ（Dhara）の子として記憶され、ドラヴィナ（Draviṇa）もまた同様である。アニラ（Anila）からはマノージャヴァ（Manojava）と、さらにアヴィジュニャータガティ（Avijñātagati）が生まれた。

Verse 15

देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवन्सुताः । बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी

福徳あるヨーギー、デーヴァラ（Devala）はプラティユーシャ（Pratyūṣa）の子として生まれた。またブヴァナー（Bhuvanā）—ブリハスパティ（Bṛhaspati）の妹—はブラフマンを語る者、聖なる真理を知る者であった。

Verse 16

प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः

彼女はヴァス（Vasu）八柱の第八、プラバーサ（Prabhāsa）の妻であった。その子はヴィシュヴァカルマン（Viśvakarmā）、宇宙の工匠—プラジャーパティ（Prajāpati）、諸技芸の創造者である。

Verse 17

तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते । मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्

今、兜率（トゥシタ）に属するサーディヤたちの名を汝に告げよう。マノ、アヌマンター、プラーナ、ナラ、アパーナ、そしてヴィーリヤヴァーン。

Verse 18

भक्तिर्भयोऽनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चैव प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः

バクティ、バヤ、アナガ。さらにハンサとナーラーヤナ。ヴィブとプラブもまた—これらが十二のサーディヤとして称えられる。

Verse 19

कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि सन्ततिं वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो र्यमा

麗しき肌の御方よ、今カश्यパ（カシュヤパ）の系譜を告げよう。アムシャ、ダーター、バガ、トヴァシュトリ、ミトラ、ヴァルナ、そしてアリヤマー。

Verse 20

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

ヴィヴァスヴァーン、サヴィトリ、プーシャン、アムシュマーン、そしてヴィシュヌもまた—千の光条を放つこれらは十二アーディティヤとして記憶される。

Verse 21

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

アジャイカパード、アヒルブドゥニヤ、ヴィルーパークシャ、ライヴァタ。さらにハラ、バフルーパ、トリヤンバカ、スレーシュヴァラ—これらはルドラの顕現として宣べられる。

Verse 22

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः

サーヴィトラ、ジャヤンタ、ピナキー、アパラージタ——これらはルドラと宣せられ、神々の衆の十一の主である。

Verse 23

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्

ディティはカश्यパより、力を誇る二人の子を得た。すなわち、卓越せるヒラニヤカシプと、その弟ヒラニヤークシャである。

Verse 24

हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोकोगीतः पुरातनैः

ヒラニヤカシプについて、古のダイティヤたちは、伝承の古き讃歌の偈を歌い上げた。

Verse 25

राजा हिरण्यकशिपुर्यांयामाशां निरीक्षते । तस्यां तस्यां दिशि सुरा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः

王ヒラニヤカシプがいずれの方角を見やっても、その方角において神々は大聖仙らと共に礼拝し、敬意を捧げた。ヒラニヤカシプには、甚だ強大なる四人の子があった。

Verse 26

प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्रादस्ततः परः । ह्रादश्चैव ह्रदश्चैव पुत्राश्चैते प्रकीर्तिताः

彼らのうち、プラフラーダが長子、次いでアヌフラーダ、その後にフラーダとフラダ——これらの子らはこのように数え挙げられる。

Verse 27

उभौ सुन्दोपसुन्दौ तु ह्रदपुत्रौ बभूवतुः । ह्रादस्य पुत्रस्त्वेकोऽभून्मूक इत्यभिविश्रुतः

スンダとウパスンダの二人は、フラダ（Hrada）の子として生まれた。またフラーダ（Hrāda）にはただ一人の子があり、世に広くムーカ（Mūka）として知られた。

Verse 28

मारीचः सुंदपुत्रस्तु ताडकायामजायत । दण्डके निहतः सोऽयं राघवेण वलीयसा

スンダの子マーリーチャ（Mārīca）はターḍカー（Tāḍakā）より生まれ、ダンダカ（Daṇḍaka）の森にて、剛勇なるラ―ガヴァ（Rāghava、すなわちラーマ）に討たれた。

Verse 29

मूको विनिहतश्चापि कैराते सब्यसाचिना । संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले

またキラ―タ（Kirāta）の物語においても、ムーカ（Mūka）はサヴィヤサーチー（Savyasācī、アルジュナ）に討たれた。さらにダイティヤ、サンフラーダ（Saṃhrāda）の系譜にはニヴァータカヴァチャ（Nivātakavaca）らが生まれた。

Verse 30

तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता निहताः सव्यसाचिना । गवेष्ठी कालनेमिश्च जंभो वल्कल एव च

サヴィヤサーチー（Savyasācī、アルジュナ）は名高き敵を三倶胝（crore）討ち滅ぼした――ガヴェーシュティー（Gaveṣṭhī）、カーラネーミ（Kālanemi）、ジャンバ（Jambha）、そしてヴァルカラ（Valkala）である。

Verse 31

जृंभः षष्ठोनुजस्तेषां स्मृताः प्रह्रादसूनवः । शुंभश्चैव निशुंभश्च गवेष्ठिनः सुतौ स्मृतौ

ジュリンバ（Jṛmbha）は彼らのうち第六の弟として記憶され、彼らはプラフラーダ（Prahrāda）の子らであると伝えられる。またシュンバ（Śuṃbha）とニシュンバ（Niśuṃbha）は、ガヴェーシュティー（Gaveṣṭhī）の子として記憶される。

Verse 32

धनुकश्चासिलोमा च शुंभपुत्रौ प्रकीर्तितौ । विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेकः प्रतापवान्

ダヌカとアシローマは、シュンバの二人の पुत्र（子）として称えられる。さらに、ヴィローチャナの子はただ一人バリであり、武勇において大いに力強かった。

Verse 33

हिरण्याक्षसुताः पंच विक्रांताः सुमहाबलाः । अन्धकः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

ヒラニヤークシャの五人の पुत्र（子）らは、勇猛にして大いなる力を備えていた。すなわちアンダカ、シャクニ、そして同じくカーラナーバである。

Verse 34

महानाभश्च विक्रांतो भूतसंतापनस्तथा । शतं शतसहस्राणि निहतास्तारकामये

勇猛なるマハーナーバ、そしてブータサンターパナもまた（その中にいた）。ターラカーをめぐる戦において、幾十万もの者が討たれた。

Verse 35

इति संक्षपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः । यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

かくして簡略に、カश्यパの系譜の継承が語られた。これによって、 देव（神々）・アスラ・人間を含む一切の世界が遍く満たされている。

Verse 36

अथ याः कन्यका दत्ताः सप्तविंशतिरिंदवे । तासां मध्ये महादेवि प्रिया तस्य च रोहिणी

さて、月に与えられた二十七人の乙女たちのうち、 ओ महान女神よ、ローヒニーこそが彼の最愛であった。

Verse 37

अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येतिवल्लभा । बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

そのとき彼女たちの中で、ローヒニー女神はナクシャトラの主たる月神にとって、命の息よりもなおいとおしい存在となった。

Verse 38

सर्वास्ताः संपरित्यज्य रोहिण्या सहितो रहः । रेमे कामपरीतात्मा वनेषूपवनेषु च । रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च

ほかの者をすべて退け、彼はローヒニーとひそかに寄り添い、欲に覆われた心のままに歓楽した――森と林苑、麗しき地、山の裂け目、洞窟において。

Verse 39

अथ ता दुःखसंपन्नाः पत्न्यः शेषा यशस्विनि । जग्मुश्च शरणं दक्षं वचनं चेदमब्रुवन्

そのとき残りの妻たちは悲しみに沈み、ああ栄光ある者よ、ダクシャのもとへ帰依して赴き、次の言葉を述べた。

Verse 40

सोमः सर्वा तिक्रम्य रोहिण्या सह मोदते । संवत्सरसहस्रं तु क्रीडमानो यथासुखम्

ソーマは他のすべてを顧みず、ただローヒニーとともに喜び、思うがままに戯れて千年を過ごした。

Verse 41

अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः

しかし残る二十六は汚れを帯び、栄光を失った。婚礼の手取りの儀より、月はただローヒニーのもとにのみ留まった。

Verse 42

संवत्सरसहस्रं तु जानात्येकां स शर्वरीम् । परित्यक्ता वयं तात शशिना दोषवर्जिताः

千年のあいだ、彼は我らとただ一夜のみを知った。父上よ、我らは咎なき身でありながら、月神に捨てられました。

Verse 43

स रेमे सह रोहिण्या अस्माकमसुखप्रदः । अस्माकं दुःखदग्धानां श्रेयोऽतो मरणं भवेत्

彼はローヒニーと戯れて、我らには苦しみのみを与えた。悲嘆の火に焼かれる我らには、これより死のほうがましであろう。

Verse 44

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दुःखार्तानां प्रजापतिः । ब्रह्मतेजः समायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः । जगाम यत्र ऋक्षेशो वचनं चेदमब्रवीत्

悲しみに悩む娘たちの言葉を聞くや、プラジャーパティ（ダクシャ）は梵の光輝を具え、娘への愛に引かれて、星々の主のもとへ赴き、次の言葉を告げた。

Verse 45

समं वर्त्तस्व कन्यासु मामकासु निशाकर । अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि न संशयः

「我が娘たちに対して等しく振る舞え、夜を成す月神よ。さもなくば、汝は必ずや罪過を分かち受ける。疑いはない。」

Verse 46

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्

その言葉を聞くと、星々の主は恥じて頭を垂れたまま立ち、ダクシャの前で「然り、そういたしましょう」と答えた。

Verse 47

अद्यप्रभृति विप्रर्षे समं वर्त्तयितास्म्यहम् । पुत्रीभिस्तव सत्यं वै शपेऽहं शपथेन ते

今日より、ああ婆羅門の聖仙よ、汝の娘たちに対し我は等しく振る舞おう。まことに、我は汝に誓いの言葉をもって誓う。

Verse 48

एवं प्रतिज्ञासंयुक्ते निशानाथे तदांबिके । सर्वा रूपेण संयुक्तास्तस्य कन्या निवेदिताः

かくして、夜の主（月神）がその誓約により縛られたとき、ああ母アンビカーよ、かの乙女たちは皆、再び美と光輝を備えて彼に捧げられた。

Verse 49

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

ダクシャは己の住まいに帰り、至上の安らぎを得た。だが月は、女神よ、以前と同じくローヒニーにひたすら心を寄せ続けた。

Verse 50

संपरित्यज्य ताः सर्वाः कामोपहतमानसः । अथ भूयस्तु ताः सर्वा दक्षं वचनमब्रुवन्

他は他の者すべてを捨て、欲望に心を打たれて背を向けた。すると彼女らは皆、再びダクシャに言葉を述べた。

Verse 51

मलिनास्ताः कृशांग्यश्च दीनाः सर्वा विचेतसः । ततो दृष्ट्वा तथारूपं दक्षो मोहमुपागतः

彼女らは汚れ、手足はやせ細り、哀れに沈み、皆が苦悩に心を失った。その姿を見てダクシャは迷妄に陥った。

Verse 52

लब्धसंज्ञः पुनः सोऽपि क्रोधोद्भूततनूरुहः । उवाच सर्वाः स्वाः पुत्रीः किमित्थं मलिनांबराः । किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः कथयध्वं ममानघाः

意識を取り戻すと、怒りにより全身の毛が逆立ち、彼は娘たち皆に言った。「なぜそのように汚れた衣をまとっているのか。なぜ皆、光彩を失っているのか。告げよ、汝ら罪なき者たちよ。」

Verse 53

असुरान्सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान्पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः

「アスラどもとその従者はもとより、ほかのいかなる者であれ、ああ神々の中の最勝者よ——今日、我が娘たちよ、我は必ずや呪詛によって彼らを打ち倒す。疑いはない。」

Verse 54

एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन्

ダクシャにそう告げられると、彼女たちは皆、そろって語り出した。

Verse 55

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः

「しかも夜の主は、主よ、我らにその御側にある分け前を、たとえ一季分すらお与えになりません。ゆえに私たちは再びあなたの御許へ参りました。」

Verse 56

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः

「あなたの戒めを顧みず、彼は密かにローヒニーにのみ心を寄せました。欲望に覆われた心のまま戯れ楽しみ、私たちの悲しみを増すばかりでした。」

Verse 57

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चंद्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम्

彼女たちの言葉を聞くや、ダクシャは怒りにとらわれた。おお大女神よ、彼は月神のもとへ赴き、目の前に立つその者を面と向かって呪った。

Verse 58

अनादृत्य हि मे वाक्यं यस्मात्त्वं रोहिणीरतः । संत्यज्य पुत्रीश्चास्माकं शेषा दोषेण वर्जिताः । तस्माद्यक्ष्मा शरीरं ते ग्रसिष्यति न संशयः

「わが言葉を顧みず、ローヒニーにのみ執着し、罪なき我らの他の娘たちを捨てたゆえに、ゆえにヤクシュマーという消耗の病が汝の身をむしばむ。疑いはない。」

Verse 59

एतस्मिन्नेव काले तु यक्ष्मा पर्वतपुत्रिके । दक्षेण तु समादिष्टस्तस्य कायं समाविशत्

まさにその時、山の娘よ、ダクシャの命によって放たれた病ヤクシュマーが、彼の身体へと入り込んだ。

Verse 60

यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ क्षयं याति दिनेदिने

ヤクシュマーに身をとらえられ、彼は日ごとに衰え、やせ細っていった。

Verse 61

एवं सोमस्तु दक्षेण कृतशापो गतप्रभः । पपात वसुधां देवि निश्चेष्टो रोहिणीयुतः

かくしてソーマは、ダクシャの呪いを受けて光輝を失い、おお女神よ、ローヒニーを伴って大地に倒れ、身動きひとつしなかった。

Verse 62

लब्ध्वसंज्ञो मुहूर्तेन रोहिणीवाक्य मब्रवीत्

しばしして意識を取り戻すと、彼はローヒニーに向かって言葉を語った。

Verse 63

देवि कार्यं किमधुना त्वत्पित्रा शापितो ह्यहम् । क्षयकुष्ठेन संयुक्तः किं करोम्यधुना प्रिये

「おお女神よ、いま何をなすべきか。まことに私は汝の父に呪われた。衰耗の病と癩に苦しめられている、愛しき者よ、今いかにすればよいのか。」

Verse 64

एवमुक्ता रोहिणी तु बाष्पव्याकुललोचना । दक्षशापहतं दृष्ट्वा सोमं वचनमब्रवीत्

そう告げられたローヒニーは涙に目を曇らせ、ダクシャの呪いに打たれたソーマを見て、次の言葉を語った。

Verse 65

येन शापस्तु ते दत्तस्तमेव शरणं व्रज । स ते शापाभिभूतस्य नूनं श्रेयो विधास्यति

「汝に呪いを与えたその者こそに、帰依して庇護を求めなさい。呪いに圧される汝のために、必ずや最善を整えてくださるでしょう。」

Verse 66

लप्स्यसे तत्प्रसादात्त्वं प्रभां पूर्वोचितां शुभाम्

「その御恩寵によって、汝は吉祥なる光輝を再び得るでしょう。かつて汝にふさわしかったあの輝きが戻るのです。」

Verse 67

रोहिण्या वचनं श्रुत्वा गतो दक्षसमीपतः । चंद्रः प्रोवाच विनयाद्वाष्प व्याकुललोचनः

ローヒニーの言葉を聞くと、チャンドラはダクシャのもとへ赴き、へりくだって—涙に乱れる眼をもって—語りかけた。

Verse 69

त्वया क्रोधपरीतेन कारणे वाप्यकारणे । अनुकंपां च मे कृत्वा कार्यं शापस्य मोक्षणम्

「理由があろうとなかろうと、怒りに覆われてあなたは我に呪詛を下された。いま憐れみを垂れ、呪いの解放を成し遂げてください。」

Verse 70

विदितं तु महाभाग शप्तोहं येन कर्मणा । कुरुष्वानुग्रहं दक्ष मम दीनस्य याचतः

おお大いなる幸運の御方よ、いかなる業によって我が呪われたかはすでに知られております。おおダクシャよ、乞い願うこの哀れな者に恩寵を—慈悲を—お授けください。

Verse 71

एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्

このように大いなる魂のソーマが嘆き訴えると、（ダクシャは）憐れみを施そうと心を定め、次の言葉を告げた。

Verse 72

दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः

ダクシャは言った。「ソーマよ、我が呪いに打たれた汝は、たとえ神々であっても救い出すことはできぬ。だがソーマよ、我が汝に告げることは、必ずそのとおりに成る。疑いはない。」

Verse 73

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवंति हि तानि वै

寿命、業（カルマ）、財、学び、そして死に至るまで――前もって定められ造られたものは、そのまま確かに現れ出る。

Verse 74

असुराश्च सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेपि शक्ता न त्रातुं वर्जयित्वा महेश्वरम्

阿修羅も天（デーヴァ）も、ほかの夜叉・羅刹の類も――大自在天マヘーシュヴァラを除いて、誰ひとり汝を救うことはできない。

Verse 75

एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्य ति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकर

この者たちへの呪いは、わたしが授けた。だがシャンカラは恩寵を垂れ給う。衆生の主パシュパティ、バヴァを除いて、他に救える者はない。ゆえに直ちに、速やかに赴き、正しくシャンカラを礼拝せよ。

Verse 76

न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम्

おおチャンドラよ、汝を再び清浄に成し得る者は他にない――青き喉のシティカンṭハ、ウマーの夫たるマハーデーヴァを除いて。

Verse 77

दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहष्टेनांतरात्मना

ダクシャの言葉を聞くと、ソーマは合掌して立ち、ついで内心の歓びをもってソーマは答えた。

Verse 78

भगवन्यदि तुष्टोसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः

おお主よ、もしあなたがこの帰依者である私を喜んでくださるなら、尊き誓願を保つ御方よ—すでに恩寵を垂れようと御心を定められたのなら、告げてください、シヴァはどこにおられ、いかに近づけばよいのですか。

Verse 79

कस्मिन्स्थाने मया दक्ष द्रष्टव्योऽसौ महेश्वरः । तत्स्थानानि चरिष्यामि यानि तानि वदस्व मे

おおダクシャよ、賢き者よ、そのマヘーシュヴァラを私はどの場所で拝見できるのか。かの地々を私に告げよ、私はそれらを巡礼して歩もう—どうか宣べ示してくれ。

Verse 80

दक्ष उवाच । शृणु सोम प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ

ダクシャは言った。「ソーマよ、努めてよく聞け。聞いたなら、しかと心に留めよ。ヴァルナの方角、すなわち西方に向かい、海とその海辺の湿地の近くに…」

Verse 81

कृतस्मरस्यापरतो धन्वंतरशतत्रये । लिंगं महाप्रभावं च स्वयंभूतं व्यवस्थितम्

クリタスマラーと呼ばれる地を越え、三百ダンヴァンタラの彼方に、大いなる霊威を具えた自生（スヴァヤンブー）のリンガが、そこに確かに安置されている。

Verse 82

सूर्य्यबिंबसमप्रख्यं सर्प मेखलमंडितम् । कुक्कुटांडकमानं तद्भूमिमध्ये व्यवस्थितम्

それは太陽の円盤のごとく輝き、蛇を帯のように飾る。大きさは鶏卵ほどで、まさに地の中央に堅く据えられている。

Verse 83

स्पर्शलिंगं हि तद्विद्धि तद्भक्त्या ज्ञास्यते भवान् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

これこそ「スパルシャ・リンガ」（聖なる触れ合いによって悟られるリンガ）であると知れ。これへのバクティ（信愛）によって、汝は自ら真実に理解するであろう。そこには至上主パラメーシュヴァラたる神シャンカラが、満ち満ちて臨在しておられる。

Verse 85

प्रशस्य देवदेवेशमात्मानं निर्मलं कुरु । यस्याशु वरदानेन प्राप्स्यसे रूपमुत्तमम्

神々の主（デーヴァデーヴェーシャ）を讃え、自らを清めよ。かの御方の迅速なる恩寵の授与によって、汝は最上の姿を得るであろう。

Verse 94

गच्छ त्वं तपसोग्रेण आराधय सुरेश्वरम्

行け。そして激しい苦行（タパス）をもって、神々の主を礼拝せよ。

Verse 168

कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनांतरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु

どうか恩寵をお授けください、ダクシャよ。内なる心を静め、和やかにして。大聖仙よ、怒りを捨て、わたしに慈悲を垂れてください。