Adhyaya 199

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । सरस्वत्यास्तटे रम्ये देवं तत्र कृतस्मरम्

イーシュヴァラは言った。「それから、大女神よ、その南に位置する場所へ赴くがよい。麗しきサラスヴァティー河の岸辺に、クリタスマラデーヴァと名づけられた神がまします。」

Verse 2

स्वयंभूतं महादेवि सर्वपापप्रणाशनम् । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि यथा जातं महीतले

おお大女神よ、これは自ずから顕れ、あらゆる罪を滅するもの。いまその起源を語ろう――いかにして地上に生じたのかを。

Verse 3

पुरा कामो मया दग्धो यदा तत्र वरानने । तदा रतिः समागम्य विललाप सुदुःखिता

昔、麗しき面影の者よ、わたしがそこでカーマを焼き尽くしたとき、ラティはわたしの前に来て、深い悲しみに沈み嘆き泣いた。

Verse 4

तां तु शोकातुरां दृष्ट्वा तत्राहं करुणान्वितः । अवोचं मा रुदिष्वेति तव भर्ता पुनः शुभे । समुत्थास्यति कालेन मत्प्रसादान्न संशयः

彼女が悲嘆に打ちひしがれているのを見て、わたしは憐れみを起こし、その場で言った。「泣くでない、吉祥なる者よ。汝の夫は時至れば、わが恩寵により再び起き上がる。疑いはない。」

Verse 5

देव्युवाच । किमर्थं स पुरा दग्धः कामदेवस्त्वया विभो । कथमाप पुनर्जन्म विस्तरात्कथयस्व मे

女神は言った。「いかなる理由で、昔、主よ、あなたはカーマデーヴァを焼かれたのですか。彼はいかにして再び生を得たのですか。詳しくお語りください。」

Verse 6

ईश्वर उवाच । दक्षः प्रजापतिः पूर्वं बभूव त्वत्पिता प्रिये । शतं सुतानां जज्ञेऽस्य गौरीणां दीर्घचक्षुषाम्

イーシュヴァラは言った。「昔、プラジャーパティたるダクシャは汝の父であった、愛しき者よ。彼には百人の娘が生まれ、皆うるわしく、長き眼を備えていた。」

Verse 7

ददौ त्वां प्रथमं मह्यं सतीनामेति कीर्तिताम् । ददौ दश च धर्माय श्रद्धा मेधा धृतिः क्षमा

彼はまず汝を我に授けた――サティーたちの中に名高き者として。さらにダルマには十人の娘を授け、其中にシュラッダー、メーダー、ドゥリティ、クシャマーがある。

Verse 8

अनसूया शुचिर्लज्जा स्मृतिः शक्तिः श्रुतिस्तथा । द्वे भार्ये कामदेवाय रतिः प्रीतिस्तथैव च

アナスーヤー、シュチ、ラज्जā、スムリティ、シャクティ、そしてシュルティ。さらにカーマデーヴァには二人の妃が与えられた――ラティと、同じくプリーティ。

Verse 9

एकां स्वाहां ददौ वह्नेः पितॄणां च ततः स्वधाम् । सप्तविंशच्छशाङ्काय अश्विन्याद्याः प्रकीर्तिताः

一人の娘スヴァーハーを火神アグニに授け、次いで祖霊ピトリたちにはスヴァダーを授けた。また月神には、アシュヴィニーに始まる名高き二十七の娘――ナクシャトラたちを授けたと説かれる。

Verse 10

तवापि विदिता देवि रेवत्यन्तास्तथा जने । कश्यपाय ददौ देवि स तु कन्यास्त्रयोदश

女神よ、汝にも知られ、また世の人々にも知られている――終わりはレーヴァティーに至る。女神よ、彼はカश्यパに十三人の娘を授けた。

Verse 11

अदितिश्च दितिश्चैव विनता कद्रुरेव च । सिंहिका सुप्रभा चैव उलूकी या वरानने

アディティとディティ、まことにまたヴィナターとカドルー。さらにシンヒカー、スプラバー、ウルーキー――美しき面貌の者よ、これらがその中に数えられる。

Verse 12

अनुविद्धा सिता चैव ईर्ष्या हिंसा तथा परा । माया निष्कृतिसंयुक्ता दक्षः पूर्वं महामतिः

またアヌヴィッダーとシーター、さらにイールシュヤー（嫉妬）、ヒンサー（暴虐）、パラー、そしてニシュクリティと結ばれたマー ヤー—これらの名が語り継がれる。いにしえにダクシャは大いなる心を備えていた。

Verse 13

गौरी च सुप्रभा चैव वार्त्ता साध्वी सुमालिका । वरुणाय ददौ पञ्च तदाऽसौ पर्वतात्मजे

おお山の娘よ。ガウリーとスプラバー、さらにヴァールッター、サードヴィー、スーマーリカー—この五人をその時、彼はヴァルナに授けた。

Verse 14

भद्रा च मदिरा चैव विद्या धन्या धना शुभा । ददौ पञ्च कुबेराय पत्न्यर्थं पर्वतात्मजे

おお山の娘よ。バドラ―とマディラー、さらにヴィディヤー、ダンニャー、ダナー—この五人を彼はクベーラに妻として授けた。

Verse 15

जया च विजया चैव मधुस्पन्दा इरावती । सुप्रिया जनका कान्ता सुभद्रा धार्मिका शुभा

ジャヤーとヴィジャヤー、マドゥスパンダーとイラーヴァティー。さらにスプリヤー、ジャナカー、カーンター、スバドラ―、ダールミカー、シュバー—これらの名が挙げられる。

Verse 16

रुद्राणां प्रददौ कन्या दशानां धर्मवित्तदा । प्रभावती सुभद्रा च विमला निर्मलाऽनृता

おお山の娘よ。彼は十柱のルドラに娘たちを授けた—法と繁栄を授ける者として。すなわちプラバーヴァティー、スバドラ―、ヴィマラー、ニルマラー、アヌリター（その中の名）である。

Verse 17

तीव्रा दक्षारुणा विद्या धारपाला च वर्चसा । आदित्यानां ददौ दक्षः कन्याद्वादशकं प्रिये

ティーヴラー、ダクシャールナー、ヴィディヤー、ダーラパーラー、ヴァルチャサー――かく名づけられる。愛しき者よ、ダクシャは十二人の娘をアーディティヤ神々に授けた。

Verse 18

योगनिद्राभिभूतस्य संसर्पा सरमा गुहा । माला चंपा तथा ज्योत्स्ना स विश्वेभ्यश्च एव च

ヨーガの眠りに覆われし者には、サンサルパー、サラマー、グハー、またマーラー、チャンパー、ジョーツナー――彼は同じく（娘たちを）ヴィシュヴェデーヴァ神群にも授けた。

Verse 19

अश्विभ्यां द्वे तथा कन्ये सुवेषा भूषणा शुभा । एका कन्या तथा वायोर्दत्ता एताः प्रकीर्तिताः

美しく装い、吉祥の飾りに彩られた二人の乙女はアシュヴィン双神に授けられ、また一人の乙女は風神ヴァーユに授けられた。かくして彼女らは伝承に名高い。

Verse 20

सावित्रीं ब्रह्मणे प्रादाल्लक्ष्मीं विष्णोर्महात्मनः । कस्यचित्त्वथ कालस्य स ईजे दक्षिणावता

彼はサーヴィトリーを梵天ブラフマーに、ラクシュミーを大いなる御心のヴィシュヌに授けた。やがて時が過ぎ、彼はダクシナー（布施・謝礼）に富む供犠（ヤジュニャ）を執り行った。

Verse 21

यज्ञेन पर्वतसुते हिमवन्ते महागिरौ । यज्ञवाटो ह्यभूत्तस्य सर्वकामसमृद्धिमान्

その供犠によって、山の娘よ、偉大なるヒマヴァットの峰において、彼の供犠の囲い（ヤジュニャヴァータ）はあらゆる願いの成就に満ち、豊饒となった。

Verse 22

तस्मिन्यज्ञे समायाता आदित्या वसव स्तथा । विश्वेदेवाश्च मरुतो लोकपालाश्च सर्वशः

その祭祀には、アーディティヤ神群とヴァス神群、ヴィシュヴェデーヴァ神群とマルト神群、さらに四方よりローカパーラ（世界の守護神）らが集い来た。

Verse 23

ब्रह्मा विष्णुः सहस्राक्षो वारुणो यम एव च । धनदश्च कुमारश्च तथा नद्यश्च सागराः

またブラフマーとヴィシュヌ、千眼のサハスラークシャ（インドラ）、ヴァルナとヤマ、財宝神ダナダ（クベーラ）とクマーラ（スカンダ）も来臨し、さらに諸河と大海も伴った。

Verse 24

वाप्यः कूपास्तथा चैव तडागाः पल्वलानि च । सुपर्णश्चाथ ये नागाः सर्वे मूर्ता व्यवस्थिताः

また池や井戸、貯水池や湖沼もあり、スパルナ（ガルダ）とナーガたちも、ことごとく身を具してそこに立ち現れていた。

Verse 25

दानवाप्सरसश्चैव यक्षाः किन्नरगुह्यकाः । सानुगास्ते सभार्याश्च वेदवेदांगपारगाः

さらにダーナヴァとアプサラス、ヤクシャ、キンナラ、グヒヤカも、従者と妻たちを伴い、ヴェーダとヴェーダーンガに通暁して来集した。

Verse 26

महर्षयो महाभागास्तथा देवर्षयश्च ये । ते भार्यासहितास्तत्र वसंति च वरानने

また、幸いに満ちた大マハルシたちとデーヴァルシたちも、妻を伴ってその地に住まい留まっていた、あでやかな面差しの者よ。

Verse 27

कपालमालाभरणश्चिताभस्म बिभर्ति यः । अपवित्रतया शंभुर्नाहूतस्तु तथाविधः

髑髏の花鬘をまとい、火葬場の灰を身に帯びる者――シャンブ（Śambhu）は彼らに「不浄」と見なされ、その姿のまま招かれなかった。

Verse 28

यतस्ततः समायाताः कैलासे पर्वतोत्तमे । अश्विन्याद्या भगिन्यस्तास्त्वां प्रतीदं वचोऽबुवन्

あちらこちらから彼女らは集い、山々の最勝なるカイラーサに至った。アシュヴィニーをはじめとする姉妹たちは、あなたに呼びかけ、こう言った。

Verse 29

किं तुष्टेव च कल्याणि तिष्ठसि त्वं सुमध्यमे । वयं च प्रस्थिताः सर्वाः पितुर्यज्ञे सभर्तृकाः

「吉祥なる方よ、細腰の淑女よ、なぜ満ち足りたかのようにここに立っておられるのですか。私たちは皆、夫たちと共に父の祭祀（ヤジュニャ）へ出立します。」

Verse 30

वयमाकारितास्तेन सुताः सर्वा यशस्विनि । न त्वामाहूतवान्दक्षस्त्रपते शंकराद्यतः

「誉れ高き方よ、私たち皆――父の娘たち――は招かれました。けれどもダクシャはあなたを招きませんでした。シャンカラゆえに恥じ、また敵意を抱いているからです。」

Verse 31

तासां वचनमाकर्ण्य सती प्राह क्रुधान्विता । हा धिग्दक्ष दुराचार किं वदिष्ये महेश्वरम्

その言葉を聞くや、サティーは怒りに満ちて言った。「ああ、なんということ。悪しき振る舞いのダクシャよ、恥を知れ。マヘーシュヴァラに私は何と言えばよいのか。」

Verse 32

कथं संदर्शये वक्त्रमित्युक्त्वाऽत्मानमात्मना । विससर्ज तपोयोगात्सस्मारान्यन्न किञ्चन

「どうしてあの御方に顔向けできようか」と言い、彼女は自らの意志により、苦行のヨーガによってこの身を捨て、もはや他の何ものも想わなかった。

Verse 33

अथ दृष्ट्वा महादेवः सतीं प्राणैर्विना स्थिताम् । अवमानात्तथाऽत्मानं त्यक्त्वा मत्वा कपालिनम्

そのときマハーデーヴァは、サティーが息絶えて横たわるのを見て、侮辱を胸に深く受け、己を髑髏を負う者カパーリンとみなし、世の常の自尊をことごとく捨て去った。

Verse 34

गणान्संप्रेषयामास यज्ञविध्वंसनाय च । ते गताश्च गणा रौद्राः शतशोऽथ सहस्रशः

彼は祭祀を打ち砕くために自らのガナたちを遣わした。すると荒ぶるガナたちは、百々、さらには千々となって出立した。

Verse 35

विकृता विकृताकारा असंख्याता महाबलाः । रुद्रेण प्रेरितान्दृष्ट्वा वीरभद्रपुरोगमान्

彼らは異形にして歪んだ姿、数知れず、力は甚大—ルドラに駆り立てられ、ヴィーラバドラを先頭に進み出た。

Verse 36

ततो देवगणाः सर्वे वसवः सह भास्करैः । विश्वेदेवाश्च साध्याश्च धनुर्हस्ता महाबलाः

そのとき、すべての神々の群れ—ヴァスたちは太陽神々とともに、ヴィシュヴェデーヴァとサーディヤも—大いなる力を備え、弓を手にして現れ出た。

Verse 37

युद्धाय च विनिष्क्रान्ता मुञ्चन्तः सायकाञ्छितान् । ते समेत्य ततोऽन्योन्यं प्रमथा विबुधैः सह

彼らは戦いのために進み出て、望むままに矢を放った。やがて相まみえ、プラマタたちと神々は互いに激突した。

Verse 38

मुमुचुः शरवर्षाणि वारिधारां यथा घनाः । तेषां हस्ती गणेनाथ शूलेन हृदि भेदितः

彼らは濃雲が雨の流れを注ぐように、矢の雨を放った。するとその軍の一頭の象が、ガナの一人に三叉戟で胸の心臓を貫かれた。

Verse 39

स तु तेन प्रहारेण विसंज्ञो निषसाद ह । अथ मुष्ट्या हतः कुम्भे नाग ऐरावणस्तदा

その一撃で彼は気を失い、崩れ落ちた。するとその時、象王アイラーヴァナはこめかみを固く握った拳で打たれた。

Verse 40

सहसा स हतस्तेन वारणो भैरवान्रवान् । विनदञ्जवमास्थाय यज्ञवाटमुपाद्रवत्

たちまち彼に打たれると、その象は恐るべき咆哮を放った。大きく鳴き声を上げ、勢いを得て祭場の囲いへと突進した。

Verse 41

विश्वेदेवा निरुच्छ्वासाः कृता रौद्रैर्महाशरैः । चकर्ष स धनुष्येण वसुमान्बलवतरः

その荒々しい大矢によって、ヴィシュヴェーデーヴァたちは息も絶え絶えとなった。すると、比類なき力をもつヴァスは弓を限りなく引き絞った。

Verse 42

निस्तेजसस्तदादित्याः कृतास्तेन रणाजिरे । एतस्मिन्नन्तरे देवाः कृतास्तेन पराङ्मुखाः

その戦場において、彼はアーディティヤたちの光輝を奪い去った。まさにその瞬間、神々は彼により背を向けさせられ、退却を余儀なくされた。

Verse 43

ततस्ते शरणं जग्मुर्विष्णुं तत्र च संस्थितम् । ततः कोपसमाविष्टो विष्णुर्देवान्सवासवान्

そこで彼らは、その場にましますヴィシュヌのもとへ帰依し、庇護を求めた。するとヴィシュヌは義なる憤りに満たされ、インドラとともに神々に告げた。

Verse 44

दृष्ट्वा विद्रावितान्सर्वान्मुमोचाशु सुदर्शनम् । तमापतन्तं वेगेन विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम्

皆が追い散らされて逃げ惑うのを見て、彼はただちにスダルシャナを放った。ヴィシュヌの円盤スダルシャナは、凄まじい勢いで飛来した。

Verse 45

प्रसार्य वक्त्रं सहसा उदरस्थं चकार ह । तस्मिंश्चक्रे तदा ग्रस्ते अमोघे पर्वतात्मजे

すると彼はたちまち口を大きく広げ、その円盤を腹中に収めた。その外れなき円盤が山より生まれし者に呑み込まれたとき、

Verse 46

चुकोप भगवान्विष्णुः शार्ङ्गहस्तो ऽभ्यधावत । स हत्वा दशभिस्तीक्ष्णैर्नंदिं भृङ्गिं शतेन च

そのとき福徳円満なるヴィシュヌは憤怒し、シャールンガの弓を手に突進した。鋭き矢十本でナンディンを討ち、さらに百本でブリンギンを討ち倒した。

Verse 47

महाकालं सहस्रेण ह्ययुतेन गणाधिपम् । बाणानामयुतैर्भित्त्वा वीरभद्रमुपाद्रवत्

千の矢でマハーカーラを射、さらに一万の矢でガナの長を射た。幾万もの矢で貫き終えるや、彼はヴィーラバドラへと猛然と突進した。

Verse 48

तं हत्वा गदया विष्णुर्विह्वलं रुधिरोक्षितम् । गृहीत्वा पादयोर्भूमौ निजघानातिरोषितः

ヴィシュヌはガダーで彼を打ち倒し、血に濡れて朦朧とするのを見て、その両足を掴み、激怒の極みにて大地へ叩きつけた。

Verse 49

हन्यमानस्य तस्याथ भूमौ चक्रं सुदर्शनम् । रुधिरोद्गारसंयुक्तं प्रहारमकरोन्न तु

打たれている最中、スダルシャナの円盤は地に落ちた。噴き出す血にまみれ、その一撃を放つことができなかった。

Verse 50

रुद्रलब्धवरो देवि वीरभद्रो गणेश्वरः । यन्न पञ्चत्वमापन्नो गदया पीडितोऽपि सः

女神よ、ヴィーラバドラはルドラ（シヴァ）のガナを統べる者で、ルドラより恩寵の賜物を受けていた。ゆえにガダーに圧し潰されても、死に至らなかった。

Verse 51

पतितं वीक्ष्य तं सर्वे विष्णुतेजोबलार्दिताः । विद्रुताः सर्वतो याता यत्र देवो महेश्वरः

彼が倒れたのを見て、ヴィシュヌの燃え立つ威力に圧され、皆は四方へ逃げ散り、主マヘーシュヴァラの御許へと向かった。

Verse 52

तस्मै सर्वं तथा वृत्तं समाचख्युः पराभवम् । विक्रमं वीरभद्रस्य ततः क्रुद्धो महेश्वरः

彼らは起こったすべて—敗北の次第とヴィーラバドラの武勇—を彼に告げた。するとマヘーシュヴァラは憤怒に燃えた。

Verse 53

प्रगृह्य सहसा शूलं प्रस्थितः स्वगणैः सह । यज्ञवाटं तु दक्षस्य पराभवभवं ततः । विक्रमन्वीरभद्रेण यत्र विष्णुः स्वयं स्थितः

彼はたちまち三叉戟を取り、己がガナたちとともに出立して、ダクシャの祭祀の場—その屈辱の生じたところ—へ向かった。そこではヴィーラバドラが武威を示し、ヴィシュヌ自らも在した。

Verse 54

तमायान्तं समालोक्य कोपयुक्तं महेश्वरम् । संग्रामे सोऽजयं मत्वा तत्रैवान्तरधीयत

怒りに満ちて近づくマヘーシュヴァラを見て、彼は戦において不敗と悟り、その場で姿を消した。

Verse 55

मरुद्भिः सार्धमिन्द्रोऽपि वसुभिः सह किन्नरैः । शिवः क्रोधपरीतात्मा ततश्चादर्शनं गतः

インドラもまた—マルトたち、ヴァスたち、キンナラたちとともに—シヴァの心が怒りに覆われるや、姿をくらまして見えなくなった。

Verse 56

केवलं ब्राह्मणास्तत्र स्थिताः सदसि भामिनि । ते दृष्ट्वा शंकरं प्राप्तं कोपसंरक्तलोचनम्

麗しき者よ、その सभाにはブラーフマナたちだけが残っていた。彼らは、怒りに染まって眼を赤くしたシャンカラが到来するのを見た。

Verse 57

होमं चक्रुस्ततो भीता रुद्रमंत्रैः समंततः । अन्ये त्राससमायुक्ताः पलायंते दिशो दश

そのとき彼らは恐れおののき、ルドラの真言をもって四方にホーマ（火供）を修した。ほかの者たちは恐怖に囚われ、十方へと逃げ去った。

Verse 58

अथागत्य महादेवो दृष्ट्वा तान्ब्राह्मणोत्तमान् । अपश्यमानो विबुधांस्तत्र यज्ञं जघान सः

ついでマハーデーヴァが来臨し、最勝のバラモンたちを見たが、そこに神々の姿がないのを知ると、その祭祀を打ち砕いた。

Verse 59

स च मृगवपुर्भूत्वा प्रणष्टः शिवभीतितः । पृष्ठतस्तु धनुष्पाणिर्जगाम भगवाञ्छिवः । अद्यापि दृश्यते व्योम्नि तारारूपो महेश्वरि

シヴァを恐れて、彼は鹿の姿となって逃げ去った。その後を、弓を手にしたバガヴァーン・シヴァが追って行かれた。今なお、ああマヘーシュヴァリーよ、彼は天に星の姿として見える。

Verse 199

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दक्षयज्ञविध्वंसनोनाम नवनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌より成るサンヒター—第七巻プラバーサ・カーンダ、第一部プラバーサ・クシェートラ・マーハートミャにおける、「ダクシャの祭祀の破壊」と名づけられた第199章はここに終わる。