Adhyaya 18

Verse 1

श्रीप्रह्लाद उवाच । पूजयेद्गणनाथं तं रुक्मिणं रुक्मभूषितम् । दुर्वाससं च कृष्णं च बलभद्रं च भक्तितः

シュリー・プラフラーダは言った。「信愛をもって、そのガナナータと、黄金の飾りをまとうルクミーを礼拝せよ。さらにドゥルヴァーサス、クリシュナ、バラバドラをも礼拝せよ。」

Verse 2

यजत्येको महायज्ञैः संपूर्णवरदक्षिणैः । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ

ある者は、完全で勝れた布施（ダクシナー）を伴う大供犠を修する。ある者は、神々の主クリシュナを拝見する——まことに両者の果報は等しい。

Verse 3

वापीकूपतडागानि करोत्येकः समाहितः । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ

ある者は心を統一して、井戸・階段井戸・池を造る。ある者は、神々の主クリシュナを拝見する——まことに両者の果報は等しい。

Verse 4

गोभूतिलहिरण्यादि ददात्येको दिनेदिने । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ

ある者は日々、牛・土地・胡麻・黄金などを施す。ある者は、神々の主クリシュナを拝見する——まことに両者の果報は等しい。

Verse 5

प्राणायामादिसंयुक्तो जपध्यानपरायणः । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ

一人はプラーナーヤーマに始まる修行を具え、ジャパと瞑想に専心する。もう一人は神々の主クリシュナを拝観する—まことに両者の果報は等しい。

Verse 6

जाह्नव्यादिषु तीर्थेषु सुस्नात्वैकः समाहितः । एकः पश्यति देवेशं कृष्णं तुल्यफलौ हि तौ

一人は心を統一し、ジャーナヴィー（ガンガー）に始まる聖なるティールタで清らかに沐浴する。もう一人は神々の主クリシュナを拝観する—まことに両者の果報は等しい。

Verse 7

त्रिभिर्विक्रमणैर्येन विक्रांतं भुवनत्रयम् । त्रिविक्रमं च तं दृष्ट्वा मुच्यते पातकत्रयात्

三たびの大いなる歩みにより三界を遍満した御方—その御方をトリヴィクラマとして拝すれば、三重の罪障より解き放たれる。

Verse 8

ऋषय ऊचुः । कथं त्रैविक्रमी मृर्त्तिरागतेयं धरातले । कलान्यासाच्च कृष्णत्वं कदेयं प्राप्तवत्यथ

仙人たちは言った。「このトリヴィクラマの御姿はいかにして地上に顕現したのか。さらに、いかなる神的分分の安置・移注（カラー・ニャーサ）によって、のちにクリシュナたる境地を得たのか。」

Verse 9

दैत्य संशयमस्माकं छेत्तुमर्हस्यशेषतः । दुर्वाससश्च कृष्णस्य संभवः कथ्यतामिति

「ダイティヤに関する我らの疑いを余すところなく断ち切ってください。さらに、ドゥルヴァーサとクリシュナの由来をお語りください」—彼らはこう請い願った。

Verse 10

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रूयतां द्विजश्रेष्ठा यथा मूर्त्तिस्त्रिविक्रमी । दुर्वाससा समायुक्ता संभूता धरणीतले

プラフラーダは言った。「おお、最勝のバラモンたちよ、聞け。ドゥルヴァーサ仙と結びついたトリヴィクラマの御姿が、いかにして大地に顕現したかを。」

Verse 11

पूर्वं कृतयुगस्यांते बलिना च पुरंदरः । निर्जित्य भ्रंशितः स्थानात्तदर्थं मधुसूदनः

昔、クリタ・ユガの終わりに、城砦を破る者インドラはバリに征服され、その位から落とされた。ゆえに、マドゥスーダナがそのために介入された。

Verse 12

कश्यपाद्वामनो जज्ञे ततोऽभूच्च त्रिविक्रमः । त्रिभिः क्रमैर्मितांल्लोकानाक्रम्य मधुहा हरिः

カश्यパよりヴァーマナが生まれ、やがてトリヴィクラマとなった。マドゥを討つハリは、三歩にて量られた諸世界を踏み越えた。

Verse 13

बलिं चकार भगवान्पातालतलवासि नम् । भक्त्या त्वनन्यया कृष्णो दैत्येन परितोषितः

至福なる主はバリをパーターラ（地下界）の住人とされた。されどクリシュナは、そのダイティヤの一途な帰依に喜び、彼に対して全き満足を得られた。

Verse 14

स्वयं चैवाऽवसत्तत्र भक्त्या क्रीतो हरिस्तदा । अनुग्रहाय भगवान्द्वारपालो बभूव ह

そしてまさにそこで、ハリご自身が、帰依によって「買われた」かのように留まられた。恩寵を授けるために、世尊は（バリの）門番となられた。

Verse 15

दुर्वासाश्चापि भगवानात्रेयो मुनिसत्तमः । अटंस्तीर्थानि मोक्षार्थं मुक्तिक्षेत्रमचिंतयत्

またドゥルヴァーサも――尊きアトリの子、諸仙のうち最勝の大牟尼――解脱（モークシャ）を求めて諸ティールタを遍歴し、解脱の聖域たるムクティ・クシェートラを心に観想した。

Verse 16

एवं चितयमानः स ज्ञानदृष्ट्या महामुनिः । गोमत्या संगमो यत्र चक्रतीर्थेन भो द्विजाः

かく思惟するうち、その大牟尼は智慧の眼（ジュニャーナ・ドリシュティ）によって、ゴーマティーがチャクラ・ティールタと合流するその地を観じた――おお、バラモンたちよ。

Verse 17

तन्मुक्तिक्षेत्रमाज्ञाय गमनाय मतिं दधे । सोतीत्य नगरग्रामानुद्यानानि वनानि च

そこが解脱を授ける聖域、ムクティ・クシェートラであると知るや、彼は赴く決意を固めた。都や村々、園林や森をも越えて、なお道を進んだ。

Verse 18

आनर्त्तविषयं प्राप्य दैत्यभूमिं विवेश ह । निःस्वाध्यायवषट्कारां वेदध्वनिविवर्ज्जिताम्

アーナルタの地に至ると、彼はダイティヤの支配する国へと入った。そこにはヴェーダの学習もなく、祭儀の「ヴァシャット」の唱和もなく、ヴェーダの響きすら絶えていた。

Verse 19

कुशेन दैत्यराजेन सेवितां पालितां तथा । बहुम्लेच्छ समाकीर्णामधर्मोपार्जकैर्जनैः

その国はダイティヤの王クシャに仕えられ、また治められていた。多くのムレッチャと、不法（アダルマ）によって生計を立てる者どもが群れ集っていた。

Verse 20

प्रत्यासन्नामिति ज्ञात्वा चक्रतीर्थमगाद्द्विजः । स्नात्वा च संगमे पुण्ये मोक्ष्येऽहं च कृताह्निकः

近いと知って、そのバラモンはチャクラティールタ（Cakratīrtha）へ赴いた。「この聖なる合流点で沐浴し、日々の儀礼を成し終えれば、我はモークシャ（解脱）を得るであろう」と彼は念じた。

Verse 21

इति कृत्वा स नियमं ययौ शीघ्रं मुनिस्तदा । स्नात्वा शीघ्रं प्रयास्यामि दैत्यभूमिं विहाय च

かくして誓いと戒（ニヤマ）を定め、聖仙は急ぎ進んだ。「沐浴ののち、速やかに立ち去り、このダイティヤの地を捨てよう」と決した。

Verse 22

इत्येवं चिंतयन्मार्गे शीघ्रमेव जगाम सः । दृष्ट्वा च संगमं पुण्यं गोमत्या सागरस्य च

道すがらそのように思い巡らしつつ、彼はなお速く進んだ。そしてゴーマティー川と大海との聖なる合流を目にした。

Verse 23

निधाय वाससी तत्र मृदमालभ्य गोमयम् । शिखां च बद्ध्वा करयोः कृत्वा च नियतः कुशान्

そこで彼は衣を脇に置き、浄めのために土と牛糞を取り、シカー（śikhā）を結い上げた。さらに身を律し、儀礼のためにクシャ草（kuśa）を両手に整えた。

Verse 24

यावत्स्नाति च विप्रोऽसौ दृष्टो दैत्यैर्दुरात्मभिः । ब्रुवंतः कोऽयमित्येवं हन्यतांहन्यतामिति

そのバラモンが沐浴している最中、邪悪なダイティヤたちが彼を見つけた。「こいつは誰だ」と言い合い、「殺せ、殺せ」と叫び立てた。

Verse 25

अस्माभिः पालिते देशे कः स्नाति मनुजाधमः । ब्रुवंत इति जघ्नुस्ते जानुभिर्मुष्टिभिस्तथा

「我らが守る国土で、いかなる卑しき人間が沐浴するというのか」—そう叫び、膝と拳で打ち据えた。

Verse 26

ब्राह्मणोऽहं न हंतव्यः श्रुत्वा चाऽतीव पीडितः । तं दृष्ट्वा हन्यमानं तु ब्राह्मणं तैर्दुरात्मभिः

「私はブラーフマナ、殺してはならぬ！」—そう叫んでも、なお激しく苦しめられた。あのブラーフマナが悪しき者どもに打たれるのを見て…

Verse 27

निवारयामास च तान्रुरुर्नाम महासुरः । जगृहुस्तस्य वस्त्राणि कुशांस्ते चिक्षिपुर्जले

そのとき、ルルという名の大アスラが彼らを制した。だが悪しき者どもは彼の衣を奪い、クシャ草を水へ投げ捨てた。

Verse 28

चकर्षुश्चरणौ गृह्य शपंतो दुष्टचेतसः । पदे गृहीत्वा तमृषिं नीत्वा सीम्नि व्यसर्जयन्

邪心の者どもは彼の足をつかみ、呪詛を吐きつつ引きずった。聖仙（リシ）を足でとらえ、国境まで運び、そこに捨て去った。

Verse 29

तं तदा मूर्छितप्रायं दृष्ट्वोचुः कुपिताश्च ते । अत्रागतो यदि पुनर्हनिष्यामो न संशयः । आनर्त्तविषयांस्तान्वै दृष्ट्वा तत्र जलाशयम्

そのとき彼がほとんど気絶しかけているのを見て、彼らは怒って言った。「もし再びここへ来るなら、必ず殺す。疑いはない。」その後、彼はアーナルタの地とそこにある水のたまりを眺め、さらに歩みを進めた。

Verse 30

प्राणसंशयमापन्नस्ततश्चिंतापरोऽभवत् । शप्येहं यदि दैतेयांस्तपसः किं व्ययेन मे

命の危難に陥り、彼は憂いの思いに沈んだ。「もしこのダイティヤたちを呪うなら、怒りに費やされる我が苦行（タパス）に何の益があろうか。」

Verse 31

अथवा नियमभ्रष्टस्त्यक्ष्ये चेदं कलेवरम् । मम पक्षं च कः कुर्य्यात्को मे दास्यति जीवितम्

「あるいは、もし誓戒（ヴラタ）を破れば、この身を捨てることにもなろう。そのとき誰が我が味方となり、誰が我に命を与えるのか。」

Verse 32

चक्रतीर्थे च कः स्नानं कारयिष्यति मामिह । को वा दैत्यगणानेताञ्छक्तो जेतुं महामृधे । तं विना पुण्डरीकाक्षं भक्तानामभयप्रदम्

「またチャクラティールタにて、ここで我に沐浴を成さしめる者は誰か。あるいは大いなる戦において、このダイティヤの群れを征し得る者が誰か—信徒に無畏を授ける蓮華眼の主プンダリーカークシャ（Puṇḍarīkākṣa）なくして。」

Verse 33

ब्रह्मादीनां च नेतारं शरणागतवत्सलम् । चक्रहस्तं विना मेद्य कोन्यः शर्म्मप्रदो भवेत्

「梵天ら諸天をも導く御主、帰依する者を慈しむ御方を離れて、また円盤（チャクラ）を手にする御主なくして、他に誰が我に安穏と福徳を授け得ようか。」

Verse 34

इति ध्यात्वा च सुचिरं ज्ञात्वा पातालवासि नम् । आत्रेयो विष्णुशरणं जगाम धरणीतलम्

かく久しく思惟し、パーターラ（Pātāla）に住む者を見定めたのち、アートレーヤ（Ātreya）はヴィシュヌ（Viṣṇu）を帰依処として地上へと赴いた。

Verse 35

उपवासैः कृशो दीनो भूतलं प्रविवेश ह । स दैत्त्यराजभवनं गन्धर्वाप्सरसावृतम्

断食によってやせ衰え、憔悴した彼は地上の界に入った。ついでガンダルヴァとアプサラスに囲まれた、ダイティヤ王の宮殿へと近づいた。

Verse 36

शोभितं सुरमुख्येन विष्णुना प्रभविष्णुना । दुर्वासाः प्रविवेशाथ प्रहृष्टेनांतरात्मना

そこは、神々の中の最勝にして光輝あまねきヴィシュヌによって荘厳されていた。ついでドゥルヴァーサは、内なる心を歓喜で満たして入っていった。

Verse 37

दुर्वाससमथायांतं दृष्ट्वा दैत्यपतिस्तदा । प्रत्युत्थायार्हयांचक्रे स्वासने संन्यवेशयत्

ドゥルヴァーサが近づくのを見て、ダーナヴァの主はただちに立ち上がって迎えた。しかるべき礼を尽くして敬い、自らの玉座に座らせた。

Verse 38

मधुपर्कं च गां चैव दत्त्वार्घ्यं पार्श्वतः स्थितः । प्रोवाच प्रणतो ब्रह्मन्कथमत्रागतो भवान्

マドゥパルカと牝牛、さらにアルギャを捧げ、敬って傍らに立った。ついで礼拝して言った。「おおブラーフマナよ、いかにしてここへお越しになったのですか。」

Verse 39

सुखोपविष्टः स ऋषिस्तत्रापश्यत्त्रिविक्रमम् । दैत्येन्द्रद्वारदेशे तु तिष्ठन्तमकुतोभयम्

安らかに座したその聖仙は、そこにトリヴィクラマを見た。ダイティヤ王の門口に立ち、いささかも恐れなき御姿であった。

Verse 40

तं दृष्ट्वा देवदेवेशं श्रीवत्सांकं चतुर्भुजम् । रुरोद स ऋषिश्रेष्ठस्त्राहित्राहीत्युवाच च

神々の主、胸にシュリーヴァツァ（Śrīvatsa）の印を戴き、四臂なる御方を見て、最勝の聖仙は涙し、「お救いください、お救いください」と叫んだ。

Verse 41

संसारभयभीतानां दुःखितानां जनार्दन । शत्रुभिः परिभूतानां शरणं भव केशव

おおジャナールダナよ、輪廻（サンサーラ）の恐れに震える者、苦しむ者、敵に虐げられる者のために—帰依の拠り所となり給え、ケーシャヴァよ。

Verse 42

मम दुःखाभितप्तस्य शत्रुभिः कर्षितस्य च । पराभूतस्य दीनस्य क्षुधया पीडितस्य च

この私は—悲しみに焼かれ、敵に引きずられ、打ち負かされて哀れに落ち、飢えに責め苦しめられております—

Verse 43

अपूर्णनियमस्याऽथ क्लेशितत्य च दानवैः । ब्रह्मण्यदेव विप्रस्य शरणं भव केशव

さらにこの私は—戒めと行が未だ満ちず、ダーナヴァらに苦しめられております。ブラフマニヤデーヴァよ、このバラモンの帰依処となり給え、ケーシャヴァよ。

Verse 44

इत्युक्त्वा दर्शयामास शरीरं दैत्यताडितम् । तद्ब्राह्मणावमानं च दृष्ट्वा चुक्रोध वामनः

そう言い終えると、彼はダイティヤに打たれた身を示した。バラモンへの侮辱を見て、ヴァーマナは怒りに燃えた。

Verse 45

केनापमानितो ब्रह्मन्नियमः केन खण्डितः । कथयस्व महाभाग धर्मपाले मयि स्थिते

バラモンよ、誰があなたの聖なる誓いを辱めたのですか？誰がそれを破ったのですか？幸運な方よ、法の守護者である私がここにいる間に話してください。

Verse 46

दुर्वासा उवाच । मुक्तितीर्थमहं ज्ञात्वा ज्ञानेन मधुसूदन । चक्रतीर्थं गतः स्नातुं यात्रायां हर्षसंयुतः

ドゥルヴァーサは言った。「マドゥスーダナよ、私は真の識別によってムクティティールタを知り、喜び勇んでチャクラティールタへ沐浴の巡礼に向かいました。」

Verse 47

अकृतस्नान एवाऽहं दृष्टो दैत्यैर्दुरासदैः । गले गृहीतः कृष्णाहं मुष्टिभिस्ताडितस्तथा

私がまだ沐浴の儀式を行っていないうちに、征服しがたいダイティヤ（悪魔）たちに見つかってしまいました。彼らは私の首をつかみ、拳で私を殴りつけました。

Verse 48

बलाद्गृहीत्वा वासांसि कुशांश्चैवाक्षतैः सह । जले क्षिप्त्वा चरणयोर्गृहीत्वा मां समाकृषन्

彼らは私の衣服と、米粒を添えたクシャ草を無理やり奪い取り、水の中に投げ捨てました。そして私の足をつかんで引きずり回したのです。

Verse 49

सीमांते मां तु प्रक्षिप्य प्रोचुस्ते दानवाधमाः । हनिष्यामो यदि पुनरागंतासि न संशयः

私を境界の外に放り出すと、あの最悪のダーナヴァ（悪魔）たちは言いました。「もしまた戻ってきたら、間違いなくお前を殺す」と。

Verse 50

स्नातोऽहं चक्रतीर्थे तु करिष्ये भोजनं विभो । तस्मात्स्नापय गोविंद नियमं सफलं कुरु

我はチャクラ・ティールタ（Cakra-tīrtha）にて沐浴し、主よ、その後に食事をいたします。ゆえにゴーヴィンダよ、我に沐浴を成さしめ、我が誓戒（ニヤマ）を実りあるものとしてください。

Verse 51

तव प्रसादात्स्नात्वाऽहं भुक्त्वा च प्रीतमानसः । प्रतिज्ञां सफलां कृत्वा विचरिष्ये महीमिमाम्

あなたの恩寵により、我は沐浴し、ついで歓喜の心で食事をいたします。誓約を成就させたのち、再びこの大地を遍歴いたしましょう。