Adhyaya 93

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति गोमुखाख्यं सुशोभनम् । यद्गोवक्त्रात्पुरा लब्धं सर्वपातकनाशनम्

スータは語った。「そこにはまた、ゴームカ（Gomukha）と呼ばれる、きわめて美しく輝く聖地がある。古えに牛の口より現れ、一切の罪を滅するのである。」

Verse 2

पुरासीदत्र गोपालः कश्चित्कुष्ठसमावृतः । चमत्कारपुरं विप्र अतीव क्षामतां गतः

昔、その地に一人の牛飼いがいて、癩病（くる病）に全身を覆われていた。おおバラモンよ、チャマトカーラプラ（Camatkārapura）という町で、彼はひどく痩せ衰え、力尽きていた。

Verse 3

कस्यचित्त्वथ कालस्य तेन मार्गेण गोकुलम् । मध्याह्नसमये प्राप्तं चंद्रे चित्रासमन्वितः

やがて時が過ぎ、その道を行くうちに、真昼にゴークラ（Gokula）へ到った。その時、月はチトラー（Citrā）宿と合していた。

Verse 4

एकादश्यां तृषार्त्तं च भास्करे वृषसंस्थिते । एकयापि ततो धेन्वा तृणस्तम्बमतीव हि । नीलमालोकितं तत्र दूरादेत्य प्रहर्षिता

エーカーダシーの日、太陽がヴリシャ（牡牛宮）に在るとき、渇きに苦しむ一頭の牝牛が、遠くから濃い青に見える草の塊を見つけた。そこへ近づくと、彼女は大いに歓喜した。

Verse 5

दन्तैर्द्रुतं समुत्पाट्य यावदाकर्षति द्विजाः । तावत्तज्जडमार्गेण तोयधारा विनिर्गता

彼女が歯で素早くそれを引き抜き、引き寄せたところ—おお、二度生まれの者たちよ—その瞬間、硬く定まった溝筋に沿って水の流れが噴き出した。

Verse 6

अथास्वाद्य तृणं तस्मात्तृषार्ता च शनैःशनैः । पपौ तोयं सुविश्रब्धा सुस्वादु क्षीरसंनिभम्

それから彼女はその草を味わい、渇きに悩む牝牛は、すっかり安心してゆっくりと水を飲んだ。味は甘く、乳のようであった。

Verse 7

तस्या वेगेन तत्तोयं पिबन्त्यास्तत्रभूतले । गर्ता जाता सुविस्तीर्णा सलिलेन समावृता

彼女が勢いよく、渇望のままにその水を飲むと、その場の地に広い窪みが生じ、たちまち水で満ちて覆われた。

Verse 8

ततोऽन्याः शतशो गावः पपुस्तोयं मुनिर्मलम् । तृषार्त्तास्तद्द्विजश्रेष्ठाः पीयूषरससंनिभम्

それから、渇きに苦しむほかの牝牛たちが幾百となくその水を飲んだ—おお、二度生まれの最勝者よ—その水は清浄で汚れなく、まるで甘露の精髄のようであった。

Verse 9

यथायथा गता गावस्तत्र तोयं पिबंति ताः । सा गर्ता वक्त्रसंस्पर्शाद्वृद्धिं याति तथा तथा

そこへ牛たちが次々と来てその水を飲むほどに、その窪地は彼らの口の触れによって、ますます大きく広がっていった。

Verse 10

ततश्च गोकुले कृत्स्ने जाते तृष्णाविवर्जिते । गोपालोऽपि तृषार्तस्तु तस्मिंस्तोये विवेश च

やがてゴークラ全体が渇きから解き放たれると、牛飼いもまた—渇きに苦しみながら—その水の中へ入っていった。

Verse 11

अंगं प्रक्षाल्य पीत्वापो यावन्निष्क्रामति द्रुतम् । तावत्पश्यति गात्रं स्वं द्वादशार्कसमप्रभम्

身を洗い、その水を飲むと、まだそれが体内に速やかに留まっている間、彼は自らの四肢が十二の太陽に等しい光輝で輝くのを見た。

Verse 12

ततो विस्मयमापन्नो गत्वा स्वीयं निकेतनम् । वृतांतं कथयामास लोकानां पुरतोऽखिलम्

それから驚嘆に満たされ、彼は自分の住まいへ赴き、人々の前でその一部始終を語った。

Verse 13

तृणस्तम्बं यथा धेन्वा तत्रोत्पाट्य प्रशक्तितः । यथा विनिर्गतं तोयं यथा तेनावगाहितम्

彼は語った。そこでは、雌牛が力を込めて草の束を引き抜くように水が勢いよく湧き出し—それがいかに現れ、彼がいかにその水に身を浸して沐浴したかを。

Verse 15

भवंति च विनिर्मुक्ता रोगैः पापैश्च तत्क्षणात् । अपापाश्च पुनर्यांति तत्क्षणात्त्रिदिवालयम्

彼らはその瞬間に病と罪より解き放たれ、罪垢を離れて清浄となり、ただちに神々の住まう天界の宮へと赴く。

Verse 16

ततःप्रभृति तत्ख्यातं तीर्थं गोमुखसंज्ञितम् । गोमुखाद्भूतले जातं यतश्चैवं द्विजोत्तमाः

それ以来、その聖なるティールタは「ゴームカ（牛の口）」と名高くなった。牛の口より地上に現れ出たゆえである――かくのごとし、ああ最勝の二度生まれよ。

Verse 17

अथ भीतः सहस्राक्षस्तद्दृष्ट्वा स्वर्गदायकम् । अक्लेशेन मनुष्याणां पूरयामास पांसुभिः

そのとき千眼者サハスラークシャ（インドラ）は、それが天界を授けるのを見て恐れ、民が苦もなく得ぬよう砂でそれを埋め尽くした。

Verse 18

ऋषय ऊचुः । किं तत्कारणमादिष्टं येन तत्तादृशं जलम् । तस्मात्स्थानाद्विनिष्क्रांतं सूतपुत्र वदस्व नः

仙賢たちは言った。「いかなる定めの因によって、このような水がその場所より湧き出たのか。スータの子よ、我らに語れ。」

Verse 19

सूत उवाच । अत्र पूर्वं तपस्तप्तमम्बरीषेण भूभुजा । पुत्र शोकाभिभूतेन तोषितो गरुडध्वजः

スータは言った。「昔この地で、王アンバリーシャは子を失う悲しみに沈みつつ苦行を修し、ガルダ旗を掲げる御方（ヴィシュヌ）は満悦された。」

Verse 20

तस्य पुत्रः सुविख्यातः सुवर्चा इति विश्रुतः । एको बभूव वृद्धत्वे कथंचिद्द्विजसत्तमाः

その子は名高く、スヴァルチャー（Suvarcā）として世に知られた。王が老境に入ったのち、いかなる因縁か、ただ一人の子として生まれたのである、ああ、最勝の二度生まれよ。

Verse 21

पूर्वकर्मविपाकेन स बालोऽपि च तत्सुतः । कुष्ठव्याधिसमाक्रांतः पितृमातृसुदुःखदः

前世の業の熟した報いにより、その子は幼くして癩（らい）の病に侵され、父母に甚だしい悲嘆をもたらした。

Verse 22

अथ तत्कामिकं क्षेत्रं स गत्वा पृथिवीपतिः । चकार रोगनाशाय स्वपुत्रार्थं महत्तपः

そこで地上の王は、願いを成就させるその聖域（クシェートラ）へ赴き、我が子のため病を滅せんとして大いなる苦行を修した。

Verse 23

ततस्तुष्टिं गतस्तस्य स्वयमेव जनार्दनः । प्रदाय दर्शनं वाक्यं ततः प्रोवाच सादरम्

そのとき、彼に満悦されたジャナールダナ御自身が神聖なる御顕現（ダルシャナ）を授け、ついで敬意をもって次の言葉を告げられた。

Verse 24

परितुष्टोऽस्मि ते वत्स तस्माच्चित्तेऽभिवांछितम् । प्रार्थयस्व प्रयच्छामि वरं पुत्र न संशयः

「愛しき子よ、汝に対して我はことごとく満足した。ゆえに心の望むところを願え。子よ、我はその恩寵（ヴァラ）を授けよう――疑いはない。」

Verse 25

राजोवाच । ममायं संमतः पुत्रो ग्रस्तः कुष्ठेन केशव । बालोऽपि तत्कुरुष्वास्य कुष्ठव्याधिपरिक्षयम्

王は言った。「おおケーシャヴァよ、わが愛しきこの子は癩（くしゅた）の病に取り憑かれております。まだ幼子ではありますが、どうかこの癩の病を彼のうちに完全に滅し尽くしてください。」

Verse 26

श्रीभगवानुवाच । एष आसीत्पुरा राजा मेघवाहनसंज्ञितः । ब्रह्मण्यश्च कृतज्ञश्च सर्वशास्त्रार्थपारगः

世尊は言われた。「昔、この者はメーガヴァーハナと名づけられた王であった。バラモンに篤く、恩を知り、あらゆるシャーストラの義に通達していた。」

Verse 27

कस्यचित्त्वथ कालस्य ब्राह्मणोऽनेन घातितः । अंतःपुरे निशाकाले प्रविष्टो जारकर्मकृत

「しかしある時、彼は一人のバラモンを殺してしまった。夜更けに内宮へ忍び入り、姦通の行いに及んでいた者である。」

Verse 28

अथ पश्यति यावत्स प्रभातेऽभ्युदिते रवौ । यज्ञोपवीतसंयुक्तस्तावत्स द्विजरूपधृक्

「やがて朝となり日が昇ると、彼は見て悟った。相手はヤジュニョーパヴィータ（聖紐）を身につけ、ドヴィジャ（再生の者）の姿を帯びていた。」

Verse 29

अथ तं ब्राह्मणं मत्वा घृणाविष्टः सुदुःखितः । गत्वा काशीपुरीं पश्चात्तपश्चक्रे समाहितः

「彼をバラモンと知るや、悔恨と深い悲嘆に包まれた。その後、彼はカーシー（ヴァーラーナシー）へ赴き、心を一つにしてタパス（苦行）を修した。」

Verse 30

राज्ये पुत्रं समाधाय वैराग्यं परमं गतः । नियतो नियताहारो भिक्षान्नकृतभोजनः

王は子を王座に据え、至上の離欲に到った。身を慎み食を節し、托鉢の施食により生き、乞い得たもののみを口にした。

Verse 31

ततः कालेन संप्राप्तो यमस्य सदनं प्रति । विपाप्मापि च चिह्नेन युक्तोऽयं पृथिवीपतिः

やがて時が満ち、この王はヤマの住処に至った。罪は浄められていたが、それでもなお（その行いの）印は身に帯びていた。

Verse 32

ब्रह्मघातोद्भवेनैव बालभावेऽपि संस्थिते । येऽत्र कुष्ठसमायुक्ता दृश्यंते मानवा भुवि । तैर्नूनं ब्राह्मणाघातो विहितश्चान्यजन्मनि

幼少の身にあっても、この地上で癩（くすた）に苦しむ者が見られるのは、ただ梵殺（brahma-hatyā）—バラモン殺し—の果報による。まことに彼らは前生においてバラモンを殺したのである。

Verse 33

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे यो गत्वा श्राद्धमाचरेत् । पितॄणां चैव सर्वेषामनृणः स प्रजायते

ハータケーシュヴァラの聖域に赴き、シュラーダ（śrāddha）を修する者は、すべての祖霊（pitṛ）に対する負い目を免れる。

Verse 34

न ब्राह्मणवधाद्बाह्यं कुष्ठव्याधिः प्रजायते । एतत्सत्यं विजानीहि वदतो मम भूपते

癩（くすた）の病は、バラモン殺し以外からは生じない。王よ、我が言葉により、これを真実と知れ。

Verse 35

अंबरीष उवाच । एतदर्थं सुराधीश मया त्वं पूजितः प्रभो । प्रसन्ने त्वयि देवेश नासाध्यं विद्यते भुवि

アンバリーシャは言った。「まさにこの目的のために、ああ神々の主よ、私はあなたを礼拝いたしました、主よ。あなたがご満悦ならば、ああ神々の神よ、この地上に不可能はありません。」

Verse 36

एवमुक्तस्ततस्तेन भगवान्मधुसूदनः । पातालजाह्नवीतोयं स सस्मार समाधिना

そのように彼に告げられると、福徳なるマドゥスーダナは三昧に入り、地下界パーターラにあるジャーフナヴィー（ガンガー）の水を念じ起こした。

Verse 37

सा ध्याता सहसा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । कृत्वा तु विवरं सूक्ष्मं विनिष्क्रांताऽथ तत्क्षणात्

顕現の威力に満ちたそのヴィシュヌに観想されるや、ジャーフナヴィーの水はたちまち微細な裂け目を作り、その瞬間に湧き出た。

Verse 38

ततः प्रोवाच वचनमंबरीषं चतुर्भुजः । निमज्जतु सुतस्तेऽत्र सुपुण्ये जाह्नवीजले

それから四臂の主はアンバリーシャに告げた。「汝の子をここで、この最上の功徳をもつジャーフナヴィーの水に浸らせよ。」

Verse 39

येन कुष्ठविनिर्मुक्तस्तत्क्षणादेव जायते । तथा ब्रह्मवधोद्भूतैः पातकैरुपपातकैः

その沐浴によって、人はただちに癩（らい）を離れ、また同様に、婆羅門殺し（ブラフマ・ハティヤー）から生じた罪および随罪からも解き放たれる。

Verse 40

एतस्मिन्नेव काले तु समानीय सुतं नृपः । स्नापयामास तत्तोयैः प्रत्यक्षं शार्ङ्गधन्वनः

まさにその時、王はわが子を連れて来て、その水で沐浴させた。シャールンガの弓を執る御方（ヴィシュヌ）の御前においてである。

Verse 41

ततः स बालकः सद्यः स्नातमात्रो द्विजोत्तमाः । कुष्ठव्याधिविनिर्मुक्तो जातो बालार्कसंनिभः

その後、ああ最勝の二度生まれの方々よ、その少年は沐浴したただちに癩の病より解き放たれ、朝に昇る幼き太陽のごとく輝いた。

Verse 42

ततः प्रणम्य तं देवं हर्षेण महताऽन्वितः । पित्रा समं जगामाथ स्वकीयं भवनं द्विजाः

それから彼は、その御神に歓喜大いに満ちて礼拝し、二度生まれの方々よ、父とともに自らの家へと帰って行った。

Verse 43

तस्मिन्गते महीपाले सपुत्रे तत्क्षणाद्धरिः । तद्रंध्रं पूरयामास यथा नो वेत्ति कश्चन

王が子とともに去るやいなや、ハリ（ヴィシュヌ）はただちにその開口部を満たし、誰にも知られぬようにされた。

Verse 44

एतस्मात्कारणात्पूर्वं तत्तोयं सर्वपापहृत् । यद्गोमुखेन भूयोऽपि भूतले प्रकटीकृतम्

このゆえにこそ、その水は古来より一切の罪を除くものとされる。ゴームカ（Gomukha）を通して、再び地上に顕現したからである。

Verse 46

व्याधयोपि महारौद्रा दद्रुपामा समुद्भवाः । उपसर्गोद्भवाश्चैव विस्फोटकविचर्चिका

感染より生じる白癬（たむし）や湿疹、また発疹を伴う腫れ物や諸々の皮膚の患いといった、きわめて恐ろしき病すらも、ここに説き示される。

Verse 47

निष्कामस्तु पुनर्मर्त्यो यः स्नानं तत्र भक्तितः । कुरुते याति लोकं स देवदेवस्य चक्रिणः

されど欲を離れたる人が、信愛をもって彼の地にて沐浴するならば、円盤（チャクラ）を携える主、神々の神の世界へと至る。

Verse 48

यस्मिन्दिने समानीता सा गंगा तत्र विष्णुना । तस्मिन्दिने वृषे सूर्यः स्थितश्चित्रासु चंद्रमाः

ヴィシュヌがそのガンガーを彼の地へと導き来たらせたその日、まさにその日に、太陽はヴリシャ（牡牛宮）にあり、月はチトラー（宿）に在った。

Verse 49

अद्यापि तज्जलस्पर्शात्सुपवित्रो धरातले । यः स्नानं सूर्यवारेण कुरुतेऽर्कोदयं प्रति । तस्य नाशं द्रुतं यांति गलगंडादिका इह

今なお、その水に触れるだけで地上において甚だ清浄となる。日曜日に、日の出に向かって彼の地で沐浴する者は、甲状腺腫（こぶ）などの病がこの世にて速やかに滅する。

Verse 50

तथान्येऽपि दिने तस्मिन्यदि तोयमवाप्य च । स्नानं करोति सद्भक्त्या तत्फलं सोऽपि चाप्नुयात्

また他の日であっても、その水を得て真実の信愛をもって沐浴するならば、その者もまた同じ果報を得るであろう。

Verse 93

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये गोमुखतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिनवतितमोऽध्यायः

かくして、「ゴームカ・ティールタの大いなる功徳の叙述」と名づけられた第九十三章は、『エーカーシーティ・サーハスリー・サンヒター』所収『スカンダ・マハープラーナ』のナーガラ・カーンダにおけるハータケーシュヴァラ聖域（クシェートラ）マーハートミャの中で、ここに終わる。