Adhyaya 79

Verse 1

। सूत उवाच । तस्यैव दक्षिणे भागे वालखिल्यैः प्रतिष्ठितम् । लिंगमस्ति सुविख्यातं सर्वपातकनाशनम्

スータは語った。「そのまさに南の方角に、ヴァーラキリヤの仙たちによって安置された、よく知られたリンガがある。あらゆる罪を滅するものだ。」

Verse 2

यमाराध्य च तैः पूर्वं शक्रामर्षसमन्वितैः । गरुडो जनितः पक्षी ख्यातो विष्णुरथोऽत्र यः

かつて彼らがその御神（そのリンガ）を礼拝し、シャクラ（インドラ）への憤りに満ちていたとき、ガルダ—ここでヴィシュヌの乗り物として名高い霊鳥—が生まれ出た。

Verse 3

ऋषय ऊचुः । कथं तेषां समुत्पन्नः शक्रस्योपरि सूतज । प्रकोपो वालखिल्यानां संजज्ञे गरुडः कथम्

仙人たちは言った。「スータの子よ、彼らのシャクラ（インドラ）への憤りはいかにして起こったのか。さらに、ヴァーラキリヤたちの怒りから、いかにしてガルダが生まれたのか。」

Verse 4

सूत उवाच । पुरा प्रजापतिर्दक्षस्तस्मिन्क्षेत्रे सुशोभने । चकार विधिवद्यज्ञं संपूर्णवरदक्षिणम्

スータは言った。「いにしえ、プラジャーパティ・ダクシャは、その麗しい聖なる地において、規定にかなったヤジュニャを執り行い、すぐれたダクシナー（祭礼の布施）を余すところなく備えた。」

Verse 5

ततः शक्रादयो देवाः सहायार्थं निमंत्रिताः । दक्षेण मुनयश्चैव तथा राजर्षयोऽमलाः

それから、シャクラ（インドラ）をはじめとする諸天は助力のためにダクシャに招かれ、また聖仙たちと、穢れなき王仙（ラージャ・リシ）も同様に召された。

Verse 6

तथा वेदविदो विप्रा यज्ञकर्मविचक्षणाः । गृहस्थाश्रमिणो ये च ये चारण्यनिवासिनः

また、ヴェーダに通じ、祭式の作法に精通したバラモンたちも招かれた――家住の戒を守る者も、森に住む者もである。

Verse 7

अथ ते वालखिल्याख्या मुनयः संशितव्रताः । एकां समिधमादाय साहाय्यार्थं प्रजापतेः । प्रस्थिता यज्ञवाटं तं भारार्ताः क्लेशसंयुताः

そのとき、ヴァーラキリヤと呼ばれる仙人たち――誓戒に堅固なる者たち――は、各々一本のサミド（聖火に供する薪）を携えて、プラジャーパティを助けんと祭場へと出立した。重荷に苦しみ、艱難を伴いながら。

Verse 8

अथ तेषां समस्तानां मार्गे गोष्पदमागतम् । जलपूर्णं समायातमकालजलदागमे

そのとき彼ら一同の道の上に、牛の蹄の跡のような窪みが現れ、時ならぬ雨雲の来訪によって水が満ちていた。

Verse 9

ततस्तरीतु कामास्ते क्लिश्यमाना इतस्ततः । समिद्भारश्रमोपेता देवराजेन वीक्षिताः

渡ろうとして彼らはあちらこちらで苦しみ、薪の荷に疲れ果てていたところを、神々の王（インドラ）に見とめられた。

Verse 10

गच्छता तेन मार्गेण मखे दक्षप्रजापतेः । ततश्चिरं समालोक्य स्मितं कृत्वा स कौतुकात् । जगामाथ समुल्लंघ्य ऐश्वर्यमदगर्वितः

彼はその道を行き、ダクシャ・プラジャーパティの祭祀へ向かう途中、しばらく眺めていたが、やがて戯れ心に微笑み、主宰の威力から生じた驕りに酔って、ひと跳びに越えて行った。

Verse 11

ततस्ते कोपसंयुक्ताः शक्राद्दृष्ट्वा पराभवम् । निवृत्य स्वाश्रमं गत्वा चक्रुर्मंत्रं सनिश्चयम्

そのとき彼らは、シャクラからの侮りを見て憤りに満ち、引き返して自らの庵へ赴き、固く決してマントラの作法を修した。

Verse 12

शाक्रं पदं समासाद्य यस्मादेतेन पाप्मना । अतिक्रांता वयं सर्वे तस्मात्पात्यः स सत्पदात्

「シャクラの位に至ったにもかかわらず、我ら一同はこの罪ある者に踏み越えられた。ゆえに彼をその尊き位より堕とさねばならぬ。」

Verse 13

अन्यः शक्रः प्रकर्तव्यो मंत्रवीर्यसमुद्भवः । आथर्वणैर्महासूक्तैराभिचारिकसंभवैः

「真言の威力より生ずる、別のインドラを造り出すべし。アタルヴァ系の大スークタ、すなわち強制の力をもつアビチャーラの儀より起こる讃歌によって。」

Verse 14

येन व्यापाद्यते तेन शक्रोऽयं मदगर्वितः । मखमाहात्म्यसंपन्नः स्वल्पबुद्धिपरा क्रमः

「その同じ手段によって、この驕りに酔いしインドラを滅ぼせ。祭祀の威光に連なりながらも、その振る舞いは卑小な知に支配されている。」

Verse 16

गर्भोपनिषदेनैव नीलरुद्रैर्द्विजोत्तमाः । रुद्रशीर्षेण काम्येन विष्णुसूक्तयुतेन चं

その最勝の両生者たちは、『ガルボーパニシャッド』、『ニーラルドラ』の讃歌、願成就の『ルドラシールシャ』、さらに『ヴィシュヌ・スークタ』を合わせて用い、儀礼を修した。

Verse 17

निधाय कलशं मध्ये मंडलस्योदकावृतम् । होमांते तत्र संस्पर्शं चक्रुस्तस्य जलैः शुभैः

水に覆われたカラシャ（聖瓶）をマンダラの中央に据え、ホーマの終わりに、その吉祥なる水をもってそこで触れ・灌水の作法を行った。

Verse 18

एतस्मिन्नंतरे शक्रः प्रपश्यति सुदारुणान् । उत्पातानात्मनाशाय जायमानान्समंततः

その折、シャクラ（インドラ）は、四方に起こる甚だ凄惨なる凶兆を目の当たりにした――それは自らの滅びを告げる徴であった。

Verse 19

वामो बाहुश्च नेत्रं च मुहुः स्फुरति चास्य वै । न च पश्यति नासाग्रं जिह्वाग्रं च तथा हनुम्

彼の左腕と眼はたびたび痙攣し、鼻先も舌先も、さらに顎さえも見ることができなかった。

Verse 20

शिरोहीनां तथा छायां गगने भास्करद्वयम् । अरुंधतीं ध्रुवं चैव न च विष्णुपदानि सः

彼は首なき影と、天空に二つの太陽を見た。アルンダティーもドゥルヴァも、さらにはヴィシュヌの聖なる足跡さえ見えなかった。

Verse 21

न च मंदं न चाकाशे संस्थितां स्वर्धुनीं हरिः । स्वपन्पश्यति कृष्णांगीं नित्यं नारीं धृतायुधाम्

彼は月も、天空に鎮まる天上のガンガーも見なかった。さらに眠りのうち、武器を携えた黒き肢体の女を絶えず見た。

Verse 22

मुक्तकेशीं विवस्त्रां च कृष्णदंतां भयानकाम् । तान्दृष्ट्वा स महोत्पातान्देवराजो बृहस्पतिम्

彼は恐るべき女を見た――髪はほどけ、衣をまとわず、歯は黒ずんでいた。かくも大いなる凶兆を見て、 देव王インドラはブリハस्पतिに向き直った。

Verse 23

पप्रच्छ भयसंत्रस्तः किमेतदिति मे गुरो । जायंते सुमहोत्पाता दुर्निमित्तानि वै पृथक्

恐れに震えつつ彼は問うた。「我が गुरुよ、これは何事でしょう。大いなる凶兆が起こり、さまざまな悪しき徴が、それぞれ異なるかたちで現れております。」

Verse 24

किं मे भविष्यति प्राज्ञ विनाशः सांप्रतं वद । किं वा त्रैलोक्य राज्यस्य किं वा वित्तादिकस्य च

「賢者よ、我に何が起こるのか。今すぐ告げよ——滅びはあるのか。三界の王権は、また財宝その他はどうなるのか。」

Verse 25

बृहस्पतिरुवाच । ये त्वया मदमत्तेन वालखिल्या महर्षयः । उल्लंघिताः स्थिता मार्गे गोष्पदं तर्त्तुमिच्छवः

ブリハスパティは言った。「汝が慢心に酔い、道に立つ彼らを跳び越えて侮ったヴァーラキリヤの大聖仙たちがいる。彼らは牛の蹄跡ほどの水たまりでさえ渡ろうとしていたのだが……」

Verse 26

तैरेवाथर्वणैर्मंत्रैस्त्वकृतेऽस्ति शचीपते । कृतो होमः सुसंपूर्णः कलशश्चाभिमंत्रितः

「舎脂（シャチー）の主インドラよ。まさにそのアタルヴァンの真言によって、汝に対する作法が起こされた。火供（ホーマ）は完全に成就し、カラシャ（儀礼の水壺）もまた真言により正しく加持された。」

Verse 27

युष्माकं सुविनाशाय सर्वदेवाधिनायकः । भविष्यति न संदेहो मंत्रैराथर्वणैर्हरिः

「汝らの徹底した滅亡のために、ハリ—あらゆる神々の首領たちを統べる主—はアタルヴァンの真言によって必ず顕現する。疑いはない。」

Verse 28

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सहस्राक्षो भयान्वितः । दक्षं गत्वा च दीनास्यः प्रोवाच तदनंतरम्

その言葉を聞くや、千眼のインドラは恐怖に包まれた。彼はダクシャのもとへ赴き、うなだれた顔で、その直後に語りかけた。

Verse 29

अस्मन्नाशाय मुनिभिर्वालखिल्यैः प्रजापते । प्रोद्यमो विहितः सम्यक्छक्रस्यान्यस्य वै कृते

おおプラジャーパティ（ダクシャ）よ、ヴァーラキリヤの聖仙たちは、我らを滅ぼすための企てを正しく動かし始めた—まことに、それは別のインドラのために行われている。

Verse 30

तान्वारय स्वयं गत्वा यावन्नो जायते परः । शक्रोऽस्मद्ध्वंसनार्थाय नास्ति तेषामसाध्यता

自ら赴き、別のインドラが生まれる前に彼らを制止せよ。我らを滅ぼすためなら、彼らに不可能はない。

Verse 31

अथ दक्षो द्रुतं गत्वा शक्राद्यैरमरैर्वृतः । प्रहसंस्तानुवाचेदं विनयेन समन्वितः

そのときダクシャは急ぎ赴き、インドラをはじめとする不死の神々に囲まれていた。微笑み、礼節に満ちて、彼らに次のように語った。

Verse 32

किमेतत्क्रियते विप्राः कर्म रौद्रतमं महत् । त्रैलोक्यं व्याकुलं येन सर्वमेतद्व्यवस्थितम्

おおブラーフマナの聖仙たちよ、これは何をなしているのか—その果の作用が最も激烈なる大いなる業—それによって三界は騒然となり、この一切の動揺が起こったのか。

Verse 33

अथ ते दक्षमालोक्य समायातं स्वमाश्रयम् । संमुखाश्चाभ्ययुस्तूर्णं प्रगृहीतार्घ्यपाणयः

彼らはダクシャが自らの庵に来たのを見て、たちまち前に進み出て迎え、手にはアルギャ（歓迎の供水）を捧げ持っていた。

Verse 34

अर्घ्यं दत्त्वा यथान्यायं पूजां कृत्वाथ भक्तितः । प्रोचुश्च प्रणता भूत्वा स्वागतं ते प्रजापते

定めの作法に従ってアルギャ（供水）を捧げ、信愛（バクティ）をもって礼拝を行い、彼らは深く伏して言った。「ようこそおいでくださいました、プラジャーパティよ。」

Verse 35

आदेशो दीयतां शीघ्रं यदर्थमिह चागतः । अपि प्राणप्रदानेन करिष्यामः प्रियं तव

「どうか速やかにご命令を。何のためにここへお越しになったのかお示しください。たとえ命を捧げることになろうとも、あなたの御心にかなうことを成し遂げます。」

Verse 36

दक्ष उवाच । एतद्रौद्रतमं कर्म सर्वदेवभयावहम् । त्याज्यं युष्माभिरव्यग्रैरेतदर्थमिहागतः

ダクシャは言った。「これはきわめて苛烈な行いであり、諸天すら恐れさせる。そなたらは心を定め、乱れずに、これを捨てねばならぬ。まさにそのために、私はここへ来たのだ。」

Verse 37

मुनय ऊचुः । वयं शक्रेण ते यज्ञे समायाताः सुभक्तितः । उल्लंघिता मदोद्रेकात्कृत्वा हास्यं मुहुर्मुहुः

仙人たちは言った。「インドラの求めにより、私たちは清らかな信愛をもってあなたの祭祀（ヤジュニャ）に参りました。けれども慢心の高まりに呑まれ、たびたび規矩を越え、繰り返し戯れの笑いものとしてしまいました。」

Verse 38

शक्रोच्छेदाय चास्माभिः शकोऽन्यो वीर्यमंत्रतः । प्रारब्धः कर्तुमत्युग्रैर्होमांतश्च व्यवस्थितः

「さらにシャクラ（インドラ）を滅ぼすため、強力な真言によって、別の『シャクラ』を生み出そうとし始めました。そして極めて苛烈な意志のもと、ホーマの結びの供献に至るまで儀礼を遂行すべく、備えて進めていたのです。」

Verse 39

तत्कथं मंत्रवीर्यं तत्क्रियते मोघमित्यहो । वेदोक्तं च विशेषेण तस्मादत्र वद प्रभो

それならば、ああ、いかにしてマントラの威力が無益となり得ましょうか。ヴェーダがとりわけこれを確証するゆえ、主よ、ここで私たちにお説きください。

Verse 40

त्वमेव यदि शक्तः स्यादन्यथा कर्तुमेव हि । कुरुष्व वा स्वयं नाथ नास्माकं शक्तिरीदृशी

もしあなたのみが別の仕方で成し得るのなら、まことにそうなさってください。あるいは守護者よ、みずから成就してください——このような力は私たちにはありません。

Verse 41

दक्ष उवाच । सत्यमेतन्महाभागा यद्युष्माभिः प्रकीर्तितम् । नान्यथा शक्यते कर्तुं वेदमन्त्रोद्भवं बलम्

ダクシャは言った。「高貴なる者たちよ、あなたがたの述べたことは真実である。ヴェーダのマントラより生ずる力は、他のものに変えることはできない。」

Verse 42

तद्य एष कृतो होमो युष्माभिर्वेदमंत्रतः । देवराजार्थमव्यग्रैः कलशश्चाभिमंत्रितः

ゆえに、あなたがたがヴェーダのマントラによって修したこのホーマ（火供）と、神々の王のために心を乱さず真言をもって加持したカラシャ（水瓶）は、決して無駄とはならない。

Verse 43

सोऽयं मद्वचनाद्राजा भविष्यति पतत्रिणाम् । तेजोवीर्यसमोपेतः शक्रादपि सुवीर्यवान्

我が言葉により、この者は鳥たちの王となる。光輝と武勇を備え、シャクラ（インドラ）にも勝るほどの強大さを得るであろう。

Verse 44

एतस्य देवराजस्य क्षंतव्यं मम वाक्यतः । तत्कृतं मूढभावेन यदनेन विचेष्टितम्

我が願いにより、この天の王をお赦しください。彼がなした過ちは、愚かさと迷妄によるものでした。

Verse 45

एवमुक्त्वाथ तेषां तं सहस्राक्षं भयातुरम् । दर्शयामास दक्षस्तु विनयावनतं स्थितम्

そう言い終えると、ダクシャは彼らに千眼の者（インドラ）を示した。恐れに苦しみ、そこに立って、謙虚に身をかがめていた。

Verse 46

तेऽपि दृष्ट्वा सहस्राक्षं वेपमानं कृतांजलिम् । प्रोचुर्माऽतिक्रमं शक्र ब्राह्मणानां करिष्यसि

千眼の者（インドラ）が合掌して震えるのを見て、彼らは言った。「おおシャクラよ、バラモンたちに対して決して越礼の罪を犯すな。」

Verse 47

भूयो यदि दिवेशानामाधिपत्यं प्रवांछसि । अपि मन्दोऽपि मूर्खोऽपि क्रियाहीनोऽपि वा द्विजः । नावज्ञेयो बुधैः क्वापि लोकद्वय मभीप्सुभिः

「もし再び天界の主権を望むなら、これを知れ。たとえバラモンが鈍く、無知で、あるいは儀礼の行いに欠けていても、両界の安寧を求める賢者は、いかなる所でも彼を侮ってはならない。」

Verse 48

इन्द्र उवाच । अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाद्यन्मया कुकृतं कृतम् । तत्क्षंतव्यं द्विजैः सर्वैर्विशेषाद्दक्ष वाक्यतः

インドラは言った。「無知ゆえであれ、知りつつであれ、私がなしたいかなる悪しき行いも、すべてのバラモンが赦してくださいますように。とりわけダクシャの言葉に従って。」

Verse 49

प्रगृह्यतां वरोऽस्माकं यः सदा वर्तते हृदि । प्रदास्यामि न संदेहो नादेयं विद्यते मम

汝らのために我が心に常に宿る恩寵の賜物を受けよ。必ず授けよう、疑いはない。わたしが拒むものは何もない。

Verse 50

मुनय ऊचुः । अस्मिन्कुण्डे नरो होमं यः कुर्याच्छ्रद्धयाऽन्वितः । एतल्लिंगं समभ्यर्च्य तस्याऽस्तु हृदि वांछितम्

仙人たちは言った。「信心に満ちてこの聖なるクンダにてホーマを修し、このリンガを正しく礼拝する者には、その胸に抱く願いが成就せんことを。」

Verse 51

इन्द्र उवाच । एतल्लिंगं समभ्यर्च्य योऽत्र होमं करिष्यति । कुंडेऽत्र वांछितं सद्यः सफलं स हि लप्स्यते

インドラは言った。「このリンガを礼拝し、ここ—このクンダ—でホーマを行う者は、望む目的をただちに得て、成功に冠せられる。」

Verse 52

निष्कामो वाऽथ संपूज्य लिंगमेतच्छुभावहम् । प्रयास्यति परां सिद्धिं त्रिदशैरपि दुर्लभाम्

また欲なき者であれば、この吉祥をもたらすリンガを完全に礼拝することにより、神々の間にさえ稀なる至上の成就（シッディ）に到る。

Verse 53

सूत उवाच । एवमुक्त्वा सहस्राक्षो वालखिल्यान्मुनीश्वरान् । ऐरावतं समारुह्य दक्षयज्ञे ततो गतः

スータは語った。かくヴァーラキリヤの聖仙たちに告げ終えると、千眼のインドラはアイラーヴァタに乗り、ダクシャの祭祀（ヤジュニャ）へと赴いた。

Verse 54

दक्षोऽपि विधिवद्यज्ञं चकार द्विजसत्तमाः । संहृष्टैर्वालखिल्यैस्तैरुपविष्टैः समीपतः

おお最勝の二度生まれよ、ダクシャもまた正しい規則に従ってヤジュニャを執り行い、歓喜したヴァーラキリヤ仙たちは近くに座していた。

Verse 158

ततस्ते शुचयो भूत्वा स्कंदसूक्तेन पावकम् । जुहुवुश्च दिवारात्रौ क्षुरिकोक्तेन सोद्यमाः

それから彼らは清浄となり、スカンダ・スークタをもって聖なる火に供物を注ぎ入れた。クシュリカーの教えた作法に従い、精励して昼夜絶えず供養を行った。