Adhyaya 66

Verse 1

। सूत उवाच । तथा तत्रास्ति विख्यातं रामह्रद इति स्मृतम् । यत्र ते पितरस्तेन रुधिरेण प्रतर्पिताः

スータは語った。さらにそこには「ラーマフラダ（Rāmahrada）」と記憶される名高い池がある。そこでは祖霊ピトリたちが、かの血の供物によって満たされたのである。

Verse 2

तत्र भाद्रपदे मासि योऽमावास्यामवाप्य च । पितॄन्संतर्पयेद्भक्त्या सोऽश्वमेधफलं लभेत्

そこにて、バードラパダ月の新月日（アマーヴァーシャー）に赴き、信愛をもって祖霊ピトリを供養して満たす者は、アシュヴァメーダ祭に等しい功徳を得る。

Verse 3

ऋषय ऊचुः । अत्याश्चर्यमिदं सूत यद्ब्रवीषि महामते । यत्तेन पितरस्तत्र रुधिरेण प्रतर्पिताः

聖仙たちは言った。「まことに驚くべきことよ、スータよ、大いなる思慮の人よ。汝の語るところでは、かの地にてピトリ（祖霊）たちが血によって満たされたというのか。」

Verse 4

पितृणां तर्पणार्थाय मेध्याः संकीर्तिता बुधैः । पदार्था रुधिरं प्रोक्तं राक्षसानां प्रतर्पणे

ピトリへのタर्पナのために、賢者たちは清浄で相応しい供物を挙げた。だが血は、羅刹（ラークシャサ）を満足させる供え物だと説かれている。

Verse 5

श्रुतिस्मृतिविरुद्धं च कर्म सद्भिर्विगर्हितम् । जामदग्न्येन तच्चीर्णं कस्मात्सूत वदस्व नः

この行いはシュルティとスムリティに背き、善き人々に非難される。しかるに、なぜジャーマダグニャはそれを行ったのか。スータよ、我らに語れ。

Verse 6

सूत उवाच । तेन कोपवशात्कर्म प्रतिज्ञां परिरक्षता । तत्कृतं तर्पिता येन पितरो रुधिरेण ते

スータは言った。「彼は怒りに支配され、また自らの誓願を守るためにその行いをなした。かくして、かのピトリたちは血によって満たされたのである。」

Verse 7

पिता तस्य पुरा विप्रा जमदग्निर्निपातितः । क्षत्रियेण स्वधर्मस्थो विना दोषं द्विजोत्तमाः

かつて、ブラーフマナたちよ、彼の父ジャマダグニはクシャトリヤによって討たれた。しかもその最勝の再生者は自らのダルマに堅く立ち、何の咎もなかったのである。

Verse 8

ततः कोपपरीतेन तेन प्रोक्तं महात्मना । रक्तेन क्षत्रियोत्थेन संतर्प्याः पितरो मया

そのとき怒りに包まれたその大いなる魂は宣言した。「クシャトリヤより生じた血によって、我がピトリ（祖霊）を我が身で満足させよう。」

Verse 9

एतस्मात्कारणात्तेन रुधिरेण महात्मना । पितरस्तर्पिता सम्यक्तिलमिश्रेण भक्तितः

このゆえに、その大いなる魂は、その血を正しく、また信愛をもって、胡麻（ティラ）を混ぜてピトリ（祖霊）を満足させた。

Verse 10

ऋषय ऊचुः । जमदग्निर्हतः कस्मात्क्षत्रियेण महामुनिः । किंनामा स च भूपालो विस्तराद्वद सूत तत्

聖仙たちは言った。「いかなる理由で、大牟尼ジャマダグニはクシャトリヤに殺されたのか。さらにその王の名は何というのか。スータよ、詳しく語れ。」

Verse 11

सूत उवाच । ऋचीकतनयः पूर्वं जमदग्निरिति स्मृतः । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे तत्रासीद्दग्धकल्मषः

スータは語った。「昔、リーチーカの子はジャマダグニの名で知られていた。ハータケーシュヴァラの聖なるクシェートラに住み、罪垢は焼き尽くされたかのようであった。」

Verse 12

चत्वारस्तस्य पुत्राश्च बभूवुर्गुणसंयुताः । जघन्योऽपि गुणज्येष्ठस्तेषां रामो बभूव ह

彼には徳を備えた四人の息子がいた。末子でありながら、ラーマはその中で最も卓越した者であった。

Verse 13

कदाचिद्वसतस्तस्य जमदग्नेर्महावने । पुत्रेषु कन्दमूलार्थं निर्गतेषु वनाद्बहिः

ある時、聖仙ジャマダグニが大いなる森に住していた折、息子たちは根や果実を求めて森の外へ出て行った。

Verse 14

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो हैहयाधिपतिर्बली । सहस्रार्जुन इत्येव विख्यातो यो महीतले

その折、ハイハヤ族の強大なる君主が到来した。地上にて「サハスラールジュナ」と名高き者である。

Verse 15

मृगलिप्सुर्वने तस्मिन्भ्रममाण इतस्ततः । श्रमार्तो वृषराशिस्थे भास्करे दिनमध्यगे

獲物を求めて、彼はその森をあちらこちらと彷徨った。労に疲れ、正午に太陽が牡牛宮（ヴリシャバ）にある時、ついに力尽きた。

Verse 18

अथ तं पार्थिवं दृष्ट्वा स मुनिस्तुष्टिसंयुतः । अर्घं दत्त्वा यथान्यायं स्वागतेनाभिनंद्य च

やがてその王を見た聖仙は、慈しみの喜びを湛え、作法にかなってアルギャ（arghya）を捧げ、ふさわしい歓迎の言葉で迎えた。

Verse 19

सोऽपि तं प्रणिपत्योच्चैर्विनयेन समन्वितः । प्रतिसंभाषयामास कुशलं पर्यपृच्छत

王もまた深い謙譲をもって聖仙に伏して礼拝し、言葉を返して、その安否を丁重に問い尋ねた。

Verse 20

राजोवाच । कच्चित्ते कुशलं विप्र पुत्रशिष्यान्वितस्य च । साग्निहोत्र कलत्रस्य परिवारयुतस्य च

王は言った。「おお婆羅門よ、そなたは安穏であろうか—子らと弟子たちとともに、アグニホートラの聖火と妻とともに、また家族と従者を伴う家の者すべてが、つつがなきや。」

Verse 21

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं सफलं च मे । यत्त्वं तपोनिधिर्दृष्टः सर्वलोकनमस्कृतः

「今日、我が生は実り、我が命もまた成就した。なぜなら、苦行の宝蔵にして、あらゆる世界に礼拝されるあなたを拝見できたからである。」

Verse 22

एवमुक्त्वा स राजर्षिर्विश्रम्य सुचिरं ततः । पीत्वापस्तमुवाचेदं प्रणिपत्य महामुनिम्

かく語り終えると、その王なる聖仙は久しく憩った。やがて水を飲み、大牟尼に五体投地して、次のように申し上げた。

Verse 23

अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्प्रयास्यामि निजं गृहम् । मम कृत्यं समादेश्यं येन ते स्यात्प्रयोजनम्

「婆羅門よ、どうかお許しを賜り、私は我が家へ帰りましょう。あなたの御用が成就するよう、私がなすべき務めをお命じください。」

Verse 24

जमदग्निरुवाच । देवतार्चनवेलायां त्वं मे गृहमुपागतः । मनोरथ इव ध्यातः सर्वदेवमयोऽतिथिः

ジャマダグニは言った。「神々を礼拝するまさにその時に、あなたは我が家へお越しになった—心に念じていた愛しき願いが現れたかのように。客人として、あなたは一切の神々を体現しておられる。」

Verse 25

तस्मान्मेऽस्ति परा प्रीतिर्भक्तिश्च नृपसत्तम । तत्कुरुष्व मया दत्तं स्वहस्तेनैव भोजनम्

それゆえ、王の中の最勝者よ、私はあなたに深い慈愛と篤いバクティ（信愛）を抱いております。どうか私が自らの手で供したこの食事をお受け取りください。

Verse 26

राजा वा ब्राह्मणो वाथ शूद्रो वाप्यंत्यजोऽपि वा । वैश्वदेवान्तसंप्राप्तः सोऽतिथिः स्वर्गसंक्रमः

王であれ、ブラーフマナであれ、シュードラであれ、たとえ最も卑しめられた者であっても——ヴァイシュヴァデーヴァ（Vaiśvadeva）の供献の正しい時に来る者は、まことのアティティ（聖なる客）であり、天界への門である。

Verse 27

राजोवाच । ममैते सैनिका ब्रह्मञ्छतशोऽथ सहस्रशः । तैरभुक्तैः कथं भोक्तुं युज्यते मम कीर्तय

王は言った。「おおブラーフマナよ、我が兵は百、千といる。彼らがまだ食していないのに、どうして私が食するのが相応しいだろうか。教えてくれ。」

Verse 28

जमदग्निरुवाच । सर्वेषां सैनिकानां ते संप्रदास्यामि भोजनम् । नात्र चिंता त्वया कार्या मुनिर्निष्किंचनो ह्यहम्

ジャマダグニは言った。「あなたの兵すべてに食を施そう。これについて心配はいらぬ——私は無所有のムニ（聖仙）なのだから。」

Verse 29

यैषा पश्यति राजेंद्र धेनुर्बद्धा ममांतिके । एषा सूते मनोभीष्टं प्रार्थिता सर्वदैव हि

王たちの主よ、ここで私のそばに繋がれているこの牝牛が見えるだろう。求められれば、彼女は常に、心の望むものをいつでも生み出すのだ。

Verse 30

सूत उवाच । ततश्च कौतुकाविष्टः स नृपो द्विजसत्तमाः । बाढमित्येव संप्रोच्य तस्मिन्नेवाश्रमे स्थितः

スータは言った。ついで王は好奇の念に満たされ、「然らばそのとおりに」と答え、まさにその庵（アーシュラマ）に留まった、ああ二度生まれの最勝者よ。

Verse 31

ततः संतर्प्य देवांश्च पितॄंश्च तदनंतरम् । पूजयित्वा हविर्वाहं ब्राह्मणांश्च ततः परम्

その後、まず諸天をしかるべく満たし、次いで祖霊を供養し、さらに供物を運ぶ者アグニを礼拝して、続いてブラーフマナたちに敬礼した。

Verse 32

उपविष्टस्ततः सार्धं सर्वैर्भृत्यैर्बुभुक्षितैः । श्रमार्तैर्विस्मयाविष्टैः कृते तस्य द्विजोत्तमाः

それから王は、飢え、労苦に疲れ、驚嘆に打たれた従者たち皆とともに座した。その間、二度生まれの最勝者は王のための支度に取りかかった。

Verse 33

ततः स प्रार्थयामास तां धेनुं मुनिसत्तमः । यो यत्प्रार्थयते देहि भोज्यार्थं तस्य तच्छुभे

その後、最勝の牟尼はその牝牛に願い求めた。「おお吉祥なる者よ、誰であれ求めるものを、食を備えるために授けたまえ。」

Verse 34

ततः सा सुषुवे धेनुरन्नमुच्चावचं शुभम् । पक्वान्नं च विशेषेण चित्ताह्लादकरं परम्

するとその牝牛は、吉祥なる食物を種々さまざまに豊かに生み出した。とりわけ調理された料理は、心をこの上なく歓ばせるものであった。

Verse 35

ततः खाद्यं च चव्यं च लेह्यं चोष्यं तथैव च । व्यंजनानि विचित्राणि कषायकटुकानि च । अम्लानि मधुराण्येव तिक्तानि गुणवंति च

そのとき、噛むべき食、咀嚼すべき食、味わうべき食、舐めるべき食、吸うべき食が現れ、さらに種々の副菜が備わった。渋味と辛味、酸味と甘味、そして苦味までも—いずれも妙なる徳に満ちていた。

Verse 36

एवं प्राप्य परां तृप्तिं तया धेन्वा स भूपतिः । सेवकैः सबलैः सार्ध मन्नैरमृतसंभवैः

かくして、その牝牛によって至上の満足を得た王は、従者と軍勢とともに、まるで甘露より生じたかのような食によって、すっかり満ち足りた。

Verse 37

ततो भुक्त्यवसाने तु प्रार्थयामास भूपतिः । तां धेनुं विस्मयाविष्टो जमदग्निं महामुनिम्

やがて食事が終わると、王は驚嘆に包まれ、その牝牛のことを願い出て、大聖者ジャマダグニに申し上げた。

Verse 38

कामधेनुरियं ब्रह्मन्नार्हारण्यनिवासिनाम् । मुनीनां शान्तचित्तानां तस्माद्यच्छ मम स्वयम्

「ブラーフマナよ、これはカーマデーヌである。まことに森に住み心静かな牟尼たちにふさわしい。ゆえに、そなた自ら我に与えよ。」

Verse 39

येनाऽकरान्करोम्यद्य लोकांस्तस्याः प्रभावतः । साधयामि च दुर्गस्थाञ्छत्रून्भूरिबलान्वितान्

「彼女の威力によって、我は今日にも諸世界に貢を納めさせよう。さらに、堅固な城砦に拠る敵どもも、大軍を備えていようとも、我は成し遂げて征服する。」

Verse 40

एवं कृते तव श्रेयो भविष्यति च सद्यशः । इह लोके परे चैव तस्मात्कुरु मयोदितम्

これを行えば、汝に安寧とただちなる名声がもたらされる—この世にも来世にも。ゆえに、我が言うとおりに行え。

Verse 41

जमदग्निरुवाच । होमधेनुरियं राजन्ममैका प्राणसंमता । अदेया सर्वदा पूज्या तस्मान्नार्हसि याचितुम्

ジャマダグニは言った。「王よ、これは我がホーマ（供火）の牝牛、ただ一つの宝であり、命そのもののように愛しい。決して与えるべきではなく、常に敬い供養すべきである。ゆえに、汝はこれを求めてはならぬ。」

Verse 42

अहं शतसहस्रं ते यच्छाम्यस्याः कृते द्विज । धेनूनामपरं वित्तं यावन्मात्रं प्रवांछसि

二度生まれの聖者よ、彼女の代価として十万を授けよう。さらに牛という財も、汝の望むだけ与える。

Verse 43

जमदग्निरुवाच । अविक्रेया महाराज सामान्यापि हि गौः स्मृता । किं पुनर्होमधेनुर्या प्रभावैरीदृशैर्युता

ジャマダグニは言った。「大王よ、ただの牛でさえ、伝統において売るべからずと記されている。ましてや、かくも霊妙なる力を具えたこのホーマデーヌを、どうして売れようか。」

Verse 44

विमोहाद्ब्राह्मणो यो गां विक्रीणाति धनेच्छया । विक्रीणाति न सन्देहः स निजां जननीमिह

迷妄により財を欲して牛を売るバラモンは、疑いなく、この世において自らの母を売るに等しい。

Verse 45

सुरां पीत्वा द्विजं हत्वा द्विजानां निष्कृतिः स्मृता । धेनुविक्रयकर्तॄणां प्रायश्चित्तं न विद्यते

バラモンにとって、酒を飲むことやバラモンを殺すことでさえ償いは説かれているが、牛を売る者には、いかなる贖罪も見出されない。

Verse 46

राजोवाच । यदि यच्छसि नो विप्र साम्ना धेनुमिमां मम । बलादपि हरिष्यामि तस्मात्साम्ना प्रदीयताम्

王は言った。「バラモンよ、もしこの牛を穏やかに私に渡さないなら、力ずくで奪い取ろう。だから、友好的に引き渡すがよい。」

Verse 47

सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा कोपसंयुक्तो जमदग्निर्द्विजोत्तमाः । अस्त्रमस्त्रमिति प्रोच्य समुत्तस्थौ सभातलात्

スータは言った。これを聞いて、バラモンの中で最も優れたジャマダグニは怒りに満ち、「武器を！武器を！」と叫び、集会の床から立ち上がった。

Verse 48

ततस्ते सेवकास्तस्य नृपतेश्चित्तवेदिनः । अप्राप्तशस्त्रं तं विप्रं निजघ्नुर्निशितायुधैः

その時、王の従者たちは主君の意図を察し、まだ武器を持たないそのバラモンを鋭い武器で打ち倒した。

Verse 49

तस्यैवं वध्यमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः । रेणुकाख्या प्रिया भार्या पपातोपरि दुःखिता

偉大なる魂を持つジャマダグニがこのように殺されている時、彼の愛妻レーヌカーは悲しみに打ちひしがれ、彼の上に倒れ込んだ。

Verse 50

साऽपि नानाविधैस्तीक्ष्णैः खण्डिता वरवर्णिनी । आयुःशेषतया प्राणैर्न कथंचिद्वियोजिता

その色白で気高い貴婦人もまた、種々の鋭利な武器によって傷つけられた。しかし、寿命がまだ尽きていなかったため、命を落とすことはなかった。

Verse 51

एवं हत्वा स विप्रेन्द्रं जमदग्निं महीपतिः । तां धेनुं कालयामास यत्र माहिष्मती पुरी

かくして、バラモンたちの長であるジャマダグニを殺害した後、王はその牛をマーヒシュマティーの都がある場所へと追いやった。

Verse 52

अथ सा काल्यमाना च धेनुः कोपसमन्विता । जमदग्निं हतं दृष्ट्वा ररम्भ करुणं मुहुः

その時、追いやられ怒りに満ちたその牛は、殺されたジャマダグニを見た。そして何度も何度も、哀れっぽく鳴き声を上げ始めた。

Verse 53

तस्याः संरम्भमाणाया वक्त्रमार्गेण निर्गताः । पुलिन्दा दारुणा मेदाः शतशोऽथ सहस्रशः

彼女が激怒して燃え上がると、その口の通り道からプリンダ族――恐ろしく獰猛な戦士たち――が、数百、そして数千と現れ出た。

Verse 54

नानाशस्त्रधराः सर्वे यमदूता इवापराः । प्रोचुस्तां सादरं धेनुमाज्ञां देहि द्रुतं हि नः

彼らは皆、ヤマ（死神）の使者のように様々な武器を携えていた。そして恭しく牛に言った。「直ちに我らにご命令をください。」

Verse 55

साऽब्रवीद्धन्यतामेतद्धैहयाधिपतेर्बलम् । अथ तैः कोपसंयुक्तैर्दारुणैर्म्लेच्छजातिभिः । विनाशयितुमारब्धं शितैः शस्त्रैर्निरर्गलम्

彼女は言った。「然らばそのとおりに――ハイハヤの主の威力が、ふさわしき報いを受けるがよい。」すると、憤怒に満ちた恐るべきムレッチャの諸族は、鋭き武器をもって歯止めなく討ち滅ぼし始めた。

Verse 56

न कश्चित्पुरुषस्तेषां सम्मुखोऽप्यभवद्रणे । किं पुनः सहसा योद्धुं भयेन महतान्वितः

戦場において、彼らのうち一人として正面から立ち向かうことすらできなかった。ましてや、甚大な恐怖に呑まれて、にわかに戦える者がいようか。

Verse 57

अथ भग्नं बलं दृष्ट्वा वध्यमानं समंततः । पुलिन्दैर्दारुणाकारैः प्रोचुस्तं मन्त्रिणो नृपम्

そのとき、軍勢が打ち砕かれ、恐るべき姿のプーリンダたちに四方から討たれているのを見て、重臣たちは王に告げた。

Verse 58

तेजोहानिः परा तेऽद्य जाता ब्रह्मवधाद्विभो । तस्माद्धेनुं परित्यज्य गम्यतां निजमंदिरम्

彼らは言った。「大いなる御方よ、今日、婆羅門殺しの罪により、あなたの光輝は甚だしく損なわれました。ゆえにその牛を捨て、自らの宮殿へお戻りください。」

Verse 59

यावन्नागच्छते तस्य रामोनाम सुतो बली । नो चेत्तेन हतोऽत्रैव सबलो वधमेष्यसि

「その剛勇なる子、名をラーマという者が来る前に退きなさい。さもなくば、あなたは軍勢もろともこの地で彼に討たれ、終焉を迎えるでしょう。」

Verse 60

नैषा शक्या बलान्नेतुं कामधेनुर्महोदया । शक्तिरूपा करोत्येवं या सृष्टिं स्वयमेव हि

この大いなる霊妙なるカーマデーヌは、力ずくでは連れ去れない。彼女はまさにシャクティそのものであり、自らの意志によって創造を顕現させるからである。

Verse 61

ततः स पार्थिवो भीतस्तेषां वाक्याद्विशेषतः । जगाम हित्वा तां धेनुं स्वस्थानं हतसेवकः

それゆえ王は、ことに彼らの言葉により恐れおののき、牝牛を捨てて立ち去り、自らの所へ帰った。従者たちはすでに討たれていた。