Adhyaya 224

Verse 1

आनर्तौवाच । श्रुता मया महाभाग श्राद्धार्हा ब्राह्मणाश्च ये । ये च त्याज्यास्तथा पुत्रा बहवश्चैव सुव्रत

アーナルターは言った。「ああ高貴なる方よ、シュラーダを受けるに相応しいブラーフマナたち、また避けるべき者たちについて私は聞きました。さらに、儀礼に関わる多くの“子”の種類についても聞きました—ああ、すぐれた誓戒を保つ方よ。」

Verse 2

सांप्रतं कथयाऽस्माकं मन्त्रपूर्वश्च यो विधिः । गृहस्थेन सदा कार्यः पितॄणां परितुष्टये

「いま、真言を先として行う作法を私たちにお説きください。家住者が祖霊（ピトリ）をことごとく満足させるため、常に行うべき儀軌です。」

Verse 3

भर्तृयज्ञ उवाच । प्रणम्यामंत्रिता ये च श्राद्रार्थं ब्राह्मणोत्तमाः । आनीय कुतपे काले तान्सर्वान्प्रार्थयेदि दम्

バルトリヤジュニャは言った。「礼拝して、シュラーダ（Śrāddha）のために最勝のブラーフマナたちを招いたなら、ふさわしき時—クタパ・カーラ（kutapa-kāla）—に彼らを迎え、皆に恭しくこのように願い求めるべきである。」

Verse 4

आगच्छंतु महाभागा विश्वेदेवा महाबलाः । ये यत्र विहिताः श्राद्धे सावधाना भवंतु ते

「大いなる力をもつヴィシュヴェーデーヴァ（Viśvedevā）よ—尊き方々よ—来臨したまえ。各々、定められた座と役目に従い、シュラーダ（Śrāddha）において慎み深く専心したまえ。」

Verse 5

एवमभ्यर्च्य तान्सर्वांस्ततः कृत्वा प्रदक्षिणाम् । जानुनी भूतले न्यस्य ततश्चार्घं प्रदापयेत्

「このように一切を供養し、ついで右繞（プラダクシナー）を行ったなら、謙りて膝を地に着け、その後にアルギャ（arghya）—敬水—を捧げるべきである。」

Verse 6

मंत्रेणानेन राजेंद्र सपुष्पाक्षतचंदनैः । अर्घमेनं प्रगृह्णंतु मया दत्तं द्विजोत्तमाः । पादप्रक्षालनार्थाय प्रकुर्वंतु मम प्रियम्

「王よ、この真言とともに、花・アクシャタ（砕けぬ穀粒）・白檀を添えて、最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）たちは、我が捧げるこのアルギャ（arghya）を受けたまえ。さらに足を洗うため、我が喜ぶことを成したまえ。」

Verse 7

एवमुक्त्वा महीपृष्ठे अनुलिप्ते ततः परम् । साक्षतान्प्रक्षिपेद्दर्भान्विश्वेदेवान्प्रकीर्तयन्

「このように述べたのち、よく整え塗り清めた地の上に、アクシャタを添えてダルバ草を置き、ヴィシュヴェーデーヴァ（Viśvedevā）の名を唱えつつ行うべきである。」

Verse 8

अपसव्यं ततः कृत्वा दर्भांस्तिलसमन्वितान् । द्विगुणान्प्रक्षिपेद्भूमौ पितॄनुद्दिश्य चात्मनः

次に、アパサヴィヤ（聖紐を右にする作法）をとり、胡麻を交えたダルバ草を倍量、地に置いて、自らのピトリ（祖霊）に向けて奉献すべし。

Verse 9

एवं सर्वाः क्रियाः कार्या दैविका सव्यपूर्विकाः । पैतृकाश्चापसव्येन मुक्त्वा नांदीमुखान्पितॄन्

このように、神々への一切の作法はサヴィヤ（左回り）の向きから始め、祖霊への作法はアパサヴィヤ（右回り）で行うべし。ただしナーンディームカのピトリは例外である。

Verse 10

सर्वे पूर्वामुखाः स्थाप्या युग्माश्च शक्तितो नृप । पितरो मातृपक्षीयाः स्थाप्याश्चोदङ्मुखास्तथा

王よ、すべての（招請の座・供物の場）は東面して設け、力の及ぶ限り対にして整えるべし。ただし母方の系統のピトリは、同様に北面して安置すべし。

Verse 11

एकैकं वा त्रयो वाऽपि स्युरेकैकं वा पृथक्पृथक । पैतृकान्स्थाप्प चक्रेण पितॄणां परितुष्टये

一柱ずつでも、三柱を共にでも、あるいは別々に一柱ずつでもよい。父系の祖霊を輪の次第に配して、ピトリをことごとく満足させるべし。

Verse 12

षष्ठ्या विभक्त्या तु तेषामासनं च प्रदापयेत् । ऋजुभिः साक्षतैर्दर्भैः सोदकैर्दक्षिणांगतः

第六格（属格）の句をもって彼らの座を捧げよ。まっすぐなダルバ草に、アクシャタ（欠けぬ米粒）と水を添え、南の方へと作法を進めるべし。

Verse 13

विषमौ द्विगुणैर्दर्भैः सतिलैर्वामपार्श्वतः । पाणौ तोयं परिक्षिप्य न दर्भांस्तु कथं चन

左側には、規定に従い不均等に配し、ダルバ草を倍量として胡麻を添えるべきである。掌に水を灑いだのち、いかなる場合もダルバ草を誤って扱ったり置いたりしてはならない。

Verse 14

यो हस्ते चासनं दद्याच्चेद्दार्भं बुद्धिवर्जितः । पितरो नासने तत्र प्रकुर्वंति निवेशनम्

もし正しい理解を欠く者が、ダルバの座を手に取らせる形で誤って授けるなら、その座に祖霊（ピトリ）はそこに安住して座すことがない。

Verse 15

आवाहनं प्रकर्तव्यं विभक्त्या च द्वितीयया । येनागच्छंति ते सर्वे समाहूताः पृथक्पृथक्

招請（アーヴァーハナ）は第二格（対格）を用いて行うべきである。そうすれば、各々別々に招かれたすべての者が、まことに到来する。

Verse 16

अन्यया च विभक्त्या चेत्पितॄनावाहयेत्क्वचित् । नागच्छंति महाभागा यद्यपि स्युर्बुभुक्षिताः

しかし、別の格を用いて祖霊（ピトリ）を招請するなら、たとえ供物を求めて飢えているとしても、その大いなる方々は来臨しない。

Verse 17

विश्वेदेवास आगत मंत्रेणानेन पार्थिव । तेषामावाहनं कार्यमक्षतैश्च शिरोंऽतिकात्

王よ、この真言「ヴィシュヴェデーヴァーサ・アーガタ」によって、ヴィシュヴェデーヴァたちを招請すべきである。その招請は、アクシャタ（砕けぬ米）を頭上より捧げて行う。

Verse 18

उशंतस्त्वेति च तिलैः पितॄनावाहयेत्ततः । आयंतु न इति जपेत्ततः पार्थिवसत्तम

次に、胡麻を用い、「uśantas tv…」に始まる句をもってピトリ（Pitṛs、祖霊）を招請すべきである。その後、王の中の最勝者よ、「āyaṃtu na」—「彼らが我らのもとへ来たれ」と誦すべし。

Verse 19

शन्नो देवीति मंत्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

「śanno devī…」のマントラを「svāhā」とともに唱え、同様にピトリのためのアルガ（argha）器に水を注ぐべきである。

Verse 20

यवोऽसि यवयास्मद्द्वेत्यक्षतांस्तत्र निक्षिपेत् । चंदनं गंधपुष्पाणि धूपं दद्याद्यथाक्रमम् । सपवित्रेषु हस्तेषु दद्यादर्घ्यं समाहितः

「汝は大麦なり。大麦によって我らより（悪）を払い去れ」と唱えつつ、そこにアクシャタ（akṣata、欠けぬ穀粒）を置く。次いで順序に従い、白檀の塗香、香花、薫香を供える。パヴィトラ（pavitra）の指輪により浄められた手で、心を統一してアルギャ（arghya）を捧げるべし。

Verse 21

या दिव्या इति मन्त्रेण स्वाहाकारसमन्वितम् । पितॄणामर्घपात्रेषु तथैव च जलं क्षिपेत्

「yā divyā…」に始まるマントラを「svāhā」とともに唱え、同様にピトリのためのアルガ（argha）器に水を注ぐべきである。

Verse 22

तिलोऽसि सोमदैवत्यो गोसवे देवनिर्मितः । प्रत्नवद्भिः पृक्तः स्वधया पितॄनिमांल्लोकान्प्रीणाहि नः स्वधेति प्रक्षिपेत्तिलान्

「汝は胡麻、主神はソーマ（Soma）。神々によりゴーサヴァ（gosava）の供犠のために造られ、スヴァダー（svadhā）によって古き祖霊と和合せり。おおスヴァダーよ、これらの世界において我らのピトリを満足させたまえ」と誦し、ついで胡麻を供物の中へ投じるべし。

Verse 23

यादिव्येति च मन्त्रेण ततो ह्यर्घ्यं प्रदापयेत् । पितृपात्रे समादाय अर्घ्यपात्राणि कृत्स्नशः

次に「yā divyā…」という真言をもって、アルギャ（供水）を捧げさせるべきである。すなわちピトリ（祖霊）の器を取り、アルギャの器をすべて正しい順序に余すところなく整えて置く。

Verse 24

अधोमुखं च तत्पात्रं मन्त्रवत्स्थापयेत्ततः । आयुष्कामस्तु तत्तोयं लोचनाभ्यां न वीक्षयेत्

その後、その器を真言とともに口を下にして据えるべきである。だが長寿を願う者は、その水を目で見てはならない。

Verse 25

ततस्तु चन्दनादीनि दीपांतानि समाददेत् । ततः पाकं समादाय पृच्छेद्विप्रान्द्विजो त्तमान्

次に、白檀などに始まり灯明に至る供物を取り整える。さらに、シュラーダ（śrāddha）のために調えた熟食を手にし、二度生まれ（ドヴィジャ）は最上のバラモンたちに恭しく尋ねるべきである（許可と作法について）。

Verse 26

अहमग्नौ करिष्यामि होमं पितृसमुद्भवम् । अनुज्ञा दीयतां मह्यमपसव्याश्रितस्य भोः

「我は火中にて、祖霊（ピトリ）のために起こるホーマを行います。尊き方々よ、どうか許可をお与えください—私は祖先儀礼に相応しいアパサヴ்ய（apasavya）の作法に拠っております。」

Verse 27

कुरुष्वेति च तैः प्रोक्ते गत्वाग्नि शरणं ततः । अग्नये कव्यवाहनाय स्वाहेति प्रथमाहुतिः

彼らが「なせ」と告げると、彼は火（アグニ）を依り処として近づく。第一の供物は次の句で捧げられる。「カヴィヤを運ぶアグニに、スヴァーハー。」

Verse 28

सोमाय पितृमते स्वधेति च ततः परम् । हुतमन्नं च शेषं च श्राद्धार्हेभ्यः प्रदीयते

次に「祖霊（ピトリ）に嘉するソーマに—スヴァダー」と唱えて供えよ。火に供した食と、その残りとは、シュラーダ（śrāddha）を受けるにふさわしい者に施すべきである。

Verse 29

इष्टमन्नं ततो दत्त्वा पात्रमालभ्य संजपेत् । विप्रांगुष्ठं समादाय पाकमध्ये निधाय च

次いで望ましき食を与え、器に触れて、しかるべき句を静かに誦せよ。さらにブラーフマナの親指を取り、煮炊きした食の中央に置くべし。

Verse 30

पृथिवी ते पात्रमादाय वैष्ण व्या च ऋचा तथा । स्वहस्तेन न वै दद्यात्प्रत्यक्षं लवणं तथा

大地そのものを供器として取り、ヴァイシュナヴィーの聖なるリチ（ṛc）を誦して、シュラーダの作法では塩を自らの手で直接渡してはならない。

Verse 31

स्वहस्तेन च यद्दत्तं प्रत्यक्षलवणं नृप । तच्छ्राद्धं व्यर्थतां याति धृते दत्तेर्द्धभुक्तके । तृप्ताञ्ज्ञात्वा ततो विप्रानग्रे त्वन्नं परिक्षिपेत्

王よ、塩を自らの手で直接与えるなら、そのシュラーダは無果となる。食が供され半ば食された後、ブラーフマナたちが満足したと知ってから、規定のとおり（残りの）食を前に置くべし。

Verse 32

अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिम्

我が家系の衆生よ、火により荼毘に付された者も、そうでない者も、地に供えられたものによって満たされよ。満たされたなら、最上の境地へと至らんことを。

Verse 33

सकृत्सकृज्जलं दत्त्वा गायत्रीत्रितयं जपेत् । मधुवातेति संकीर्त्य ततः पृच्छेद्द्विजोत्तमान्

水を一度、さらにもう一度供えたのち、三つのガーヤトリーを誦すべし。ヴェーダの句「マドゥヴァーター」を唱え、ついで最上のブラーフマナたちに満足のほどを尋ねよ。

Verse 34

तृप्ताः स्थ इति राजेन्द्र अनुज्ञां प्रार्थयेत्ततः । बन्धूनां भोजनार्थाय शेषस्यान्नस्य भक्तिमान्

「皆さまは満ち足り給うたか」—かく問うて、王よ、ついで許しを乞うべし。さらに信愛をもって、残りの食を親族の供養のために用いよ。

Verse 35

उच्छिष्टसन्निधौ पश्चात्पितृवेदिं समाचरेत् । पितृविप्रासनस्थानां नोच्छिष्टं द्विजसन्निधौ

その後、食の残りのある近くにて、ピトリ（祖霊）のヴェーディー（祭壇）の作法を行うべし。だがブラーフマナの前では、祖霊とブラーフマナの座所・場所の近くに残り物を置いてはならぬ。

Verse 36

ततो वेदिं समाधाय पैतृकीं दक्षिणाप्लवाम् । तस्यां दर्भान्समाधाय कुर्याच्चैवावनेजनम्

次いで、南に傾けて祖霊（ピトリ）の祭壇を正しく設け、その上にダルバ草を敷き、さらに浄めの洗滌の作法を行うべし。

Verse 37

विभक्त्या पूर्वया पश्चात्पिंडान्दद्याद्यथाक्रमम् । भूयोऽप्यत्र जलं दद्यात्पितृतीर्थेन पार्थिव । सूत्रं च प्रतिपिण्डे वै दयात्तेषु पृथक्पृथक्

定められた区分に従い、ピンダ（供団）を順次に捧げよ。さらに王よ、その場でピトリ・ティールタ（祖霊への注水の作法）によって水を再び供え、各ピンダごとに別々の糸を一筋ずつ置くべし。

Verse 38

यः सूत्रं पूर्वपिण्डेषु सततं विनियोजयेत् । स विरोधं चरेत्तेषां त्रोटनाच्च परस्परम्

先のピンダ（供団）に対して儀礼の糸を絶えず結び続ける者は、それらの間に相互の対立を生じさせ、ついには断裂と離別を招く。

Verse 39

ततः संपूजयेत्सर्वान्पिंडान्यद्वद्द्विजोत्तमान् । आचम्य प्रक्षाल्य तथा हस्तौ पादौ च पार्थिव

次に、すべてのピンダ（供団）を正しく供養し、最勝のブラーフマナたちをも敬うべきである。アーチャマナ（浄めの啜水）を行い、洗い清めたのち、手足も洗うがよい、王よ。

Verse 40

नमस्कृत्य पितॄन्पश्चात्सुप्रोक्षितं ततः परम् । कृत्वा सव्येन राजेन्द्र याचयित्वा वराशिषः

ピトリ（祖霊）に礼拝してのち、供物を聖水で正しく灌ぎ清めよ。王の中の最勝者よ、定めの作法に従い左側（サヴィエナ）をもって進め、吉祥なる祝福を乞うべきである。

Verse 41

अक्षय्यसलिलं देयं षष्ठ्या चैव ततः परम् । पवित्राणि समादाय ऊर्ध्वं स्वधेति कीर्तयेत् । अस्तु स्वधेति तैरुक्ते पिंडोपरि परिक्षिपेत्

「尽きることなき水」（アクシャイヤ・サリラ）を供え、さらに第六の分/段においても供えるべきである。パヴィトラ（浄輪・浄糸）を取り、「スヴァダー」と高らかに唱えよ。彼らが「アストゥ・スヴァダー（然れあれ、スヴァダー）」と応じたなら、ピンダの上にそれを灌ぎ散らす。

Verse 42

ततो मधु समादाय पायसं च तिलोदकम् । ऊर्जस्वेति च मन्त्रेण पितॄणामुपरिक्षिपेत् ओ

次に、蜂蜜、パーヤサ（乳粥の甘供）、そして胡麻水を取り、「ウールジャスヴァ（力と活力に満ちよ）」の真言を唱えつつ、ピトリのために灌ぎ散らす。

Verse 43

उत्तानमर्घपात्रं तु कृत्वा दद्याच्च दक्षिणाम् । हिरण्यं देवतानां च पितॄणां रजतं तथा

アルギャ（arghya）の器を口を上にして据えたなら、さらにダクシナー（dakṣiṇā）という敬供を捧げよ。神々には黄金を、また祖霊ピトリ（Pitṛ）には銀を施すべし。

Verse 44

ततः स्वस्त्युदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः । न स्त्रीभिर्न च बालेन नान्ये नैव च केनचित्

その後、安寧をもたらすスヴァスティの水（svasti-udaka）を授けるべし。祖霊ピトリ（Pitṛ）を先とし、左方（savyataḥ）より行う。これは女人にも童子にも、また他のいかなる者にも代行させてはならない。

Verse 45

श्राद्धीयविप्रपात्रं च स्वयमेव प्रचालयेत्

また、シュラーダ（śrāddha）において受供するブラーフマナのための器・設えは、他ならぬ自らがただ一人で取り扱い、整えるべきである。

Verse 46

ततः कृतांजलिर्भूत्वा प्रार्थयेत्पार्थिवोत्तम । अघोराः पितरः सन्तु अस्मद्गोत्रं विवर्द्धताम्

次に、合掌して敬礼し、すぐれた王よ、こう祈るべし。「我らの父祖ピトリは安らかにして、恐るべきもの（アゴーラ）にあらず。われらのゴートラ（gotra）、家系が栄え増さんことを。」

Verse 47

दातारो नोऽभिवर्धंतां वेदाः सन्ततिरेव नः । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुधेयं च नोऽस्त्विति

「われらのうち施与する者が増えんことを。ヴェーダ（Veda）とその学びがわれらにとどまり、子孫が絶えず続かんことを。シュラッダー（śraddhā）たる信敬がわれらを離れず、分かち与えるための豊かさがわれらにあらんことを。」

Verse 48

अन्नं च नो बहु भवेदतिथींश्च लभेमद्दि । याचितारश्च नः सन्तु मा च याचिष्म कश्चन

願わくは我らに食が豊かにあり、敬うべき客人を得て歓待できますように。願わくは我らに乞う者があって（施しをなすため）、我らのうち誰一人として乞食に落ちることがありませんように。

Verse 49

एता एवाशिषः सन्तु विश्वेदेवाः प्रीयंतां ततः । स्वस्त्यर्थमुदकं दद्यात्पितृपूर्वं च सव्यतः

これらの祝福がそのまま成就し、ヴィシュヴェデーヴァ（Viśvedevas）がお喜びになりますように。次いで吉祥のために水を供え、祖霊ピトリ（Pitṛ）から始め、左側（savyataḥ）より行うべきである。

Verse 51

पादावमर्दनं कृत्वा आसीमांतमनुव्रजेत् । बलिं च निक्षिपेत्तस्माद्भोजनं च समाचरेत्

足を摩して奉仕をなしたのち、しかるべき境まで恭しく随伴すべきである。次にバリ（供物）を置き、その後に法にかなって食事をいただく。

Verse 52

मौनेन दृश्यते सूर्यो यावत्तावन्नराधिप

人々の主よ、太陽が目に見えている間は、その間ずっと沈黙を守るべきである。

Verse 53

यश्चैवास्तमिते सूर्ये भुंक्ते च श्राद्धकृन्नरः । व्यर्थतां याति तच्छ्राद्धं तस्माद्भुंजीत नो निशि

シュラーダ（Śrāddha）を行う者が日没後に食すれば、そのシュラーダは無果となる。ゆえに夜に食してはならない。

Verse 224

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे श्राद्धविधिवर्णनंनाम चतुर्विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌より成る集成—第六巻ナ―ガラ・カンダにおいて、ハータケーシュヴァラ聖域（Hāṭakeśvara-kṣetra）の功徳讃、シュラーダ（Śrāddha）儀礼の章中、「シュラーダ作法の叙述」と名づけられた第二百二十四章はここに終わる。