Adhyaya 18

Verse 1

। सूत उवाच । ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपामासमाकुलः । पपात धरणीपृष्ठे पद्भ्यां गत्वा वनांतरम्

スータは言った。「その時、飢えと渇きに苦しむ大地の守護者は、徒歩で森の奥深くへと入り、地面に倒れ伏した。」

Verse 2

अथाऽपश्यद्वियत्स्थानात्स त्रीन्प्रेतान्सु दारुणान् । ऊर्ध्वकेशान्सुरक्ताक्षान्कृष्णदन्तान्कृशोदरान्

その時、彼は空から現れた三体の極めて恐ろしいプレータ（餓鬼）を見た。髪は逆立ち、目は血のように赤く、歯は黒く、腹は痩せこけていた。

Verse 3

तान्दृष्ट्वा भयसंत्रस्तो विशेषेण स भूपतिः । निराशो जीविते कृच्छ्रादिदं वचनमब्रवीत्

彼らを見て、王は特に恐怖におののいた。その苦難の中で生きる望みを失い、彼は次のような言葉を口にした。

Verse 4

के यूयं विकृताकारा मया दृष्टा न कर्हिचित् । एवंविधा नृलोकेऽत्र भ्रमता प्राग्विभीषणाः

「それほどまでに歪んだ姿をしたお前たちは何者だ？私はかつてお前たちのような者を見たことがない。なぜそのように恐ろしい者たちが、この人間の世界を彷徨っているのか？」

Verse 5

विदूरथो नरेन्द्रोऽहं क्षुत्पिपासातिपीडितः । मृगलिप्सुरिह प्राप्तो वने जन्तुविवर्जिते

「私はヴィドゥーラタ王である。飢えと渇きにひどく苦しんでいる。獲物を求めて、生き物の気配がないこの森にやって来たのだ。」

Verse 6

ततस्तेषां तु यो ज्येष्ठो मांसादः प्रत्युवाच तम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

すると彼らのうち最年長の者――肉を食らう者――が、合掌して恭しく立ち、へりくだって身をかがめつつ彼に答えた。

Verse 7

वयं प्रेता महाराज निवसामोऽत्र कानने । स्वकर्मजनिताद्दोषाद्दुःखेन महता वृताः

「大王よ、われらはプレータ（餓鬼）にして、この森に住まう。自らの業より生じた過ちのゆえに、計り知れぬ大苦に包まれている。」

Verse 8

अहं मांसादकोनाम द्वितीयोऽयं विदैवतः । कृतघ्नश्च तृतीयस्तु त्रयाणामेष पापकृत्

「我が名はマーンサーダ。この第二はヴィダイヴァタと呼ばれる。第三はクリタグナ。かくして我ら三者はいずれも罪をなす者である。」

Verse 9

राजोवाच । सर्वेषां देहि नां नाम जायते पितृमातृजम् । किमेतत्कारणं येन सर्वे यूयं स्वनामकाः

王は言った。「すべて身を受けた者の名は父母より生ずる。しかるに、なぜ汝らは皆、自ら作った名を名乗るのか。」

Verse 10

तच्छ्रुत्वा प्राह मांसादः कर्मनामानि पार्थिव । मिथः कृतानि संज्ञार्थमस्माभिः स्वयमेव हि

それを聞いてマーンサーダは言った。「王よ、これらは業より生じた名である。われらは自ら互いに名づけ、己が行いを示す標としているのだ。」

Verse 11

शृणुष्वाऽवहितो भूत्वा सर्वेषां नः पृथक्पृथक् । कर्मणा येन संजातं प्रेतत्वमिह भूमिप

大地の主よ、心を澄まして聞き給え。われらが各々ここでプレータ（餓鬼）の身となった、その業（カルマ）を一人ずつ語ろう。

Verse 12

वयं हि ब्राह्मणा जात्या वैदिशाख्ये पुरे नृप । देवरातस्य विप्रस्य गृहे जाता महात्मनः

王よ、われらは生まれながらのバラモンであり、ヴィディシャーと呼ばれる都にて、大徳なる婆羅門デーヴァラータの家に生を受けた。

Verse 13

नास्तिका भिन्नमर्यादाः परदाररताः सदा । पाप कर्मरतास्तत्र शुभकर्मविवर्जिताः

そこでわれらは不信に堕ち、正しき規範を破り、常に他人の妻に執着し、罪業に耽って吉祥なる善行を捨て去った。

Verse 14

जिह्वालौल्यप्रसंगेन मया भुक्तं सदाऽमिषम् । तेन मे कर्मजं नाम मांसादाख्यं व्यवस्थितम्

舌の欲に駆られて、われは常に肉を食した。ゆえに我が業より生じた名は「マーンスーダ（肉食者）」と定められた。

Verse 15

द्वितीयोऽयं महाराज यस्तिष्ठति तवाऽग्रतः । अनेनाऽन्नं सदा भुक्तमकृत्वा देवतार्चनम्

大王よ、汝の前に立つこの第二の者は、常に神々への礼拝を先にせずして食を口にした。

Verse 16

तेन कर्मविपाकेन प्रेतयोनिं समाश्रितः । विदैवत इति ख्यातो द्वितीयोऽयं सुपापकृत्

その業の報いにより、彼は餓鬼（プレータ）の胎に入った。それゆえ彼は『ヴィダイヴァタ』として知られる。この二番目の者は大罪人である。

Verse 17

सदैवाऽनुष्ठिताऽनेन सुपापेन कृतघ्नता । कृतघ्नः प्रोच्यते तेन कर्मणा नृपसत्तम

この大罪人は常に恩知らずな行いをしていた。それゆえ、王よ、その行いによって彼は『クリタグナ（恩知らず）』と呼ばれる。

Verse 18

राजोवाच । आहारेण नृलोकेऽस्मिन्सर्वे जीवन्ति जन्तवः । युष्माकं कतमो योऽत्र प्रोच्यतां मे सविस्तरम्

王は言った。『この人の世において、すべての生き物は食物によって生きている。詳しく話してくれ。お前たちの中で誰がここで養われ、それはどのような手段によるのか？』

Verse 19

मांसाद उवाच । भोज्यकाले गृहे यत्र स्त्रीणां युद्धं प्रवर्तते । अपि मन्त्रौषधीप्रायं प्रेता भुंजति तत्र हि

マーンサーダは言った。『食事の時に女たちの間で争いが起こる家では、たとえマントラや薬草を用いて準備された食事であっても、餓鬼（プレータ）たちがそれを食べるのです。』

Verse 20

भुज्यते यत्र भूपाल वेंश्वदेवं विना नरैः । पाकस्याग्रमदत्त्वा च प्रेता भुंजति तत्र च

王よ、ヴァイシュヴァデーヴァの供物を捧げずに人々が食事をし、調理された食物の最初の部分が捧げられない場所では、そこでもまた餓鬼（プレータ）たちが食べるのです。

Verse 21

रात्रौ यत्क्रियते श्राद्धं दानं वा पर्ववर्जितम् । तत्सर्वं नृपशार्दूल प्रेतानां भोजनं भवेत्

夜に行われるシュラーダ（śrāddha）や布施、また正しい聖なる時節（parvan）を顧みずに行うそれらはすべて、王の中の虎よ、プレータ（餓鬼）の食となる。

Verse 22

यस्मिन्नो मार्जनं हर्म्ये क्रियते नोपलेपनम् । न मांगल्यं च सत्कारः प्रेता भुंजति तत्र हि

掃き清めはするが塗り固めて整えることがなく、また吉祥の作法も客人へのもてなしもない家—そこではまさにプレータ（餓鬼）が食する。

Verse 23

भिन्नभाण्डपरित्यागो यत्र न क्रियते गृहे । न च वेदध्वनिर्यत्र प्रेता भुञ्जंति तत्र हि

壊れた器を捨てず、またヴェーダの誦声が聞こえぬ家—そこではまさにプレータ（餓鬼）が食を取る。

Verse 24

यच्छ्राद्धं दक्षिणाहीनं क्रियाहीनं च वा नृप । तथा रजस्वलादृष्टं तदस्माकं प्रजायते

王よ、ダクシナー（dakṣiṇā）を欠いて行うシュラーダ（śrāddha）、また作法に欠けるそれ、さらに月経中の女性の姿・同席によって汚れたシュラーダは、ことごとく我らプレータ（餓鬼）のものとなる。

Verse 25

हीनांगा ह्यधिकांगा वा यस्मिञ्च्छ्राद्धे द्विजातयः । भुंजते वृषलीनाथास्तदस्माकं प्रजायते

肢に欠けがある、あるいは余分な肢があるなど儀礼上ふさわしくない二度生まれ（dvija）が食し、また不正な結びつきに縛られた者が関わるシュラーダ（śrāddha）は、我らプレータ（餓鬼）のものとなる。

Verse 26

अतिथिर्यत्र संप्राप्तः श्राद्धकाल उपस्थिते । अपूजितो गृहाद्याति तच्छ्राद्धं प्रेततृप्तिदम्

シュラーッダ（祖霊祭）の時に予期せぬ客が訪れ、もてなされることなく家を去るならば、そのシュラーッダはプレータ（餓鬼）を満足させるものとなってしまう。

Verse 27

किं वा ते बहुनोक्तेन शृणु संक्षेपतो नृप । अस्माकं भोजनं नित्यं यत्त्वं श्रुत्वा विगर्हसि

これ以上多くを語って何になりましょう。王よ、手短にお聞きください。我々の食事とは常に、あなたがそれを耳にすれば非難するような代物なのです。

Verse 28

यदन्नं केशसूत्रास्थिश्लेष्मादिभिरुपप्लुतम् । हीनजात्यैश्च संस्पृष्टं तदस्माकं प्रजायते

髪の毛、糸、骨、粘液などで汚された食べ物、そして卑しい生まれとみなされる者によって触れられた食べ物、それらは実に我々のもの（プレータの食事）となる。

Verse 29

राजोवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं जायते नृणाम् । एतन्मे सर्वमाचक्ष्व मांसाद मम पृच्छतः

王は言った。「どのようなカルマの熟成によって、人間にとってプレータ（餓鬼）の状態が生じるのか？ 肉を食らう者よ、私が尋ねるこのすべてを詳しく語れ。」

Verse 32

परदाररतश्चैव परवित्तापहारकः । परापवादसंतुष्टः स प्रेतो जायते नरः

他人の妻を愛し、他人の財産を盗み、他人を中傷することに喜びを感じる者、そのような男はプレータ（餓鬼）として生まれる。

Verse 33

कन्यां यच्छति वृद्धाय नीचाय धनलिप्सया । कुरूपाय कुशीलाय स प्रेतो जायते नरः

財欲のために娘を老人・卑しい者・醜い者・悪行の者に与える男は、プレータ（餓鬼）として生まれる。

Verse 34

कुले जातां विनीतां च धर्मपत्नीं सुखोच्छ्रिताम् । यस्त्यजेद्दोषनिर्मुक्तां स प्रेतो जायते नरः

良家に生まれ、慎み深く、安楽に暮らし、しかも咎なき正妻を捨てる者は、プレータ（餓鬼）として生まれる。

Verse 35

देवस्त्रीगुरुवित्तानि यो गृहीत्वा न यच्छति । विशेषाद्ब्राह्मणस्वं च स प्रेतो जायते नरः

神々の財、女性の財、あるいは師（グル） の財を取りながら返さぬ者—とりわけブラーフマナの財—その者はプレータ（餓鬼）として生まれる。

Verse 36

परव्यसनसंतुष्टः कृतघ्नो गुरुतल्पगः । दूषको देवविप्राणां स प्रेतो जायते नरः

他人の不幸を喜び、恩を忘れ、師の床を犯し、神々とブラーフマナを誹謗する者は、プレータ（餓鬼）として生まれる。

Verse 37

दीयमानस्य वित्तस्य ब्राह्मणेभ्यः सुपापकृत् । विघ्नमारभते यस्तु स प्रेतो जायते नरः

ブラーフマナに財を施すときに妨げをなす大罪人は、プレータ（餓鬼）として生まれる。

Verse 38

शूद्रान्नेनोदरस्थेन ब्राह्मणो म्रियते यदि । स प्रेतो जायते राजन्यद्यपि स्यात्षडंगवित्

王よ、もしバラモンがシュードラから受け取った食物を腹に残したまま死ぬならば、たとえ六ヴェーダ支の達人であっても、彼はプレータ（餓鬼）となります。

Verse 39

कुलदेशोचितं धर्मं यस्त्यक्त्वाऽन्यत्समाचरेत् । कामाद्वा यदि वा लोभात्स प्रेतो जायते नरः

欲望あるいは貪欲のために、自分の家系や地域にふさわしいダルマ（法）を捨てて他のダルマを行う者は、プレータとして生まれます。

Verse 40

एतत्ते सर्वमाख्यातं मया पार्थिवसत्तम । येन कर्मविपाकेन प्रेतः संजायते नरः

王たちの中で最も優れた者よ、行為の果実が熟すことによって、いかにして人間がプレータとして生まれることになるか、私は今あなたにすべて語りました。

Verse 41

राजोवाच । कृतेन कर्मणा येन न प्रेतो जायते नरः । तन्मे कीर्तय मांसाद विस्तरेण विशेषतः

王は言った。「どのような行為を行えば、人はプレータにならないのですか？マンサーダよ、それを私に、明確に、詳細に、そして特に正確に語ってください。」

Verse 42

मांसाद उवाच । मातृवत्परदारान्यः परद्रव्याणि लोष्टवत् । यः पश्यत्यात्मवज्जंतून्न प्रेतो जायते नरः

マンサーダは言った。「他人の妻を母のように、他人の財産を土塊のように、そしてすべての生き物を自分自身のようにみなす者、そのような人はプレータとして生まれることはない。」

Verse 43

अन्नदानपरो नित्यं विशेषेणातिथिप्रियः । स्वाध्यायव्रतशीलो यो न प्रेतो जायते नरः

常に食施に励み、とりわけ客人を敬って歓び、スヴァーディヤーヤ（自誦）と誓戒において律する者—その人はプレータとして生まれない。

Verse 44

समः शत्रौ च मित्रे च समलोष्टाश्मकांचनः । समो मानापमानेषु न प्रेतो जायते नरः

敵にも友にも等しく平静で、土塊・石・黄金を同一と観じ、誉れと辱めにも変わらぬ者—その人はプレータとして生まれない。

Verse 46

यूकामत्कुणदंशादीन्सर्वसत्त्वानि यो नरः । पुत्रवत्पालयेन्नित्यं न प्रेतो जायते नरः

虱や虫、噛みつく小さき生きものに至るまで、あらゆる衆生を我が子のごとく常に護り養う者—その人はプレータとして生まれない。

Verse 47

सदा यज्ञक्रियोपेतः सदा तीर्थपरायणः । शास्त्रश्रवणसंयुक्तो न प्रेतो जायते नरः

常に祭祀（ヤジュニャ）と聖なる作法に勤め、常にティールタ（聖地）に帰依し、シャーストラの聴聞に結ばれる者—その人はプレータとして生まれない。

Verse 48

वापीकूपतडागानामारामाणां विशे षतः । आरोपकः प्रपाणां च न प्रेतो जायते नरः

井戸・階段井戸・池を造らせ、とりわけ園林を設け、施水の場（飲み水の施し所）を建立する者—その人はプレータとして生まれない。

Verse 49

दानधर्मप्रवृत्तानां धर्ममार्गा नुयायिनाम् । प्रोत्साहं वर्धयेद्यस्तु न प्रेतो जायते नरः

布施（ダーナ）とダルマに励み、正しき道に従う者たちの熱意と励ましを増し育てる人は、プレータとして生まれることはない。

Verse 50

गत्वा गयाशिरः पुण्यमेकैकस्य पृथक्पृथक् । श्राद्धं देहि महीपाल त्रयाणामपि सादरम्

大地の守護者よ、聖なるガヤーシラスに赴き、シュラーダ（śrāddha）を各々別々に捧げ、三者すべてに対して恭敬をもって行いなさい。

Verse 51

प्रेतत्वं याति येनेदं त्वत्प्र सादात्सुदारुणम् । नाऽन्यथा मुक्तिरस्माकं भविष्यति कथंचन

あなたの恩寵によって、この最も恐るべき境遇はプレータの身となりました。これ以外のいかなる方法によっても、私たちに解脱（モークシャ）は決して得られません。

Verse 52

राजोवाच । ईदृग्जातिस्मृतिर्यस्यां प्रेतयोनौ च खे गतिः । धर्माधर्मपरिज्ञानं तच्च कस्मात्प्रनिंदसि

王は言った。「プレータの境にあっても、前世の記憶があり、虚空を行き来し、ダルマとアダルマを弁えるという。ならば、なぜそれを非難するのか。」

Verse 53

मांसाद उवाच । प्रेतयोनिरियं राजन्नवमी देवसंज्ञिता । गुणत्रयसमायुक्ता शेषैर्दोषैः समंततः

マーンスーダは言った。「王よ、このプレータの境は『第九』と呼ばれ、さらには『神聖』とも称される。三つのグナを具えるが、なお四方より他の過失に取り囲まれている。」

Verse 54

एका जातिस्मृतिः सम्यगस्यामेवप्रजायते । खेचरत्वं तथैवान्यद्धर्माधर्मविनिश्चयः

まさにこの境地において三つの殊勝なる賜物が生ずる。すなわち、前世の真実の記憶、虚空を行き来する力、そしてダルマとアダルマを明らかに判別する智である。

Verse 55

एतद्गुणत्रयं प्रोक्तं प्रेतयोनौ नृपोत्तम । दोषानपि च ते वच्मि ताञ्च्छृणुष्व समाहितः

王の中の最勝者よ、これら三つの徳はプレータの境位について説かれた。今またその過失をも語ろう—心を一つにして聴け。

Verse 56

यदि तावद्वनादस्माद्यामोन्यत्र वयं नृप । अदृष्टमुद्गराघातैर्नूनं हन्यामहे ततः

王よ、もし我らがこの森を離れて他所へ行こうとすれば、必ずや見えざる棍棒の打撃により、そこで打ち倒される。

Verse 57

तथा धर्मक्रियाः सर्वा मानुषाणामुदाहृताः । न प्रेतानां न देवानां नान्येषां मानुषं विना

また、あらゆるダルマの行いは人間に属すると宣言される。プレータにも、神々にも、他のいかなるものにも非ず—人身のみがダルマ実践の場である。

Verse 58

पश्यामो दूरतो राजञ्जलपूर्णाञ्जला शयान् । पिपासाकुलिताः श्रांता भास्करे वृषसंस्थिते

王よ、遠くより我らは他の者どもを見る。両手を合せて水を満たしたまま横たわり、渇きに悩まされ疲れ果てている—太陽が牡牛宮（ヴリシャバ）に在る時である。

Verse 59

गच्छामः संनिधौ तेषां यदि पार्थिवसतम । अदृष्टमुद्गराघातैर्वयं हन्यामहे ततः

おお最上の王よ、もし我らが彼らの近くへ赴けば、その場においても、見えざるガダー（棍棒）の打撃により打ち倒される。

Verse 60

तथा रसवती सिद्धाः पश्यामो दूरसंस्थिताः । क्षुधाविष्टा गृहस्थानां गृहेषु विविधा नृप

また同じく、王よ、遠くからは家住の人々の多くの家に備えられた豊かで美味なる食を見ながら、我らはなお種々の飢えに囚われている。

Verse 61

तथा सुफलिनो वृक्षान्कलपक्षिभिरावृतान् । स्निग्धान्सच्छाययोपेतान्सेवितुं न लभामहे

同様に、果実みなぎる樹々—群鳥に覆われ、瑞々しく青く、心地よい木陰を備えるその樹々のもとで憩う機会を、我らは得られない。

Verse 62

किंवा ते बहुनोक्तेन यद्यत्कर्म विगर्हितम् । क्लेशदं च तदस्माकं स्वयमेवोपतिष्ठते

だが多くを語って何になろう。非難され、苦悩をもたらすいかなる行いも、それだけが自ずから我らに迫り来る。

Verse 63

न च्छिद्रेण विनाऽस्माकं प्राणयात्रा प्रजायते । न जलानि न च च्छाया न यानं न च वाहनम्

何らかの「隙（すき）」、すなわち支えがなければ、我らの命の歩みすら成り立たぬ。水もなく、木陰もなく、乗り物もなく、騎乗の獣もない。

Verse 64

एतस्मात्कारणान्नित्यं भ्रमामश्छिद्रहेतवे । प्राप्ते रात्रिमुखे राजन्न प्रातर्न च वासरे

このゆえに我らは絶えずさまよい、「隙（すき）」—すなわち安らぎや拠り所—を求め続ける。夜の入口が近づくとき、王よ、我らには朝がなく、また昼もない。

Verse 65

यत्त्वं शंससि चाऽस्माकं खेचरत्वं महीपते । व्यर्थं तदपि न श्रेयः शृणु तत्रापि कारणम्

また、あなたが我らを称えて言う「空を行く性（さが）」についても、地の主よ、それすら虚しく、真の利益ではない。その理由もまた聞き給え。

Verse 66

क्रियते खेचरत्वेन किंकिं धर्मं विनिश्चयैः । यतो न सिध्यते मोक्षो जाति स्मृत्यादिकं तथा

「空を行く」ことだけで、確定されたどのようなダルマが成就するというのか。これによってはモークシャは得られず、また自らの出生を憶うこと等すら成り立たない。

Verse 67

तस्माद्दोषादिमे राजन्गुणा यद्यपि कीर्तिताः । प्रेतानां यान्समाश्रित्य काचित्सिद्धिर्न जायते

ゆえに王よ、たとえこれらの「徳（とく）」が語られるとしても、その過失のため、それに依りすがるプレータにはいかなる真の成就も生じない。

Verse 68

विषादो जायते भूयो गुणैरेतैर्नराधिप । अशक्ताः प्रेतयोगाद्वै सर्वस्य शुभकर्मणः

むしろ人の王よ、これらの「利（り）」そのものによって憂いはさらに増す。プレータの境涯に縛られているがゆえに、我らは一切の吉祥なる善行をなす力がまことにない。

Verse 69

राजोवाच यदि यास्यामि भूयोऽहं गृहमस्मान्महावनात् । तत्करिष्यामि सर्वेषां गयाश्राद्धमसंशयम्

王は言った。「もしこの大いなる森から再び我が家へ帰り着くことができたなら、疑いなく彼らすべてのためにガヤー・シュラッダ（Gayā-śrāddha）を執り行おう。」

Verse 70

तारयिष्यामि सर्वांश्च सर्वपापैः प्रयत्नतः । अप्यात्मदेहदानेन सत्येनात्मानमालभे

我は努めて彼らすべてをあらゆる罪より救い渡そう。たとえ我が身を捧げることになろうとも、真実そのものにかけて、この決意に我が身を誓う。

Verse 71

यस्माद्धृद्गतशंका मे हृता युष्माभिरद्य वै । येन तत्प्राप्य युष्माकमुपकारं करोम्यहम्

今日、あなたがたは我が胸に巣くっていた疑いをまことに取り除いてくださった。ゆえに今、手立てを得たこの身は、あなたがたの恩に報いるため奉仕しよう。

Verse 72

मांसाद उवाच । इतः स्थानान्महाराज नातिदूरे जलाशयः । अस्ति नानाद्रुमोपेतश्चित्ताह्लादकरः परः

マーンスーダは言った。「大王よ、ここからさほど遠くない所に水のたたえがある。さまざまな樹木に飾られ、心を歓ばせる、まことにこの上なく麗しい景観である。」

Verse 73

तस्मादुदङ्मुखो गच्छ यत्र ते जलपक्षिणः । दृश्यंते व्योममार्गेण प्रगच्छतः समंततः

ゆえに北に面して進め。そこでは水鳥たちが見えるであろう。彼らは天空の道をたどり、四方をめぐって飛び交っている。

Verse 74

सूत उवाच । अथासौ नृपशार्दूलः समुत्थाय शनैःशनैः । सौम्यां दिशं समुद्दिश्य प्रतस्थे स तु दुःखितः

スータは語った。すると王たちの中の虎たるその王は、ゆるやかに立ち上がり、穏やかな北の方角へと進路を定めて旅立った――しかし心は悲しみに沈んでいた。

Verse 76

एवं प्रगच्छता तेन क्षुत्पिपासाकुलेन च । अदूरादेव संदृष्टं नीलं द्रुमकदंबकम् । भ्रममाणैर्बकैर्हंसैः सारसैर्मद्गुभिस्तथा

そのように進むうち、飢えと渇きに苦しみながらも、ほど近くに濃い青黒さを帯びた木立の群れを見た。そこには鶴や白鳥、サーラサ鳥、さらにマドグ鳥が輪を描いて舞っていた。

Verse 77

अथाऽपश्यन्मनोहारि सौम्यसत्त्वनिषेवितम् । आश्रमं ह्रदतीरस्थं तापसैः सर्वतो वृतम्

やがて彼は、心を奪うアーシュラマを目にした。そこは穏やかな者たちが集う場で、湖のほとりにあり、四方を苦行者たちに囲まれていた。

Verse 78

पुष्पितैः फलितैर्वृक्षैः समंतात्परिवेष्टितम् । विचित्रैर्मधुरारावैर्नादितं विहगोत्तमैः

そこは花咲き実る木々に四方を囲まれ、優れた鳥たちのさまざまに甘やかなさえずりが響き渡っていた。

Verse 79

तत्रापश्यन्नगाधस्तात्तपस्विगणसेवितम् । शिवधर्मपरं शांतं जैमिनिं मुनिसत्तमम्

そこで彼は、賢仙の中でも最勝のジャイミニを見た。静謐にしてシヴァのダルマに帰依し、苦行者たちの一団に侍されていた――おお、愛しき者よ。

Verse 80

अथ गत्वा स राजेंद्रः प्रणिपत्य मुनीश्वरम् । तथान्यानपि तच्छिष्यान्निपपात धरातले

そのとき威厳ある王は近づき、牟尼の主たる大聖者に五体投地して礼拝し、さらにその聖者のほかの弟子たちにも地に伏して恭敬を捧げた。

Verse 81

ते दृष्ट्वाऽदृष्टपूर्वं तं राजलक्षणलक्षितम् । धूलिधूसरितांगं च भस्मावृतमिवाचलम्

彼らはその人を見た――未だ見たことのない者でありながら、王者の徴を備え、しかも四肢は塵にまみれて灰色となり、まるで灰に覆われた山のようであったので、目を留めた。

Verse 82

मन्यमाना महीपालं विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रोचुश्च मधुरैर्वाक्यैराशीर्वादपुरःसरैः

彼らは彼を王と見なし、驚きに目を見開いて、地を護る者に甘美な言葉で語りかけ、まず祝福の言葉を捧げてから述べた。

Verse 84

पार्थिवस्येव लिंगानि दृश्यंते तव भूरिशः । न विद्मो निश्चयं तस्माद्वदागमनकारणम्

おお力ある方よ、あなたには王者の徴が明らかに見受けられる。されど我らは確信できぬゆえ、来臨の理由をお告げください。

Verse 85

अथोवाच नृपः कृच्छ्रात्पिपासा मां प्रबाधते । तस्माद्वदत पानीयं यत्पीत्वा कीर्तयाम्यहम्

すると王は苦しげに言った。「渇きが我を責め立てる。ゆえにその水のことを告げよ。飲み終えたなら、我はその功徳と栄光を宣揚しよう。」

Verse 86

ततस्तैर्दर्शितं तोयं समीपे यन्महीपतेः । सोऽपि पीत्वाऽवगाह्याथ वितृष्णः समपद्यत

そののち彼らは、王の近くにある水を示した。王もそれを飲み、またその水に身を浸して沐浴し、渇きはすっかり消え去った。

Verse 87

ततः फलानि पक्वानि तरूणां पतितान्यधः । सुमृष्टानि समादाय भक्षयामास वांछया

それから彼は、木々の下に落ちていた熟した果実を取り、よく清めて、望むままに食した。

Verse 88

ततस्तृप्तिं परां प्राप्य गत्वा जैमिनिसंनिधौ । उपविष्टः प्रणम्योच्चैस्तथान्यांश्च मुनीन्क्रमात्

そして深い満足を得ると、ジャイミニ仙の御前へ赴いた。恭しく礼拝してから座し、また他の牟尼たちにも順に拝礼した。

Verse 89

उवाच च निजां वार्तां कृतांजलिपुटः स्थितः । स पृष्टस्तापसैः सर्वैः सुविस्मयसमन्वितैः

彼は合掌して恭しく立ち、自らの事の次第を語った。大いなる驚きに満ちたすべての苦行者たちに問われたゆえである。

Verse 90

विदूरथो महीपोऽहं माहिष्मत्यां कृतास्पदः । मृगलिप्सुर्वने घोरे प्रविष्टः सैनिकैः सह

「我はマーヒシュマティーに拠る王ヴィドゥーラタである。獲物を求め、兵たちと共に恐ろしき森へ踏み入った。」

Verse 91

ततो मे भ्रममाणस्य प्रणष्टाः सर्वसैनिकाः । गुल्मैरंतरिताश्चाऽन्ये न जानेऽहं कथं स्थिताः

それから私がさまよい歩くうちに、兵は皆、姿を消した。ほかの者たちも茂みのために隔てられ—彼らがどうなったか、私は知らない。

Verse 92

आसीद्धयो ममाऽधस्ताज्जात्यः सर्वगुणान्वितः । सोऽपि कर्मविपाकेन पञ्चत्वं समुपस्थितः ।ा

私の下には愛馬がいた—良き血統で、あらゆる徳を備えていた。だがそれさえも、業の熟す報いによって終わりを迎え、五大へと帰していった。

Verse 93

कुतस्त्वमनुसंप्राप्तो वनेऽस्मिञ्जनवर्जिते । एकाकी सुकुमारांगः पदातिः श्रमविह्वलः

いったいどこから、この人影なき森へ来たのか。ひとりきりで、かよわき身を携え、徒歩で旅し、疲れに打ちひしがれているように見える。

Verse 94

ततस्ते तापसाः प्रोचुर्विद्महे न वयं पुरीम् । त्वां च देशं च ते राजन्कोऽयं देशश्च कीर्त्यते

するとその苦行者たちは言った。「我らは都を知らぬ。王よ、そなたもそなたの国も知らぬ—ここはどの国で、いかなる名で称えられているのか。」

Verse 95

नरेन्द्रैर्नैव नः कार्यं न दिशैर्न पुरैर्नृप । वनेचरा वयं नित्यं शिवाराधनतत्पराः

王よ、我らは王侯にも、方角や領土にも、都にも関わりはない。常に森に住み、ただシヴァ（Śiva）への礼拝に心を捧げている。

Verse 96

सर्वे शीर्णानि वृक्षाणां पुष्पाणि च फलानि च । भक्षयामोऽथ पत्राणि शरी रस्थितिहेतुना

我らは木より自然に落ちたもの—花と果—のみを食し、さらに葉も、ただこの身を保つためにいただく。

Verse 97

मानुषैः सह संसर्गं संभाषं च नराधिप । न कुर्मो न च पश्यामो गच्छामोऽन्यत्र दूरतः

おお人の主よ、我らは俗人と交わらず、語らず、目を向けることすらしない—ただ遠く他所へと去る。

Verse 98

एकैकस्य तरोर्मूले दिवसं वा दिनद्वयम् । तिष्ठामो न भवेद्येन ममत्वं तत्समुद्भवम्

一本一本の木の根元に、我らは一日、長くても二日だけ留まる。そこに住して「我がもの」という執着が起こらぬためである。

Verse 99

कारणात्तव राजेंद्र निशामेतां वनस्पतौ । नेष्यामोऽन्यत्र यास्यामः प्रभा तेऽन्यत्र कानने

しかし汝のために、王の中の王よ、今宵はこの木のもとに留まろう。暁になれば他所へ向かい、汝の光輝は別の林にて輝くであろう。

Verse 101

एकाकी पार्थिवेन्द्रोऽयं नेष्यति च कथं निशाम् । वनेऽस्मिन्मंत्रयित्वैवं ततोऽत्रैव व्यवस्थिताः

「この王の中の王が、ただ独りで、この森にていかに夜を過ごされようか。」林の中でかく相談し、彼らはその場に留まることを定めた。

Verse 102

तस्मादत्रैव नेष्यामः समेताः शर्वरीमिमाम् । गंतव्यं प्रातरुत्थाय ततः सर्वैर्यदृच्छया

ゆえに、われらは皆ここに集い、この夜を共に過ごそう。朝に起きてからは、それぞれが宿縁のままに旅立てばよい。

Verse 103

एवं संवदतां तेषां भगवांस्तीक्ष्णदीधितिः । अस्ताचलमनुप्राप्तः कुंकुमक्षोदसंनिभः

彼らがそのように語り合ううち、鋭き光を放つ福徳の御方—太陽—は没する山に至り、砕いたサフランの粉のように見えた。

Verse 104

अथ तास्तापसान्राजा प्रोवाच प्रणतः स्थितः । संध्याकालः समायातः सांप्रतं मुनिसत्तमाः । तस्मात्संध्याविधिः कार्यः सर्वैरेव यथोचितः

そのとき王は、恭敬し謙って立ち、苦行者たちに告げた。「おお最勝の牟尼たちよ、今まさにサンディヤーの時が到来した。ゆえに、各々ふさわしい作法にてサンディヤーの儀礼を行うべし。」

Verse 105

अथ ते मुनयः सर्वे स च राजा तथा द्विजाः । चक्रुः सायंतनं कर्म यथोद्दिष्टं पुरातनैः

それから、すべての牟尼たちと王、そして二度生まれの者たちは、古の聖賢の定めたとおりに夕べの行（さやんたな・カルマ）を厳かに修した。

Verse 106

कामिभिः कामिनीलोकैः प्रियोक्तैरभिवां छिता । असत्स्त्रीभिर्विशेषेण संप्राप्ता रजनी ततः

やがて夜が訪れた—欲に燃える男たちと、みだらな女たちの群れが待ち望み、甘く誘う言葉ゆえに求める夜—とりわけ不徳の女たちに好まれる夜であった。

Verse 107

पीयूषार्णववेलेव विषवृक्षलतेव च । उलूकैश्चक्रवाकैश्च युगपद्या विलोक्यते

それは同時に相反する二つの姿として見られる――甘露（アムリタ）の大海の岸辺のようでもあり、また毒樹に絡む蔓のようでもある――梟（ウールーカ）とチャクラヴァーカ鳥とが等しく一度にそれを観る。

Verse 108

उलूका राक्षसाश्चौराः कामिनः कुलटांऽगनाः । यां वांछंति सदा सोत्काः सुवृष्टिमिव कर्षुकाः

梟（ウールーカ）、羅刹、盗賊、欲に溺れる男、そして奔放な女たちは、その（夜）を常に熱心に求める――農夫が恵みの雨を待ち望むように。