Adhyaya 167

Verse 1

सूत उवाच । गाधेस्तु याऽथ पत्नी च प्राशनाच्चरु कस्य वै । सापि गर्भं दधे तत्र वासरे मन्त्रतः शुभा

スータは語った。「ガーディの妻もまた――加持された供物の粥チャル（caru）の分け前を食したのち――その同じ日に、真言の力によって、吉祥なる者たちよ、身ごもったのである。」

Verse 2

सा च गर्भसमोपेता यदा जाता द्विजोत्तमाः । तीर्थयात्रापरा साध्वी जाता व्रतपरायणा

そして身ごもるや、二度生まれの最勝者たちよ、その貞淑なる女性はティールタ（tīrtha）への巡礼に心を寄せ、誓戒（vrata）に堅く住した。

Verse 3

वेदध्वनिर्भवेद्यत्र तत्र हर्षसमन्विता । पुलकांचितसर्वांगी सा शुश्राव च सर्वदा । त्यक्त्वा राज्योचितान्सर्वानलंकारान्सुखानि च

ヴェーダの響き渡る声が起こるところ、彼女は歓喜に満ちてそこへ赴いた。全身は法悦に震え、常に聴聞した――王権にふさわしい一切の装身具と享楽を捨て去って。

Verse 4

अथ सापि द्विजश्रेष्ठा दशमे मासि संस्थिते । सुषुवे सुप्रभं पुत्रं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्

やがて、二度生まれの最勝者たちよ、第十の月が満ちると、その高貴なる婦人は光り輝く男児を産んだ。婆羅門の威光と吉祥の福徳に包まれていた。

Verse 5

विश्वामित्रस्तथा ख्यातस्त्रैलोक्ये सचरा चरे । ववृधे स महाभागो नित्यमेवाधिकं नृणाम्

かくしてヴィシュヴァーミトラは、動くもの動かぬものを含む三界において名声を得た。その大いなる幸運の人は、人々の中で常にいよいよ卓越していった。

Verse 6

शुक्लपक्षं समासाद्य तारापतिरिवांबरे । यदासौ यौवनोपेतः संजातो द्विजसत्तमाः

天にて星々の主たる月が白分（明るき半月）に至るがごとく、彼もまた青春を得たり。おお、最勝の二度生まれよ。

Verse 7

राज्यक्षमस्तदा राज्ये गाधिना स नियोजितः । अनिच्छमानः स्वं राज्यं पितृपैतामहं महत्

王権に十分堪え得る者であったが、その時ガーディにより国の位に就けられた。されど彼は、父と祖先より受け継がれし大いなる王国を自ら望まなかった。

Verse 8

वेदाध्ययनसंपन्नो नित्यं च पठते हि सः । ब्राह्मणोचितमार्गेण गच्छमानो दिवानिशम्

ヴェーダの学に満ち、まことに日々誦し、婆羅門にふさわしき道を昼夜にわたり歩み行じていた。

Verse 9

संस्थाप्याथ सुतं राज्ये बभूव वनगोचरः । सकलत्रो महाभागो वानप्रस्थाश्रमे रतः

ついで子を国に据え、かの大いに幸いなる者は森へ赴いた。妻とともに、ヴァーナプラスタのアーシュラマに心を捧げた。

Verse 10

विश्वामित्रोऽपि राज्यस्थो द्विजसंपूजने रतः । द्विजैः सर्वैश्चचाराथ स्नानजाप्यपरायणः

ヴィシュヴァーミトラもまた、国にありながら二度生まれを敬い供養することを喜び、諸婆羅門に伴われて巡り歩き、沐浴の作法とジャパ（真言誦持）に専心した。

Verse 11

कस्यचित्त्वथ कालस्य पापर्द्धिं समुपागतः । प्रविवेश वनं रौद्रं नानामृगसमाकुलम्

しかしある時、罪の増大に陥った彼は、さまざまな獣で満ちた荒々しい森へと踏み入った。

Verse 12

जघान स वने तत्र वराहान्संबरान्गजान् । तरक्षांश्च रुरून्खड्गानारण्यान्महिषांस्तथा

その森で彼は、猪、シャンバラ鹿、象を殺し、さらにハイエナ、羚羊、犀、そして野生の水牛までも討った。

Verse 13

सिंहान्व्याघ्रान्महासर्पाञ्छरभांश्च द्विजोत्तमाः । मृगयासक्तचित्तः स भ्रममाणो महावने

おお最勝の再生者よ。狩猟に心を奪われた彼は、獅子や虎、大蛇、さらには恐るべきシャラバが潜む広大な森をさまよった。

Verse 14

मध्याह्नसमये प्राप्ते वृषस्थे च दिवाकरे । क्षुत्पिपासापरिश्रांतो विश्वामित्रो द्विजोत्तमाः

正午が訪れ、太陽が牡牛宮（ヴリシャバ）にとどまる時、ヴィシュヴァーミトラは飢えと渇きに疲れ果て、力尽きた。おお最勝の再生者よ。

Verse 15

आससादाश्रमं पुण्यं वसिष्ठस्य महात्मनः । वसिष्ठोऽपि समालोक्य विश्वामित्रं नृपो त्तमम्

彼は大魂ヴァシシュタの聖なるアーシュラマに到った。ヴァシシュタもまた、諸王の最勝たるヴィシュヴァーミトラを見て—

Verse 16

निजाश्रमे तु संप्राप्तं सानन्दं सम्मुखो ययौ । दत्त्वा तस्मै तदार्घ्यं च मधुपर्कं च भूभुजे

彼が自らのアーシュラマに到着すると、ヴァシシュタは歓喜して前に進み出て迎え、王に正しい作法のアルギャ（迎えの供水）と、歓待のマドゥパルカを捧げた。

Verse 17

अब्रवीच्च ततो वाक्यं स्वागतं ते महीपते । वद कृत्यं करोम्येव गृहायातस्य यच्च ते

そして彼は言った。「ようこそおいでくださいました、王よ。なすべきことをお告げください。わが住まいに来られたあなたのため、いかなる願いであれ、必ずや成し遂げましょう。」

Verse 18

विश्वामित्र उवाच । मृगयायां परिश्रांतः पिपासाव्याकुलेन्द्रियः । पानार्थमिह संप्राप्त आश्रमे ते मुनीश्वर

ヴィシュヴァーミトラは言った。「狩りに疲れ、渇きにより諸感覚が乱れております。賢者の中の主よ、飲み水を求めてあなたのアーシュラマに参りました。」

Verse 19

तत्पीतं शीतलं तोयं वितृष्णोऽहं व्यवस्थितः । अनुज्ञां देहि मे ब्रह्मन्येन गच्छामि मंदिरम्

「その冷ややかな水を飲み、渇きは癒え、心も落ち着きました。ブラーフマナよ、どうかお暇を賜り、我が住まいへ帰らせてください。」

Verse 20

वसिष्ठ उवाच । मध्याह्न समयो रौद्रः सूर्योऽतीव सुतापदः । तत्कृत्वा भोजनं राजन्नपराह्णे व्यवस्थिते । गन्तासि निजमावासं भुक्त्वान्नं मम चाश्रमे

ヴァシシュタは言った。「正午の刻は苛烈で、太陽は激しく照りつける。ゆえに王よ、まず食事をお取りください。午後が落ち着いたなら、あなたは自らの住まいへお帰りになれる—この我がアーシュラマで食を済ませてから。」

Verse 21

राजोवाच । चतुरंगेण सैन्येन मृगयामहमागतः

王は言った。「我は四部の軍勢を従えて狩猟に来た。」

Verse 22

तवाश्रमस्य द्वारस्थं मम सैन्यं व्यवस्थितम् । बुभुक्षितेषु भृत्येषु यः स्वामी कुरुतेऽशनम्

「我が軍は汝の庵の門前に陣している。従者が飢えているのに、いかなる主が独りで食せようか。」

Verse 23

स याति नरकं घोरं त्यज्यते च गुणैर्द्रुतम् । तस्मादाज्ञापय क्षिप्रं मां मुने स्वगृहाय भोः

「そのようにする者は恐ろしい地獄に堕ち、徳もまた速やかに離れ去る。ゆえに、聖仙よ、ただちに命じて我を汝の住まいへ導かせよ。」

Verse 24

वसिष्ठ उवाच । यदि ते सेवकाः संति द्वारदेशे बुभुक्षिताः । सर्वानिहानय क्षिप्रं तृप्तिं नेष्याम्यहं परम्

ヴァシシュタは言った。「もし汝の従者が門前にいて飢えているなら、皆を速やかにここへ連れて来よ。われは彼らをこの上ない満足へと導こう。」

Verse 25

अस्ति मे नन्दिनीनाम कामधेनुः सुशोभना । वांछितं यच्छते सर्वं तपसा पार्थिवोत्तम

我にはナンディニーと名づけられた、麗しきカーマデーヌ（如意牛）がある。苦行の力により、望むものすべてを授けるのだ、王の中の最勝者よ。

Verse 26

तृप्तिं नेष्यति ते सर्वं सैन्यं पार्थिवसत्तम । तस्मादानीयतां क्षिप्रं पश्य मे धेनुजं फलम्

彼女は汝の全軍を満ち足らせよう、王の中の最勝者よ。ゆえに速やかに連れて来よ—我が聖なる牝牛より生じた果報を見よ。

Verse 27

तच्छ्रुत्वा चानयामास सर्वं सैन्यं महीपतिः । स्नातश्च कृतजप्यश्च सन्तर्प्य पितृदेवताः

それを聞くや、王は全軍を率いて来た。沐浴して浄め、ジャパの誦念を成就し、祖霊（ピトリ）と諸天を供養して満足させたのち、そのとおりに進めた。

Verse 28

ब्राह्मणान्वाचयित्वा च सिंहासनसमाश्रितः । एतस्मिन्नंतरे धेनुः समाहूता च नंदिनी

ブラーフマナたちにヴェーダの祝詞を誦させ、王座に着いた。その間に、牝牛ナンディニーが召し出された。

Verse 29

वसिष्ठेन समाहूता विश्वामित्रपुरःस्थिता । अब्रवीच्च तता वाक्यं वसिष्ठमृषि सत्तमम्

ヴァシシュタに召されて彼女は来たり、ヴィシュヴァーミトラの前に立った。ついで彼女は、最勝の聖仙ヴァシシュタにこう語った。

Verse 30

आदेशो दीयतां मह्यं किं करोमि प्रशाधि माम्

ご命令をお授けください—私は何をなすべきでしょうか。どうかお導きくださり、慈悲を垂れてください。

Verse 31

वसिष्ठ उवाच । पादप्रक्षालनाद्यं तु कुरुष्व वचनान्मम । विश्वामित्रस्य राजर्षेर्यावद्भोजनसंस्थितिम्

ヴァシシュタは言った。「我が言葉に従い、足を洗うことに始まる奉仕の作法を行い、王仙ヴィシュヴァーミトラが食事を終えるまでお仕えせよ。」

Verse 32

खाद्यैः सर्वैस्तथा लेह्यैश्चोष्यैः पेयैः पृथविधैः । कुरुष्व तृप्तिपर्यन्तं ससैन्यस्य महीपतेः । अश्वानां च गजानां च घासादिभिर्यथाक्रमम्

あらゆる固き食、舐めて味わう甘味、吸って食す品々、そして種々の飲み物をもって、王とその軍勢が満ち足りるまで供養せよ。さらに馬と象には、草飼いなどの飼料を順序よく与えよ。

Verse 33

सूत उवाच । बाढमित्येव साप्युक्त्वा ततस्तत्ससृजे क्षणात् । यत्प्रोक्तं तेन मुनिना भृत्यानां चायुतं तथा

スータは語った。「彼女はただ『然り』と言うや、たちまち一瞬にして、その牟尼が告げたとおりのものを悉く生じさせ、さらに一万の従者をも現した。」

Verse 34

ततस्ते सर्वमादाय भृत्या भोज्यं ददुस्तथा । एकैकस्य पृथक्त्वेन प्रतिपत्तिपुरःसरम्

それから従者たちは一切を携え、しかるべき作法に従って食を供した。各人に別々に配し、敬意と整った段取りを先として。

Verse 35

एवं तया क्षणेनैव तृप्तिं नीतो महीपतिः । ससैन्यः सपरीवारो गजोष्ट्राश्वैर्वृषैः सह

かくして、ただ一瞬にして王は満ち足りた。軍勢と随伴の者すべて、さらに象・駱駝・馬・牡牛に至るまで、ともに満たされたのである。

Verse 36

ततस्तु कौतुकं दृष्ट्वा विश्वामित्रो महीपतिः । सामात्यो विस्म याविष्टो मन्त्रयामास च द्विजाः

そのとき、その驚くべき奇瑞を見た王ヴィシュヴァーミトラは、家臣たちとともに深く驚嘆し、ブラーフマナたちに諮問した。

Verse 37

अहो चित्रमहो चित्रं ययाऽकस्माद्वरूथिनी । तृप्तिं नीतेयमस्माकं क्षुत्पिपासासमाकुला

「ああ、なんという不思議、まことに不思議よ！ 彼女によって、飢えと渇きに乱れていた我らの全軍が、たちまち満ち足りたのだ。」

Verse 38

तस्मात्संनीयतामेषा स्वगृहं धेनुरुत्तमा । किं करिष्यति विप्रोऽयं निर्भृत्यो वनसंस्थितः

「ゆえに、この最上の牝牛を我らの館へ連れて来よ。従者もなく森に住むこのブラーフマナに、彼女が何の役に立つというのか。」

Verse 39

ततो वसिष्ठमाहूय वाक्यमेतदुवाच सः । नंदिनी दीयतां मह्यं किं करिष्यसि चानया

そこで彼はヴァシシュタを呼び寄せ、こう言った。「ナンディニーを我に与えよ。お前は彼女をどうするつもりだ。」

Verse 40

त्वमेको वनसंस्थस्तु निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः । अथवा तव दास्यामि व्ययार्थे मुनिसत्तम । वरान्ग्रामांश्च हस्त्यश्वानन्यांश्चापि यथेप्सितान्

「お前は森にただ一人住み、争いを離れ、所有にも執着しない。あるいは、最上の牟尼よ、費えのために、優れた村々や象・馬、さらに望むままの品々を授けよう。」

Verse 41

वसिष्ठ उवाच । होमधेनुरियं राजन्नस्माकं कामदोहिनी । अदेया गौर्महाराज सामान्यापि द्विजन्मनाम्

ヴァシシュタは言った。「王よ、これは我らのホーマ供犠の聖牛、願いを搾り出して満たす牝牛である。大王よ、牛は与えてはならぬ。婆羅門に関しては、たとえ並の牛であっても同じである。」

Verse 42

किं पुनर्नंदिनी यैषा सर्वकामप्रदायिनी । अपरं शृणु राजेंद्र स्मृतिवाक्यमनुत्तमम्

「ましてや、あらゆる願いを授けるこのナンディニーにおいては、なおさらである。さらに、諸王の主よ、スムリティの無上の言葉を聞きなさい。」

Verse 43

गवां हि विक्रयार्थे च यदुक्तं मनुना स्वयम् । गवां विक्रयजं वित्तं यो गृह्णाति द्विजोत्तमः

牛の売買については、マヌ自らがこう宣した。牛を売って得た財を受け取る最上の再生族（ドヴィジャ）は、重い罪過を負う。

Verse 44

अन्त्यजः स परिज्ञेयो मातृविक्रयकारकः । तस्मान्नाहं प्रदास्यामि नन्दिनीं तां महीपते

そのような者は、己の母を売る者に等しい賤民（アンティヤジャ）と知るべきである。ゆえに、国王よ、私はそのナンディニーを与えはしない。

Verse 45

न साम्ना नैव भेदेन न दानेन कथंचन । न दण्डेन महाराज तस्माद्गच्छ निजालयम्

懐柔によっても、策謀によっても、いかなる贈り物によっても、まして力によっても、成ることはない。大王よ、ゆえに自らの住まいへ帰りなさい。

Verse 46

विश्वामित्र उवाच । यत्किंचिद्विद्यते रत्नं पार्थिवस्य क्षितौ द्विज । तत्सर्वं राजकीयं स्यादिति वित्तविदो विदुः

ヴィシュヴァーミトラは言った。「おお、ブラーフマナよ。王の領内の大地に存在するいかなる宝も、すべて王のものと知れ。政道と財の識者はかく宣言する。」

Verse 47

रत्नभूता ततो धेनुर्ममेयं नंदिनी स्थिता । दण्डेनापि ग्रहीष्यामि साम्ना यच्छसि नो यदि

この牝牛はそれ自体が宝である。ゆえにこのナンディニーは我がものだ。もし和やかな言葉で譲らぬなら、力ずくでも奪い取る。

Verse 48

एवमुक्त्वा वसिष्ठं स विश्वामित्रो महीपतिः । आदिदेश ततो भृत्यान्नदिनीयं प्रगृह्यताम्

こう言ってヴァシシュタに向かい、王ヴィシュヴァーミトラは家臣らに命じた。「このナンディニーを捕らえて連れて行け。」

Verse 49

अथ सा भृत्यवर्गेण नीयमाना च नंदिनी । हन्यमाना प्रहारैश्च पाषाणैर्लकुटैरपि

そのときナンディニーは家臣の群れに引きずられ、打撃を受け、石や棍棒でさえ打ち据えられた。

Verse 50

अश्रुपूर्णेक्षणा दीना प्रहारैर्जर्जरीकृता । कृच्छ्रादुपेत्य तं प्राह वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

涙に満ちた目で、痛打により打ちひしがれた彼女は、苦しげに近づき、牟尼の中の最勝者ヴァシシュタに語りかけた。

Verse 51

किं दत्तास्मि मुनिश्रेष्ठ त्वयाहं चास्य भूपतेः । येन मां कालयंत्यस्य पुरुषाः स्वामिनो यथा

おお最勝の牟尼よ、あなたはこの王に私を与えたのですか。だからこそ彼の者たちは、私が主の所有であるかのように私を追い立てるのですか。

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । न त्वां यच्छाम्यहं धेनो प्राणत्यागेऽपि संस्थिते । तद्रक्षस्व स्वयं धेनो आत्मानं मत्प्रभावतः

ヴァシシュタは言った。「おお聖なる牝牛よ、たとえ命を捨てることになろうとも、私は汝を渡さぬ。ゆえに牝牛よ、我が霊威により力を得て、汝自身の力で自らを守れ。」

Verse 53

एवमुक्ता तदा धेनुर्वसिष्ठेन महात्मना । कोपाविष्टा ततश्चक्रे हुंकारान्दारुणांस्तथा

大いなる魂のヴァシシュタにそう告げられると、聖なる牝牛は怒りにとらわれ、激しく恐ろしい咆哮を放った。

Verse 54

तस्या हुंकारशब्दैश्च निष्क्रांताः सायुधा नराः । शबराश्च पुलिंदाश्च म्लेच्छाः संख्याविवर्जिताः

その咆哮の響きから、武器を携えた男たちが現れ出た。シャバラやプリンダもおり、数え切れぬほどのムレッチャであった。

Verse 55

तैश्च भृत्या हताः सर्वे विश्वामित्रस्यभूपतेः । ततः कोपाभिभूतोऽसौ विश्वामित्रो महीपतिः

その戦士たちによって、ヴィシュヴァーミトラ王の従者はことごとく討たれた。すると大地の支配者ヴィシュヴァーミトラは、怒りに呑み込まれた。

Verse 56

सज्जं कृत्वा स्वसैन्यं तु चतुरंगं प्रकोपतः । युद्धं चक्रे च तैः सार्धं मरणे कृतनिश्चयः

憤怒のうちに、彼は自らの四部軍を整え、彼らと共に戦を起こし、死すらも辞さぬ決意で臨んだ。

Verse 57

अथ ते सैनिका स्तस्य ते गजास्ते च वाजिनः । पश्यतो निहताः सर्वे पुरुषैर्धेनुसंभवैः

すると彼の兵—象も馬も—は、牛より生まれた者たちによって、彼の目の前でことごとく討たれた。

Verse 58

विश्वामित्रं परित्यज्य शेषं सर्वं निपातितम् । तं दृष्ट्वा वेष्टितं म्लेच्छैर्यु ध्यमानं महीपतिम्

ヴィシュヴァーミトラだけは手を触れず、残りはすべて打ち倒した。蛮族（ムレッチャ）に囲まれつつ戦う王を見て—

Verse 59

कृपां कृत्वा वसिष्ठस्तु नन्दिनीमिदमब्रवीत् । रक्ष नंदिनि भूपालं म्लेच्छैरेतैः समावृतम्

憐れみを起こしたヴァシシュタはナンディニーに告げた。「ナンディニーよ、これらムレッチャに囲まれたこの王を守り給え。」

Verse 60

राजा हि यत्नतो रक्ष्यो यत्प्रसादादिदं जगत् । सन्मार्गे वर्तते सर्वं न चामार्गे प्रवर्तते

王は最大の努力をもって守られるべきである。王の恩寵によってこの世界は支えられる。王によって万事は正しき道に進み、邪なる道へは向かわない。

Verse 61

ततस्तु नंदिनीं यावन्निषेधयितुमागताम् । विश्वामित्रोऽसिमुद्यम्य प्रहर्तुमुपचक्रमे

そのとき、ナンディニーが彼を制止しようと進み出ると、ヴィシュヴァーミトラは剣を振り上げ、斬りかかり始めた。

Verse 62

वसिष्ठोऽपि समालोक्य वध्यमानां च तां तदा । बाहुं संस्तंभयामास खड्गं तस्य च भूपतेः

ヴァシシュタもまた、そのとき彼女が襲われているのを見て、王の腕—そしてその剣までも—動かぬように封じた。

Verse 63

अथ वैलक्ष्यमापन्नो विश्वामित्रो महीपतिः । प्रोवाच व्रीडया युक्तो वसिष्ठं मुनिसत्तमम्

そこで王ヴィシュヴァーミトラは気まずさに沈み、恥じ入って、賢者の中の第一であるヴァシシュタに語りかけた。

Verse 64

रक्ष मां त्वं मुनिश्रेष्ठ वध्यमानं सुदारुणैः । म्लेच्छैः कुरुष्व मे बाहुं स्तम्भेन तु विवर्जितम्

「守ってください、最上の牟尼よ。私は残忍なムレッチャらに殺されようとしております。わが腕を元に戻し、しかし麻痺（スタンバ）の दोषを取り除いてください。」

Verse 65

ममापराधात्संनष्टं सर्वं सैन्यमनन्तकम् । तस्माद्यास्याम्यहं हर्म्यं न युद्धेन प्रयोजनम्

「わが過ちによって、無尽とも思えた全軍が滅びました。ゆえに私は宮殿へ帰りましょう。戦に用はありません。」

Verse 66

दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च । न तिष्ठति चिरं युद्धे यथाहं मदगर्वितः

不調伏の者は、たとえ富と学知と主権を得ても、戦場に久しく立つことはできぬ――慢心に酔うこの我がごとく。

Verse 67

सूत उवाच । एवमुक्तो वसिष्ठस्तु विश्वामित्रेण भूभुजा । चकार तं भुजं तस्य स्तंभदोषविवर्जितम्

スータは語った。かくヴィシュヴァーミトラ王に告げられるや、ヴァシシュタはその腕を癒やし、麻痺の患いを除き去った。

Verse 68

अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं विधाय स शुभं करम् । गच्छ राजन्विमुक्तोऽसि स्तंभदोषेण वै मया

その手を吉祥にして完全ならしめ、ヴァシシュタは穏やかに微笑んで言った。「行け、王よ。汝は我により麻痺の दोष から解き放たれた。」

Verse 69

माकार्शीर्ब्राह्मणैः सार्धं विरोधं भूय एव हि । अनुज्ञातः स तेनाथ विश्वामित्रो महीपतिः

「ブラーフマナたちと再び敵対してはならぬ。」そう許されて、ヴィシュヴァーミトラ王はその場を去った。

Verse 71

प्रलापमकरोत्तत्र बाष्पपर्याकुलेक्षणः । धिग्बलं क्षत्रियाणां च धिग्वीर्यं धिक्प्रजीवितम्

その場で彼は嘆き、涙に目を曇らせて言った。「ああ、クシャトリヤの力よ、恥ずべし！　武勇よ、恥ずべし！　ただ生を引き延ばすだけのこの命よ、恥ずべし！」

Verse 72

श्लाघ्यं ब्रह्मबलं चैकं ब्राह्म्यं तेजश्च केवलम्

まことに讃えらるべきは、ただブラフマンより生ずる力のみ—ただバラモンの霊光のみが至上である。

Verse 74

एतत्कर्म मया कार्यं यथा स्याद्ब्रह्मजं बलम् । त्यक्त्वा चैव निजं राज्यं चरिष्यामि महत्तपः । एवं स निश्चयं कृत्वा राज्ये संस्थाप्य वै सुतम् । नाम्ना विश्वसहं ख्यातं प्रजगाम तपोवनम्

「この行いを我はなすべし。しかして我が内にブラフマンより生ずる力を起こさん。わが王国を捨て、大いなる苦行を修めよう。」かく決意して、名をヴィシュヴァサハと称えられる子を王位に据え、苦行の森へと旅立った。

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये विश्वामित्रराज्यपरित्यागवर्णनं नाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

かくして、尊き『スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌のサンヒターにおける第六巻「ナーガラ・カーンダ」、聖地ハータケーシュヴァラのマーハートミャにて—「ヴィシュヴァーミトラの王権放棄の叙述」と題する第167章は終わる。