Adhyaya 151

Verse 1

सूत उवाच । अन्धकोऽपि परां विद्यां ज्ञात्वा शुक्रार्जितां तदा । केलीश्वर्याः प्रसादं च भक्तिजं बलवृद्धिदम्

スータは言った。「その時、アンダカもまた、シュクラによって得られた至高の秘教的知識を学び、献身から生まれ力を増大させるケリーシュヴァリーの恩寵を受けて、（力を得た）。」

Verse 2

अवध्यतामात्मनश्च पितामहवरोद्भवम् । महेश्वरं समुद्दिश्य कोपं चक्रे ततः परम्

その後、祖父（ブラフマー）の恩寵によって生じた自らの不死身性を確信し、彼はマヘーシュヴァラ（シヴァ）に対して怒りを向け、激昂した。

Verse 3

दूतं च प्रेषयामास कैलासं पर्वतं प्रति । गच्छ दूत हरं ब्रूहि मम वाक्येन सांप्रतम्

彼はカイラーサ山に向けて使者を送り、こう言った。「行け、使者よ。今すぐハラ（シヴァ）に私のこの言葉を伝えよ。」

Verse 4

शक्रमेनं परित्यज्य सुखं तिष्ठात्र पर्वते । नो चेद्द्रुतं समागत्य सकैलासं सभार्यकम्

「このインドラ（シャクラ）を見捨て、この山で幸せに暮らせ。さもなくば、カイラーサ山と妻を伴って、速やかにここへ来い。」

Verse 5

सगणं च रणे हत्वा सुखी स्थास्यामि नंदने । त्वामहं नाशयिष्यामि सत्येनात्मानमालभे

「そして、戦いにおいてお前と眷属（ガナ）たちを殺した後、私はナンダナの園で幸せに暮らすだろう。私はお前を滅ぼす。この真実にかけて、私は自らの存在を誓う。」

Verse 6

एवमुक्तः स दैत्येन दूतो गत्वा द्रुतं ततः । प्रोवाच शंकरं वाक्यैः परुषैः स विशेषतः

かくして阿修羅に命じられた使者は疾く赴き、ついでシャンカラ（Śaṅkara）に向かい、荒々しく、とりわけ不遜な言葉を告げた。

Verse 7

ततः कोपपरीतात्मा भगवान्वृषभध्वजः । गणान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः

そのとき、牛旗を掲げる福徳の主（シヴァ）は、正しき憤怒に心を包まれ、あの邪心の者を討つために自らのガナたちを遣わした。

Verse 8

वीरभद्रं महाकालं नंदिं हस्तिमुखं तथा । अघोरं घोरनादं च घोरघंटं महाबलम्

彼はヴィーラバドラ、マハーカーラ、ナンディン、ハスティムカを召し、さらにアゴーラ、ゴーラナーダ、そして大力のゴーラガンターをも呼び寄せた――いずれもシヴァの強き従者で、恐るべき戦いにふさわしい者たちである。

Verse 9

एतेषामनुगाश्चान्ये कोटिरेका पृथक्पृथक् । सर्वान्संप्रेषयामास वधार्थं तस्य दुर्मतेः

またこれらのほかにも、別の従者たちが、それぞれ一コーティ（koṭi）に及ぶ別隊としてあり、彼は彼らすべてを、あの邪心の者を滅ぼすために遣わした。

Verse 10

अथ संप्रेषितास्तेन गणास्ते विकृताननाः । हर्षेण महताविष्टा गर्जमाना यथा घनाः

かくして彼に遣わされた、異形の顔をもつガナたちは、大いなる歓喜に満たされて押し寄せ、雷雲のごとく轟き吠えながら進み出た。

Verse 11

धृतायुधा गताः सर्वे युद्धार्थं यत्र सा पुरी । शक्रस्यासादिता तेन दानवेन बलीयसा

皆は武器を携え、戦いのためにその都へ赴いた――そこは、釈迦羅（インドラ）の敵たる強大なダーナヴァに攻められた都であった。

Verse 12

अथ प्राप्तान्गणान्दृष्ट्वा दानवास्ते धृतायुधाः । निश्चक्रमुर्वै सहसा युद्धार्थमतिगर्विताः

ガナたちの到来を見て、武器を執るダーナヴァらは、驕りに満ちて、たちまち戦いのために躍り出た。

Verse 13

ततः समभवद्युद्धं गणानां दानवैः सह । परस्परं महारौद्रं मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

かくしてガナとダーナヴァの間に戦が起こった。互いにこの上なく凄烈で、退くことの代価を死と定めたかのようであった。

Verse 14

ततो हरगणाः सर्वे दानवैस्तै रणाजिरे । जिता जग्मुर्दिशो भीता हरवीक्षणतत्पराः

そのときハラ（シヴァ）のすべてのガナは、戦場でダーナヴァに敗れ、恐れて四方へ逃げ散った。ひたすらハラの御姿を求め、帰依の拠り所とせんがためである。

Verse 15

हरोऽपि तान्गणान्भग्नान्दृष्ट्वा कोपाद्विनिर्ययौ । हरं दृष्ट्वा ततो दैत्या दुद्द्रुवुस्ते दिशो दश

ハラ（シヴァ）もまた、己がガナの敗残を見て憤怒のうちに進み出た。ハラを見たダイティヤらは、狼狽して十方へと逃げ散った。

Verse 16

अन्धकोऽपि हरं दृष्ट्वा युद्धार्थं संमुखो ययौ । ततो युद्धं समभवदंधकस्य हरेण तु । वृत्रवासवयोः पूर्वं यथा युद्धमभून्महत्

アンダカもまた、ハラ（シヴァ）を見て、戦いのため正面から進み出た。するとアンダカとハラの間に大いなる戦が起こり、かつてヴリトラとヴァーサヴァ（インドラ）との間にあった壮絶な合戦のごとくであった。

Verse 17

चक्रनालीकनाराचैस्तोमरैः खड्गमुद्गरैः । एवं न शक्यते हंतुं दानवो विविधायुधैः

円盤、矢、鉄の投げ槍、剣、棍棒で打たれても、さまざまな武器をもってしても、そのダーナヴァはこのようには討ち果たせなかった。

Verse 18

अस्त्रयुद्धं परित्यज्य बाहु युद्धमुपागतौ । करं करेण संगृह्य मुष्टिप्रहरणौ तदा

武器の戦いを捨て、二人は腕力の近接戦へと移った。手を手でつかみ合い、そのとき互いに拳で打ち合った。

Verse 19

दानवेनाथ देवेशो बंधेनाक्रम्य पीडितः । निष्पंदभावमापन्नस्ततो मूर्च्छामुपागतः

そのとき神々の主は、ダーナヴァに縛りで制せられ、圧され苦しめられた。身動きできぬまま、ついに気絶して倒れた。

Verse 20

मूर्छागतं तु तज्ज्ञात्वा ह्यन्धको निर्ययौ गृहात् । तावत्स्थाणुः क्षणाल्लब्ध्वा चेतनामात्तकार्मुकः

彼が気絶したと知るや、アンダカは住まいから出て行った。その間にスターヌ（シヴァ）は一瞬で意識を取り戻し、弓を取り上げた。

Verse 21

आयसीं लकुटीं गृह्य प्रभुर्भारसहसि काम् । दानवेन्द्रं ततः प्राप्य ताडयामास मूर्धनि

主は重く剛なる鉄の棍棒を取り、ダーナヴァの王に迫って、その頭上を打ち据えた。

Verse 22

सोऽपि खड्गेन देवेशं ताडयामास वेगतः । अथ देवोऽपि सस्मार कौबेरास्त्रं महाहवे

彼もまた剣をもって神々の主を素早く打った。すると大いなる戦いのさなか、神はクーベラの武器を想起し、招来した。

Verse 23

अस्त्रेण तेन हृदये ताडयामास दानवम् । ततः स ताडितस्तेन रुधिरोद्गारमुद्वमन्

その武器により、神はダーナヴァの胸の心臓を打った。打たれた魔は、血潮を激しく吐き出した。

Verse 24

पतितोऽधोमुखो भूत्वा ततः शूलेन भेदितः । शूलाग्रसंस्थितः पापश्चक्रवद्भ्रमते ततः

彼はうつ伏せに倒れ、ついで三叉戟に貫かれた。戟の先に刺し留められたその罪人は、車輪のごとく回転し続けた。

Verse 25

अन्धकोऽपि तदात्मानं तथावस्थमवेक्ष्य च । ततो वाग्भिः सुपुष्टाभिरस्तौद्देवं महेश्वरम्

アンダカもまた己がその有様にあるのを見て、よく整い力強い言葉をもって、大自在天マヘーシュヴァラを讃嘆した。

Verse 26

अन्धक उवाच । नमस्ते जगतां धात्रे शर्वाय त्रिगुणात्मने । वृषभासनसंस्थाय शशांककृतभूषण

アンダカは言った。「万界を支える御方よ、あなたに礼拝します—シャルヴァ（Śarva）、三つのグナに遍満する御本性を持ち、牡牛ヴリシャバ（Vṛṣabha）に坐し、月を飾りとして戴く御方よ。」

Verse 27

नमः खट्वांगहस्ताय नमः शूलधराय च । नमो डमरुकोदण्डकपालानलधारिणे

カトヴァーンガ（khaṭvāṅga）を御手に持つ御方に礼拝。三叉戟を執る御方に礼拝。ḍamaru（小太鼓）、杖、髑髏、そして火を携える御方に礼拝。

Verse 28

स्मरदेहविनाशाय मूर्त्यष्टकमयात्मने । नमः स्वरूपदेहाय ह्यरूपबहुरू पिणे

スマラ（カーマ）の身を滅した御方に礼拝。御自身が宇宙の八相（ムールティ八種）である御方に礼拝。御身は純粋なる本質そのものであり—無相にして、無数の相として顕れる御方に礼拝。

Verse 29

उत्तमांगविनाशाय विरिंचेः सृष्टिकारिणे । स्मशानवासिने नित्यं नमो भैरवरूपिणे

常に礼拝します、バイラヴァ（Bhairava）の御姿なる主に—「最上の首」（驕慢の頂）を滅し、ヴィリンチ（Viriñci、梵天ブラフマー）の創造の因となり、火葬場に永く住まう御方に。

Verse 30

सर्वगः सर्वकर्ता च त्वं हर्ता नान्य एव हि । त्वं भूमिस्त्वं रजश्चैव त्वं ज्योतिस्त्वं तमस्तथा

あなたは遍く行き渡り、万物を成し、ただあなたのみが収め取り還す—他にはありません。あなたは大地、あなたはラジャス（rajas）、あなたは光、そしてあなたは闇でもあります。

Verse 31

त्वं वपुः सर्वभूतानां जीवभूतो महेश्वर । अस्तौदेवं दानवेन्द्रो देवशूलाग्र संस्थितः

マヘーシュヴァラよ、あなたはすべての存在の身体であり、その命そのものです。このように、ダーナヴァの王は神聖な三叉の矛の先に固定されながら神を称えました。

Verse 32

सूत उवाच । एवं तस्य स्तुतिं श्रुत्वा परितुष्टो महेश्वरः । ततः प्रोवाच तं हर्षाच्छूलाग्रस्थं दनूत्तमम्

スータは言った。「このように彼の賛歌を聞いて、マヘーシュヴァラは十分に満足された。そして喜びをもって、三叉の矛の先にいるその優れたダヌの末裔に語りかけた。」

Verse 33

श्रीभगवानुवाच । नेदं वीरव्रतं दैत्य यच्छत्रुकरपीडनात् । प्रोच्यन्ते सामवाक्यानि विशेषाद्दैत्यजन्मना

主は言われた。「おおダイティヤよ、敵の手がお前を苦しめるからといって懐柔的な言葉を口にするのは、英雄の誓いではない。特にお前がダイティヤの生まれであるならばなおさらだ。」

Verse 34

अन्धक उवाच । निर्विण्णोऽस्मि सुरश्रेष्ठ त्रिशूलाऽग्रं समाश्रितः । तस्मात्सूदय मां येन द्रुतं स्यान्मे व्यथाक्षयः

アンダカは言った。「おお、神々の中で最も優れた方よ、私は三叉の矛の先にしがみつき、すっかり疲れ果ててしまいました。ですから私を殺してください。そうすれば私の苦しみは速やかに終わるでしょう。」

Verse 35

श्रीभगवानुवाच । न तेऽस्ति मरणं दैत्य कथंचिच्चिंतितं मया । तेनेत्थं विधृतं व्योम्नि भित्त्वा शूलेन वक्षसि

主は言われた。「おおダイティヤよ、お前に死は定められていない。それは私が決めたことだ。それゆえ、お前は胸を三叉の矛で貫かれたまま、空中に留め置かれているのだ。」

Verse 36

तस्मात्त्वं गणतां गच्छ सांप्रतं पापवर्जितः । त्यक्त्वा दानवजं भावं श्रद्धया परया युतः

ゆえに今、罪を離れ、魔性の心を捨て、至上の信を具えて、わがガナ（Gaṇa）の一員たる位へ赴け。

Verse 37

अन्धक उवाच । गतो मे दानवो भावः सांप्रतं तव किंकरः । भविष्यामि न सन्देहः सत्येनात्मानमालभे

アンダカは言った。「我が魔性は今や去り、今この身は汝の僕である。疑いなくそのようになろう—真実によって我が身を誓う。」

Verse 38

शंकर उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते वत्स ब्रूहि यत्तेऽभिवांछितम् । प्रार्थयस्व प्रयच्छामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

シャンカラは言った。「愛しき子よ、汝に満足した。汝の真の願いを告げよ。求めよ—たとえ得難きものでも、我は授けよう。」

Verse 39

अन्धक उवाच । अनेनैव तु रूपेण शृलाग्रस्थितमत्तनुम् । यो मर्त्योर्च्चां प्रकृत्वा ते स्थापयिष्यति भूतले

アンダカは言った。「まさにこの姿のまま—三叉戟の尖に据えられた汝の御身として—いずれの人間であれ、汝の礼拝像を作り、地上に安置するならば……」

Verse 40

तस्य मोक्षस्त्वया देयो मद्वाक्यात्सुरसत्तम । तथेत्युक्त्वा महेशस्तं शूलाग्रात्प्रमुमोच ह । अस्थिशेषं कृशांगं च चामुण्डासदृशं द्विजाः

「我が言葉により、彼に解脱（モークシャ）を授け給え、神々の中の最勝者よ。」そう告げると、マヘーシャは「然り」と答え、三叉戟の尖から彼を解き放った。おお二度生まれし者たちよ、彼は骨ばかりと痩せ衰えた身を残し、チャームンダー（Cāmuṇḍā）のごとき姿となった。

Verse 41

ततः स गणतां प्राप्तो गीतं चक्रे मनोहरम् । पुरतो देवदेवस्य पार्वत्याश्च विशेषतः

その後、彼はガナ（眷属）の位を得て、神々の神の御前、とりわけパールヴァティーの御前で、心を魅了する讃歌を歌い上げた。

Verse 42

भृंगवद्रटनं यस्मात्तस्य श्रोत्रसुखा वहम् । भृंगीरिटि इति प्रोक्तस्ततः स त्रिपुरारिणा

その声が蜂の羽音のように耳に甘く響いたゆえ、三城を滅ぼす者トリプラーリ（シヴァ）は彼を「ブリンギーリティ（Bhṛṅgīriṭi）」と呼んだ。

Verse 43

एवं स गणतां प्राप्तो देवदेवस्य शूलिनः । विश्वास्यः सर्वकृत्येषु तत्परं समपद्यत

かくして、神々の神にして三叉戟を執る御方のガナとなり、あらゆる務めにおいて信任を得て、その奉仕に全身全霊を捧げた。

Verse 44

ततःप्रभृति लोकेऽत्र देवदेवो महेश्वरः । तादृशेनैव रूपेण स्थाप्यते भूतले जनैः

それ以来、この世において、神々の神マヘーシュヴァラは、人々によって大地の上に、まさにその同じ御姿のまま安置されるようになった。

Verse 45

प्राप्यतेऽत्र परा सिद्धिस्तत्प्रसादादलौ किकी । कस्यचित्त्वथ कालस्य राज्याद्भ्रष्टो महीपतिः

ここでは、その御加護によって、至高の成就が得られる――たとえカリの世にあっても。やがて時が過ぎ、ある王は国を失い、王位より退いた。

Verse 46

सुरथाख्यः प्रसिद्धोऽत्र सूर्यवंशसमुद्भवः । ततो वसिष्ठमासाद्य स चात्मीयं पुरो हितम् । प्रोवाच प्रणतो भूत्वा बाष्पव्याकुललोचनः

そこには太陽王家に生まれた名高き王スラタがいた。彼はやがて、自らの家の祭司であるヴァシシュタのもとに赴き、涙に乱れた眼をもって伏して礼拝し、こう語った。

Verse 47

त्वया नाथेन मे ब्रह्मन्संस्थितेनाऽपि शत्रुभिः । बलाच्च यद्धृतं राज्यं मन्द भाग्यस्य सांप्रतम्

「尊きバラモンよ、あなたが我が守護としてお立ちであっても、敵どもは力ずくで我が王国を奪いました。これが今の我が不運でございます。」

Verse 48

तस्मात्कुरु प्रसादं मे येन मे राज्यसंस्थितिः । भूयोऽपि त्वत्प्रसादेन नान्या मे विद्यते गतिः

「ゆえに、我にご慈悲を垂れ、王権を堅く確立させてください。幾度となく、ただあなたのご加護のみが頼み—我には他の帰依も道もございません。」

Verse 49

वसिष्ठ उवाच । यद्येवं ते महाराज मद्वाक्यात्सत्वरं व्रज । हाटकेश्वरजं क्षेत्रं सर्वसिद्धिप्रदायकम्

ヴァシシュタは言った。「もしそうであるなら、大王よ、我が言葉に従い、速やかにハータケーシュヴァラの聖域へ赴け。そこはあらゆる成就を授ける。」

Verse 50

तत्र भैरवरूपेण स्थापयित्वा महेश्वरम् । भुजोद्यतोग्रशूलाग्रविद्धान्धककलेवरम्

「そこで、バイラヴァの御姿としてマヘーシュヴァラを安置せよ。腕を高く掲げ、猛き三叉戟の穂先が、アンダカなる阿修羅の身を貫く姿である。」

Verse 51

नारसिंहेन मंत्रेण ततः पूजय तं नृप । रक्तपुष्पैस्तथा धूपै रक्तैश्चैवानुलेपनैः

それから王よ、ナーラシンハの真言によって彼を礼拝せよ。赤き花、赤き香、そして赤き塗香をもって塗り供養せよ。

Verse 52

ततः सद्वीर्य मासाद्य तेजोवीर्यसमन्वितः । हनिष्यस्यखिलाञ्छत्रूंस्तत्प्रसादादसंशयम्

そののち、真の勇気を得て、光輝と力を具え、彼の恩寵により疑いなく一切の敵を滅ぼすであろう。

Verse 53

परं शौचसमेतेन संपूज्यो भगवांस्त्वया । अन्यथा प्राप्स्यसे विघ्नान्सत्यमेतन्मयोदितम्

ただし、至上の清浄をもって汝は世尊を供養すべし。さもなくば障碍に遭う—これは我が真実の宣言である。

Verse 54

अथ तस्य वचः श्रुत्वा स राजा सत्वरं ययौ । तत्र क्षेत्रे ततो देवं स्थापयामास भैरवम्

その言葉を聞くや、王は急ぎ赴き、かの聖域においてバイラヴァ神を安置した。

Verse 55

ततः संपूजयामास नारसिंहेन भक्तितः । मन्त्रेण प्रयतो भूत्वा ब्रह्मचर्यपरायणः

それから王は、慎み深くナーラシンハの真言によって（バイラヴァを）篤く供養した。身を律し、梵行（ブラフマチャリヤ）に専心した。

Verse 56

ततो दशसहस्रांते तस्य मंत्रस्य संख्यया । भैरवस्तुष्टिमापन्नः प्रोवा च तदनन्तरम्

その後、その真言の数を満たし――総じて一万遍を成就すると――バイラヴァは満悦し、ただちに続けて語った。

Verse 57

श्रीभैरव उवाच । परितुष्टोऽस्मि ते राजन्मंत्रेणानेन पूजितः । तस्मात्प्रार्थय यच्चेष्टं येन सर्वं ददाम्यहम्

聖なるバイラヴァは言った。「王よ、この真言によって我を供養したゆえ、我は大いに満足した。ゆえに望むものを願え。それによって、我は汝に一切を授けよう。」

Verse 58

सुरथ उवाच । शत्रुभिर्मे हृतं राज्यं त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर । तन्मे भवतु भूयोऽपि शत्रुभिः परिवर्ज्जितम्

スラタは言った。「神々の主よ、我が王国は敵に奪われました。あなたの恩寵により、その同じ王国が再び我に帰し、今度は敵の悩ましから離れますように。」

Verse 59

अन्योऽपि यः पुमानित्थं त्वामिहागत्य पूजयेत् । अनेनैव तु मंत्रेण तस्य सिद्धिस्त्वया विभो

「また、他のいかなる者であれ、ここに来てこのように、まさにこの真言によってあなたを礼拝するなら、主よ、あなたによって成就を得るでしょう。」

Verse 60

देया देव सहस्रांते यथा मम सुरेश्वर । तथेति तं प्रतिज्ञाय गतश्चादर्शनं हरः

「神々の主よ、デーヴァよ、約したとおり千（の日／年）の終わりにそれをお授けください。」ハラは「そのとおり」と誓約し、そして姿を消した。

Verse 61

सुरथोऽपि निजं राज्यं प्राप हत्वा रणे रिपून्

スラタもまた、戦場にて敵を討ち滅ぼし、自らの王国を取り戻した。