Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 151›Shloka 40
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

Devanagari script

तस्य मोक्षस्त्वया देयो मद्वाक्यात्सुरसत्तम । तथेत्युक्त्वा महेशस्तं शूलाग्रात्प्रमुमोच ह । अस्थिशेषं कृशांगं च चामुण्डासदृशं द्विजाः

Transliteration

tasya mokṣastvayā deyo madvākyātsurasattama | tathetyuktvā maheśastaṃ śūlāgrātpramumoca ha | asthiśeṣaṃ kṛśāṃgaṃ ca cāmuṇḍāsadṛśaṃ dvijāḥ

Translation

「我が言葉により、彼に解脱（モークシャ）を授け給え、神々の中の最勝者よ。」そう告げると、マヘーシャは「然り」と答え、三叉戟の尖から彼を解き放った。おお二度生まれし者たちよ、彼は骨ばかりと痩せ衰えた身を残し、チャームンダー（Cāmuṇḍā）のごとき姿となった。

Word by Word
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
मोक्षःliberation
मोक्षः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमोक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
Karana/Karta (Agent in passive/करण-कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
देयःto be given
देयः:
Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootदा (धातु) + देय (कृदन्त, यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive: to be given)
मत्-वाक्यात्from my word/command
मत्-वाक्यात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootमत् (अस्मद्-प्रत्यय) + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (मम वाक्यम्)
सुरसत्तमO best of gods
सुरसत्तम:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootसुर + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सुराणां सत्तमः)
तथाthus
तथा:
Kriya-viśeṣaṇa (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
इतिthus (saying)
इति:
Vākyārtha-sūcaka (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla (Prior action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): having said
महेशःMaheśa (Śiva)
महेशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तम्him
तम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
शूलाग्रात्from the tip of the trident
शूलाग्रात्:
Apādāna (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootशूल + अग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (शूलस्य अग्रः)
प्रमुमोचreleased, let go
प्रमुमोच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-मुच् (धातु)
Formलिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
हindeed
ह:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; पदपूरण/स्मरणार्थक (expletive particle)
अस्थिशेषम्mere bones, skeletal remnant
अस्थिशेषम्:
Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootअस्थि + शेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (अस्थि-शेषः = only bones remaining)
कृशाङ्गम्thin-bodied
कृशाङ्गम्:
Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootकृश + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (कृशम् अङ्गम्)
चand
च:
Samuccaya (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
चामुण्डासदृशम्resembling Cāmuṇḍā
चामुण्डासदृशम्:
Karman-viśeṣaṇa (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootचामुण्डा + सदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (चामुण्डायाः सदृशम्)
द्विजाःO twice-born (Brahmins)
द्विजाः:
Sambodhana/Śrotṛ (Addressed audience)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
Speaker

Narrator (contextual); includes an addressed request and Śiva’s assent

Tirtha Mahatmya

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: dvijāḥ (addressed within the narration)

Visual Art Cues

Scene: Andhaka petitions Śiva to grant liberation to any mortal who installs and worships the trident-tip form. Śiva says ‘So be it’ and releases Andhaka from the trident; Andhaka appears emaciated, skeletal, Cāmuṇḍā-like.

Characters & Entities
M
Maheśa
Ś
Śiva
Ś
Śūla
C
Cāmuṇḍā

FAQs

Liberation can be conferred by divine decree; the Purāṇic narrative ties mokṣa to faith, vow, and sacred-form worship.

The tīrtha context is the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, but the site-name is not explicitly present in this verse.

Implied confirmation of the earlier prescription: installing and worshipping the specified Śiva-form yields mokṣa.

←Previous Verse
Next Verse→