Adhyaya 8

Verse 1

। लोमश उवाच । तस्करोऽपि पुरा ब्रह्मन्सर्वधर्मबाहिष्कृतः । ब्रह्मघ्नोऽसौ सुरापश्च सुवर्णस्य च तस्करः

ローマシャは言った。「おおブラーフマナよ、昔、あらゆるダルマから追放された盗賊がいた。彼はブラーフマナ殺しであり、酒に溺れ、さらに黄金を盗む者でもあった。」

Verse 2

लंपटोहि महापाप उत्तमस्त्रीषु सर्वदा । द्यूतकारी सदा मंदः कितवैः सह संगतः

彼はまことに好色で大罪深く、常に他人の貴き婦人を追い求めた。いつも賭博に耽り、愚鈍で、詐欺師どもと交わっていた。

Verse 3

एकदा क्रीडता तेन हारितं द्यूतमद्भुतम् । कितवैर्मर्द्यमानो हि तदा नोवाच किञ्चन

ある時、彼が戯れに賽を投げていたところ、驚くべき勝負でひどく負けた。博徒どもに打ち据えられても、その時は一言も口にしなかった。

Verse 4

पीडितोऽप्यभवत्तूष्णीं तैरुक्तः पापकृत्तमः । द्यूते त्वया च तद्द्रव्यं हारितं किं प्रयच्छसि

苦しめられても、彼はなお沈黙していた。すると彼らは、その最も悪しき罪人に言った。「賭けでその財を失ったのだ—何をもって支払うのか。」

Verse 5

नो वा तत्कथ्यतां शीघ्रं याथातथ्येन दुर्मते । यद्धारितं प्रयच्छामि रात्रावित्यब्रवीच्च सः

「さもなくば、急いでありのままに言え、愚か者よ！」彼は答えた。「失ったものは、夜に償おう。」

Verse 6

तैर्मुक्तस्तेन वाक्येन गतास्ते कितवादयः । तदा निशीथसमये गतोऽसौ शिवमंदिरम्

その言葉を聞いて彼らは放し、博徒らは去っていった。やがて夜半の刻、彼はシヴァの神殿へと赴いた。

Verse 7

शिरोधिरुह्य शम्भोश्च घण्टामादातुमुद्यतः । तावत्कैलासशिखरे शंभुः प्रोवाच किंकरान्

彼はシャンブ（リンガ）の頂に登り、鐘を取ろうとした。そのまさに時、カイラーサの峰にて、シャンブは御身の従者たちに語りかけた。

Verse 8

अनेन यत्कृतं चाद्य सर्वेषामधिकं भुवि । सर्वेषामेव भक्तानां वरिष्ठोऽयं च मत्प्रियः

この者が今日なしたことは、地上のすべてに勝っている。まことに、あらゆる帰依者の中でこの者は最上であり、我に愛しき者である。

Verse 9

इति प्रोक्त्वान यामास वीरभद्रादिभिर्गणैः । ते सर्वे त्वरिता जग्मुः कैलासाच्छिववल्लभात्

かく語り終えると、シヴァはヴィーラバドラを先頭とするガナたちを遣わした。彼らは皆、シヴァに愛される住処カイラーサより速やかに出立した。

Verse 10

सर्वैर्डमरुनादेन नादितं भुवनत्रयम् । तान्दृष्ट्वा सहसोत्तीर्य तस्करोसौ दुरात्मवान् । लिंगस्य मस्तकात्सद्यः पलायनपरोऽभवत्

彼らのダマルの響きにより、三界は鳴り渡った。彼らを見たその邪悪な盗人は、ただちにリンガの頂から飛び降り、逃走にのみ心を向けた。

Verse 11

पलायमानं तं दृष्ट्वा वीरभद्रः समाह्वयत्

彼が逃げるのを見て、ヴィーラバドラは彼に呼びかけた。

Verse 12

कस्माद्विभेपि रे मन्द देवदेवो महेस्वरः । प्रसन्नस्तव जातोद्य उदारचरितो ह्यसौ

「なぜ恐れるのだ、愚か者よ。 देवदेव（神々の神）マヘーシュヴァラは、今日おまえに満悦された。まことに彼は、行い高貴なる御方である。」

Verse 13

इत्युक्त्वा तं विमाने च कृत्वा कैलासमाययौ । पार्षदो हि कृतस्तेन तस्करो हि महात्मना

かく語り終えると、彼を天の車（ヴィマーナ）に乗せ、カイラーサへと帰還された。その盗人は、大いなる御心の主シヴァによって、近侍たるパールシャダ（pārṣada）に任ぜられた。

Verse 14

तस्माद्भाव्या शिवे भक्तिः सर्वेषामपि देहिनाम् । पशवोऽपि हि पूज्याः स्युः किं पुनर्मानवाभुवि

ゆえに、身を受けたすべての者はシヴァへのバクティ（信愛）を育むべきである。もし獣でさえシヴァとの縁により礼拝に値するなら、まして地上の人間はなおさらである。

Verse 15

ये तार्किकास्तर्कपरास्तथ मीमांसकाश्च ये । अन्योन्यवादिनश्चान्ये चान्ये वात्मवितर्ककाः

論理に執して論争を好む論理学者たち、またミーマーンサー学派（Mīmāṃsaka）の者たち。さらに互いに言い争う者、また自我について思弁をめぐらす者たち——

Verse 16

एकवाक्यं न कुर्वंति शिवार्चनबहिष्कृताः । तर्को हि क्रियते यैश्च तेसर्वे किं शिवं विना

シヴァ礼拝を退ける者は、調和した一つの結論に至らない。論争のみを事とする者たち——シヴァなくして、彼らはいったい何であろうか。

Verse 17

तथा किं बहुनोक्तेन सर्वेऽपि स्थिरजंगमाः । प्राणिनोऽपि हि जायंते केवलं लिंगधारिणः

さらに多くを語る必要があろうか。動くものも動かぬものも、あらゆる生きとし生けるものは、ただリンガ（liṅga）を帯びる者として生まれる—それは生成の力と存在のしるしである。

Verse 18

पिण्डीयुक्तं यता लिंगं स्थापितं च यथाऽभवत् । तथा नरा लिंगयुक्ताः पिण्डीभूतास्तता स्त्रियः

ピṇḍī（ピṭhikā）という台座とともにリンガが安置されたように、男はリンガを具え、女はそれに応じてピṇḍī—支える基—を具える。

Verse 19

शिवशक्तियुतं सर्वं जगदेतच्चराचरम् । तं शिवं मौढ्यतस्त्यक्त्वा मूढाश्चान्यं भजंति ये

この一切の世界—動くものも動かぬものも—は、シャクティを伴うシヴァによって遍満されている。迷いのゆえにそのシヴァを捨て、他を礼拝する者はまことに愚かである。

Verse 20

धर्ममात्यंतिकं तुच्छं नश्वरं क्षणभंगुरम् । यो विष्णुः स शिवो ज्ञेयो यः शिवो विष्णुरेव सः

名ばかり「究竟」と称される世俗の法は、卑小にして滅びやすく、刹那に砕ける。知れ、ヴィシュヌこそシヴァであり、シヴァこそまさにヴィシュヌである。

Verse 21

पीठिका विष्णुरूपं स्याल्लिंगरूपी महेश्वरः । तस्माल्लिंगार्चनं श्रेष्ठं सर्वेषामपि वै द्विजाः

台座ピṭhikāはヴィシュヌの姿であり、マヘーシュヴァラはリンガの姿である。ゆえにリンガ礼拝は万人にとって最勝である—まことに、二度生まれし者たちよ。

Verse 22

ब्रह्मा मणिमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । इन्द्रो रत्नमयं लिंगं चन्द्रो मुक्तामयं तथा

ブラフマーは宝玉より成る吉祥のリンガを絶えず供養する。インドラは宝石のリンガを供養し、チャンドラもまた真珠のリンガを同様に供養する。

Verse 23

भानुस्ताम्रमयं लिंगं पूजयत्यनिशं शुभम् । रौक्मं लिंगं कुबेरश्च पाशी चारक्तमेव च

バーヌ（太陽神）は吉祥なる銅のリンガを絶えず礼拝する。クベーラは黄金のリンガを礼拝し、パーシー（ヴァルナ）もまた赤色のリンガを礼拝する。

Verse 24

यमो नीलमयं लिंगं राजतं नैरृतस्तथा । काश्मीरं पवनो लिंगमर्चयत्यनिशं विभोः

ヤマは青きリンガを礼拝し、ナイリタもまた銀のリンガを礼拝する。さらにパヴァナ（風神）は、主のカाशミーラ色（サフランの色合い）のリンガを絶えず供養する。

Verse 25

एवं ते लिंगिताः सर्वे लोकपालाः सवासवाः । तथा सर्वेऽपि पाताले गंधर्वाः किंनरैः सह

かくして、すべてのローカパーラ（世界の守護者）はヴァスたちとともに、リンガへの帰依によって印される。同様に、パーターラにおいても、すべてのガンダルヴァはキンナラとともに同じく帰依する。

Verse 26

दैत्यानां वैष्णवाः केचित्प्रह्लादप्रमुखा द्विजाः । तथाहि राक्षसानां च विभीषणपुरोगमाः

ダイティヤの中には、ヴィシュヌに帰依するヴァイシュナヴァがいる――その筆頭はプラフラーダである、ああ二度生まれし者よ。同様に、ラークシャサの中にも、ヴィビーシャナを先頭とする信奉者がいる。

Verse 27

बलिश्च नमुचिश्चैव हिरण्यकशिपुस्तथा । वृषपर्वा वृषश्चैव संह्रादो बाण एव च

バリとナムチ、またヒラニヤカシプ。さらにヴリシャパルヴァとヴリシャ、サンフラーダとバーナもまた――これらがここに語られる名高き者たちである。

Verse 28

एते चान्ये च बहवः शिष्याः शुक्रस्य धीमतः । एवं शिवार्चनरताः सर्वे ते दैत्यदानवाः

これら、そして他にも多くの者たちは、賢智なるシュクラ（Śukra）の弟子であった。かくして、かのダイティヤとダーナヴァは皆、常にシヴァへの礼拝に心を注いでいた。

Verse 29

राक्षसा एव ते सर्वे शिवपूजान्विताः सदा । हेतिः प्रहेतिः संयातिर्विघसः प्रघसस्तथा

まことに彼らは皆ラークシャサであり、常にシヴァ礼拝に結ばれていた――ヘーティ、プラヘーティ、サンヤーティ、ヴィガサ、そしてプラガサもまた。

Verse 30

विद्युज्जिह्वस्तीक्ष्णदंष्ट्रो धूम्राक्षो भीमविक्रमः । माली चैव सुमाली च माल्यवानतिभीषमः

ヴィディユッジフヴァ、ティークシュナダンシュトラ、凄まじき威力のドゥームラークシャ。さらにマーリー、スマーリー、マーリヤヴァーン――いずれもこの上なく恐るべき者であった。

Verse 31

विद्युत्कैशस्तडिज्जिह्वो रावणश्च महाबलः । कुंभकर्णो दुराधर्षो वेगदर्शी प्रतापवान्

ヴィディユトカイシャ、タディッジフヴァ、そして大いなる力を備えたラーヴァナ。さらに、打ち倒し難きクンバカルナ、光輝と武威を具えたヴェーガダルシー。

Verse 32

एते हि राक्षसाः श्रेष्ठा शिवार्चनरताः सदा । लिंगमभ्यर्च्य च सदा सिद्धिं प्राप्ताः पुरा तु ते

これらこそラークシャサの中でも最勝の者たちで、常にシヴァ礼拝に専心していた。彼らは絶えずリンガを供養し、古の時にシッディ（霊的成就）を得たのである。

Verse 33

रावणेन तपस्तप्तं सर्वेषामपि दुःखहम् । तपोधिपो महादेवस्तुतोष च तदा भृशम्

ラーヴァナの行じた苦行は、あらゆる者にとって苦しみの因であった。されど苦行の威力を司るマハーデーヴァは、その時ことのほか深く満悦された。

Verse 34

वरान्प्रायच्छत तदा सर्वेषामपि दुर्लभान् । ज्ञानं विज्ञानसहितं लब्धं तेन सदाशिवात्

そのとき（マハーデーヴァ）は、誰にとっても得難い恩寵を授けた。ラーヴァナはサダーシヴァより、知（ジュニャーナ）と、体得され実践に具わる智（ヴィジュニャーナ）とを併せて得た。

Verse 35

अजेयत्वं च संग्रामे द्वैगुण्यं शिरसामपि । पंचवक्त्रो महा देवो दशवक्त्रोऽथ रावणः

また（彼は）戦場における不敗と、さらに頭の数が倍となることを得た。マハーデーヴァは五面であり、かくしてラーヴァナは十面となった。

Verse 36

देवानृषीन्पितॄंश्चैव निर्जित्य तपसा विभुः । महेशस्य प्रसादाच्च सर्वेषामधिकोऽभवत्

苦行の威力によって、その強大なる者は、デーヴァ、リシ、そして祖霊（ピトリ）さえも征した。マヘーシャの恩寵により、彼は万有に勝る者となった。

Verse 37

राजा त्रिकूटाधिपतिर्महेशेन कृतो महान् । सर्वेषां राक्षसानां च परमासनमास्तितः

その王、すなわちトリクータの主は、マヘーシャによってこの上なく偉大とされ、すべてのラクシャサの中で至高の座に就いた。

Verse 38

तपस्विनां परीक्षायै यदृषीणां विहिंसनम् । कृतं तेन तदा विप्रा रावणेन तपस्विना

おお婆羅門たちよ、彼がその時リシたちに加えたあらゆる害は、苦行者ラーヴァナが聖者の苦行を「試す」ためになしたものであった。

Verse 39

अजेयो हि महाञ्जातो रावणो लोकरावणः । सृष्ट्यंतरं कृतं येन प्रसादाच्छंकरस्य च

まことに、ラーヴァナ――「諸世界の恐怖」――は強大にして不敗の者として生まれ、シャンカラの恩寵により、世の定まった秩序さえ変転させた。

Verse 40

लोकपाला जितास्तेन प्रतापेन तपस्विना । ब्रह्मापि विजितो येन तपसा परमेण हि

その苦行者の威光と武威によって、世界の守護神たちは征服され、まことに、至上の苦行によって梵天さえも屈せしめられた。

Verse 41

अमृतांशुकरो भूत्वा जितो येन शशी द्विजाः । दाहकत्वाज्जितो वह्निरीशः कैलासतोलनात्

おお二度生まれの者たちよ、彼は甘露のごとき光を放つ月さえも従わせ、火の焼き尽くす力をも抑え、さらにカイラーサ山を持ち上げて主を挑んだ。

Verse 42

ऐश्वर्येण जितश्चेन्द्रो विष्णुः सर्वगतस्तथा । लिंगार्चनप्रसादेन त्रैलोक्यं च वशीकृतम्

その覇権によってインドラは屈し、遍在のヴィシュヌもまた同様であった。さらにリンガ礼拝によって得た恩寵により、三界はその支配下に置かれた。

Verse 43

तदा सर्वे सुरगणा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः । मेरुपृष्ठं समासाद्य सुमंत्रं चक्रिरे तदा

そのとき、梵天とヴィシュヌを先頭とするすべての神々の群れは、メール山の背—頂の域に到り、そこで聖なる吉祥の真言の儀礼を執り行った。

Verse 44

पीडिताः स्मो रावणेन तपसा दुष्करेण वै । गोकर्णाख्ये गिरौ देवाः श्रूयतां परमाद्भुतम्

「われらは、ラーヴァナのまことに成し難い苦行によって悩まされている。おお神々よ、ゴーカルナと呼ばれる山にて—至上の驚異を聴け。」

Verse 45

साक्षाल्लिंगार्चनं येन कृतमस्ति महात्मना । ज्ञानज्ञेयं ज्ञानगम्यं यद्यत्परममद्भुतम् । तत्कृतं रावणेनैव सर्वेषां दुरतिक्रमम्

その大いなる者は、リンガそのものを直接に礼拝した。知であるもの、知らるべきもの、知によって到達されるもの—至上の驚異のすべてを、ラーヴァナただ一人が成し遂げ、他の誰にも越え難かった。

Verse 46

वैराग्यं परमास्थाय औदार्यं च ततोऽधिकम् । तेनैव ममता त्यक्ता रावणेन महात्मना

至上の離欲に安住し、さらにそれを超える寛大さを備えて、大いなるラーヴァナは「我がもの」という執着を捨て去った。

Verse 47

संवत्सरसहस्राच्च स्वशिरो हि महाभुजः । कृत्त्वा करेण लिंगस्य पूजनार्थं समर्पयत्

千年ののち、その強大な腕を持つ者は、自らの手で己が首を断ち、リンガ供養のための供物として捧げた。

Verse 48

रावणस्य कबंधं च तदग्रे च समीपतः । योगधारणया युक्तं परमेण समाधिना

そしてそこ、前方の近くに、ラーヴァナの首なき胴があった。ヨーガの凝念により堅く保たれ、最上のサマーディに没入していた。

Verse 49

लिंगे लयं समाधाय कयापि कलया स्थितम् । अन्यच्छिरोविवृश्च्यैवं तेनापि शिवपूजनम् । कृतं नैवान्यमुनिना तथा चैवापरेणहि

リンガに心識を融かし入れて、ある霊妙な力によってそこに安住した。さらに同じようにもう一つの首を断ち、再びシヴァを礼拝した—他のいかなるムニも、また誰一人として成し得なかった行いである。

Verse 50

एवं शिरांस्येव बहूनि तेन समर्पितान्येव शिवार्चनार्थे । भूत्वा कबंधो हि पुनः पुनश्च शिवोऽसौ वरदो बभूव

かくして彼はシヴァ礼拝のために多くの首を捧げた。幾度となく首なき身となりながらも、そのシヴァは彼にとって恩寵を授ける授与者となった。

Verse 51

मया विनासुरस्तत्र पिंडीभूतेन वै पुरा । वरान्वरय पौलस्त्य यथेष्टं तान्ददाम्यहम्

かつてその地で、我が凝縮せる姿として顕れたとき、いかなるアスラも我が前に存することはできなかった。ポーラースティヤよ、汝の望むままに願いを選べ。われはそれらを授けよう。

Verse 52

रावणेन तदा चोक्तः शिवः परममंगलः । यदि प्रसन्नो भगवन्देयो मे वर उत्तमः

そのときラーヴァナは、至上に吉祥なるシヴァに申し上げた。「もし御心にかなうなら、主よ、我に最上の恩寵をお授けください。」

Verse 53

न कामयेऽन्यं च वरमाश्रये त्वत्पदांबुजम् । यथा तथा प्रदातव्यं यद्यस्ति च कृपा मयि

我は他のいかなる恩寵も望みません。ただあなたの蓮華の御足に帰依いたします。あなたが相応しいとお定めになるままにお授けください、もしまことに私に慈悲があるならば。

Verse 54

तदा सदाशिवेनोक्तो रावणो लोकरावणः । मत्प्रसादाच्च सर्वं त्वं प्राप्स्यसे मनसेप्सितम्

そのとき常住の吉祥なるサダーシヴァは、諸世界を震え上がらせるラーヴァナに告げた。「我が恩寵により、汝の心の望むすべてを得るであろう。」

Verse 55

एवं प्राप्तं शिवात्सर्वं रावणेन सुरेश्वराः । तस्मात्सर्वैर्भवद्भिश्च तपसा परमेण हि

このようにして、神々の主たちよ、ラーヴァナはシヴァより一切を得た。ゆえに汝らもまた、まことに至上の苦行（タパス）を修すべきである。

Verse 56

विजेतव्यो रावणोयमिति मे मनसि स्थितम् । ्च्युतस्य वचः श्रुत्वा ब्रह्माद्या देवतागणाः

「このラーヴァナを征服せねばならぬ」—その思いが我が心に定まった。チュタ（不落者）の言葉を聞き、ブラフマーと神々の群れは集い、協議した。

Verse 57

चिंतामापेदिरे सर्वे चिरं ते विषयान्विताः । ब्रह्मापि चेंद्रियग्रस्तः सुता रमितुमुद्यतः

感官の対象に久しく縛られていた彼らは皆、長く憂いに沈んだ。さらにはブラフマーさえも、諸根に圧されて、自らの娘と愛欲の戯れに耽ろうとした。

Verse 58

इंद्रो हि जारभावाच्च चंद्रो हि गुरुतल्पगः । यमः कदर्यभावाच्च चंचलत्वात्सदागतिः

インドラは誘惑する者の心ゆえに、月神は師の床を汚した者のごとく、ヤマは吝嗇の性ゆえに——その移ろいやすさにより、常に没落へと傾きやすい。

Verse 59

पावकः सर्वभक्षित्वात्तथान्ये देवतागणाः । अशक्ता रावणं जेतुं तपसा च विजृंभितम्

パーヴァカ（火神）は万物を焼き尽くすがゆえに、また他の神々の群れも同様に、苦行（タパス）によって力を増し広がったラーヴァナを征することができなかった。

Verse 60

शैलादो हि महातेजा गणश्रेष्ठः पुरातनः । बुद्धि मान्नीतिनिपुणो महाबलपराक्रमी

シャイラーダは大いなる光輝を備え、古よりの者にしてガナの中の第一。知恵に富み、政道に巧み、巨大な力と武勇を具えていた。

Verse 61

शिवप्रियो रुद्ररूपी महात्मा ह्युवाच सर्वानथ चेंद्रमुख्यान् । कस्माद्यूयं संभ्रमादागताश्च एतत्सर्वं कथ्यतां विस्तरेण

その大霊は—シヴァに愛され、ルドラの姿を帯びて—皆に、ことにインドラらに告げた。「なぜそのように慌ただしく動揺して来たのか。すべてを詳しく語れ。」

Verse 62

नंदिना च तदा सर्वे पृष्टाः प्रोचुस्त्वरान्विताः

そのときナンディに問われ、彼らは皆、切迫した思いのまま一斉に答えた。

Verse 63

देवा ऊचुः । रावणेन वयं सर्वे निर्जिता मुनिभिः सह । प्रसादयितुमायाताः शिवं लोकेश्वरेश्वरम्

神々は言った。「我らは皆、聖仙たちと共にラーヴァナに打ち負かされた。ゆえに、諸世界の主たる主、シヴァの御恩寵を乞い願うために来た。」

Verse 64

प्रहस्य भगवान्नंदी ब्रह्माणं वै ह्युवाच ह । क्व यूयं क्व शिवः शंभुस्तपसा परमेण हि । द्रष्टव्यो हृदि मध्यस्थः सोऽद्य द्रष्टुं न पार्यते

福徳あるナンディは微笑み、ブラフマーに告げた。「汝らは何者で、シヴァ・シャンブは何者か。彼は至上の苦行によってこそ見られ、心の中心に住する。されど今日、汝らは彼を拝することができぬ。」

Verse 65

यावद्भावा ह्यनेकाश्च इंद्रियार्थास्तथैव च । यावच्च ममताभावस्तावदीशो हि दुर्लभः

心が多くの方向へと散り、感官の対象がなお残り、「我がもの」という思いが消えぬかぎり——主はまことに得難い。

Verse 66

जितेंद्रियाणां शांतानां तन्निष्ठानां महात्मनाम् । सुलभो लिंगरूपी स्याद्भवतां हि सुदुर्लभः

感官を征し、静まり、かの真理に堅く住する大いなる魂にとっては、主はリンガの姿として容易に得られる。だが汝らにとっては、まことに得難い。

Verse 67

तदा ब्रह्मादयो देवा ऋषयश्च विपश्चितः । प्रणम्य नंदिनं प्राहुः कस्मात्त्वं वानराननः । तत्सर्वं कथयान्यं च रावणस्य तपोबलम्

そのときブラフマーら諸神と賢明なる仙人たちはナンディンに礼拝して言った。「なぜあなたは猿のような顔を帯びているのですか。すべてを語り、さらにラーヴァナの苦行の力をもお話しください。」

Verse 68

नंदीश्वर उवाच । कुबेरोऽधिकृतस्तेन शंकरेण महात्मना । धनानामादिपत्ये च तं द्रष्टुं रावणोऽत्र वै

ナンディーシュヴァラは言った。「大いなる魂のシャンカラは、クベーラを財宝の主として任じられた。まさにここへ、ラーヴァナは彼に会うため来たのである。」

Verse 69

आगच्छत्त्वरया युक्तः समारुह्य स्ववाहनम् । मां दृष्ट्वा चाब्रवीत्क्रुद्धः कुबेरो ह्यत्र आगतः

彼は急ぎ、自らの乗り物に乗ってやって来た。私を見るや、怒りに満ちて言った。「クベーラがここへ来たのだ！」

Verse 70

त्वया दृष्टोऽथ वात्रासौ कथ्यतामविलंबितम् । किं कार्यं धनदेनाद्य इति पृष्टो मया हि सः

「ここで彼を見たのか、見ぬのか。遅らせず、ただちに告げよ。」そう言う彼に、私は尋ねた。「今日、ダナダ（クベーラ）に何の用があるのか。」

Verse 71

तदोवाच महातेजा रावणो लोकरावणः । मय्यश्रद्धान्वितो भूत्वा विषयात्मा सुदुर्मदः

そのとき、大いなる威光をもつラーヴァナ――諸世界を震え上がらせる者――が語り始めた。彼は私への信を失い、欲に駆られ、激しい驕慢に満ちていた。

Verse 72

शिक्षापयितुमारब्धो मैवं कार्यमिति प्रभो । यथाहं च श्रिया युक्त आढ्योऽहं बलवानहम् । तथा त्वं भव रे मूढ मा मूढत्वमुपार्जय

彼は私を「教え諭す」かのように言った。「主よ、そのようにするな。私が吉祥に恵まれ、富み、力あるように、お前もそうあるべきだ、この愚か者め。愚かさを積み重ねるな。」

Verse 73

अहं मूढः कृतस्तेन कुबेरेण महात्मना । मया निराकृतो रोषात्तपस्तेपे स गुह्यकः

我は大心のクベーラによって愚か者にされた。怒りにまかせて退けたゆえ、グヒヤカたちの主は苦行に入った。

Verse 74

कुबेरः स हि नंदिन्किमागतस्तव मंदिरम् । दीयतां च कुबेरोद्य नात्र कार्या विचारणा

ナンディンよ、なぜあのクベーラが汝の住まいに来たのか。今日ただちにクベーラを引き渡せ—ここで思案は不要だ。

Verse 75

रावणस्य वचः श्रुत्वा ह्यवोचं त्वरितोऽप्यहम् । लिंगकोसि महाभाग त्वमहं च तथाविधः

ラーヴァナの言葉を聞いて、私はすぐに答えた。「幸いなる者よ、汝は“リンガカ（liṅgaka）”であり、我もまた同じである。」

Verse 76

उभयोः समनां ज्ञात्वा वृथा जल्पसि दुर्मते । यथोक्तः स त्ववादीन्मां वदनार्थे बलोद्धतः

我ら二人が等しいと知りながら、汝はむなしく言い募る、邪心の者よ。そう言われると、力に驕った彼は、ただ論争のために私に語りかけた。

Verse 77

यथा भवद्भिः पृष्टोऽहं वदनार्थे महात्मभिः । पुरावृत्तं मया प्रोक्तं शिवार्चनविधेः फलम् । शिवेन दत्तं सालूप्यं न गृहीतं मया तदा

大心の諸君が私に語れと求めたゆえ、私は古の物語—シヴァを正しく礼拝する作法の果報—を述べた。シヴァは私にサールーピヤ（御身の姿と近接の恩寵）を授けたが、その時私は受け取らなかった。

Verse 78

याचितं च मया शंभोर्वदनं वानरस्य च । शिवेन कृपया दत्तं मम कारुण्यशालिना

私はシャンブ（Śambhu）に、猿の顔を授けてくださるよう願い求めた。慈悲ゆえに、憐れみに満ちたシヴァ（Śiva）はそれを私に賜った。

Verse 79

निराभिमानिनो ये च निर्दभा निष्परिग्रहाः । शंभोः प्रियास्ते विज्ञेया ह्यन्ये शिववबहिष्कृताः

驕りなく、欺きなく、所有への執着なき者たち—彼らこそシャンブ（Śambhu）に愛される者と知れ。ほかの者は、シヴァ（Śiva）の恩寵から退けられる。

Verse 80

तथावदन्मया सार्द्धं रावणस्तपसो बलात् । मया च याचितान्येव दश वक्त्राणि धीमता

私がそのように語っていると、ラーヴァナ（Rāvaṇa）は苦行の力によって現れ、賢きその者は私に十の顔を求めた。

Verse 81

उपहासकरं वाक्यं पौलस्त्यस्य तदा सुराः । मया तदा हि शप्तोऽसौ रावणो लोकरावणः

おお神々よ。その時、パウラースティヤ（ラーヴァナ）が放った嘲りの言葉ゆえに、私はまさにその場で彼を呪った—諸世界を悩ますラーヴァナを。

Verse 82

ईदृशान्येव वक्त्राणि येषां वै संभवंति हि । तैः समेतो यदा कोऽपि नरवर्यो महातपाः । मां पुरस्कृत्य सहसा हनिष्यति न संशयः

「このような顔を得た者は誰であれ、ある時、最勝の人にして大いなる苦行者が彼に対峙し、私を前に立てて臨むなら、必ずや速やかに彼を討つであろう。疑いはない。」

Verse 83

एवं शप्तो मया ब्रह्मन्रावणो लोकरावणः । अर्चितं केवलं लिंगं विना तेन महात्मना

かくして、婆羅門よ、世を悩ますラーヴァナは、わたしによって呪詛された。されどその大いなる者は、しかるべきピーティカー（台座）を伴わず、ただリンガのみを礼拝した。

Verse 84

पीठिकारूपसंस्थेन विना तेन सुरोत्तमाः । विष्णुना हि महाभागास्तस्मात्सर्वं विधास्यति

神々のうち最勝なる者よ、その礼拝はピーティカーの形に安置することなく行われた。ゆえにヴィシュヌは、幸いなる者たちよ、すべてを正しく整え給う。

Verse 85

देवदेवो महादेवो विष्णुरूपी महेश्वरः । सर्वे यूयं प्रार्थयंतु विष्णुं सर्वगुहाशयम्

神々の神たるマハーデーヴァ、ヴィシュヌの姿を現すマヘーシュヴァラよ。汝らすべて、あらゆる秘奥の洞（すべての心）の内に住まうヴィシュヌに祈り奉れ。

Verse 86

अहं हि सर्वदेवानां पुरोवर्ती भवाम्यतः । ते सर्वे नंदिनो वाक्यं श्रुत्वा मुदितमानसाः । वैकुंठमागता गीर्भिर्विष्णुं स्तोतुं प्रचक्रिरे

「ゆえに、われは諸神の先に立って進まん。」ナンディンの言葉を聞くや、皆は心喜び、ヴァイクンタへ赴き、聖なる言葉もてヴィシュヌを讃歌し始めた。

Verse 87

देवा ऊचुः । नमो भगवते तुभ्यं देवदेव जगत्पते । त्वदाधारमिदं सर्वं जगदेतच्चराचरम्

神々は言った。「帰命し奉る、世尊よ。神々の神、宇宙の主よ。この一切の世界は、動くものも動かぬものも、ことごとく御身を拠り所として成り立つ。」

Verse 88

एतल्लिंगं त्वया विष्णो धृतं वै पिण्डिरूपिणा । महाविष्णुस्वरूपेण घातितौ मधुकैटभौ

おおヴィシュヌよ。このリンガは、汝が凝縮された具身の形としてまことに担い奉ったもの。さらに大ヴィシュヌの御姿において、マドゥとカイタバを討ち滅ぼした。

Verse 89

तथा कमठरूपेण धृतो वै मंदराचलः । वराहरूपमास्थाय हिरण्याक्षो हतस्त्वया

また、クールマ（亀）の御姿にてマンダラ山を支え、ヴァラーハ（猪）の御姿を取ってヒラニヤークシャを討ち果たした。

Verse 90

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो हतो नृहरिरूपिणा । त्वया चैव बलिर्बद्धो दैत्यो वामनरूपिणा

魔王ヒラニヤカシプは、汝が人獅子（ヌリシンハ）の御姿にて討たれ、またダイティヤのバリは、矮小なるヴァーマナの御姿にて縛られた。

Verse 91

भृगूणामन्वये भूत्वा कृतवीर्यात्मजो हतः । इतोप्यस्मान्महाविष्णो तथैव परिपालय

ブリグの系譜に生まれ、汝はクリタヴィーリヤの子（カールタヴィーリヤ・アルジュナ）を討った。今なお、大ヴィシュヌよ、同じく我らを守り給え。

Verse 92

रावमस्य भयादस्मात्त्रातुं भूयोर्हसि त्वरम्

このラーヴァナへの恐れから、どうか再び速やかに我らを救い給え。

Verse 93

एवं संप्रार्थितो देवैर्भगवान्भूतभावनः । उवाच च सुरान्सर्वान्वासुदेवो जगन्मयः

かくして諸天に請い願われた、万有を養う福徳の主—宇宙に遍満するヴァースデーヴァ—は、すべての神々に向かって語られた。

Verse 94

हे देवाः श्रूयतां वाक्यं प्रस्तावसदृशं महत् । शैलादिं च पुरस्कृत्य सर्वे यूयं त्वरान्विताः । अवतारान्प्रकुर्वन्तु वानरीं तनुमाश्रिताः

「おお諸天よ、この時にふさわしい大いなる教えを聞け。シაიラらを先頭に立て、汝らは皆、急ぎて化身を現し、ヴァーナラの身を取れ。」

Verse 95

अहं हि मानुषो भूत्वा ह्यज्ञानेन समावृतः । संभविष्याम्ययोध्यायं गृहे दशरथस्य च । ब्रह्मविद्यासहायोस्मि भवतां कार्यसिद्धये

「われは人となり、（神のリーラーとして）無明に覆われて現れよう。アヨーディヤーにて、ダシャラタの家に生まれる。ブラフマヴィディヤーを助けとして、汝らの目的を成就させる。」

Verse 96

जनकस्य गृहे साक्षाद्ब्रह्मविद्या जनिष्यति । भक्तो हि रावणः साक्षाच्छिवध्यानपरायणः

「ジャナカの家に、ブラフマヴィディヤーそのものが顕現して生まれる。ラーヴァナはまことに信奉者であり、あからさまにシヴァへの禅定に専心している。」

Verse 97

तपसा महता युक्तो ब्रह्मविद्यां यदेच्छति । तदा सुसाध्यो भवति पुरुषो धर्मनिर्जितः

大いなる苦行（タパス）を具えた人が、ブラフマンの智を希求するなら、その人はまことに成就に堪える者となる—ダルマに制せられ、導かれる者となる。

Verse 98

एवं संभाष्य भगवान्विष्णुः परममङ्गलः । वाली चेन्द्रांशसंभूतः सुग्रीवों शुमतः सुतः

かく語り終えて、至上に吉祥なる世尊ヴィシュヌは定め給うた。ヴァーリーは月の一分より生まれ、スグリーヴァはシュマタの子として現れた。

Verse 99

तथा ब्रह्मांशसंभूतो जाम्बवान्नृक्षकुञ्जरः । शिलादतनयो नंदी शिवस्यानुचरः प्रियः

同じく、熊族の雄たるジャーンバヴァーンは梵天の一分より生まれ、またシラーダタの子ナンディーは、シヴァの愛する随従として顕れた。

Verse 100

यो वै चैकादशो रुद्रो हनूमान्स महाकपिः । अवतीर्णः सहायार्थं विष्णोरमिततेजसः

その大猿ハヌマーンは、まことに第十一のルドラである。計り知れぬ光威をもつヴィシュヌを助けるため、地上に降臨した。

Verse 101

मैंदादयोऽथ कपयस्ते सर्वे सुरसत्तमाः । एवं सर्वे सुरगणा अवतेरुर्यथा तथम्

またマインダら他の猿たちも、皆ことごとく神々の中の最勝であった。かくして天の群れは、それぞれ定められたあり方のままに降下した。

Verse 102

तथैव विष्णुरुत्पन्नः कौशल्यानंदवर्द्धनः । विश्वस्य रमणाच्चैव राम इत्युच्यते बुधैः

同じくヴィシュヌは、カウシャリヤーの歓喜を増す者として誕生した。さらに全世界を喜ばせるゆえに、賢者たちは彼を「ラーマ」と称える。

Verse 103

शेषोपि भक्त्या विष्णोश्च तपसाऽवातरद्भुवि

シェーシャもまた、ヴィシュヌへの帰依と苦行（タパス）によって、地上へと降臨した。

Verse 104

दोर्दण्डावपि विष्णोश्च अवतीर्णौ प्रतापिनौ । शत्रुघ्नभरताख्यौ च विख्यातौ भुवनत्रये

そしてヴィシュヌの二つの強大な御腕もまた降臨し、三界に名高き威力をもって、バラタとシャトルグナとして現れた。

Verse 105

मिथिलाधिपतेः कन्या या उक्ता ब्रह्मवादिभिः । सा ब्रह्मविद्यावतरत्सुराणां कार्य्यसिद्धये । सीता जाता लांगलस्य इयं भूमिविकर्षणात्

ミティラーの王の娘は、梵を説く賢者たちの宣言するところによれば、神々の目的を成就するために降ったブラフマンの智慧（ブラフマ・ヴィディヤー）の化身であった。彼女は大地が耕され溝が刻まれたとき、鋤から現れてシーターとして生まれた。

Verse 106

तस्मात्सीतेति विख्याता विद्या सान्वीक्षिकी तदा । मिथिलायां समुत्पन्ना मैथितीत्यभिधीयते

それゆえ、探究にもとづく智慧（アーンヴィークシキー）はその時「シーター」として名高くなり、またミティラーに生じたゆえに「マイティティー」とも呼ばれる。

Verse 107

जनकस्य कुले जाता विश्रुता जनकात्मजा । ख्याता वेदवती पूर्वं ब्रह्मविद्याघनाशिनी

ジャナカ王の家系に、名高きジャナカの娘が生まれた。かつて彼女はヴェーダヴァティーとして知られ、ブラフマンの智慧（ブラフマ・ヴィディヤー）によって無明の濃き闇を滅する者であった。

Verse 108

सा दत्ता जनकेनैव विष्णवे परमात्मने

彼女はまことにジャナカによって、至上の自己（パラマートマン）たるヴィシュヌに授けられた。

Verse 109

तयाथ विद्यया सार्द्धं देवदेवो जगत्पतिः । उग्रे तपसि लीनोऽसौ विष्णुः परमदुष्करम्

そののち彼女とその聖なる智とともに、神々の主・世界の支配者たるヴィシュヌは、成し難き激しい苦行に深く没入した。

Verse 110

रावणं जेतुकामो वै रामो राजीवलोचनः । अरण्यवासमकरोद्देवानां कार्यसिद्धये

ラーヴァナを討たんと願う蓮華眼のラーマは、神々の目的を成就するため、森に住む行を引き受けた。

Verse 111

शेषावतारोऽपि महांस्तपः परमदुष्करम् । तताप परया शक्त्या देवानां कार्यसिद्धये

セーシャの偉大なる化身でさえ、神々の事業成就のため、至上の力をもって、きわめて成し難い苦行を修した。

Verse 112

शत्रुघ्नो भरतश्चैव तेपतुः परमं तपः

シャトルグナとバラタもまた、至高の苦行を修した。

Verse 113

ततोऽसौ तपसा युक्तः सार्द्धं तैर्देवतागणैः । सगणं रावणं रामः षड्भिर्मासैरजीहनत् । विष्णुना घातितः शस्त्रैः शिवसारूप्यमाप्तवान्

そのとき、苦行によって力を得、神々の群れに伴われたラーマは、六か月のうちに軍勢もろともラーヴァナを討ち滅ぼした。ヴィシュヌの武器に打ち倒され、彼はシヴァと同じ相（シヴァ・サールーピヤ）を得た。

Verse 114

सगमः स पुनः सद्यो बंधुभिः सह सुव्रताः

彼はただちに、善き誓戒を守り身を慎む親族たちとともに、再び旅立った。

Verse 115

शिवप्रसादात्सकलं द्वैताद्वैतमवाप ह । द्वैताद्वैतविवेकार्थमृपयोप्यत्र मोहिताः । तत्सर्वं प्राप्नुवंतीह शिवार्चनरता नराः

シヴァの恩寵によって、人は二元と不二の全き見解を得る。二元と不二を見分けようとして、ここでは聖仙でさえ惑う。されど、ここにおいてシヴァ礼拝に心を捧げる者は、そのすべてを成就する。

Verse 116

येऽर्चयंति शिवं नित्यं लिंगरूपिणमेव च । स्त्रियो वाप्यथ वा शूद्राः श्वपचा ह्यंत्यवासिनः । तं शिवं प्राप्नुवंत्येव सर्वदुःखोपनाशनम्

日々シヴァを礼拝する者—リンガの姿として現前するシヴァを—たとえ女人であれ、シュードラであれ、犬肉を煮る者や辺境に住む者であれ、まことに一切の悲苦を滅するそのシヴァに到達する。

Verse 117

पशवोऽपि परं याताः किं पुनर्मानुषादयः

獣でさえ至高の境地に達したのだ。まして人間などは、なおさらである。

Verse 118

ये द्विजा ब्रह्मचर्येण तपः परममास्थिताः । वर्षैरनेकैर्यज्ञानां तेऽपि स्वर्गपरा भवन्

梵行（ブラフマチャリヤ）によって最上の苦行を修し、幾年にもわたり祭祀を行った二度生まれの者たちでさえ、その果報として得たのはただ天界のみであった。

Verse 119

ज्योतिष्टोमो वाजपेयो ह्यतिरात्रादयो ह्यमी । यज्ञाः स्वर्गं प्रयच्छंति सत्त्रीणां नात्र संशयः

ジョーティシュトーマ、ヴァージャペーヤ、アティラートラ等の祭祀は、まことに祭主に天界を授ける—これに疑いはない。

Verse 120

तत्र स्वर्गसुखं भुक्त्वा पुण्यक्षयकरं महत् । पुण्यक्षयेऽपि यज्वानो मर्त्यलोकं पतंति वै

そこで天界の楽を味わうが—それは積んだ功徳を大いに減らす楽である—功徳が尽きると、祭祀を行った者でさえ必ずや再び人間界へと堕ちる。

Verse 121

पतितानां च संसारे दैवाद्बुद्धिः प्रजायते । गुणत्रयमयी विप्रास्तासुतास्त्विह योनिषु

輪廻（サンサーラ）に堕ちた者には、神の配剤によって（新たな）理解が生じる。さらに、ああブラーフマナよ、彼らの子孫はこの世で種々の胎に宿り、三つのグナに従って形づくられる。

Verse 122

यथा सत्त्वं संभवति सत्त्वयुक्तभवं नराः । राजसाश्च तथा ज्ञेयास्ता मसाश्चैव ते द्विजाः

サットヴァが生じるように、衆生はサットヴァを具して生まれる。同様に、ラジャス的、タマス的であるとも理解すべきである—かくのごとし、二度生まれの者たちよ。

Verse 123

एवं संसारचक्रेऽस्मिन्भ्रमिता बहवो जनाः । यदृच्छया दैवगत्या शिवं संसेवते नरः

かくしてこの輪廻（サンサーラ）の輪において、多くの人々は迷い巡る。されど幸いなる縁—神意の運行により—ある人はシヴァに仕え奉るに至る。

Verse 124

शिवध्यानपराणां च नराणां यतचेतसाम् । मायानिरसनं सद्यो भविष्यति न चान्यथा

シヴァの禅観に専心し、心を調御した人々には、マーヤーの払拭はただちに起こる—決して他のあり方ではない。

Verse 125

मायानिरसनात्सद्यो नश्यत्येव गुणत्रयम् । यदा गुणत्रयातीतो भवतीति स मुक्तिभाक्

マーヤーが払われると、三つのグナはただちに滅する。三つのグナを超越する者となるとき—その人こそ解脱（ムクティ）に与る。

Verse 126

तस्माल्लिङ्गार्चनं भाव्यं सर्वेषामपि देहिनाम् । लिङ्गरूपी शिवो भूत्वा त्रायते संचराचरम्

ゆえに、すべての有身の者はリンガ供養を修すべきである。シヴァはリンガの姿として現れ、動くものと動かぬもの一切を護り救う。

Verse 127

पुरा भवद्भिः पृष्टोऽहं लिङ्गरूपी कथं शिवः । तत्सर्वं कथितं विप्रा याथातथ्येन संप्रति

かつて汝らは我に問うた、「シヴァはいかにしてリンガの形に在すのか」と。おお婆羅門たちよ、今われはそのすべてを、真実のままに余すところなく説き明かした。

Verse 128

कथं गरं भक्षितवाञ्छिवो लोकमहेश्वरः । तत्सर्वं श्रूयतां विप्रा यतावत्कथयामि वः

いかにしてシヴァ—諸世界の大主—はその致死の毒を飲み干されたのか。おおブラーフマナたちよ、聞け。われは順序正しく、その一切を汝らに語ろう。