Adhyaya 50

Verse 1

स्कंद उवाच । वाराणस्यां तथादित्या ये चान्ये तान्वदाम्यतः । कलशोद्भव ते प्रीत्या सर्वे सर्वाघनाशनाः

スカンダは言った。ヴァーラーナシーに在るアーディティヤたち、またそこにある他の聖なる顕現について、今わたしは語ろう。壺より生まれし者（アガスティヤ）よ、汝を喜ばせるために——彼らは皆、あらゆる罪を滅する者である。

Verse 2

खखोल्को नाम भगवानादित्य परिकीर्तितः । त्रिविष्टपोत्तरे भागे सर्वव्याधिविघातकृत्

「カコールカ」と名高く称えられる福徳のアーディティヤがいる。聖なるトリヴィシュタパの北方において、彼はあらゆる病を滅する者である。

Verse 3

यथा खखोल्क इत्याख्या तस्यादित्यस्य तच्छृणु । पुरा कद्रूश्च विनता दक्षस्य तनये शुभे

そのアーディティヤがいかにして「カコールカ」と呼ばれるようになったかを聞け。いにしえ、ダクシャの吉祥なる娘カドゥルーとヴィナターが、この物語に現れる。

Verse 4

कश्यपस्य च ते पत्न्यौ मारीचेः प्राक्प्रजापतेः । क्रीडंत्यावेकदान्योन्यं मुने ते ऊचतुस्त्विति

その二人は、プラジャーパティ・マリーチの系譜に属するカश्यパの妻であった。ある時、互いに戯れながら、彼女らはその牟尼に次のように告げた。

Verse 5

कद्रूरुवाच । विनते त्वं विजानासि यदि तद्ब्रूहि मेग्रतः । अखंडिता गतिस्तेस्ति यतो गगनमंडले

カドゥルーは言った。「ヴィナターよ、もし真に知っているなら、私の前で明らかに語りなさい。汝の行路は途切れぬ。なぜなら汝は天空の輪の中を巡るからだ。」

Verse 6

योसावुच्चैःश्रवा वाजी श्रूयते सवितूरथे । किं रूपःसोस्ति शबलो धवलो वा वदाशु मे

「サヴィトリの車にあると聞くあの馬ウッチャイフシュラヴァは、いかなる姿なのか。斑（まだら）なのか、それとも白いのか。早く私に告げよ。」

Verse 7

पणं च कुरु कल्याणि तुभ्यं यो रोचतेनघे । एवमेव न यात्येष कालक्रीडनकं विना

「吉祥にして罪なき者よ、汝の望むままに賭けをなせ。されどこの事は言葉のみでは進まず、時の戯れ—定めの遊び—によってのみ運ばれる。」

Verse 8

विनतोवाच । किं पणेन भगिन्यत्र कथयाम्येवमेव हि । त्वज्जये का च मे प्रीतिर्मज्जये किं नु ते सुखम्

ヴィナターは言った。「姉妹よ、ここで賭けなど何の要があろう。私はそのまま語ろう。汝が勝てば、我に何の喜びがあろうか。われが勝てば、汝に何の幸いがあろうか。」

Verse 9

ज्ञात्वा पणो न कर्तव्यो मिथः स्नेहमभीप्सता । ध्रुवमेकस्य विजये क्रोधोन्स्येह जायते

これを知る者、互いの愛情を願う者は賭けをしてはならぬ。まことに、一方が勝てば、他方に怒りが生ずるからである。

Verse 10

कद्रूरुवाच । क्रीडेयं नात्र भगिनि कारणं किमपि क्रुधः । खेलस्य व्यवहारोयं पणे यत्किंचिदुच्यते

カドゥルーは言った。「姉妹よ、これはただの遊戯、ここに怒る理由など少しもない。遊びの習わしとして、何かしらを賭けと言い立てるだけのこと。」

Verse 11

विनतोवाच । तथा कुरु यथा प्रीतिस्तवास्ति पवनाशिनि । अथ तां विनतामाह कद्रूः कुटिलमानसा

ヴィナターは言った。「それなら、汝の喜びのために望むままにせよ、風を食む者（迅き者）よ。」そののち、心に曲りを宿すカドゥルーがヴィナターに語りかけた。

Verse 12

तस्यास्तु सा भवेद्दासी पराजीयेत या यया । अस्मिन्पणे इमाः सर्वाः सख्यः साक्षिण्य एव नौ

互いに負けた者は、勝った者の侍女となるがよい。この賭けにおいては、ここにいる女の友らすべてを、われら二人の証人とせよ。

Verse 13

इत्यन्योन्यं पणीकृत्य सर्पिण्यपि पतत्त्रिणी । उवाच कर्बुरं कद्रूरश्वं श्वेतं गरुत्मती

かくして互いに賭けを定め、蛇の母カドルーと、翼ある者（ガルダ）の母ヴィナターは馬について語った。カドルーはそれを黒く斑であると言い、ガルダの母は白いと主張した。

Verse 14

कदागंतव्यमिति च चक्राते ते गमावधिम् । जग्मतुश्च विरम्याथ क्रीडनात्स्वस्वमालयम्

また彼女らは期限を定め、いつ出向くべきかを決めた。やがて遊びをやめ、二人はそれぞれの住まいへと帰っていった。

Verse 15

विनतायां गतायां तु कद्रूराहूय चांगजान् । उवाच यात वै पुत्रा द्रुतं वचनतो मम

しかしヴィナターが去ると、カドルーは自らの子らを呼び寄せて言った。「行け、わが子らよ、急いで、わたしの言葉どおりに。」

Verse 16

तुरंगमुच्चैःश्रवसं प्रोद्भूतं क्षीरनीरधेः । सुरासुरैर्मथ्यमानान्मंदराघातसाध्वसात्

「天馬ウッチャイヒシュラヴァスは、神々とアスラが乳海を攪拌したとき、マンダラ山の打撃と揺れに震えるその海より出現した。」

Verse 17

कार्यकारणरूपस्य सादृश्यमधिगच्छति । अतस्तं क्षीरवर्णाभं कल्माषयत पुत्रकाः

「結果は原因の姿に似る。ゆえに、あの馬は乳のごとく白いのだから、黒き斑を付けよ、わが子らよ。」

Verse 18

तस्य वालधिमध्यास्य कृष्णकुंतलतां गताः । तथा तदंगलोमानि विधत्तविषसीत्कृतैः

「その尾の中ほどに取り付き、黒髪の房のようになれ。さらに、毒を含むシューッという音で、その身の毛もそのように整えよ。」

Verse 19

इति श्रुत्वा वचो मातुः काद्रवेयाः परस्परम् । संमंत्र्य मातरं प्रोचुः कद्रूं कद्रूपमागताः

「母の言葉を聞くと、カードルヴェーヤの蛇たちは互いに相談し、やがてカドルーのもとへ近づいて母に申し上げた。」

Verse 20

नागा ऊचुः । मातर्वयं त्वदाह्वानाद्विहाय क्रीडनं बलात् । प्राप्ताः प्रहृष्टा मृष्टान्नं दास्यत्यद्य प्रसूरिति

ナーガたちは言った。「母上、あなたのお呼びにより、私たちは遊びを無理に断ってここへ参りました。喜びつつ、『今日は母上がきっと上等の食を授けてくださる』と思ったのです。」

Verse 21

मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु । तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति

「その『上等の食』など遠くへ置いてください。あなたの企ては毒よりもなお苦い。あなたが真言と薬を施しても、鎮まるものではありません。」

Verse 22

वयं न यामो यद्भाव्यं तदस्माकं भवत्विह । इति प्रोक्तं विषास्यैस्तैस्तदा कुटिलगामिभिः

毒の口をもち、曲がった歩みの者らはこう言った。「われらは行かぬ。定められたことは、ここでわれらに降りかかれ。」

Verse 23

स्कंद उवाच । अन्येपि ये कुटिलगाः पररंध्रनिषेविणः । अकर्णाः कूरहृदयाः पितरौ व्रीडयंति ते

スカンダは言った。曲がった道を行き、他人の過ちをあさり、聞く耳を持たず、心の硬い者たちは、自らの父母に恥を負わせる。

Verse 24

पित्रोर्गिरं निराकृत्य ये तिष्ठेयुः सुदुर्मदाः । अत्याहितमिह प्राप्य गच्छेयुस्तेऽचिराल्लयम्

父母の言葉を退け、驕りに酔って高慢に立つ者は、この世でただちに甚だしい災いを受け、ほどなく滅びへと赴く。

Verse 25

तेषां वचनमाकर्ण्य नयाम इति सोरगी । शशाप तान्क्रुधाविष्टा नागांश्चागः समागतान्

彼らの言葉――「われらが連れ去る」――を聞くや、その天の貴婦人は怒りにとらわれ、彼らを、またそこに集まったナーガたちをも呪った。

Verse 26

तार्क्ष्यस्य भक्ष्या भवत यूयं मद्वाक्यलंघनात् । जातमात्राश्च सर्पिण्यो भक्षयंतु स्वबालकान्

「わが言葉に背いたゆえ、汝らはタールクシャ（ガルダ）の餌食となる。さらに雌蛇は、生まれ落ちるや否や、自らの子を食らえ。」

Verse 27

इति शापानलाद्भीतैः कैश्चित्पातालमाश्रितम् । जिजीविषुभिरन्यैश्च द्वित्रैश्चक्रे प्रसूवचः

火のごとき呪詛におびえ、ある者はパーターラ（地下界）に身を寄せた。ほかの者は生き延びんとして、二、三の仲間とともに出産に関する策をめぐらした。

Verse 28

ते पुच्छमौच्चैःश्रवसमधिगम्य महाधियः । सुनीलचिकुराभासं चक्रुरंगं च कर्बुरम्

慧み深き彼らはウッチャイヒシュラヴァスの尾に至り、その身を濃紺の髪のごとく見せ、さらに斑の色合いに作り変えた。

Verse 29

तत्क्ष्वेडानल धूमौघैः फूत्कारभरनिःसृतैः । मातृवाक्कृतिजाद्धर्मान्न दग्धा भानुभानुभिः

そのしゅうしゅうと鳴る火より、重い噴き出しに押し出されて煙の群れが立ちのぼった。されど母の言葉より生じたダルマのゆえに、彼らは太陽の灼ける光にさえ焼かれなかった。

Verse 30

विनतापृष्ठमारुह्य कद्रूः स्नेहवशात्ततः । वियन्मार्गमलंकृत्य ददर्शोष्णांशुमंडलम्

そのときカドルーは愛情に動かされ、ヴィナターの背に乗った。天の道を飾りつつ、彼女は熱き光を放つ太陽の円輪を見た。

Verse 31

तिग्मरश्मिप्रभावेण व्याकुलीभूतमानसा । कद्रुस्ततः खगीं प्राह विस्रब्धं विनते व्रज

鋭き太陽光の威力に心を乱され、カドルーは鳥の女に言った。「ヴィナターよ、安んじて進め。」

Verse 32

उष्णगोरुष्णगोभिर्मे ताप्यते नितरां तनुः । विस्रब्धाहं स्वभावेन त्वं सापेक्षाहि सर्वतः

あの灼熱の光線によって、わが身はひどく焼かれている。私は生来おそれを知らぬが、汝はあらゆる面で他に依り頼む。

Verse 33

स्वरूपेण पतंगी त्वं पतंगोसौ सहस्रगुः । अतएव न ते बाधा गगने तापसंभवा

汝は本性として雌の蛾であり、かの者は千の光をもって巡る太陽である。ゆえに天において、そこから生ずる熱は汝を悩ませない。

Verse 34

वियत्सरसि हंसोयं भवती हंसगामिनी । चंडरश्मिप्रतापाग्निस्त्वामतो नेह बाधते

天の湖においてこの者は白鳥であり、汝もまた白鳥のごとく歩む。ゆえに、猛き光線の威光の火はここで汝を悩ませない。

Verse 35

खगीमुद्गीयमानां खे पुनरूचे बिलेशया । त्राहित्राहि भगिन्यत्र यावोन्यत्र वियत्पथः

鳥の女が大空へ運ばれてゆくとき、穴に住む者は再び叫んだ。「助けて、助けて、姉妹よ——この天の道を離れ、ほかへ行こう！」

Verse 36

विनते विनतां मां त्वं किं नावसि पतत्त्रिणी । तव दासी भविष्यामि त्वदुच्छिष्टनिषेविणी

おおヴィナターよ、なぜうなだれるこの私を守ってくださらぬのか、翼ある方よ。私はあなたの侍女となり、あなたの食の残りをいただいて生きよう。

Verse 37

यावज्जीवमहं भूयां त्वत्पादोदकपायिनी । खखोल्कानि पतेदेषा भृशगद्गदभाषिणी

「命あるかぎり、あなたの御足を洗ったその御足水を飲む者でありたい。」彼女は激しい震えに声を詰まらせ、取り乱して「カカホールカーニ…」と口走った。

Verse 38

मूर्च्छां गतवती पक्षपुटौ धृत्वा बिडोरगी । सख्युल्कानि पतेदेषा वक्तव्ये त्विति संभ्रमात्

蛇の女は気を失い、（ヴィナターの）折り重ねた翼の庇護の中に抱えられた。取り乱して、言うべき言葉とは別に「サキュルカーニ…」と叫んでしまった。

Verse 39

खखोल्केति यदुक्ता गीः कद्र्वा संभ्रातचेतसा । तदा खखोल्कनामार्कः स्तुतो विनतया बहु

カドルーが心乱れて「カカホールカ」と口にしたため、その時「カカホールカ」の名を帯びる太陽神は、ヴィナターによって大いに讃えられた。

Verse 40

मनागतिग्मतां प्राप्ते खे प्रयाति विवस्वति । ताभ्यां तुरंगमो दर्शि किंचित्किर्मीरवान्रथे

太陽（ヴィヴァスヴァーン）が熱の勢いを和らげて天空を進むと、戦車の馬が彼女らに見えた――毛色はやや斑であった。

Verse 41

उक्ता विनतयैवैषा तापोपहतलोचना । क्रूरा सरीसृपी सत्यवादिन्या विश्वमान्यया

かくして彼女――残酷なる這う者――は熱に目を痛め、世界に尊ばれる真実語のヴィナターその人から語りかけられた。

Verse 42

कद्रु त्वया जितं भद्रे यत उच्चैःश्रवा हयः । चंद्ररश्मिप्रभोप्येष कल्माष इव भासते

「おおカドルーよ、愛しき者よ、汝は勝った。天馬ウッチャイシュラヴァはまことに汝のもの。月光の輝きを宿しながらも、なお斑に黒ずんで見える。」

Verse 43

विधिर्बलीयान्भुजगि चित्रं जयपराजये । क्रूरोपि विजयी क्वापि त्वक्रूरोपि पराजयी

「蛇の乙女よ、定めはより強し。勝敗とはまことに不思議なもの。ある時は残酷なる者が勝ち、ある時は残酷ならぬ者が敗れる。」

Verse 44

विनताविनताधारा वदंतीति यथागतम् । कद्रूनिवेशनं प्राप्ता तस्या दास्यमचीकरत्

「伝承の語るところの順に、ヴィナターは屈辱のうちにカドルーの住まいへ赴き、彼女に仕える身、すなわち隷属を受け入れた。」

Verse 45

कदाचिद्विनतादर्शि सुपर्णनाश्रुलोचना । विच्छाया मलिना दीना दीर्घनिःश्वासवत्यपि

「ある時スパルナは、涙に濡れた眼のヴィナターを見た。光を失い、汚れ、うちしおれ、長く重い溜息をついていた。」

Verse 46

सुपर्ण उवाच । प्रातःप्रातरहो मातः क्व यासि त्वं दिनेदिने । सायमायासि च कुतो विच्छाया दीनमानसा

「スパルナは言った。『母上よ、毎朝――ああ母上――あなたは日ごとにどこへ行かれるのですか。夕べにはどこから戻られ、光を失い、心重くしておられるのですか。』」

Verse 47

कुतो निःश्वसिसि प्रोच्चैरश्रुपूर्ण विलोचना । यथा क्लीबसुता योषिद्यथापति तिरस्कृता

「なぜそのように高く嘆息するのか、涙に満ちた眼よ——不能の男に生まれついた女のように、夫に蔑まれた妻のように。」

Verse 48

ब्रूहि मातर्झटित्यद्य कुतो दूनासि पत्त्रिणि । मयि जीवति ते बाले कालेपि कृतसाध्वसे

「母上よ、ただちに—まさに今日—なぜそのように苦しむのか告げてください、翼ある方よ。私が生きているかぎり、死そのものさえあなたの恐れの因とはならぬ、やさしき御方よ。」

Verse 49

अश्रुनिर्माणकरणे कारणं किं तपस्विनि । सुचरित्रा सुनारीषु नामंगलमिहेष्यते

「苦行に生きる方よ、これらの涙を生じさせる原因は何ですか。善き行いの女性には、この世で不吉が降りかかるべきではありません。」

Verse 50

धिक्तांश्च पुत्रान्यन्माता तेषु जीवत्सु दुःखभाक् । वरं वंध्यैव सा यस्याः सुता वंध्यमनोरथाः

「母が子らの存命中に苦しみを受けるなら、そのような息子たちは恥である。むしろ子なきほうがよい、息子たちの願いが不毛で、成就をもたらさぬ者は。」

Verse 51

इत्यूर्जस्वलमाकर्ण्य वचः सूनोर्गरुत्मतः । विनता प्राह तं पुत्रं मातृभक्तिसमन्वितम्

息子ガルートマーンの力強い言葉を聞いて、ヴィナターは、母への敬愛に満ちたその子に向かって語りかけた。

Verse 52

अहं दास्यस्मि रे बाल कद्र्वाश्च क्रूरचेतसः । पृष्ठे वहामि तां नित्यं तत्पुत्रानपि पुत्रक

ヴィナターは言った。「わが子よ、私は心の残酷なカドルーの婢となってしまった。日々、私は背に彼女を負い、さらにその子らまでも負っているのだ、愛しい子よ。」

Verse 53

कदाचिन्मंदरं यामि कदाचिन्मलयाचलम् । कदाचिदंतरीपेषु चरेयं तदुदन्वताम्

「ある時はマンダラ山へ、またある時はマラヤ山へ行く。時には、あの大海のただ中にある島々の間をさまよい歩くのだ。」

Verse 54

यत्रयत्र नयेयुस्ते काद्रवेयाः सुदुर्मदाः । व्रजेयं तत्रतत्राहं तदधीना यतः सुत

「カドルーの子らが—驕りに酔いしれて—私をどこへ連れて行こうとも、私はそこへ行かねばならぬ。私は彼らの支配下にあるのだ、わが子よ。」

Verse 55

गरुड उवाच । दासीत्वकारणं मातः किं ते जातं सुलक्षणे । दक्षप्रजापतेः पुत्रि कश्यपस्यप्रियेऽनघे

ガルダは言った。「母上、いかなる因縁によってあなたは隷属の身となったのですか、吉祥の相を具えた方よ。プラジャーパティ・ダクシャの娘、カシュヤパに愛されし無垢なる方よ、何が起こったのですか。」

Verse 56

विनतोवाच गरुडं पुरावृत्तमशेषतः । दासीत्वकारणं यद्वदादित्याश्वविलोकनम्

そこでヴィナターはガルダに、かつての出来事を余すところなく語った。すなわち、太陽の馬ウッチャイヒシュラヴァスを見たことに関わって、いかにして隷属が生じたのかを。

Verse 57

श्रुत्वेति गरुडः प्राह मातरं सत्वरं व्रज । पृच्छाद्य मातस्तान्दुष्टान्काद्रवेयानिदं वचः

これを聞いて、ガルダは母に言った。「急いで行ってください。母上、今日、あの邪悪なカドラヴェーヤ（蛇たち）にこの言葉を尋ねてください。」

Verse 58

यद्दुर्लभं हि भवतां यत्रात्यंतरुचिश्च वः । मद्दासीत्वविमोक्षाय तद्याचध्वं ददाम्यहम्

「あなた方にとって手に入れるのが難しいもの、そして最も望むもの、それを私の母を隷属から解放する代償として求めなさい。私がそれを与えましょう。」

Verse 59

तथाकरोच्च विनता तेपि श्रुत्वा तदीरितम् । सर्पाः संमंत्र्य तां प्रोचुर्विनतां हृष्टमानसाः

ヴィナターはその通りにした。そして蛇たちもまた、伝えられたことを聞いて互いに相談し、喜びに満ちた心でヴィナターに話しかけた。

Verse 60

मातृशापविमोक्षाय यदि दास्यति नः सुधाम् । तदा समीहितं तेस्तु न दास्यत्यथ दास्यसि

「もし、あなたの母の呪いを解くために、彼が我々に甘露（アムリタ）を与えるなら、あなたの望みは叶えられるだろう。しかし、もし彼がそれを与えないなら、あなたは召使いのままである。」

Verse 61

इत्योंकृत्य समापृच्छ्य कद्रूं द्रुतगतिः खगी । गरुत्मंतं समाचष्ट दृष्ट्वा संहृष्टमानसम्

「オーム」と唱え、カドゥルーに別れを告げると、素早い動きの鳥の母（ヴィナター）は行き、心喜ぶガルダを見て、彼に知らせた。

Verse 62

नागांतकस्ततः प्राह मातरं चिंतयातुराम् । आनीतं विद्धि पीयूषं मातर्मे देहि भोजनम्

そのときナーガーンタカ（ガルダ）は、憂いに乱れる母に告げた。「我は甘露アムリタを携えて来たと知れ。母よ、我に食を与えよ。」

Verse 63

विनता प्राह तं पुत्रं संप्रहृष्टतनूरुहा । भोः सुपर्णार्णवं तूर्णं याहि मंगलमस्तु ते

ヴィナターは歓喜に身の毛もよだち、子に言った。「おおスパルナ（ガルダ）よ、急ぎ海へ行け。汝に吉祥あれ。」

Verse 64

संति तत्रापि बहुशो निषादा मत्स्यघातिनः । वेलातटनिवासाश्च तान्भक्षय दुरात्मनः

「そこにもまた、海辺に住む魚殺しのニシャーダが多くいる。あの邪心の者どもを食らえ。」

Verse 65

परप्राणैर्निजप्राणान्ये पुष्णंतीह दुर्धियः । शासनीयाः प्रयत्नेन श्रेयस्तच्छासनं परम्

「他の命を奪って己の命を養う愚か者どもは、努めて抑えねばならぬ。その戒めこそ最上の善である。」

Verse 66

बहुहिंसाकृतां हिंसा भवेत्स्वर्गस्य साधनम् । विहिंसितेषु दुष्टेषु रक्ष्यते भूरिशो यतः

「多くの暴虐をなす者に向けられた制止の力は、天界への手段ともなり得る。悪しき者が鎮められるとき、多くが守られるからである。」

Verse 67

निषादेष्वपि चेद्विप्रः कश्चिद्भवति पुत्रक । संरक्षणीयो यत्नेन भक्षणीयो न कर्हिचित्

だが、ニシャーダの中にたとえ一人でもブラーフマナがいるなら、わが子よ、努めて守護せよ――いかなる時も決して食らってはならぬ。

Verse 68

गरुड उवाच । मत्स्यादिनां वसन्मध्ये कथं ज्ञेयो द्विजो मया अभक्ष्यो यस्त्वया प्रोक्तस्तच्चिह्नं किं चनात्थ मे

ガルダは言った。「漁師などの中に住みながら、どうすれば私はドヴィジャを見分けられようか。あなたが『食してはならぬ』と告げた者を知るしるしを、どうか教えてくれ。」

Verse 69

विनतोवाच । यज्ञसूत्रं गले यस्य सोत्तरीयं सुनिर्मलम् । नित्यधौतानि वासांसि भालं तिलक लांछितम्

ヴィナターは言った。「首に聖糸（ヤジュニョーパヴィータ）を掛け、上衣は清らかに汚れなく、衣は常に洗い清められ、額にティラカの印を戴く者——」

Verse 70

सपवित्रौ करौ यस्य यन्नीवी कुशगर्भिणी । यन्मौलिः सशिखाग्रंथिः स ज्ञेयो ब्राह्मणस्त्वया

——手に浄めの輪（パヴィトラ）を着け、腰帯にクシャ草を挟み、頭に結髪の頂（シカー）を結び留める者、その者を汝はブラーフマナと知るべし。」

Verse 71

उच्चरेदृग्यजुःसाम्नामृचमेकामपीह यः । गायत्रीमात्रमंत्रोपि स विज्ञेयो द्विजस्त्वया

また、ここでリグ・ヤジュル・サーマのいずれかのヴェーダより、たとえ一つのリク（讃歌）でも唱える者――いや、ただガーヤトリー・マントラのみを誦する者であっても――その者を汝はドヴィジャと知るべし。

Verse 72

गरुड उवाच । मध्ये सदा निषादानां यो वसेज्जननि द्विजः । तस्यैतेष्वेकमप्येव न मन्ये लक्ष्मबोधकम्

ガルダは言った。「母よ、もし二度生まれし者（ドヴィジャ）が常にニシャーダのただ中に住むなら、これらの徴のうち一つとして、確かに彼を示すものとは思えない。」

Verse 73

लक्ष्मांतरं समाचक्ष्व द्विजबोधकरं प्रसूः । येन विज्ञाय तं विप्रं त्यजेयमपि कंठगम्

「母よ、バラモンを見分ける別のしるしを告げてください。それによってそのバラモンを知るなら、喉に留まる者であっても捨て去りましょう。」

Verse 74

तच्छ्रुत्वा विनता प्राह यस्ते कंठगतोंऽगज । खदिरांगारवद्दह्यात्तमपाकुरु दूरतः

それを聞いてヴィナターは言った。「わが子よ、汝の喉に入った者はカディラの熾火のように燃えさかるであろう。遠くへ投げ捨てなさい。」

Verse 75

द्विजमात्रेपि या हिंसा सा हिंसा कुशलाय न । देशं वंशं श्रियं स्वं च निर्मूलयति कालतः

「たとえ一人のバラモンに対する害であっても、それは安寧をもたらさぬ。時が来れば、自らの国土も家系も繁栄も、根こそぎ滅ぼしてしまう。」

Verse 76

निशम्य काश्यपिरितिप्रसूपादौप्रणम्य च । गृहीताशीर्ययौ शीघ्रं खमार्गेण खगेश्वरः

母カ―シュヤピーのその言葉を聞くと、鳥の王は母の足もとに礼拝し、祝福を受けて、天の道を速やかに飛び去った。

Verse 77

दूरादालोकयांचक्रे निषादान्मत्स्यजीविनः । पक्षौ विधूय पक्षींद्रो रजसापूर्य रोदसी

鳥の王は遠くから、漁を生業とするニシャーダ族を見ました。翼を震わせ、彼は天と地を塵で満たしました。

Verse 78

अंधीकृत्य दिशोभागानब्धिरोधस्युपाविशत् । व्यादाय वदनं घोरं महाकंदरसन्निभम्

四方を暗くして、彼は海岸に降り立ち、巨大な洞窟のような恐ろしい口を開けました。

Verse 79

कांदिशीका निषादास्तु विविशुस्तत्र च स्वयम् । मन्वानेष्वथ पंथानं तेषु कंठं विशत्स्वपि

狼狽したニシャーダ族は、それを道だと思い込んで自らそこに入り、彼の喉の奥へと進んでいきました。

Verse 80

जज्वालेंगलसंस्पर्शो द्विजस्तत्कंठकंदलीम् । प्राक्प्रविष्टानथो तार्क्ष्यो निषादानौदरीं दरीम्

バラモンは触れると火のように燃え上がり、喉の通り道を焦がしました。その時すでに、タークシャ（ガルダ）はニシャーダ族を腹の洞窟に飲み込んでいました。

Verse 81

प्रवेश्य कंठतालुस्थं तं विज्ञाय द्विजस्फुटम् । भयादुदगिरत्तूर्णं मातृवाक्येन यंत्रितः

バラモンが喉の口蓋に留まっていることをはっきりと認識し、母の言葉に縛られていた彼は、恐怖のあまりすぐに彼を吐き出しました。

Verse 82

तमुद्गीर्णं नरं दृष्ट्वा पक्षिराट्समभाषत । कस्त्वं जात्यासि निगद मम कंठविदाहकृत्

その男が吐き出されるのを見て、鳥の王は言った。「汝は生まれにより何者か。告げよ――我が喉を灼いた者よ。」

Verse 83

स तदाहेति विप्रोहं पृष्टः सन्गरुडाग्रतः । वसाम्येषु निषादेषु जातिमात्रोपजीवकः

ガルダの御前で問われて、そのバラモンは答えた。「我はニシャーダの中に住み、ただ生まれの身分のみを頼りとして生きる。ほかに真の生業はない。」

Verse 84

तं प्रेष्य गरुडो दूरं भक्षयित्वाथ भूरिशः । नभो विक्षोभयांचक्रे प्रलयानिल सन्निभः

ガルダは彼を遠くへ投げやり、ついで呑み尽くした。大いなる者は、劫末（プララヤ）の風のごとく、天そのものを激しくかき乱した。

Verse 85

तं दृष्ट्वा तिग्मतेजस्कं ज्वालाततदिगंतरम् । ज्वलद्दावानलं शैलमिव बिभ्युर्दिवौकसः

鋭い光輝を放って燃えさかり、炎が四方の地平にまで広がるのを見て、天界の住人たちは震えた。まるで猛る山火事に包まれた山を見たかのように。

Verse 86

ते सन्नह्यंत युद्धाय सज्जीकृत बलायुधाः । अध्यास्य वाहनान्याशु सर्वे वर्मभृतः सुराः

彼らは戦いのために身を固め、軍勢と武器を整えた。鎧をまとったすべての神々は、ただちにそれぞれの乗り物に乗り込んだ。

Verse 87

तिर्यग्गतीरविर्नायं नायमग्निः सधूमवान् । क्षणप्रभाप्यसौ नैव को नः सम्मुख एत्यसौ

これは天を渡る太陽ではなく、また煙を帯びた火でもない。しかも刹那の閃光ですらない——いったい誰が、まっすぐ我らに向かって来るのか。

Verse 88

न दैत्येषु प्रभेदृक्स्यान्नाकृतिर्दानवेष्वियम् । महासाध्वसदः कोयमस्माकं हृत्प्रकंपनः

これはダイティヤのうちに知られた類ではなく、この姿はダーナヴァにも見当たらぬ。大いなる恐怖をもたらし、我らの心を震わせる者は誰か。

Verse 89

यावत्संभावयंतीति नीतिज्ञा अपि निर्जराः । तावद्दुधाव स्वौ पक्षौ पक्षिराजो महाबलः

不死の神々が—策に通じていながら—なお事の次第を量りかねている間に、強大なる鳥の王は両の翼を打ち鳴らした。

Verse 90

निपेतुः पक्षवातेन सायुधाश्च सवाहनाः । न ज्ञायंते क्व संप्राप्ता वात्यया पार्णतार्णवत्

その翼風により、彼らは倒れ伏した—武器を携え、乗り物にまたがったまま。いずこへ吹き飛ばされたかも知れず、つむじ風に舞う木の葉のごとくであった。

Verse 91

अथ तेषु प्रणष्टेषु बुद्ध्या विज्ञाय पक्षिराट् । कोशागारं सुधायाः स तत्रापश्यच्च रक्षिणः

かくして彼らが散り失せたのち、鳥の王は智慧をもって見定め、スダー（甘露）の宝蔵を目にした。そこにはまた、その守護者たちも見えた。

Verse 92

शस्त्रास्त्रोद्यतपाणींस्तान्सुरानाधूय सर्वशः । ददर्श कर्तरीयंत्रममृतोपरिसंस्थितम्

武器や飛び道具を掲げた神々を四方に振り払い、彼は甘露アムリタの上に据えられた、鋏のごとき仕掛けを目にした。

Verse 93

मनःपवनवेगेन भ्रममाणं महारयम् । अपिस्पृशंतं मशकं यत्खंडयति कोटिशः

それは心と思風の速さで渦巻き、凄まじい勢いで動いていた。あまりに恐ろしく、触れずとも近づいただけの蚊さえ、幾百万にも砕き散らすほどであった。

Verse 94

उपोपविश्य पक्षींद्रस्तस्य यंत्रस्य निर्भयः । क्षणं विचारयामास किमत्र करवाण्यहो

そこで鳥の王は恐れなくその仕掛けのそばに座し、しばし思案して言った。「ああ、ここで我に何ができようか。」

Verse 95

स्प्रष्टुं न लभ्यते चैतद्वात्या न प्रभवेदिह । क उपायोत्र कर्तव्यो वृथा जातो ममोद्यमः

「これには触れることすら叶わず、ここでは嵐の風でさえ太刀打ちできぬ。いかなる方策を用いるべきか。わが努力はむなしくなったようだ。」

Verse 96

न बलं प्रभवेदत्र न किंचिदपि पौरुषम् । अहो प्रयत्नो देवानामेतत्पीयूषरक्षणे

「ここでは力ずくも通じず、ただ人のごとき勇も役に立たぬ。ああ、この甘露ピーユーシャを守るために神々が払った労は、まことに驚くべきものだ。」

Verse 97

यदि मे शंकरे भक्तिर्निर्द्वंद्वातीव निश्चला । तदा स देवदेवो मां वियुनक्तु महाऽधिया

もし我がシャンカラへの信愛が真に揺るがず、内なる葛藤を離れているなら、神々の神はその大いなる叡智をもって、我を正しき識別と道へ導きたまえ。

Verse 98

यद्यहं मातृभक्तोस्मि स्वामिनः शंकरादपि । तदा मे बुद्धिरत्रास्तु पीयूषहरणं क्षमा

もし我が母への孝敬が真実であり、我が主シャンカラへの奉仕にも勝るほどであるなら、ここに正しき知が我に起こり、アムリタ（甘露）を携え去ることが叶いますように。

Verse 99

आत्मार्थं नोद्यमश्चायं हृत्स्थो वेत्तीति विश्वगः । मातुर्दास्यविमोक्षाय यतेहममृतं प्रति

この企ては我がためにあらず。心に住まう遍在者はそれを知りたまう。母を隷属より解き放つためにのみ、我はアムリタへと努め進む。

Verse 100

जरितौ पितरौ यस्य बालापत्यश्च यः पुमान् । साध्वी भार्या च तत्पुष्ट्यै दोषोऽकृत्येपि तस्य न

父母は老い、子らはなお幼く、しかも貞淑なる妻を持つ男が、彼らを養い支えるために、たとえ本来は不相応とされる行いをしても、その人に罪は帰せられない。

Verse 110

ततः कैटभजित्प्राह वैनतेयं मुदान्वितः । वृतंवृतं महोदार देहिदेहि वरद्वयम्

そのとき、カイタバを討ちし者（ヴィシュヌ）は喜びに満ちて、ヴァイナテーヤ（ガルダ）に告げた。「おお寛大なる者よ、選べ、選べ。われに二つの恩寵を求めよ。」

Verse 120

इत्युक्त्वा सहितो मात्रा वैनतेयो विनिर्ययौ । कुशासने च तैरुक्तो धृत्वा पीयूषभाजनम्

かく言い終えて、ヴァイナテーヤは母とともに外へ出た。彼らの教えのとおり、甘露（アムリタ）の器をクシャ草の座に据え、そこに保ち守った。

Verse 130

विश्वेशानुगृहीतानां विच्छिन्नाखिलकर्मणाम् । भवेत्काशीं प्रति मतिर्नेतरेषां कदाचन

カーシーの主ヴィシュヴェーシャの恩寵を受け、積み重ねた業がことごとく断たれた者だけが、カーシーへ向かう真の志を得る。ほかの者には、そのように心がカーシーへ転ずることは決して起こらない。

Verse 140

काश्यां प्रसन्नौ संजातौ देवौ शंकरभास्करौ । गरुडस्थापिताल्लिंगादाविरासीदुमापतिः

カーシーにおいて、二柱の神—シャンカラとバースカラ—は歓喜した。そしてガルダが स्थापितしたリンガより、ウマーの主ウマーパティ（シヴァ）が顕現した。

Verse 150

तस्य दर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । काश्यां पैशंगिले तीर्थे खखोल्कस्य विलोकनात् । नरश्चिंतितमाप्नोति नीरोगो जायते क्षणात्

ただ拝するだけで、あらゆる罪より解き放たれる。カーシーのパイシャṃギラのティールタにて、カカホルカを拝観すれば、望むものを得て、たちまち病なき身となる。

Verse 151

नरः श्रुत्वैतदाख्यानं खखोल्कादित्यसंभवम् । गरुडेशेन सहितं सर्वपापैः प्रमुच्यते

この聖なる物語—アーディティヤ（太陽）に縁して生じたカカホルカと、ガルデーシャにまつわる説話—を聞く者は、すべての罪より解放される。