Adhyaya 47

Verse 1

स्कंद उवाच । अथोत्तरस्यामाशायां कुंडमर्काख्यमुत्तमम् । तत्र नाम्नोत्तरार्केण रश्मिमाली व्यवस्थितः

スカンダは言った。いま北の方角に、アルカと名づくる最勝の池がある。そこに、光線の鬘を戴く太陽神が「ウッタラールカ」の名のもとに住まう。

Verse 2

तापयन्दुःखसंघातं साधूनाप्याययन्रविः । उत्तरार्को महातेजाः काशीं रक्षति सर्वदा

苦悩の群れを焼き尽くし、善き人々を養う太陽は、ウッタラールカとして大いなる光威をもって、常にカーシーを守護する。

Verse 3

तत्रेतिहासो यो वृत्तस्तं निशामय सुव्रत । विप्रः प्रियव्रतो नाम कश्चिदात्रेय वंशजः

善き誓いを保つ者よ、そこで起こった由来を聞け。アートレーヤの系譜に生まれし、プリヤヴラタという名の一人のバラモンがいた。

Verse 4

आसीत्काश्यां शुभाचारः सदातिथिजनप्रियः । भार्या शुभव्रता तस्य बभूवातिमनोहरा

カーシーにおいて彼は善き行いの人で、常に客人と人々に愛された。妻は吉祥なる誓願を守り、ことのほか麗しかった。

Verse 5

भर्तृशुश्रूषणरता गृहकर्मसुपेशला । तस्यां स जनयामास कन्यामेकां सुलक्षणाम्

夫に仕えることに心を尽くし、家の務めにも巧みであった彼女は、吉相を備えたただ一人の娘を産んだ。

Verse 6

मूलर्क्षप्रथमेपादे तथा केंद्रे बृहस्पतौ । ववृधे सा गृहे पित्रोः शुक्ले पक्षे यथा शशी

ムーラ・ナクシャトラの第一パーダにあり、ブリハスパティ（木星）が吉祥なる中心位にあったので、彼女は両親の家で、白分の半月に満ちゆく月のように育った。

Verse 7

सुरूपा विनयाचारा पित्रोश्च प्रियकारिणी । अतीव निपुणा जाता गृहोपस्करमार्जने

姿かたち麗しく、礼節あるふるまいで両親を常に喜ばせ、家の道具を整え清めることにきわめて巧みとなった。

Verse 8

यथायथा समैधिष्ट सा कन्या पितृमंदिरे । तथातथा पितुस्तस्याश्चिंता संववृधेतराम्

娘が父の家でいよいよ栄え育つにつれ、その父の憂いもまた、いっそう深く増していった。

Verse 9

कस्मै देया वरा कन्या सुरम्येयं सुलक्षणा । अस्या अनुगुणो लभ्यः क्व मया वर उत्तमः

「この上なく愛らしく吉相を備えたこの娘を、いったい誰に授けるべきか。どこに、彼女にふさわしく真に相応しい最上の婿を見いだせようか。」

Verse 10

कुलेन वयसा चापि शीलेनापि श्रुतेन च । रूपेणार्थेनसंयुक्तः कस्मै दत्ता सुखं लभेत्

「家柄と相応の年齢、徳と学識を備え、さらに美貌と財も具するこの娘は、誰に嫁げば安らぎの幸を得るのだろうか。」

Verse 11

इति चिंतयतस्तस्य ज्वरोभूदतिदारुणः । यश्चिंताख्यो ज्वरः पुंसामौषधैर्नापि शाम्यति

そのように思い巡らすうち、彼にはきわめて恐ろしい熱が起こった。人における「憂いと名づけられる熱」であり、薬によっても鎮まらない。

Verse 12

तन्मूलर्क्षविपाकेन चिंताख्येन ज्वरेण च । स विप्रः पंचतां प्राप्तस्त्यक्त्वा सर्वं गृहादिकम्

ムーラ宿（Mūla-nakṣatra）に結びつく宿業の熟しと、「不安」と呼ばれる熱病とによって、そのバラモンは命を終え、家など一切を捨て去った。

Verse 13

पितर्युपरते तस्याः कन्यायाः सा जनन्यपि । शुभव्रता परित्यज्य तां कन्यां पतिमन्वगात्

その娘の父が亡くなると、母もまた善き誓願に忠実であり、娘を残して夫の後を追った。

Verse 14

धर्मोयं सहचारिण्या जीवताजीवतापि वा । पत्या सहैव स्थातव्यं पतिव्रतयुजा सदा

これぞ敬虔なる伴侶の妻のダルマと宣べられる。生にあっても死にあっても、常に夫と共に在るべし――それがパティヴラターの道である。

Verse 15

नापत्यं पाति नो माता न पिता नैव बांधवाः । पत्युश्चरणशुश्रूषा पायाद्वै केवलं स्त्रियम्

子も守らず、母も父も、親族も守らない。女にとって真の護りとなるのは、ただ夫の御足もとへの献身の奉仕のみである。

Verse 16

सुलक्षणापि दुःखार्ता पित्रोः पंचत्वमाप्तयोः । और्ध्वदैहिकमापाद्य दशाहं विनिवर्त्य च

吉祥の相を備えていながら、両親が世を去ったとき、彼女は悲嘆に沈んだ。葬後の儀礼を修し、十日間の作法を終えて、彼女は帰っていった。

Verse 17

चिंतामवाप महतीमनाथा दैन्यमागता । कथमेकाकिनी पित्रा मात्राहीना भवांबुधेः

頼る者なく惨めさに沈み、彼女は大いなる憂いにとらわれた。「父も母も失い、ただ独りの私が、いかにしてこの世の生成の大海を渡れようか。」

Verse 18

दुस्तरं पारमाप्स्यामि स्त्रीत्वं सर्वाभिभावि यत् । न कस्मैचिद्वरायाहं पितृभ्यां प्रतिपादिता

「渡り難きものの彼岸に、どうして辿り着けよう。女という身は万に圧される。しかも父母は、私をいずれの婿にも授けてはくれなかった。」

Verse 19

तददत्ता कथं स्वैरमहमन्यं वरं वृणे । वृतोपि न कुलीनश्चेद्गुणवान्न च शीलवान्

「まだ私は（婚姻として）授けられていないのに、どうして自分勝手に別の夫を自由に選べましょう。たとえ選んだとしても、名門の家柄でなく、徳もなく、行いも正しくないなら、何の益がありましょうか。」

Verse 20

स्वाधीनोपि न तत्तेन वृतेनापि हि किं भवेत् । इति संचिंतयंती सा रूपौदार्यगुणान्विता

「たとえ従順であっても、そのように選んだ男から何を得られましょうか。」そう彼女は思い巡らした――美しさと寛大さと徳を備えた乙女は。

Verse 21

युवभिर्बहुभिर्नित्यं प्रार्थितापि मुहुर्मुहुः । न कस्यापि ददौ बाला प्रवेशं निज मानसे

多くの若者たちに幾度となく求められても、その乙女は誰一人として自らの心に入り込むことを許さなかった。

Verse 22

पित्रोरुपरतिं दृष्ट्वा वात्सल्यं च तथाविधम् । निनिंद बहुधात्मानं संसारं च निनिंद ह

両親の逝去を目の当たりにし、その深い慈愛を思い起こして、彼女はさまざまに自らを責め、さらにこのサンサーラ（輪廻）そのものをも嘆き非難した。

Verse 23

याभ्यामुत्पादिता चाहं याभ्यां च परिपालिता । पितरौ कुत्र तौ यातौ देहिनो धिगनित्यताम्

「私を生み、私を育ててくださったその両親は、いったいどこへ行かれたのか。ああ、身を受けた者の無常よ、嘆かわしい。」

Verse 24

अहो देहोप्यहोंगत्वं यथा पित्रोः पुरो मम । इति निश्चित्य सा बाला विजितेंद्रिय मानसा

「ああ、この身さえも！ ああ、かつて我が父母に起こったような無身の境地よ！」そう決意すると、乙女は感官と心を制し、誓願に堅く立った。

Verse 25

ब्रह्मचर्यं दृढं कृत्वा तप उग्रं चचार ह । उत्तरार्कस्य देवस्य समीपे स्थिरमानसा

彼女は堅くブラフマチャリヤ（清浄と節制）を守り、激しい苦行を修した。心を揺るがせず、ウッタラールカと呼ばれる神の近くに静かに留まった。

Verse 26

तस्यां तपस्यमानायामेकाच्छागी लघीयसी । तत्र प्रत्यहमागत्य तिष्ठेत्तत्पुरतोऽचला

彼女が苦行に励んでいると、小さな雌鹿が毎日そこへ来て、彼女の前に動かず立ち尽くした。

Verse 27

तृणपर्णादिकं किंचित्सायमभ्यवहृत्य सा । तत्कुंडपीतपानीया स्वस्वामिसदनं व्रजेत्

夕暮れには草や葉を少し食み、ついでその池の水を飲むと、自分の主人の住まいへと帰っていった。

Verse 28

तत इत्थं व्यतीतासु पंचषा सुसमासु च । लीलया विचरन्देवस्तत्र देव्या सहागतः

こうして五、六か月のよき月日が過ぎたころ、主は戯れのごとく遊行し、女神とともにそこへ来臨した。

Verse 29

सन्निधावुत्तरार्कस्य तपस्यतीं सुलक्षणाम् । स्थाणुवन्निश्चलां स्थाणुरद्राक्षीत्तपसा कृशाम्

ウッタラールカの近くで、主スダーヌ（Sthāṇu）は、吉相を備えたその女性が苦行（タパス）に励むのを見た。彼女は柱のように動かず、タパスによって身はやせ細っていた。

Verse 30

ततो गिरिजया शंभुर्विज्ञप्तः करुणात्मना । वरेणानुगृहाणेमां बंधुहीनां सुमध्यमाम्

そのときギリジャー（Girijā）は、慈悲深きシャンブ（Śambhu）に申し上げた。「この女性に御慈悲を。身寄りなく、細き腰の者に、どうか一つの恩寵（ヴァラ）をお授けください。」

Verse 31

शर्वाणीगिरमाकर्ण्य ततः शर्वः कृपानिधिः । समाधिमीलिताक्षीं तामुवाच वरदो हरः

シャルヴァーニー（Śarvāṇī）の言葉を聞くと、慈悲の宝蔵たるシャルヴァ（Śarva）は、三昧（サマーディ）にて目を閉じ座す彼女に語りかけた。恩寵を授けるハラ（Hara）が彼女に告げたのである。

Verse 32

सुलक्षणे प्रसन्नोस्मि वरं वरय सुव्रते । चिरं खिन्नासि तपसा कस्तेऽस्तीह मनोरथः

「吉祥なる者よ、われは満足した。尊き誓願を守る女よ、望む恩寵（ヴァラ）を選べ。汝は久しくタパスにより苦労してきた—ここで抱く願いは何か。」

Verse 33

सापि शंभोर्गिरं श्रुत्वा मुखपीयूषवर्षिणीम् । महासंतापशमनीं लोचने उदमीलयत्

シャンブ（Śambhu）の言葉を聞くと—それは口より降る甘露の雨のごとく、大いなる苦悩を鎮めるもの—彼女はその両眼を開いた。

Verse 34

त्र्यक्षं प्रत्यक्षमावीक्ष्य वरदानोन्मुखं पुरः । देवीं च वामभागस्थां प्रणनाम कृतांजलिः

三つの眼をもつ主が眼前に顕れ、恩寵を授けようとしておられるのを見、またその左に坐す女神を拝して、彼女は合掌して深く礼拝した。

Verse 35

किं वृणे यावदित्थं सा चिंतयेच्चारुमध्यमा । तावत्तयानिरैक्षिष्ट वराकी बर्करी पुरः

細腰の麗しき女がなお「どの恩寵を選ぼうか」と思案している間に、哀れな雌山羊バルカリーが連れ出され、まさに目前に立った。

Verse 36

आत्मार्थं जीवलोकेस्मिन्को न जीवति मानवः । परं परोपकारार्थं यो जीवति स जीवति

この生きものの世で、己のために生きぬ人がいようか。されど他者を益するために生きる者こそ、まことに生きる者である。

Verse 37

अनया मत्तपोवृत्ति साक्षिण्या बह्वनेहसम् । असेव्यहं तदेतस्यै वरयामि जगत्पतिम्

この者を証人として—我が苦行と行いの道を見届け、無私の精進に満ちた彼女を証として—ゆえに私は彼女のために世界の主を恩寵として選び取ろう。

Verse 38

परामृश्य मनस्येतत्प्राह त्र्यक्षं सुलक्षणा । कृपानिधे महादेव यदि देयो वरो मम

心にこれをよく思い巡らして、スラクシャナーは三眼の主に申し上げた。「大デーヴァよ、慈悲の宝蔵よ、もし我に一つの恩寵を授け給うならば……」。

Verse 39

अजशावी वराक्येषा तर्हि प्रागनुगृह्यताम् । वक्तुं पशुत्वान्नोवेत्ति किंचिन्मद्भक्तिपेशला

「この哀れな者は山羊と羊のごとき獣である。まずは憐れみを垂れて恩寵を与えよ。獣の身ゆえ言葉は発せぬが、我への信愛のやわらかな芽を宿している。」

Verse 40

इति वाचं निशम्येशः परोपकृतिशालिनीम् । सुलक्षणाया नितरां तुतोष प्रणतार्तिहा

その利他の情に満ちた言葉を聞き、帰依する者の苦を除く主は、スラクシャナーをことのほか喜ばれた。

Verse 41

देवदवस्ततः प्राह देवि पश्य गिरींद्रजे । साधूनामीदृशी बुद्धिः परोपकरणोर्जिता

それから主は女神に仰せになった。「見よ、山の王の娘よ。善き人々の智慧とはこのようなもの。人を益する力によって高められるのだ。」

Verse 42

ते धन्याः सर्वलोकेषु सर्वधर्माश्रयाश्च ते । यतंते सर्वभावेन परोपकरणाय ये

彼らはあらゆる世界において幸いであり、あらゆるダルマの拠り所である。全身全霊をもって他者の安寧のために励む者たちである。

Verse 43

संचयाः सर्ववस्तूनां चिरं तिष्ठति नो क्वचित् । सुचिरं तिष्ठते चैकं परोपकरणं प्रिये

あらゆる財の蓄えはどこでも長くは留まらぬ。だがただ一つ、久しく残るものがある、愛しき者よ——他者のために捧げられた奉仕である。

Verse 44

धन्या सुलक्षणा चैषा योग्याऽनुग्रहकर्मणि । ब्रूहि देवि वरो देयः कोऽस्यैच्छाग्यै च कः प्रिये

まことにこのスラクシャナーは福徳に満ち、恩寵の行にふさわしい。告げよ、女神よ――彼女に授けるべき恩寵は何か、そして彼女の願いは何か、愛しき者よ。

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । सर्वसृष्टिकृतां कर्तः सर्वज्ञप्रणतार्तिहन् । सुलक्षणा शुभाचारा सखी मेस्तु शुभोद्यमा

シュリー・デーヴィーは言った。「万有の創り主よ、全知の主よ、汝に礼拝する者の苦悩を除く御方よ――善き相を備え、徳高く、行い正しく、常に吉祥の務めに励む友が、わたしに与えられますように。」

Verse 46

यथा जया च विजया यथा चैव जयंतिका । शुभानंदा सुनंदा च कौमुदी च यथोर्मिला

ジャヤーとヴィジャヤーのごとく、またジャヤンティカーのごとく。シュバーナンダーとスナンダーのごとく。カウムディー、そしてウルミラーのごとく――そのような吉祥をもって、彼女もまた在らんことを。

Verse 47

यथा चंपकमाला च यथा मलयवासिनी । कर्पूरलतिका यद्वद्गंधधारा यथा शुभा

チャンパカの花鬘のように愛でられ、マラヤの香山に住む者のように芳しく、樟脳の蔓のように清らかで、吉祥なる香りの流れのように満ちる者として――彼女が在らんことを。

Verse 48

अशोका च विशोका च यथा मलयगंधिनी । यथा चंदननिःश्वासा यथा मृगमदोत्तमा

彼女がアショーカー――憂いなき者――となり、ヴィショーカー――悲しみを払う者――となりますように。マラヤの白檀の香りのごとく芳しく、白檀そのものの息吹のごとく清らかで、最上の麝香のごとく卓越せんことを。

Verse 49

यथा च कोकिलालापा यथा मधुरभाषिणी । गद्यपद्यनिधिर्यद्वदनुक्तज्ञा यथा च सा

杜鵑の歌のように麗しく、言葉は甘く、散文と詩の宝蔵のごとく、語られぬことさえ悟る者として——そのようであれ。

Verse 50

दृगंचलेंगितज्ञा च यथा कृतमनोरथा । गानचित्तहरा यद्वत्तथास्त्वेषा सुलक्षणा

目の合図と流し目の端を悟り、願いは成就し、その歌が心を奪う——そのような吉相の乙女であれ。

Verse 51

अतिप्रिया भवित्री मे यद्बाल ब्रह्मचारिणी । अनेनैव शरीरेण दिव्यावयवभूषणा

この若き乙女、梵行を守るブラフマチャーリニーが、わたしにとって限りなく愛おしい者となり、この身のままに天なる肢体と荘厳で飾られますように。

Verse 52

दिव्यांबरा दिव्यगंधा दिव्यज्ञानसमन्विता । समया मां सदैवास्तां चंचच्चामरधारिणी

天の衣をまとい、天の香を帯び、天の智に満ちて——定めの時ごとに常にわたしの傍らにあり、素早く揺らすヤク尾の払子カーマラを捧げ持ち、奉仕しますように。

Verse 53

एषापि काशिराजस्य कुमार्यस्त्विह बर्करी । अत्रैव भोगान्संप्राप्य मुक्तिं प्राप्स्यत्यनुत्तमाम्

この乙女もまた——カーシー王の娘バルカリー——ここにおいて正当な享楽を得たのち、比類なき最高の解脱（モークシャ）に至るであろう。

Verse 54

अनया त्वर्ककुंडेस्मिन्पुष्ये मासि रवेर्दिने । स्नातं त्वनुदिते सूर्ये शीतादक्षुब्धचित्तया

このアルカクンダ（Arkakuṇḍa）において、プシュヤ月（Puṣya）の日曜日、彼女は日の出前に沐浴し、寒さにも心を乱されぬ静かな意を保った。

Verse 55

राजपुत्री ततः पुण्यादस्त्वेषा शुभलोचना । वरदानप्रभावेण तव विश्वेश्वर प्रभो

「この功徳によって、この瑞々しい眼差しの乙女が王女となりますように。あなたが授け給うた御加護の力によって、ああ主ヴィシュヴェーシュヴァラよ。」

Verse 57

उत्तरार्कस्य देवस्य पुष्ये मासि रवेर्दिने । कार्या सा वत्सरीयात्रा न तैः काशीफलेप्सुभिः

「ウッタラールカ（Uttarārka）の神のために、プシュヤ月（Puṣya）の日曜日に、その年ごとの巡礼を行うべきである。カーシー（Kāśī）の満ちた果報を求める者は。」

Verse 58

मृडान्याभिहि तं सर्वं कृत्वैतद्विश्वगो विभुः । विश्वनाथो विवेशाथ प्रासादं स्वमतर्कितः

ムリダー二ー（Mṛḍānī／パールヴァティー）の言葉どおりにすべてを成し終えると、遍く行き渡る主ヴィシュヴァナータ（Viśvanātha）は、志を満たして宮殿へと入られた。

Verse 59

स्कंद उवाच । लोलार्कस्य च माहात्म्यमुत्तरार्कस्य च द्विज । कथितं ते महाभाग सांबादित्यं निशामय

スカンダは言った。「おお二度生まれし者よ、幸いなる賢者よ。ロラールカ（Lolārka）とウッタラールカ（Uttarārka）の偉大さは汝に語った。今はサーンバーディティヤ（Sāmbāditya）の物語を聞け。」

Verse 60

श्रुत्वैतत्पुण्यमाख्यानं शुभं लोलोत्तरार्कयोः । व्याधिभिर्नाभिभूयेत न दारिद्र्येण बाध्यते

ロラールカとウッタラールカの吉祥にして功徳ある物語を聞く者は、病に打ち負かされず、貧困にも悩まされない。

Verse 96

बर्करीकुंडमित्याख्या त्वर्ककुंडस्य जायताम् । एतस्याः प्रतिमा पूज्या भविष्यत्यत्र मानवैः

アルカ・クンダは「バルカリー・クンダ」と呼ばれるようになれ。ここにおいて、後の世に人々は彼女の聖像（プラティマー）を礼拝するであろう。