Adhyaya 13

Verse 1

गणावूचतुः । इमां गंधवतीं पुण्यां पुरीं वायोर्विलोकय । वारुण्या उत्तरे भागे महाभाग्यनिधे द्विज

ガナたちは言った。「この香り高く聖なるヴァーユの都を見よ。ヴァールニーの北方に、ブラーフマナよ、偉大な福徳の宝庫たる汝のために、それは現れる。」

Verse 2

अस्यां प्रभंजनो नाम जगत्प्राणोदिगीश्वरः । आराध्य श्रीमहादेवं दिक्पालत्वमवाप्तवान्

ここでプラバンジャナ――すなわちヴァーユ、世界の生命の息吹にして方位の主――は、吉祥なるマハーデーヴァを礼拝し、方位守護の位を得た。

Verse 3

पुरा कश्यपदायादः पूतात्मेति च विश्रुतः । धूर्जटे राजधान्यां स चचार विपुलं तपः

昔、カश्यパの後裔で「プータートマン（清浄なる魂）」と名高い者が、ドゥールジャティ（シヴァ）の王都において広大な苦行を行った。

Verse 4

वाराणस्यां महाभागो वर्षाणामयुतं शतम् । स्थापयित्वा महालिंगं पावनं पवनेश्वरम्

ヴァーラーナシーにおいて、その大いなる幸運の人は、一万年とさらに百年を経て、大リンガを建立した。浄めの主「パヴァネーシュヴァラ」である。

Verse 5

यस्य दर्शनमात्रेण पूतात्मा जायते नरः । पापकंचुकमुत्सृज्य स वसेत्पावने पुरे

ただその御姿を拝するだけで、人は清浄なる魂となる。罪の衣を脱ぎ捨て、浄めの都パーヴァナに住まうがよい。

Verse 6

पलायमानो निहतः क्षणात्पंचत्वमागतः । अभक्षयच्च नैवेद्यं भाविपुण्यबलान्न सः

逃げるさなかに打たれ、刹那にして死に至った。されど、やがて彼に生ずべき功徳の力により、供物たるナイヴェーディヤを口にしなかった。

Verse 7

उवाच च प्रसन्नात्मा करुणामृतसागरः । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ पूतात्मन्वरं वरय सुव्रत

そのとき主は、心静まり、慈悲と甘露の大海として語られた。「起て、起て、プータートマーよ。善き誓願を守る者よ、望む恩寵を選べ。」

Verse 8

अनेन तपसोग्रेण लिंगस्याराधनेन च । तवादेयं न पूतात्मंस्त्रैलोक्ये सचराचरे

「この激しい苦行と、リンガへの礼拝によって、三界のうち—動くものも動かぬものも—汝に授け得ぬものは何一つない、プータートマーよ。」

Verse 9

पूतात्मोवाच । देवदेवमहादेव देवानामभयप्रद । ब्रह्मनारायणेंद्रादि सर्वदेवपदप्रद

プータートマーは言った。「神々の神、マハーデーヴァよ。デーヴァたちに無畏を授け、ブラフマー、ナーラーヤナ、インドラ等、あらゆる神々の位をも授け給う御方よ。」

Verse 10

वेदास्त्वां न च विंदंति किमात्मक इति प्रभो । प्राप्ताः शतपथत्वं च नेतिनेतीतिवादिनः

「ヴェーダは汝を完全には測り知れぬ、主よ、汝の本質はいかなるものか。『これにあらず、これにあらず』と唱えつつ、百の道をもって近づかんとする。」

Verse 11

ब्रह्मविष्ण्वोपि गिरां गोचरो न च वाक्पतेः । प्रमथेशं कथं स्तोतुं मादृशः प्रभवेत्प्रभो

ブラフマーとヴィシュヌでさえ言葉の及ぶところではなく、言語の主（ブリハスパティ）すら同じである。どうしてこの私のような者が、プラマタたちの主よ、あなたを讃え得ようか。

Verse 12

प्रसह्य प्रमिमीतेश भक्तिर्मांस्तुतिकर्मणि । करोमि किं जगन्नाथ न वश्यानींद्रियाणि मे

主よ、信愛は私を強く讃嘆の行へと駆り立てます。けれども何ができましょう、ジャガンナータ、世界の主よ。私の感官は私の支配下にありません。

Verse 13

विश्वं त्वं नास्ति वै भेदस्त्वमेकः सर्वगो यतः । स्तुत्यं स्तोता स्तुतिस्त्वं च सगुणो निर्गुणो भवान्

あなたは宇宙そのもの。まことに差別はなく、あなたは唯一にして遍満する。あなたは讃えられる者、讃える者、そして讃嘆そのもの。あなたは有相にして、また無相であられる。

Verse 14

सर्गात्पुरा भवानेको रूपनाम विवर्जितः । योगिनोपि न ते तत्त्वं विंदंति परमार्थतः

創造以前、ただあなたのみが在り、形も名も離れておられた。ヨーギーたちでさえ、最高の真義においてあなたの実相を真に知り得ない。

Verse 15

यदैकलो न शक्नोषि रंतुं स्वैरचर प्रभो । तदिच्छा तवयोत्पन्ना सेव्या शक्तिरभूत्तव

自在に遍歴する主よ、あなたが独りでは歓喜できなかったとき、あなたの御意志より、礼拝に値する御力—あなたのシャクティ—が生じた。

Verse 16

त्वमेको द्वित्वमापन्नः शिवशक्तिप्रभेदतः । त्वं ज्ञानरूपो भगवान्स्वेच्छा शक्तिस्वरूपिणी

あなたは本来一なるもの、しかれどもシヴァとシャクティの区別により二として現れ給う。福徳の主よ、あなたは覚知・智の本性であり、あなたの力は自らの自在なる意志の姿である。

Verse 17

उभाभ्यां शिवशक्तिभ्या युवाभ्यां निजलीलया । उत्पादिता क्रियाशक्तिस्ततः सर्वमिदं जगत्

汝ら二者、シヴァとシャクティより、汝ら自身の神聖なる戯れによって行為の力（クリヤー・シャクティ）が生み出され、そこからこの全宇宙が起こった。

Verse 18

ज्ञानशक्तिर्भवानीश इच्छाशक्तिरुमा स्मृता । क्रियाशक्तिरिदं विश्वमस्य त्वं कारणं ततः

バヴァーニーの主よ、バヴァーニーは知の力として、ウマーは意志の力として憶念される。この宇宙は行為の力であるゆえ、あなたこそその究極の原因である。

Verse 19

दक्षिणांगं तव विधिर्वामांगं तव चाच्युतः । चंद्रसूर्याग्निनेत्रस्त्वं त्वन्निःश्वासः श्रुतित्रयम्

ブラフマーはあなたの右の御身、アチュタ（ヴィシュヌ）は左の御身。あなたの眼は月・太陽・火であり、三ヴェーダはまさにあなたの息吹である。

Verse 20

त्वत्स्वेदादंबुनिधयस्तव श्रोत्रं समीरणः । बाहवस्ते दशदिशो मुखं ते ब्राह्मणाः स्मृताः

あなたの汗より大海が生じた。風はあなたの耳、十方はあなたの腕、そしてバラモンたちはあなたの口として憶念される。

Verse 21

राजन्यवर्यास्ते बाहु वैश्या ऊरुसमुद्भवाः । पद्भ्यां शूद्रस्तवेशान केशास्ते जलदाः प्रभो

おおイーシャーナよ、気高きクシャトリヤは汝の両腕、ヴァイシャは汝の腿より生まれ、シュードラは汝の足より出づ。主よ、汝の髪は群れなす雲の大いなる塊なり。

Verse 22

त्वं पुं प्रकृतिरूपेण ब्रह्मांडमसृजः पुरा । मध्ये ब्रह्मांडमखिलं विश्वमेतच्चराचरम्

汝はプルシャとして、またプラクリティとして、太初に宇宙の卵（ブラフマーンダ）を創り給うた。その卵の中に、動くものと動かぬものより成るこの全宇宙が悉く収められている。

Verse 23

अतस्त्वत्तो न मन्येऽहं किंचिद्भिन्नं जगन्मय । त्वयि सर्वाणि भूतानि सर्वभूतमयो भवान्

ゆえに、世界に遍満する御方よ、汝と異なるものがあるとは我は思わぬ。すべての存在は汝のうちにあり、汝自身もまた一切の存在より成る。

Verse 24

नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं नमस्तुऽभ्यं नमोनमः । अयमेव वरो नाथ त्वयि मेऽस्तु स्थिरा मतिः

汝に礼拝し、汝に礼拝し、汝に礼拝す、重ねて重ねて。これこそ唯一の賜物、主よ――我が悟りの心が汝において堅固にとどまらんことを。

Verse 25

इत्युक्तवति देवेश स्तस्मिन्पूतात्मनि प्रभुः । स्वमूर्तित्वं समारोप्य दिक्पालपदमादधे

かくして清らかな魂の者が神々の主に申し上げると、主は彼を御自身の姿に摂し取り、ディクパーラ（方位の守護神）の位を授け給うた。

Verse 26

सर्वगो मम रूपेण सर्वतत्त्वावबोधकः । सर्वेषामायुषोरूपं भवानेव भविष्यति

我が姿において汝は遍く行き渡り、あらゆるタットヴァ（真理原理）の悟りを目覚めさせる者となる。さらに汝のみが、すべての生きとし生けるものの寿命そのものの体現となる。

Verse 27

तव लिंगमिदं दिव्यं ये द्रक्ष्यंतीह मानवाः । सर्वभोगसमृद्धास्ते त्वल्लोकसुखभागिनः

ここにて汝のこの神聖なるリンガを拝する人々は、あらゆる享楽と繁栄に満たされ、汝の世界の安楽に与る。

Verse 28

पवमानेश्वरं लिंगं मध्ये जन्मसकृन्नरः । यथोक्तविधिना पूज्य सुगंधस्नपनादिभिः

人は生涯のただ一度であっても、定められた作法に従い、香り高き沐浴（スナーナ）などの供養をもって、パヴァマーネーシュヴァラのリンガを礼拝すべきである。

Verse 29

सुगंधचंदनैः पुष्पैर्मम लोके महीयते । ज्येष्ठेशात्पश्चिमेभागे वायुकुंडोत्तरेण तु

芳香なる白檀と花によって、彼は我が世界にて尊崇される。（このパヴァマーネーシュヴァラは）ジェーシュティヘーシャの西方、ヴァーユ・クンダの北方に位置する。

Verse 30

पावमानं समाराध्य पूतो भवति तत्क्षणात् । इति दत्त्वा वरान्देवस्तस्मिंल्लिंगे लयं ययौ

パーヴァマーナ（パヴァマーネーシュヴァラ）を正しく供養すれば、その瞬間に清浄となる。かくして諸々の恩寵を授け終えると、デーヴァはそのリンガの中へと融け入り、帰滅した。

Verse 31

गणावूचतुः । इति गंधवती पुर्याः स्वरूपं ते निरूपितम् । तस्याः प्राच्यां कुबेरस्य श्रीमत्येषालकापुरी

ガナたちは言った。「このようにして、香り満つる都の真の姿は汝に説き明かされた。その東には、財宝主クベーラの輝ける都――アラカーがある。」

Verse 32

शंभोः सखित्वमापेदे नाथोस्या भक्तियोगतः । निधीनां पद्ममुख्यानां दाता भोक्ता हरार्चनात्

信愛（バクティ）の力によって、彼女の主はシャンブ（Śambhu）と友誼を得た。さらにハラ（Hara）を礼拝することで、宝蔵の与え手であり享受者ともなり、その筆頭は大ニディたるパドマ（Padma）であった。

Verse 33

शिवशर्मोवाच । कोसौ कस्य पुनः कीदृग्भक्तिरस्य सदाशिवे । यया सखित्वमापन्नो देवदेवस्यधूर्जटेः

シヴァシャルマンは言った。「彼は誰で、いったい誰の主なのか。サダーシヴァ（Sadāśiva）へのいかなる信愛によって、神々の神ドゥールジャティ（Dhūrjaṭi）と友誼を得たのか。」

Verse 34

इति श्रोतुं मम मनः श्रुतिगोचरतां गतम् । युवयोर्वाक्सुधास्वाद मेदुरोदरमंथरम्

かくして我が心は、この物語を聴くことへとすっかり向かった。汝らの言葉の甘露の味わいは、鈍く重い心さえ揺り動かし、歩ませる。

Verse 35

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाप्राज्ञ परिशुद्धेंद्रियेश्वर । सुतीर्थक्षालिताशेषजन्मजातमहामल

ガナたちは言った。「シヴァシャルマンよ、大いなる叡智を備え、清浄なる諸根を統べる者よ。無数の生より生じた大いなる垢は、すぐれたティールタ（聖地）によってことごとく洗い清められた。」

Verse 36

सुहृदि प्रेमसंपन्ने त्वय्यनुद्यं न किंचन । साधुभिः सह संवादः सर्वश्रेयोऽभिवृद्धये

慈愛と善意に満ちた我らの友である汝には、少しも咎むべきところがない。徳ある人々との語らいは、あらゆる最上の善を増し育てるためである。

Verse 37

आसीत्कांपिल्यनगरे सोमयाजिकुलोद्भवः । दीक्षितो यज्ञदत्ताख्यो यज्ञविद्याविशारदः

カーンピリヤの都に、ソーマ供犠（ソーマ・ヤジュニャ）を司る家系に生まれた灌頂を受けたバラモンがいた。名をヤジュニャダッタといい、祭式の学に通暁していた。

Verse 38

वेदवेदांगवेदार्थान्वेदोक्ताचारचंचुरः । राजमान्यो बहुधनो वदान्यः कीर्तिभाजनम्

彼はヴェーダとヴェーダーンガ、そしてヴェーダの教えの意義に通じ、ヴェーダに説かれた行いに励んだ。王たちに敬われ、富み、施しに厚く、善き名声を宿す器であった。

Verse 39

अग्निशुश्रूषणरतो वेदाध्ययनतत्परः । तस्य पुत्रो गुणनिधिश्चंद्रबिंबसमाकृतिः

彼は聖火への恭敬の奉仕に励み、ヴェーダの学習に専心していた。その子はグナニディといい、顔は月輪のごとくであった。

Verse 40

कृतोपनयनः सोथ विद्यां जग्राह भूरिशः । अथ पित्रानभिज्ञातो द्यूतकर्मरतोऽभवत्

彼はウパナヤナ（聖紐の儀）を受けて多くを学んだ。だが後に—父の知らぬ間に—賭博の業に耽るようになった。

Verse 41

आदायादाय बहुशो धनं मातुः सकाशतः । ददाति द्यूतकारेभ्यो मैत्री तैश्च चकार सः

彼は幾度も母から金を取り、賭博者たちに与えて、彼らと親交を結んだ。

Verse 42

संत्यक्त ब्राह्मणाचारः संध्यास्नानपराङ्मुखः । निंदको वेदशास्त्राणां देवब्राह्मणनिंदकः

彼はバラモンにふさわしい行いを捨て、サンディヤーの祈りと沐浴の儀を背き、ヴェーダとシャーストラを罵り、神々とバラモンをも誹謗する者となった。

Verse 43

स्मृत्याचारविहीनस्तु गीतवाद्यविनोदभाक् । नटपाखंडिभंडैश्च बद्धप्रेमपरंपरः

スムリティに説かれる作法を欠き、歌と楽器の遊興に耽り、役者や偽りの行者、道化どもへの執着の鎖に繋がれていった。

Verse 44

प्रेरितोपि जनन्या स न याति पितुरंतिकम् । गृहकार्यांतरव्यग्रो दीक्षितो दीक्षितायिनीम्

母に促されても、彼は父のもとへ近づかなかった。家の別の用事に取り紛れ、灌頂を受けた家の女主人（ディークシター）をなお悩ませ続けた。

Verse 45

यदा यदैव तां पृच्छेदयेगुणनिधिः सुतः । न दृश्यते मया गेहे क्व याति विदधाति किम्

息子グナニディがたびたび尋ねた。「家の中で彼が見えない。どこへ行き、何をしているのか。」

Verse 46

तदा तदेति सा ब्रूयादिदानीं स बहिर्गतः । स्नात्वा समर्च्य वै देवानेतावंतमनेहसम्

そこで彼女はそのたびに答えた。「ただいま外へ出ました――沐浴し、しかるべく神々を礼拝してからです。それだけで、ほかには何も。」

Verse 47

अधीत्याध्ययनार्थं स द्वित्रैर्मित्रैः समं ययौ । एकपुत्रेति तन्माता प्रतारयति दीक्षितम्

先の学びを終えると、彼は二、三人の友とともに、さらに学問のために出て行った。だが母は「この子は一人息子」と思い、ディークシタを甘やかしては言いくるめ、かばい立てしていた。

Verse 48

न तत्कर्म च तद्वृत्तं किंचिद्वेत्ति स दीक्षितः । स च केशांतकर्मास्य कृत्वा वर्षेऽथ षोडशे

ディークシタは、その行いもその不品行も、何ひとつ知らなかった。そして十六歳の年、彼のためにケーシャーンタ（結髪の儀）が行われると……

Verse 49

गृह्योक्तेन विधानेन पाणिग्राहमकारयत् । प्रत्यहं तस्य जननी सुतं गुणनिधिं मृदु

グリヒヤ・スートラに説かれる作法に従い、彼の婚礼――すなわち「手を取る儀（パーニグラーハ）」を執り行わせた。日ごとに母はやさしく息子に語りかけた。「ああ、徳の宝蔵よ……」

Verse 50

शास्ति स्नेहार्द्रहृदया क्रोधनस्ते पितेत्यलम् । यदि ज्ञास्यति ते वृत्तं त्वां च मां ताडयिष्यति

愛に潤んだ心で彼女は諭した。「もうよしなさい――お父上は怒りやすいのです。あなたの素行を知れば、あなたも私も打たれるでしょう。」

Verse 51

आच्छादयामि ते नित्यं पितुरग्रे कुचेष्टितम् । लोकमान्योस्ति ते तातः सदाचारैर्न वै धनैः

私はいつも、父上の前でお前の過ちを覆い隠している。お前の父は、富によってではなく、善き行いと正しい品行によって世に尊ばれているのだ。

Verse 52

ब्राह्मणानां धनं पुत्र सद्विद्या साधुसंगमः । सच्छ्रोत्रियास्त्वनूचाना दीक्षिताः सोमयाजिनः

わが子よ、ブラーフマナの真の財は正しい知と善き人々との交わりである。すなわち、尊きシュロートリヤ、学識ある誦者、ディークシタ（灌頂を受けた者）、そしてソーマ供犠（ソーマ・ヤジュニャ）を行う者たちとの交わりである。

Verse 53

इति रूढिमिह प्राप्तास्तव पूर्वपितामहाः । त्यक्त्वा दुर्वृत्तसंसर्गं साधुसंगरतो भव

このようにして、お前の先祖はここで確立された伝統を受け得た。悪しき行いの者との交わりを捨て、善人の交わりに心を寄せよ。

Verse 54

सद्विद्या सुमनो धेहि ब्राह्मणाचारमाचर । तवानुरूपारूपेण वयसाकुलशीलतः

真の学びと善き心を確立し、ブラーフマナの行いを実践せよ。なぜなら、ふさわしきにかなうか否かは、若さの落ち着かぬ性質ゆえに…

Verse 55

ऊनविंशतिकोऽसि त्वमेषा षोडशवार्षिकी । तव पत्नी गुणनिधे साध्वी मधुरभाषिणी

お前はまだ二十に満たず、彼女は十六歳である。お前の妻は、徳の宝よ、貞節なるサードヴィーであり、言葉も甘くやさしい。

Verse 56

एतां संवृणु सद्वृत्तां पितृभक्तियुता भव । श्वशुरोपि हि ते मान्यः सर्वत्र गुणशीलतः

この善き行いの妻を受け入れて大切にし、父への孝敬の心に満ちよ。そなたの舅もまた、徳と品格ゆえに、いずこにおいても尊ばれるべき方である。

Verse 57

ततोऽपत्रपसे किं न त्यज दुर्वृत्ततां शिशो । मातुलास्तेऽतुलाः पुत्र विद्याशीलकुलादिभिः

なぜ恥を知り、悪しき振る舞いを捨てぬのか、わが子よ。母方の叔父たちは比類なき模範である、わが息子よ――学徳と善き品性、そして高き家柄で名高い。

Verse 58

तेभ्योपि न बिभेषि त्वं शुद्धोस्युभय वंशतः । पश्यैतान्प्रतिवेश्मस्थान्ब्राह्मणानां कुमारकान्

両家の血筋が清らかなそなたが、彼らすら畏れぬのか。見よ、隣家に住まうバラモンたちの子らを。

Verse 59

गृहेपि शिष्यान्पश्यैतान्पितुस्ते विनयोचितान् । राजापि श्रोष्यति यदा तव दुश्चेष्टितं सुत

家の中でも、父の弟子たちを見よ――正しい規律にかなう作法を身につけている。王がそなたの悪しき振る舞いを聞き及ぶ時、わが子よ、その報いは必ず伴う。

Verse 60

श्रद्धां विहाय ते ताते वृत्तिलोपं करिष्यति । बालचेष्टितमेवैतद्वदंत्यद्यापि ते जनाः

そなたへの信を失えば、父は扶持を断つであろう。今なお人々は言う、「これはただ幼き者の振る舞いにすぎぬ」と。

Verse 61

अनंतरं हसिष्यंति युक्तं दीक्षिततास्त्विति । सर्वेप्याक्षारयिष्यंति तव विप्रं च मां च वै

その後、人々は笑って言うだろう。「これが『正しい』ディークシャー（灌頂）なのか！」そして汝のゆえに、皆は汝のブラーフマナの師と、この私とをも責め立てる。

Verse 62

मातुश्चरित्रं तनयो धत्ते दुर्भाषणैरिति । पिता पितेन पापीयाञ्च्छ्रुतिस्मृतिपथीनकिम्

人々は言うだろう。「乱暴な言葉によって、息子は母の素行を映し出す。」また、「父はその父ゆえにさらに悪い——彼らはシュルティとスムリティの道に従う者ではないのか。」

Verse 63

तदंघ्रिलीनमनसो मम साक्षी महेश्वरः । न चर्तुस्नातयापीह मुखं दुष्टस्य वीक्षितम्

その御足に心を沈めるこの私にとって、マヘーシュヴァラこそ証人である。ここでは、「四度の沐浴」で清められた者でさえ、悪しき者の顔を見つめはしなかった。

Verse 64

अहो बलीयान्सविधिर्येन जाता भवानिति । प्रतिक्षणं जनन्येति शिक्ष्यमाणोतिदुर्मदः

「ああ、汝が生まれたその宿命はまことに強大だ！」—人々はそう言う。だが教え諭されていても、彼は刻々に母のもとへ走り、甚だしく驕り高ぶる。

Verse 65

न तत्याज च तद्धर्मं दुर्बोधो व्यसनी यतः । मृगया मद्य पैशुन्य वेश्याचौर्यदुरोदरैः

彼はその生き方を捨てなかった。愚鈍で、狩猟、酒、悪口と讒言、遊女との交わり、盗み、そして身を滅ぼす賭博に溺れていたからである。

Verse 66

सपारदारैर्व्यसनैरेभिः कोत्र न खंडितः । यद्यन्मध्ये गृहे पश्येत्तत्तन्नीत्वा सुदुर्मतिः

これらの悪徳――姦淫をも伴って――この世で砕かれぬ者がいようか。家の中で目にしたものは何であれ、それを奪い取り持ち去った。心が徹底して邪悪であったからである。

Verse 67

अर्पयेद्द्यूतकाराणां सकुप्यं वसनादिकम् । नवरत्नमयीं मातुः करतः पितुरूर्मिकाम

彼は賭博者たちに家財や衣服などを手渡し、さらに母の九宝の指輪までも、また父の指輪までも与えてしまった。

Verse 68

स्वपंत्यास्त्वेकदाऽदाय दुरोदरिकरेऽर्पयत् । एकदा गच्छता राजभवनान्निजमुद्रिका

ある時は彼女が眠る間にそれを取り、賭博者の手に握らせた。またある時は王宮へ向かう途中、自分の印章の指輪を携えていた。

Verse 69

दीक्षितेन परिज्ञाता दैवाद्द्यूतकृतः करे । उवाच दीक्षितस्तं च कुतो लब्धा त्वयोर्मिका । पृष्टस्तेनाथ निर्बंधादसकृत्प्रत्युवाच किम्

たまたま、灌頂を受けたブラーフマナ（ディークシタ）は、賭博者の手にそれがあるのを見とめた。ディークシタは言った。「その指輪をどこで得たのか。」しつこく幾度も問われて、彼は何と答えたのか。

Verse 70

ममाक्षिपसि विप्रोच्चैः किं मया चौर्य कर्मणा । लब्धा मुद्रा त्वदीयेन पुत्रेणैषा ममार्पिता

「なぜそんなに大声で私を責めるのです、ブラーフマナよ。盗みなど私に何の関わりがありましょう。この印章の指輪は、あなたご自身の息子から得たのです。彼が私に渡したのです。」

Verse 71

मम मातुर्हि पूर्वे द्युर्जित्वानीतो हि शाटकः । न केवलं ममाप्येतदंगुलीयं समर्पितम्

「先に、賭け事で勝つや、彼は母の衣を奪い去った。しかもそれだけではなく、この私の指輪までも差し出したのだ。」

Verse 72

अन्येषां द्यूतकर्तृणां भूरि तेनार्पितं वसु । रत्नकुप्यदुकूलानि भृंगारुप्रभृतीनि च

「また他の賭博者たちにも、彼は多くの財を与えた。宝玉や家の貴重品、上等の衣、そして腕輪などの装身具である。」

Verse 73

भाजनानि विचित्राणि कांस्य ताम्रमयानि च । नग्नीकृत्यप्रति दिनं बद्ध्यंते द्यूतकारिभिः

「さらに、青銅や銅で作られた種々の器までも奪い取られた。日ごとに賭博者たちによって縛られ、苦境へと引きずられていった。」

Verse 74

न तेन सदृशः कश्चिदाक्षिको भूमिमंडले । अद्य यावत्त्वया विप्र दुरोदरशिरोमणिः

「この地上に、彼に並ぶ賽（さい）の打ち手は誰もいない。今日に至るまで、婆羅門よ、彼は賭博者の中の冠の宝である。」

Verse 75

कथं नाज्ञायि तनयो ऽविनयानयकोविदः । इति श्रुत्वा त्रपाभार विनम्रतरकंधरः

「不作法へと人を導くことに長けたその息子が、どうして見抜かれなかったのか。」そう聞くや、恥の重みにうなだれて、彼はさらに首を低く垂れた。

Verse 76

प्रावृत्य वाससा मौलिं प्राविशन्निजमंदिरम् । महापतिव्रतामास्य पत्नीं प्रोवाच तामथ

彼は衣で頭を覆い、自らの家に入った。ついで、貞節と徳の大いなる模範たる妻に語りかけた。

Verse 77

दीक्षितायिनि कुत्रासि क्व ते गुणनिधिः सुतः । अथ तिष्ठतु किं तेन क्व सा मम शुभोर्मिका

「おおディークシターイニーよ、どこにいるのか。徳の宝たるそなたの子はどこだ。よい、彼はよい——今はどうでもよい。だが、わが吉祥の指輪はどこにある？」

Verse 78

अंगोद्वर्तन काले या त्वया मेंऽगुलितो हृता । नवरत्नमयीं शीघ्रं तामानीय प्रयच्छ मे

「身に香油を塗り擦っていた折、そなたが我が指から取ったあの指輪を、急いで持って来い。九つの宝石を嵌めたその指輪を、我に渡せ。」

Verse 79

इति श्रुत्वाथ तद्वाक्यं भीता सा दीक्षितायिनी । प्रोवाच सा तु माध्याह्नीं क्रियां निष्पादयत्वथ

その言葉を聞いて、ディークシターイニーは恐れに震えた。彼女は答えた。「まず正午の務めを果たさせてください。」

Verse 80

व्यग्रास्मि देवपूजार्थमुपहारादि कर्मणि । समयोयमतिक्रामेदतिथीनां प्रियातिथे

「私は神々への礼拝と、供物などの務めに取り込まれております。今は定めの時、過ぎ越してはなりません。おお、客を愛するわが愛しき方よ。」

Verse 81

इदानीमेव पक्वान्नकरणव्यग्रया मया । स्थापिता भाजने क्वापि विस्मृतेति न वेद्म्यहम्

たった今、煮炊きの支度に取り紛れて、どこかの器に入れて置きましたが、うっかり忘れてしまい、どこに据えたのか分かりません。

Verse 82

दीक्षित उवाच । हंहो सत्पुत्रजननि नित्यं सत्यप्रभाषिणि । यदायदा त्वां संपृच्छे तनयः क्व गतस्त्विति

ディークシタは言った。「ああ、善き子の母よ、常に真実を語る者よ。私がたびたび『その子はどこへ行ったのか』と尋ねるたびに――」

Verse 83

तदातदेति त्वं ब्रूया नाथेदानीं स निर्गतः । अधीत्याध्ययनार्थं च द्वित्रैर्मित्रैः सयुग्बहिः

「あなたはいつも『その時その時』と言うばかりだ。だが今、奥方よ、彼はすでに外へ出た。二、三人の友と連れ立ち、学び終えて、さらに学ぶために。」

Verse 84

कुतस्त्वच्छाटकः पत्नि मांजिष्ठो यो मयाऽर्पितः । लंबते वस्त्रधान्यांयस्तथ्यं ब्रूहि भयं त्यज

「妻よ、私が授けたあの赤みがかった衣はどこだ。衣の納め所に掛かっていたはずだ。真実を語り、恐れを捨てよ。」

Verse 85

सांप्रतं नेक्ष्यते सोपि भृंगारुर्मणिमंडितः । पट्टसूत्रमयीसापि त्रिपटी क्व नृपार्पिता

「今や宝玉で飾られたその器さえ見当たらぬ。さらに、王より賜った三重の絹の帯はどこにあるのだ。」

Verse 86

क्व दाक्षिणात्यं तत्कांस्यं गौडी ताम्रघटी क्व सा । नागदंतमयी सा क्व सुखकौतुकमंचिका

あの南方の青銅の器はどこにあるのか。ガウダの銅の壺はどこにあるのか。安らぎと歓びのために設けられた、象牙づくりの小さな寝台はどこにあるのか。

Verse 87

क्व सा पर्वतदेशीया चंद्रकांतशिलोद्भवा । दीपिका व्यग्रहस्ताग्रा सालंकृच्छालभंजिका

山国より来たり、チャンドラカーンタの石より生まれたその灯はどこにあるのか。落ち着かぬ手の先で炎は揺らめき、華やかに飾られて、あたかも邸宅の光彩をも凌ぐかのようだ。

Verse 88

किं बहूक्तेन कुलजे तुभ्यं कुप्याम्यहं वृथा । तदाभ्यवहरिष्येहमुपयंस्याम्यहं यदा

多くを語って何になろう、気高く生まれし者よ。あなたに怒ってもむなしい。時が来れば、わたし自ら手を打ち、わたし自ら備えよう。

Verse 89

अनपत्योस्मि तेनाहं दुष्टेन कुलदूषिणा । उत्तिष्ठानय दर्भांबु तस्मै दद्यां तिलांजलिम्

あの悪しき者、家を汚す者のゆえに、わたしには相応しい子がいない。起きよ—クシャ草と水を持て。わたしは彼に、亡き者に捧げるように、胡麻水の供養（ティラ・アンジャリ）を捧げよう。

Verse 90

अपुत्रत्वं वरं नृणां कुपुत्रात्कुलपांसनात् । त्यजेदेकं कुलस्यार्थे नीतिरेषा सनातनी

人にとって、子なきことは、悪しき子—家門の汚れ—を持つよりもまさる。家系のためには一人を捨てることも許される。これぞ永遠のダルマの規範である。

Verse 91

स्नात्वा नित्यविधिं कृत्वा तस्मिन्नेवाह्निकस्यचित् । श्रोत्रियस्य सुतां प्राप्य पाणिं जग्राह दीक्षितः

沐浴して日々の儀礼を果たしたその日に、ディークシタはヴェーダに通じたバラモンの娘を得て、その手を取り婚姻を結んだ。

Verse 92

श्रुत्वा तथा स वृत्तांतं प्राक्तनं स्वं विनिंद्य च । कांचिद्दिशं समालोच्य निर्ययौ दीक्षितांगजः

その顛末を聞き、かつての自らの振る舞いを恥じて責め、ディークシタの子はある方角を思い定めて旅立った。

Verse 93

चिंतामवाप महतीं क्व यामि करवाणि किम् । नाहमभ्यस्तविद्योस्मि न चैवास्ति धनोस्म्यहम्

彼は大いなる不安に沈んだ。「どこへ行けばよいのか。何をなすべきか。学びを修めてもおらず、財もまったくない。」

Verse 94

देशांतरे ह्यस्ति धनः सद्विद्यः सुखमेधते । भयमस्ति धने चौरात्सविद्यः सर्वतोऽभयः

財は他国にもあり得るが、真の学知は安らかに栄える。財には盗賊への恐れがあるが、学ある者はどこでも無畏である。

Verse 95

यायजूके कुले जन्म क्वक्व मे व्यसनं तथा । अहो बलीयान्स विधिर्भाविकर्मानुसंधयेत्

祭祀（ヤジュニャ）を執り行う祭官の家に生まれながら、いかにして、どこからこの災いが我に来たのか。ああ、定めはなお強し――やがて果を結ぶ業の糸を追うのだ。

Verse 96

भिक्षितुं नाधिगच्छामि न मे परिचितः क्वचित् । न च पार्श्वे धनं किंचित्किमत्र शरणं भवेत्

乞い求める術すら見いだせず、どこにも知己はない。傍らに銭一つもなく——ここで我にいかなる帰依処があろうか。

Verse 97

सदाभ्युदिते भानौ प्रसूर्मे मृष्टभोजनम् । दद्यादद्यात्र कं याचे याचेह जननी न मे

彼は思った。「日ごとに太陽が昇るなら、母は今日も美味なる食を与えてくれたであろう。だが今ここで、誰に乞えばよいのか。この地には、呼びかける母がいない。」

Verse 98

इति चिंतयतस्तस्य भानुरस्ताचलं गतः । एतस्मिन्नेव समये कश्चिन्माहेश्वरो नरः

かく思案するうち、太陽は没する山へと沈んだ。まさにその時、マヘーシュヴァラ（シヴァ）に帰依する一人の男が現れた。

Verse 99

महोपहारानादाय नगराद्बहिरभ्यगात् । समभ्यर्चितुमीशानं शिवरात्रावुपोषितः

彼は盛大な供物を携え、都の外へと出た。シヴァラートリの夜に斎戒し、イーシャーナ（シヴァ）を礼拝するためであった。

Verse 100

पक्वान्नगंधमाघ्राय क्षुधितः स तमन्वगात् । इदमन्नं मया ग्राह्यं शिवायोपस्कृतं निशि

炊き上がった食の香りを嗅ぐと、飢えた彼はその男の後を追い、こう思った。「この食は我が取るべきだ——たとえ夜にシヴァへの供物として調えられたものでも。」

Verse 110

कुलाचारप्रतीपोयं पित्रोर्वाक्यपराङ्मुखः । सत्यशौचपरिभ्रष्टःसंध्यास्नानविवर्जितः

この者は家系の作法に背き、父母の言葉に背を向け、真実と清浄から堕ち、サンディヤー（黄昏の祈り）と沐浴の聖なる儀礼を捨て去った。

Verse 120

कलिंगराजोभविताऽधुनाविधुतकल्मषः । एष द्विजवरो दूता यूयं यात यथागताः

今や彼はカリンガの王となり、罪は洗い清められる。この優れたブラーフマナは我が使者である。使節たちよ、去って来たとおりに帰れ。

Verse 130

स्वार्थदीपदशोद्योत लिंगमौलि तमोहरः । कलिंगविषये राज्यं प्राप्तो धर्मरतिः सदा

闇を払う者、リンガを頂の冠として戴き、自らの志の十の灯火のごとく輝いて、カリンガの地に王権を得、つねにダルマを喜んだ。

Verse 140

तावत्तताप स तपस्त्वगस्थिपरिशेषितम् । यावद्बभूव तद्वर्ष्म वर्षाणामयुतं शतम्

彼は苦行（タパス）を行じ、皮と骨ばかりになるまで身を焼き、さらにその身がかくも耐え続けること、百の万年に及んだ。

Verse 150

क्रूरदृग्वीक्षते यावत्पुनःपुनरिदं वदन् । तावत्पुस्फोट तन्नेत्रं वामं वामा विलोकनात

彼が残忍な眼差しで見つめ続け、これらの言葉を幾度も繰り返している間に、女神の左への一瞥によって、彼の左眼は破裂した。

Verse 160

देवेन दत्ता ये तुभ्यं वराः संतु तथैव ते । कुबेरो भव नाम्ना त्वं मम रूपेर्ष्यया सुत

「神が汝に授けた恩寵の諸願は、そのまま成就して揺るがぬように。名において汝はクベーラとなる、わが子よ――美へのわが嫉みより生まれし者よ。」

Verse 166

पुर्यां यक्षेश्वराणां ते स्वरूपमिति वर्णितम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो नरो मुच्येदसंशयम्

かくして、この聖なる都におけるヤクシェーシュヴァラたちの真の本性が汝に説き明かされた。これを聞く者は、疑いなく一切の罪より解き放たれる。