Adhyaya 10

Verse 1

व्यास उवाच । शृणु राजन्यथावृत्तं धर्म्मारण्ये शुभं मतम् । यदिदं कथयिष्यामि अशेषाघौघनाशनम्

ヴィヤーサは言った。「王よ、ダルマーラニヤで起こったことを聞け。これは吉祥なる物語である。わたしが語ることは、あらゆる罪の奔流を滅する。」

Verse 2

अजेशेन तदा राजन्प्रेरितेन स्वयंभुवा । कामधेनुः समाहूता कथयामास तां प्रति

そのとき王よ、自生者（ブラフマー）に促されて、アジェーシャはカーマデーヌを召した。すると彼女は彼に応えて語った。

Verse 3

विप्रेभ्योऽनुचरान्देहि एकैकस्मै द्विजातये । द्वौ द्वौ शुद्धात्मकौ चैवं देहि मातः प्रसीद मे

「バラモンたちに従者を与えよ。二度生まれし者一人ひとりに、二人ずつ、清らかな者を。母よ、そのように授けたまえ。どうか我に慈悲を。」

Verse 4

तथेत्युक्त्वा महाधेनुः क्षीरेणोल्लेखयद्धराम् । हुंकारात्तस्य निष्क्रांताः शिखासूत्रधरा नराः

「しかり」と言って、大いなる牝牛は乳をもって大地にしるしを描いた。その鳴き声より、頂髻（śikhā）を結び聖紐（yajñopavīta）を帯びた人々が現れた。

Verse 5

षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वणिजश्च महाबलाः । सोपवीता महादक्षाः सर्वशास्त्रविशारदाः

その数は三万六千。大いなる力を備えた商人たちで、聖紐を身に着け、きわめて有能にして、あらゆるシャーストラに通暁していた。

Verse 6

द्विजभक्तिसमायुक्ता ब्रह्मण्यास्ते तपोन्विताः । पुराणज्ञाः सदाचारा धार्मिका बह्मभोजकाः

彼らは二度生まれ（dvija）への敬虔を具え、婆羅門のダルマに帰依し、苦行（tapas）を修していた。プラーナに通じ、行い正しく、義にかなって、ブラーフマナに食を施す者であった。

Verse 7

स्वर्गे देवाः प्रशंसंति धर्मारण्यनिवासिनः । तपोऽध्ययनदानेषु सर्वकालेप्यतींद्रियाः

天上において諸天は、ダルマーラニヤの住人を讃える。苦行と学修と布施において、彼らは常に卓越し、いついかなる時も凡庸の量を超えているからである。

Verse 8

एकैकस्मै द्विजायैव दत्तं जातु चरद्वयम् । वाडवस्य च यद्गोत्रं पुरा प्रोक्तं महीपते

それぞれの二度生まれ（dvija）には、まことに二人一組の従者が与えられた。さらに、そのヴァーダヴァ（Vāḍava）のゴートラ（氏族）は、昔すでに宣言されたのである、地の主よ。

Verse 9

परस्परं च तद्गोत्रं तस्य चानुचरस्य च । इति कृत्वा व्यवस्थां च न्यवसंस्तत्र भूमिषु

かくして彼らは、互いに照らし合わせてその者とその従者とのゴートラ（氏族・血統）を定め、しかるべき次第を立てて、ついにその地に住み定まった。

Verse 10

ततश्च शिष्यता देवैर्दत्ता चानुचरान्भुवि । ब्रह्मणा कथितं सर्वं तेषामनुहिताय वै

それから諸天は弟子としての位を授け、また地上に従者を配した。これらすべては、彼らの安寧と正しい導きのために、まことにブラフマーが説き示したのである。

Verse 11

कुरुध्वं वचनं चैषां ददध्वं च यदिच्छितम् । समित्पुष्पकुशादीनि आनयध्वं दिनेदिने

彼らの言葉を実行し、望むものは何であれ与えよ。日ごとに、祭儀の薪、花、クシャ草（kuśa）などを運び来たれ。

Verse 12

अनुज्ञयैषां वर्तध्वं मावज्ञां कुरुत क्वचित् । जातकं नामकरणं तथान्नप्राशनं शुभम्

彼らの許しのもとにのみ生活し行動せよ。いかなる時も侮りをなしてはならない。また、出生の儀、命名の儀、そして吉祥なる初食の儀も、同じくその許可のもとに行うべきである。

Verse 13

क्षौरं चैवोपनयनं महानाम्न्यादिकं तथा । क्रियाकर्मादिकं यच्च व्रतं दानोपवासकम्

また、剃髪の儀、ウパナヤナ（入門・聖紐授与）の儀、マハーナーマ（mahānāma）などの諸行、さらにあらゆる作法と儀礼——誓願、布施、断食——も同様である。

Verse 14

अनुज्ञयैषां कर्तव्यं काजेशा इदमबुवन् । अनुज्ञया विनैषां यः कार्यमारभते यदि

「彼らの許しなくしては行うべからず」と、神々の主たちは宣言した。もし誰かがその同意なくして事を起こすなら、

Verse 15

दर्शं वा श्राद्धकार्यं वा शुभं वा यदि वाऽशुभम् । दारिद्र्यं पुत्रशोकं च कीर्तिनाशं तथैव च

新月の儀であれ、シュラッダ（śrāddha）の供養であれ、吉であれ凶であれ——この掟に背く者は貧窮に陥り、子を思う悲嘆に沈み、さらに名声さえ失う。

Verse 16

रोगैर्निपीड्यते नित्यं न क्वचित्सुखमाप्नुयुः । तथेति च ततो देवाः शक्राद्याः सुरसत्तमाः

その者は常に病に悩まされ、いずこにも安楽を得ない。すると神々、すなわちシャクラ（インドラ）ら天界の最勝者たちは言った。「然り、そうあれ。」

Verse 17

स्तुतिं कुर्वंति ते सर्वे काम धेनोः पुरः स्थिताः । कृतकृत्यास्तदा देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

カーマデーヌー（Kāma-dhenū）の御前に立ち、彼らは皆、讃歌を捧げた。そのとき神々—ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシュヴァラ—は、目的が成就したと感じた。

Verse 18

त्वं माता सर्वदेवानां त्वं च यज्ञस्य कारणम् । त्वं तीर्थं सर्वतीर्थानां नम स्तेऽस्तु सदानघे

あなたはすべての神々の母、あなたこそヤジュニャ（yajña）の根本の因。あなたはあらゆるティールタ（tīrtha）の中の聖なる渡し—常に無垢なる御方よ、あなたに敬礼いたします。

Verse 19

शशिसूर्यारुणा यस्या ललाटे वृषभध्वजः । सरस्वती च हुंकारे सर्वे नागाश्च कंबले

その額には月と太陽の光輝が宿り、牛旗の主（シヴァ）の印が刻まれる。彼女の鳴き声にはサラスヴァティーが在し、彼女の覆いにはすべてのナーガが集う――かくして驚異の牝牛スラビーである。

Verse 20

क्षुरपृष्ठे च गन्धर्वा वेदाश्चत्वार एव च । मुखाग्रे सर्वतीर्थानि स्थावराणि चराणि च

剃刀のごとく鋭いその背にはガンダルヴァと四ヴェーダがあり、その口の先端には、静なるものと動くものの世界に属する一切のティールタ（聖なる渡し場）が宿る。

Verse 21

एवंविधैश्च बहुशो वचनैस्तोषिता च सा । सुप्रसन्ना तदा धेनुः किं करोमीति चाब्रवीत्

このような言葉に幾度も満たされて、牝牛はことのほか慈しみに満ちた。そこでディーヌは言った。「わたしは何をいたしましょうか。」

Verse 22

देवा ऊचुः । सृष्टाः सर्वे त्वया मातर्देव्यैतेऽनुचराः शुभाः । त्वत्प्रसादान्महाभागे ब्राह्मणाः सुखिनोऽ भवन्

神々は言った。「母よ、女神よ――この吉祥なる従者たちは皆、あなたによって生み出された。あなたのご加護により、幸いなる御方よ、ブラーフマナたちは安楽に満たされた。」

Verse 23

ततोऽसौ सुरभी राजन्गता नाकं यशस्विनी । ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यास्तत्रैवांतरधुस्ततः

それから、王よ、栄光あるスラビーは天界へと去った。するとその場で、ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシャらもまた姿を消した。

Verse 24

युधिष्ठिर उवाच । अभार्यास्ते महातेजा गोजा अनुचरास्तथा । उद्वाहिता कथं ब्रह्मन्त्सुतास्तेषां कदाऽभवन्

ユディシュティラは言った。「大いなる光輝を具える御方よ――牝牛より生まれたその従者たちは妻を持たなかった。ブラフマンよ、いかにして彼らは婚姻し、いつ子が生まれたのか。」

Verse 25

व्यास उवाच । परिग्रहार्थं वे तेषां रुद्रेण च यमेन च । गन्धर्वकन्या आहृत्य दारास्तत्रोपकल्पिताः

ヴィヤーサは言った。「彼らが妻を迎えるために、ルドラとヤマがガンダルヴァの乙女たちを連れて来て、そこで妻として相応しく備えられたのだ。」

Verse 26

युधिष्ठिर उवाच । को वा गन्धर्वराजासौ किंनामा कुत्र वा स्थितः । कियन्मात्रास्तस्य कन्याः किमाचारा ब्रवीहि मे

ユディシュティラは言った。「そのガンダルヴァの王とは誰か。名は何といい、どこに住まうのか。娘は幾人で、いかなる作法を守るのか。私に語ってください。」

Verse 27

व्यास उवाच । विश्वावसुरिति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप । षष्टिकन्यासहस्राणि आसते तस्य वेश्मनि

ヴィヤーサは言った。「王よ、ガンダルヴァの主はヴィシュヴァーヴァス（Viśvāvasu）として知られている。その宮殿には六万の乙女が住まう。」

Verse 28

अंतरिक्षे गृहं तस्य गधर्वनगरं शुभम् । यौवनस्थाः सुरूपाश्च कन्या गन्धर्वजाः शुभाः

彼の住まいは中空にある――吉祥にして壮麗なるガンダルヴァの都である。そこにはガンダルヴァより生まれた乙女たちがいて、瑞相を備え、青春にとどまり、美しい姿を具えている。

Verse 29

रुद्रस्यानुचरौ राजन्नंदी भृंगी शुभाननौ । पूर्वदृष्टाश्च ताः कन्याः कथयामासतुः शिवम्

王よ、ルドラの従者ナンディとブリンギー、いずれも瑞相の面をもつ者たちは、かつて見たあの乙女たちのことをシヴァに奏上した。

Verse 30

दृष्टाः पुरा महादेव गन्धर्वनगरे विभो । विश्वावसुगृहे कन्या असंख्याताः सहस्रशः

かつて、マハーデーヴァよ、遍満する主よ、ガンダルヴァの都にて――ヴィシュヴァーヴァスの館の内に――数えきれぬほど、幾千もの乙女が見られた。

Verse 31

ता आनीय वलादेव गोभुजेभ्यः प्रयच्छ भो । एवं श्रुत्वा ततो देवस्त्रिपुरघ्नः सदाशिवः

「連れて来たれ、力ある神よ、そして牛飼いたち（ゴーブジャ）に授けよ。」こう聞いて、三城を滅ぼすサダーシヴァなる神は応じた。

Verse 32

प्रेषयामास दूतं तु विजयं नाम भारत । स तत्र गत्वा यत्रास्ते विश्वावसुररिंदमः

バーラタよ、彼はヴィジャヤという名の使者を遣わした。使者は、敵を屈するヴィシュヴァーヴァスのいる所へ赴いた。

Verse 33

उवाच वचनं चैव पथ्यं चैव शिवेरितम् । धर्मारण्ये महाभाग काजेशेन विनिर्मिताः

彼はシヴァに命じられたとおり、言葉を伝え、また相応の教示を述べた。「幸いなる者よ、ダルマアーラニヤにおいて（彼らは）カージェーシャによって स्थापित／創造された。」

Verse 34

स्थापिता वाडवास्तत्र वेदवेदांगपारगाः । तेषां वै परिचर्यार्थं कामधेनुश्च प्रार्थिता

そこに、ヴェーダとヴェーダーンガに通暁するヴァーダヴァたちが据え置かれた。彼らの奉仕と扶持のため、聖なるカーマデーヌ（Kāmadhenu）にも祈り求められた。

Verse 35

तया कृताः शुभाचारा वणिजस्ते त्वयोनिजा । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि कुमारास्ते महाबलाः

彼女によって、その商人たちは吉祥なる行いを備える者となり、人の胎より生まれぬかたちで生じた。さらに汝には、力強き三万六千の息子たちがいる。

Verse 36

शिवेन प्रेषितोऽहं वै त्वत्समीपमुपागतः । कन्यार्थं हि महाभाग देहिदेहीत्युवाच ह

まことに、我はシヴァ（Śiva）に遣わされ、汝のもとへ近づいた。幸いなる者よ、乙女たちのためである――「与えよ、与えよ」と彼は言った。

Verse 37

गन्धर्व उवाच । देवानां चैव सर्वेषां गन्धर्वाणां महामते । परित्यज्य कथं लोके मानुषाणां ददामि वै

ガンダルヴァは言った。「大いなる思慮の人よ、すべてのデーヴァとガンダルヴァを捨てて、この世で（これらの乙女を）人間に与えるなど、どうしてできようか。」

Verse 38

श्रुत्वा तु वचनं तस्य निवृत्तो विजयस्तदा । कथयामास तत्सर्वं गन्धर्व चरितं महत्

その言葉を聞くと、ヴィジャヤはそのまま引き返し、ガンダルヴァの振る舞いに関するこの大いなる顛末を、ことごとく語り伝えた。

Verse 39

व्यास उवाच । ततः कोपसमाविष्टो भगवांल्लोकशंकरः । वृषभे च समारूढः शूलहस्तः सदाशिवः

ヴィヤーサは言った。すると、世界の守護者にして恩恵を与える福徳の主シャンカラは、怒りに満たされた。聖牛に乗り、三叉戟を手にしたサダーシヴァは進み出た。

Verse 40

भूतप्रेतपिशाचाद्यैः सहस्रैरावृतः प्रभुः । ततो देवास्तथा नागा भूतवेतालखेचराः

主は、幾千ものブータ、プレータ、ピシャーチャなどに取り囲まれていた。さらに、デーヴァたち、ナーガたち、そして霊の軍勢—ヴェーターラや空を行く諸存在—も集い来た。

Verse 41

क्रोधेन महताविष्टाः समाजग्मुः सहस्रशः । हाहाकारो महानासीत्तस्मिन्सैन्ये विसर्पति

大いなる怒りに取り憑かれ、彼らは幾千と集結した。その軍勢が広がりゆくとき、凄まじい警叫が巻き起こった。

Verse 42

प्रकंपिता धरादेवी दिशापाला भयातुराः । घोरा वातास्तदाऽशांताः शब्दं कुर्वंति दिग्गजाः

地母神は震え、方角を護る神々は恐怖に打たれた。凄烈な風が荒れ狂い、四方の象たちは大音声で鳴き叫んだ。

Verse 43

व्यास उवाच । तदागतं महासैन्यं दृष्ट्वा भयविलोलितम् । गन्धर्वनगरात्सर्वे विनेशुस्ते दिशो दश

ヴィヤーサは言った。その大軍が到来するのを見て、恐れに揺さぶられた者たちは皆、ガンダルヴァの都から十方へと逃げ散った。

Verse 44

गन्धर्वराजो नगरं त्यक्त्वा मेरुं गतो नृप । ताः कन्या यौवनोपेता रूपौदार्यसमन्विताः

王よ、ガンダルヴァの王は都を捨ててメール山へ赴いた。かの乙女たちは若さに満ち、容姿の麗しさと高貴な徳に飾られて、そこにとどまった。

Verse 45

गृहीत्वा प्रददौ सर्वा वणिग्भ्यश्च तदा नृप । वेदोक्तेन विधानेन तथा वै देवसन्निधौ

王よ、彼は彼女たちを引き取り、ついで皆を商人たちに授けた。ヴェーダに説かれる作法に従い、まことに神々の御前において。

Verse 46

आज्यभागं तदा दत्त्वा गन्धर्वाय गवात्मजाः । देवानां पूर्वजानां च सूर्याचंद्रमसोस्तथा

そのとき牛飼いたちの子らは、酥油の供分たるアージャバ―ガをガンダルヴァに捧げ、また先なる神々にも、さらに太陽と月にも同様に捧げた。

Verse 47

यमाय मृत्यवे चैव आज्यभागं तदा ददुः । दत्त्वाज्यभागान्विधिवद्वव्रिरे ते शुभव्रताः

さらに彼らは酥油の供分アージャバ―ガをヤマにも、またムリティユにも捧げた。規定どおりにアージャバ―ガを捧げ終えると、吉祥なる誓戒を守る彼らは正しく選び取った。

Verse 48

ततः प्रभृति गान्धर्वविवाहे समुपस्थिते । आज्यभागं प्रगृह्णन्ति अद्यापि सर्वतो भृशम्

それ以来、ガンダルヴァ婚が執り行われるたび、アージャバ―ガは取り上げられ供えられる。今日に至るまで、あまねく各地で、余すところなく。

Verse 50

क्षत्रियाश्च महावीरा किंकरत्वे हि निर्मिताः

そして勇猛なるクシャトリヤたちは、まことに奉仕のために造られた——ダルマの定められた秩序において、敬虔な侍者として常に備えて立つ。

Verse 51

ततो देवाऽस्तदा राजञ्जग्मुः सर्वे यथातथा । गते देवे द्विजाः सर्वे स्थानेऽस्मिन्निवसंति ते

それから、王よ、すべてのデーヴァはそれぞれの住処へと去って行った。神々が去ったのち、すべてのドヴィジャはこの地にとどまり、ここに住まった。

Verse 52

पुत्रपौत्रयुता राजन्निवसंत्यकुतोभयाः । पठंति वेदान्वेदज्ञाः क्वचिच्छास्त्रार्थमुद्गिरन्

王よ、彼らは子や孫を伴って、そこに恐れなく住む。ヴェーダに通じる者としてヴェーダを誦し、時にシャーストラの義を説き明かす。

Verse 54

केचिद्विष्णुं जपंतीह शिवं केचिज्जपंति हि । ब्रह्माणं च जपंत्येके यमसूक्तं हि केचन । यजंति याजकाश्चैव अग्निहोत्रमुपासते । स्वाहाकारस्वधाकारवषट्कारैश्च सुव्रत

ここでは、ある者はヴィシュヌの御名をジャパして唱え、またある者はまことにシヴァを唱える。ある者はブラフマーを讃え、ある者はヤマへの讃歌を誦する。さらにある者は祭祀（ヤジュニャ）を修し、アグニホートラを守り、「svāhā」「svadhā」「vaṣaṭ」と唱える、善き誓願の人よ。

Verse 55

शब्दैरापूयते सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । वणिजश्च महादक्षा द्विजशुश्रूणोत्सुकाः

聖なる音声によって、動くものも動かぬものも含む三界すべてが満たされる。商人たちもまた大いに有能で、ドヴィジャに仕え、随侍することを切に願う。

Verse 56

धर्मारण्ये शुभे दिव्ये ते वसंति सुनिष्ठिताः । अन्नपानादिकं सर्वं समित्कुशफलादिकम्

吉祥にして神聖なるダルマーラニヤに、彼らは戒律に堅く住して暮らす。そこには食と飲み物をはじめ、薪、クシャ草、果実など、必要なものがすべて備わっている。

Verse 57

आपूरयन्द्विजातीनां वणिजस्ते गवात्मजाः

その商人たち、牛の系譜の子らは、二度生まれた者（ドヴィジャ）を欠けることなく満たし、必要を十分に供給した。

Verse 58

पुष्पोपहारनिचयं स्नानवस्त्रादिधावनम् । उपलादिकनिर्माणं मार्जनादिशुभक्रियाः

彼らは花々と供物を集めて整え、沐浴の衣や諸品を洗い、石などで造作をなし、また掃き清めるなどの吉祥なる務めを行った。

Verse 59

वणिक्स्त्रियः प्रकुर्वंति कंडनं पेषणादिकम् । शुश्रूषंति च तान्विप्रान्काजेशवचनेन हि

商人の妻たちは搗くことや挽くことなどの務めをなし、またカージェーシャ（Kājeśa）の命により、かのバラモンたちに勤め仕えた。

Verse 60

स्वस्था जातास्तदा सर्वे द्विजा हर्षपरायणाः । काजेशादीनुपासंते दिवारात्रौ हि संध्ययोः

そのとき二度生まれた者たちは皆、安らかに満ち足り、歓喜に帰依した。朝夕のサンディヤに、まことに昼夜を通して、カージェーシャおよび他の神々を礼拝した。