Adhyaya 83

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज तीर्थं परमशोभनम् । ब्रह्महत्याहरं प्रोक्तं रेवातटसमाश्रयम् । हनूमताभिधं ह्यत्र विद्यते लिङ्गमुत्तमम्

聖マールカンデーヤは言った。「それから、大王よ、きわめて麗しいティールタへ赴くがよい。そこはブラーフマナ殺しの罪を除くと説かれ、レーヴァーの岸に依る。ここには『ハヌーマタ』と名づけられた最上のリンガがある。」

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । हनूमन्तेश्वरं नाम कथं जातं वदस्व मे । ब्रह्महत्याहरं तीर्थं रेवादक्षिणसंस्थितम्

ユディシュティラは言った。「『ハヌーマテーシュヴァラ』という名はどのように起こったのか、私に語ってください。ブラフマハティヤーを除くそのティールタは、レーヴァーの南岸にあります。」

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । साधु साधु महाबाहो सोमवंशविभूषण । गुह्याद्गुह्यतरं तीर्थं नाख्यातं कस्यचिन्मया

聖マールカンデーヤは言った。「善い、善いぞ。大いなる腕をもつ者よ、月の王統の飾りよ。このティールタは秘中の秘であり、わたしは誰にも明かしたことがない。」

Verse 4

तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि पीडितो वार्द्धकेन तु । पूर्वं जातं महद्युद्धं रामरावणयोरपि

あなたへの情により、老いに迫られながらもこれを語ろう。昔、偉大な戦が起こった――ラーマとラーヴァナの間にさえ。

Verse 5

पुलस्त्यो ब्रह्मणः पुत्रो विश्रवास्तस्य वै सुतः । रावणस्तेन संजातो दशास्यो ब्रह्मराक्षसः

プラスタヤは梵天の子であり、その子がまことにヴィシュラヴァであった。彼よりラーヴァナ――十の顔をもつ者――が生まれ、ブラフマ・ラークシャサとして名高かった。

Verse 6

त्रैलोक्यविजयी भूतः प्रसादाच्छूलिनः स च । गीर्वाणा विजिताः सर्वे रामस्य गृहिणी हृता

三叉戟を持つ主の恩寵により、彼は三界の征服者となった。神々はことごとく屈し、ラーマの妃はさらわれた。

Verse 7

वारितः कुम्भकर्णेन सीतां मोचय मोचय । विभीषणेन वै पापो मन्दोदर्या पुनःपुनः

その罪深き者は幾度も制された――クンバカルナにより、ヴィビーシャナにより、そしてマンドーダリーにより繰り返し――「シーターを解き放て、解き放て」と。

Verse 8

त्वं जितः कार्तवीर्येण रैणुकेयेन सोऽपि च । स रामो रामभद्रेण तस्य संख्ये कथं जयः

汝はカルタヴィールヤに敗れ、彼もまたレーヌカーの子、ラーマ・ジャーマダグニャに討ち負かされた。しかもそのラーマはラーマバドラに敗れたのだ。されば戦場において、いかで彼に勝利が保証されようか。

Verse 9

रावण उवाच । वानरैश्च नरैरृक्षैर्वराहैश्च निरायुधैः । देवासुरसमूहैश्च न जितोऽहं कदाचन

ラーヴァナは言った。「猿族（ヴァーナラ）にも、人にも、熊にも、猪にも――武器なき者どもであれ――我はかつて敗れたことがない。ましてやデーヴァとアスラの軍勢にも、決して。」

Verse 10

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुग्रीवहनुमद्भ्यां च कुमुदेनाङ्गदेन च । एतैरन्यैः सहायैश्च रामचन्द्रेण वै जितः

聖マールカンデーヤは言った。「まことに汝はラーマチャンドラによって討ち破られた。スグリーヴァとハヌマーン、クムダとアンガダ、そしてこれら多くの助勢と共に、である。」

Verse 11

रामचन्द्रेण पौलस्त्यो हतः संख्ये महाबलः । वनं भग्नं हताः शूराः प्रभञ्जनसुतेन च

大いなる力をもつパウラスティヤ（ラーヴァナ）は戦場にてラーマチャンドラに討たれた。林は打ち砕かれ、勇士たちもまた、プラバンジャナの子（ハヌマーン）によって倒された。

Verse 12

रावणस्य सुतो जन्ये हतश्चाक्षकुमारकः । आयामो रक्षसां भीमः सम्पिष्टो वानरेण तु

戦いにおいて、ラーヴァナの子アクシャクマーラは討たれた。さらに羅刹の恐るべき勇将も、ヴァーナラによって打ち砕かれた。

Verse 13

एवं रामायणे वृत्ते सीतामोक्षे कृते सति । अयोध्यां तु गते रामे हनुमान्स महाकपिः

かくして『ラーマーヤナ』の出来事が成就し、シーターの解放が果たされ、ラーマがアヨーディヤーへ帰還したとき、偉大なる猿ハヌマーンはさらに進み行った。

Verse 14

कैलासाख्यं गतः शैलं प्रणामाय महेशितुः । तिष्ठ तिष्ठेत्यसौ प्रोक्तो नन्दिना वानरोत्तमः

彼はマヘーシャに礼拝するため、カイラーサと呼ばれる山へ赴いた。すると最勝のヴァーナラに、ナンディンが「止まれ、止まれ」と告げた。

Verse 15

ब्रह्महत्यायुतस्त्वं हि राक्षसानां वधेन हि । भैरवस्य सभा नूनं न द्रष्टव्या त्वया कपे

汝は羅刹を討ったがゆえに、ブラフマ殺し（brahmahatyā）の罪を負っている。ゆえに、猿よ、バイラヴァの集会には近づくべきでも、目にすべきでもない。

Verse 16

हनुमानुवाच । नन्दिनाथ हरं पृच्छ पातकस्योपशान्तिदम् । पापोऽहं प्लवगो यस्मात्संजातः कारणान्तरात्

ハヌマーンは言った。「ナンディン主よ、罪を鎮めるものをハラ（シヴァ）にお尋ねください。私は跳躍する猿（plavaga）でありながら、別の因縁により罪を帯びました。」

Verse 17

नन्द्युवाच । रुद्रदेहोद्भवा किं ते न श्रुता भूतले स्थिता । श्रवणाज्जन्मजनितं द्विगुणं कीर्तनाद्व्रजेत्

ナンディンは言った。「ルドラの身より生まれし者よ、地上に住してこれを聞かなかったのか。聞くのみで、生来積もった罪は鎮まり、これを讃歌として唱える（キールタナ）なら、功徳は倍となる。」

Verse 18

त्रिंशज्जन्मार्जितं पापं नश्येद्रेवावगाहनात् । तस्मात्त्वं नर्मदातीरं गत्वा चर तपो महत्

三十生にわたり積もった罪も、聖なるレーヴァー（Revā）に沐浴すれば滅する。ゆえに汝はナルマダー（Narmadā）の岸へ赴き、大いなる苦行を修せよ。

Verse 19

गन्धर्वाहसुतोऽप्येवं नन्दिनोक्तं निशम्य च । प्रयातो नर्मदातीरमौर्व्यादक्षिणसङ्गमम्

かくしてガンダルヴァーハーの子もまた、ナンディンの言葉を聞き、ナルマダーの岸へ、アウルヴィー（Aurvī）との南の合流点へと旅立った。

Verse 20

दध्यौ सुदक्षिणे देवं विरूपाक्षं त्रिशूलिनम् । जटामुकुटसंयुक्तं व्यालयज्ञोपवीतिनम्

南に向かい、彼は神を観想した――三叉戟を執るヴィルーパークシャ（Virūpākṣa）。結髪の冠を戴き、蛇を聖紐（ヤジュニョーパヴィータ）として身に帯びていた。

Verse 21

भस्मोपचितसर्वाङ्गं डमरुस्वरनादितम् । उमार्द्धाङ्गहरं शान्तं गोनाथासनसंस्थितम्

彼は観想した。全身に聖灰を塗り、ḍamaruの響きを鳴らし、静けさに満ち、ウマー（Umā）を半身として宿し、牡牛の主ナンディンに坐す御方を。

Verse 22

वत्सरान् सुबहून् यावदुपासांचक्र ईश्वरम् । तावत्तुष्टो महादेव आजगाम सहोमया

彼は幾年も主を礼拝し続けた。やがて満悦したマハーデーヴァは、ウマーとともにその地へ来臨した。

Verse 23

उवाच मधुरां वाणीं मेघगम्भीरनिस्वनाम् । साधु साध्वित्युवाचेशः कष्टं वत्स त्वया कृतम्

彼は甘美な声で、雷雲の轟きのように深く語った。「善いぞ、善いぞ」と主は言われた。「愛し子よ、汝は困難な業を成し遂げた。」

Verse 24

न च पूर्वं त्वया पापं कृतं रावणसंक्षये । स्वामिकार्यरतस्त्वं हि सिद्धोऽसि मम दर्शनात्

また汝は、ラーヴァナ滅亡の折にも先に罪を犯さなかった。まことに主君の務めに励む汝は、我を拝することによって成就と満足を得たのだ。

Verse 25

हनुमांश्च हरं दृष्ट्वा उमार्द्धाङ्गहरं स्थिरम् । साष्टाङ्गं प्रणतोऽवोचज्जय शम्भो नमोऽस्तु ते । जयान्धकविनाशाय जय गङ्गाशिरोधर

ハヌーマンは、ウマーを半身として抱く不動のハラを見て、八支の礼拝にて伏し、こう唱えた。「勝利あれ、シャンブよ。汝に敬礼。アンダカを滅する者に勝利あれ。頭上にガンガーを戴く者に勝利あれ。」

Verse 26

एवं स्तुतो महादेवो वरदो वाक्यमब्रवीत् । वरं प्रार्थय मे वत्स प्राणसम्भवसम्भव

このように讃えられて、施願の主マハーデーヴァは言われた。「愛し子よ、我に一つの願いを求めよ。生命の息の源（風神）の子よ。」

Verse 27

श्रीहनुमानुवाच । ब्रह्मरक्षोवधाज्जाता मम हत्या महेश्वर । न पापोऽहं भवेदेव युष्मत्सम्भाषणे क्षणात्

シュリー・ハヌーマンは言った。「マヘーシュヴァラよ、ブラフマラークシャサを討ったゆえに、我に殺生の罪が生じました。主よ、あなたと語り終えたのち、たとえ一瞬たりとも、我が罪に留まらぬように。」

Verse 28

ईश्वर उवाच । नर्मदातीर्थमाहात्म्याद्धर्मयोगप्रभावतः । मन्मूर्तिदर्शनात्पुत्र निष्पापोऽसि न संशयः

イーシュヴァラは仰せになった。「ナルマダーの聖なるティールタの偉大さにより、ヨーガと結ばれたダルマの力により、そして我が真の御姿を拝したゆえに、わが子よ—汝は罪なき者である。疑いはない。」

Verse 29

अन्यं च ते प्रयच्छामि वरं वानरपुंगव । उपकाराय लोकानां नामानि तव मारुते

「さらにもう一つの恩寵を汝に授けよう、猿族の雄よ。諸世界の安寧のために、風の子よ、汝の名々は広く宣べ伝えられるであろう。」

Verse 30

हनूमानं जनिसुतो वायुपुत्रो महाबलः । रामेष्टः फाल्गुनो गोत्रः पिङ्गाक्षोऽमितविक्रमः

「彼はハヌーマーン—アンジャナーの子、風神ヴァーユの子、偉大なる力を備え、ラーマに最も愛され、パールグナの系譜に連なり、黄褐の眼をもち、計り知れぬ武勇を有する。」

Verse 31

उदधिक्रमणश्रेष्ठो दशग्रीवस्य दर्पहा । लक्ष्मणप्राणदाता च सीताशोकनिवर्तनः

「大海を渡ることにおいて最勝、ダシャグリーヴァ（ラーヴァナ）の驕りを砕く者、ラクシュマナに命を与える者、そしてシーターの憂いを取り除く者。」

Verse 32

इत्युक्त्वान्तर्दधे देव उमया सह शङ्करः । हनूमानीश्वरं तत्र स्थापयामास भक्तितः

かく語り終えると、主シャンカラはウマーとともに姿を消された。そこでハヌーマーンは篤い信愛をもって、その地にイーシュヴァラを聖なる御顕現として安置した。

Verse 33

आत्मयोगबलेनैव ब्रह्मचर्यप्रभावतः । ईश्वरस्य प्रसादेन लिङ्गं कामप्रदं हि तत् । अच्छेद्यमप्रतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

内なるヨーガの力のみ、また梵行（ブラフマチャリヤ）の威力により、さらにイーシュヴァラの恩寵によって、そのリンガは願いを成就させる授与者となった――断ち切れず、理を超え、生滅を離れている。

Verse 34

श्रीमार्कण्डेय उवाच । हनूमन्तेश्वरे पुत्र प्रत्यक्षप्रत्ययं शृणु । यद्वृत्तं द्वापरस्यादौ त्रेतान्ते पाण्डुनन्दन

聖マールカンデーヤは言った。「子よ、ハヌーマンテーシュヴァラにおいて、直接にして明白な証しを聞け。ドヴァーパラ・ユガの初め、そしてトレーター・ユガの終わりに起こったことを、パーンドゥの喜びよ。」

Verse 35

सुपर्वा नाम भूपालो बभूव वसुधातले । तस्य राज्ञः सदा सौख्यं नरा दीर्घायुषः सदा

地上にはスパルヴァ（Suparvā）という王がいた。その治世には常に安寧があり、人々はいつも長寿の祝福を受けていた。

Verse 36

स पुत्रधनसंयुक्तश्चौरोपद्रववर्जितः । शतबाहुर्बभूवास्य पुत्रो भीमपराक्रमः

彼は子と財に恵まれ、その国には盗賊の災いがなかった。彼の子はシャタバーフ（Śatabāhu）といい、凄まじい武勇を備えた王子であった。

Verse 37

आसक्तोऽसौ सदा कालं पापधर्मैर्नरेश्वर । अटाट्यत धरां सर्वां पर्वतांश्च वनानि च

人々の主よ、彼は常に罪の法に執着し、落ち着きなくさまよって、全地を巡った――山々をも、森をも。

Verse 38

वधार्थं मृगयूथानामागतो विन्ध्यपर्वतम् । तरुजातिसमाकीर्णे हस्तियूथसमाचिते

鹿の群れを討たんとして、彼はヴィンディヤ山に至った。そこは種々の樹木が繁り、象の群れが満ちていた。

Verse 39

सिंहचित्रकशोभाढ्ये मृगवाराहसंकुले । क्रीडित्वा स वने राजा नर्मदामानतः क्वचित्

その森は、獅子の威と輝く奇観に彩られ、鹿と猪が群れ集う。王はそこで遊び、ある所でナルマダー河のほとりへ近づいた。

Verse 40

हनूमन्तवने प्राप्तः शतक्रोशप्रमाणके । चिञ्चिणीवनशोभाढ्ये कदम्बतरुसंकुले

彼は百クロ―シャに及ぶハヌーマンタヴァナに到った。そこはタマリンドの林が美しく、カダンバの樹々が密生していた。

Verse 41

नित्यं पालाशजम्बीरैः करंजखदिरैस्तथा । पाटलैर्बदरैर्युक्तैः शमीतिन्दुकशोभितम्

そこは常にパラーシャやジャンビーラ、またカランジャとカディラに飾られ、さらにパータラとバダラが連なり、シャミーとティンドゥカが美を添えていた。

Verse 42

मृगयूथैः समाछन्नशिखण्डिस्वरनादितम् । पारावतकसङ्घानां समन्तात्स्वरशोभितम्

鹿の群れに覆われ、孔雀の声がこだまする。さらに四方は、鳩の群れの甘やかなさえずりによって美しく飾られていた。

Verse 43

शरत्कालेऽरमद्राजा बहुले चाश्विनस्य सः । वनमध्यं गतोऽद्राक्षीद्भ्रमन्तं पिङ्गलद्विजम्

秋の季節、アーシュヴィナ月の満月の頃、王は遊楽していた。森の奥深くへ分け入ると、黄褐色のバラモンがさまよい歩くのを見た。

Verse 44

पुस्तिकाकरसंस्थं च पप्रच्छ चपलं द्विजम्

そして王は、手に小さな書巻を携えた落ち着きのないバラモンに問いかけた。

Verse 45

शतबाहुरुवाच । एकाकी त्वं वने कस्माद्भ्रमसे पुस्तिकाकरः । इतस्ततोऽपि सम्पश्यन् कथयस्व द्विजोत्तम

シャタバーフは言った。「なぜお前は独りでこの森をさまよい、手に写本を携えているのか。あちらこちらを見回しつつ、語ってくれ、バラモンの中の最上よ。」

Verse 46

ब्राह्मण उवाच । कान्यकुब्जात्समायातः प्रेषितो राजकन्यया । अस्थिक्षेपाय वै राजन्हनूमन्तेश्वरे जले

バラモンは答えた。「私はカーニヤクブジャより来た。王女に遣わされたのだ。王よ、ハヌーマンテーシュヴァラの水に（ある）遺骨を納めるためである。」

Verse 47

राजोवाच । अस्थिक्षेपो जले कस्माद्धनूमन्तेश्वरे द्विज । क्रियते केन कार्येण साश्चर्यं कथ्यतां मम

王は言った。「バラモンよ、なぜハヌーマンテーシュヴァラの水に遺骨を沈める儀礼が行われるのか。いかなる目的でなされるのか。この不思議なる事の次第を私に語れ。」

Verse 48

सुपर्वणः सुतो यानं त्यक्त्वा भूमौ प्रणम्य च । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा ब्राह्मणाय नरेश्वर । समस्तं कथयामास वृत्तान्तं स्वं पुरातनम्

人々の主よ、スパルヴァンの子は乗り物を降りて地にひれ伏し、合掌して恭敬のうちに、自らの古き由来のすべてをバラモンに語り尽くした。

Verse 49

ब्राह्मण उवाच । शिखण्डी नाम राजास्ति कन्यकुब्जे प्रतापवान् । अपुत्रोऽसौ महीपालः कन्या जाता मनोरथैः

バラモンは言った。「カーニヤクブジャに、シカṇḍīという勇猛なる王がいる。その王には男子がなかったが、胸に抱いた願いのとおり、娘が生まれた。」

Verse 50

जातिस्मरा सुचार्वङ्गी नर्मदायाः प्रभावतः । पित्रा च सैकदा कन्या विवाहाय प्रजल्पिता

聖なるナルマダーの力により、その乙女はジャーティスマラー――前世を憶える者――であり、姿かたちも麗しかった。ある時、父は彼女を嫁がせることを口にした。

Verse 51

अनित्ये पुत्रि संसारे कन्यादानं ददाम्यहम् । श्वःकृत्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्णे चापराह्णिकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं चास्य न चाकृतम्

「娘よ、この無常の世にあって、私は汝を嫁がせよう。明日の務めは今日に行い、午後の務めさえ午前に果たせ。死は待たぬのだ――成したか、成さぬかを問わず。」

Verse 52

कन्योवाच । इच्छेयं यत्र काले हि तत्र देया त्वया पितुः । पुत्रीवाक्यादसौ राजा विस्मितो वाक्यमब्रवीत्

乙女は言った。「父上、私が選ぶ時に、私を（婚姻に）お与えください。」娘の言葉を聞いて王は驚き、そして答えた。

Verse 53

शिखण्ड्युवाच । कथ्यतां मे महाभागे साश्चर्यं भाषितं त्वया । पितुर्वाक्येन सा बालोत्तमा ह्यागतान्तिकम्

シカṇḍīは言った。「最も幸いなる方よ、あなたが語ったその驚くべき言葉を、どうか私に説き明かしてください。」父の言葉により、その優れた乙女は近くへ来た。

Verse 54

कथयामास यद्वृत्तं हनूमन्तेश्वरे नृप । कलापिनी ह्यहं तात युता भर्त्रावसं तदा

王よ、彼女はハヌーマンテーシュヴァラで起こったことを語り始めた。「父上、あの時わたしはカラーピニーで、夫とともにそこに住んでおりました。」

Verse 55

रेवौर्व्यासङ्गमन्तिस्था रेवाया दक्षिणे तटे । हनूमन्तवने पुण्ये चिक्रीडाहं यदृच्छया

レーヴァーの合流近く、川の南岸にあるハヌーマントの聖なる森で、私はたまたまそこをさまよい、戯れておりました。

Verse 56

भर्तृयुक्ता च संसुप्ता रजन्यां सरले नगे । आगता लुब्धकास्तत्र क्षुधार्ता वनमुत्तमम्

夫とともにいて、夜、松に似た木の下で深く眠っていると、飢えに苦しむ猟師たちが、そのすぐれた森へやって来ました。

Verse 57

भर्तृयोगयुता पापैर्दृष्टाहं वधचिन्तकैः । पाशबन्धं समादाय बद्धाहं स्वामिना सह

夫とともにいたのに、殺意を抱く罪深い者どもに見つけられ、彼らは縄の投げ縄を取り、私を主君たる夫とともに縛り上げました。

Verse 58

ग्रीवां ते मोटयामासुः पिच्छाछोटनकं कृतम् । हुताशनमुखे तैस्तु सह कान्तेन लुब्धकैः

彼らは汝の首をねじり、羽の飾りをこしらえた。さらにその猟師どもは、わが愛しき者とともに、我らを火の口へと置いた。

Verse 59

परिभर्ज्यावयोर्मांसं भक्षयित्वा यथेष्टतः । सुप्ताः स्वस्थेन्द्रिया रात्रौ सा गता शर्वरी क्षयम्

彼らは我らの肉をあぶり、思うままに食らった。夜には感官も満ちて眠り、かくしてその夜は尽きた。

Verse 60

प्रभाते मांसशेषं च जम्बुकैर्गृध्रघातिभिः । मच्छरीरोद्भवं चास्थि स्नायुमांसेन चावृतम्

夜明けに、残った肉はジャッカルども—禿鷲をも殺す者—に奪われた。だが我が身より生じた一片の骨は、なお筋と肉に覆われて残った。

Verse 61

गृहीतं घातिनैकेन चाकाशात्पतितं तदा । तं मांसभक्षणं दृष्ट्वा परे पक्षिण आगताः

そのとき一羽の猛きものがそれをつかみ、空より落ちた。肉を食らうさまを見て、ほかの鳥たちも集まって来た。

Verse 62

दृष्ट्वा पक्षिसमूहं तु अस्थिखण्डं व्यसर्जयत् । विहगानां समस्तानां धावतां चैव पश्यताम्

だが鳥の群れを見るや、それは骨のかけらを落とした。すべての鳥が走り寄り、見守る中で。

Verse 63

पतितं नर्मदातोये हनूमन्तेश्वरे नृप । मदीयमस्थिखण्डं च पतितं नर्मदाजले

王よ、わが骨の一片はハヌーマンテーシュヴァラにてナルマダーの水に落ち、ナルマダーの聖なる流れへと沈んだ。

Verse 64

तस्य तीर्थस्य पुण्येन जाताहं पुत्रिका तव । भूपकन्या त्वहं जाता पूर्णचन्द्रनिभानना

その聖なる渡し場の功徳によって、私はあなたの娘として生まれた。王家の乙女となり、顔は満月のごとく輝く。

Verse 65

जातिस्मरा नरेन्द्रस्य संजाता भवतः कुले । तस्माद्विवाहं नेच्छामि मम भर्ता नृपोत्तम

王よ、あなたの王統に私は宿世を憶える者として生まれた。ゆえに婚姻を望まぬ——わが夫は最勝の王である。

Verse 66

विषमे वर्ततेऽद्यापि शकुन्तमृगजातिषु । तस्यास्थिशेषं राजेन्द्र तस्मिंस्तीर्थे भविष्यति

今なお彼は鳥や獣の生にあって危うき境涯にある。されど諸王の主よ、彼の身に残る骨はその聖なる渡し場に現れよう。

Verse 67

तत्क्षेपणार्थं वै तात प्रेषयाद्य द्विजोत्तमम् । एतत्ते सर्वमाख्यातं कारणं नृपसत्तम

ゆえに父上よ、それらを正しく奉納するため、ただちに最勝のバラモンを遣わしてください。王の中の最勝よ、私はその理由をすべて語り尽くしました。

Verse 68

मद्भर्ता विषमे स्थाने शकुन्तमृगजातिषु । यदि प्रेषयसे तात कंचित्त्वं नर्मदातटे

わが夫は痛ましい境遇にあり、鳥や獣の生類の中に生を受けております。もし誰かを遣わされるなら、愛しき父よ、ナルマダー河の岸辺へお遣わしください。

Verse 69

तस्याहं कथयिष्यामि स्थानैश्चिह्नैश्च लक्षितम् । शिखण्डिनाप्यहं तत्र ह्याहूतो ह्यवनीपते

その場所を、地勢としるしによって見分けられるように、わたしが語りましょう。そこでもまた、シカンディンによって確かに召されました、地の主よ。

Verse 70

दास्यामि विंशतिग्रामान्गच्छ त्वं नर्मदातटे । प्रेषणं मे प्रतिज्ञातमलक्ष्म्या पीडितेन तु

二十の村を授けよう——汝はナルマダー河の岸辺へ行け。この使いはわたしが誓い立てたもの、禍に苦しむ者に促されてのことだ。

Verse 71

कन्योवाच । गच्छ त्वं नर्मदां पुण्यां सर्वपापक्षयंकरीम् । आग्नेय्यां सोमनाथस्य हनूमन्तेश्वरः परः

乙女は言った。「すべての罪を滅する聖なるナルマダーへ行きなさい。ソーマナータの南東に、至高のハヌーマンテーシュヴァラの霊廟がある。」

Verse 72

अर्धक्रोशेन रेवाया विस्तीर्णो वटपादपः । करंजः कटहश्चैव सन्निधाने वटस्य च

レーヴァーより半クロ―シャのところに、枝を広げたバニヤンの大樹が立つ。そのバニヤンの近くには、カランジャの木とカタハの木もまたある。

Verse 73

न्यग्रोधमूलसांनिध्ये सूक्ष्मान्यस्थीनि द्रक्ष्यसि । समूह्य तानि संगृह्य गच्छ रेवां द्विजोत्तम

バニヤンの根元のそばで、微細な骨を目にするであろう。それらを寄せ集め、慎んで収め、そして聖なるレーヴァーへ赴け、最勝の婆羅門よ。

Verse 74

आश्विनस्यासिते पक्षे त्रिपुरारिस्तु वै तिथौ । स्नाप्य त्रिशूलिनं भक्त्या रात्रौ त्वं कुरु जागरम्

アーシュヴィナ月の黒分、トリプラーリに捧げられたティティに、信愛をもって三叉戟を執る主を沐浴し、夜通しのジャーガラ（徹夜の礼拝）を行え。

Verse 75

क्षिपेः प्रभाते तानि त्वं नाभिमात्रजलस्थितः । इत्युच्चार्य द्विजश्रेष्ठ विमुक्तिस्तस्य जायताम्

「夜明けに、それら（遺骨）を、臍まで水に浸かって投じよ。」この教えを唱え終えると、最勝の二度生まれよ、彼には解脱（モークシャ）が授けられる。

Verse 76

क्षिप्त्वास्थीनि पुनः स्नानं कर्तव्यं त्वघनाशनम् । एवं कृते तु राजेन्द्र गतिस्तस्य भविष्यति

遺骨を投じたのち、再び沐浴すべし――それは罪を滅する。かく行えば、王の中の王よ、彼の行き先（善き境地）は必ず成就する。

Verse 77

कथितं कन्यया यच्च तत्सर्वं पुस्तिकाकृतम् । आगतोऽहं नृपश्रेष्ठ तीर्थेऽत्र दुरितापहे

乙女が語ったことはすべて、小さな書に書き留めた。ゆえに私は来たのだ、最勝の王よ、罪を除くこのティールタ（聖なる渡し場）へ。

Verse 78

सोऽभिज्ञानं ततो दृष्ट्वा नीत्वास्थीनि नरेश्वर । पूर्वोक्तेन विधानेन प्राक्षिपं नार्मदा मसिपुष्पवृष्टिःऽशु साधु साध्विति पाण्डव । विमानं च ततो दिव्यमागतं बर्हिणस्तदा

それから、識別のしるしを見て、人々の主よ、遺骨を取り、先に説かれた作法に従ってナルマダーへ投じた。たちまち剣のごとき花の雨が降り、「サードゥ、サードゥ（善哉、善哉）！」と叫びが響いた、パーンダヴァよ。さらにその場へ神聖なるヴィマーナが到来した。

Verse 79

दिव्यरूपधरो भूत्वा गतो नाके कलापवान् । एवं तु प्रत्ययं दृष्ट्वा हनूमन्तेश्वरे नृप

彼は神妙なる姿をとり、光輝に満ちて天界へと赴いた。かくのごとき証を見て、王よ、（それは）ハヌーマンテーシュヴァラにおいて目撃された。

Verse 80

चकारानशनं विप्रः शतबाहुश्च भूपतिः । शोषयामासतुस्तौ स्वमीश्वराराधने रतौ

そのバラモンは断食を行い、王シャタバーフもまた断食した。二人は主イーシュヴァラの礼拝に心を寄せ、苦行によって身をやつし、身体を枯らし始めた。

Verse 81

ध्यायन्तौ तस्थतुर्देवं शतबाहुद्विजोत्तमौ । मासार्धेन मृतो राजा शतबाहुर्महामनाः

主を念じつつ、シャタバーフと最勝のバラモンの二人は揺るがずにとどまった。半月ののち、大いなる心をもつ王シャタバーフは命を終えた。

Verse 82

किङ्कणीजालशोभाढ्यं विमानं तत्र चागतम् । साधु साधु नृपश्रेष्ठ विमानारोहणं कुरु

そこへ、鈴の網がきらめき鳴り響く、荘厳なる天のヴィマーナが到来した。「サードゥ、サードゥ、王の中の最勝者よ——ヴィマーナに乗れ！」

Verse 83

। अध्याय

章の終わり（終結のしるし）。

Verse 84

अप्सरस ऊचुः । लोभावृतो ह्ययं विप्रो लोभात्पापस्य संग्रहः । हनूमन्तेश्वरे राजन्ये मृताः सत्त्वमास्थिताः

アプサラスは言った。「このバラモンはまことに貪欲に覆われている。貪欲より罪の集積が生ずる。だが、ハヌーマンテーシュヴァラにて没した王族の者たちは、堅固なる徳（サットヴァ）を得た。」

Verse 85

ते यान्ति शांकरे लोके सर्वपापक्षयंकरे । नैव पापक्षयश्चास्य ब्राह्मणस्य नरेश्वर

彼らは一切の罪を滅するシャンカラの世界へ至る。だが、人々の主よ、このバラモンにはなお罪の終息がなかった。

Verse 86

गृहं च गृहिणी चित्ते ब्राह्मणस्य प्रवर्तते । शतबाहुस्ततो विप्रमुवाच विनयान्वितः

バラモンの心に「家」と「妻」への思いが再び起こった。そこでシャタバーフは謙虚にバラモンへ語りかけた。

Verse 87

त्यज मूलमनर्थस्य लोभमेनं द्विजोत्तम । इत्युक्त्वा स्वर्ययौ राजा स्वर्गकन्यासमावृतः

「この貪欲を捨てよ、二度生まれし者の最勝よ。これこそ不幸の根である。」そう言い終えると、王は天女に囲まれて天界へと去った。

Verse 88

दिनैः कैश्चिद्गतो विप्रः स्वर्गं वैतालिकैर्वृतः । बर्ही च काशीराजस्य पुत्रस्तीर्थप्रभावतः

幾日かの後、そのバラモンは天の楽人に囲まれて天界へ赴いた。さらにカーシー王の子バルヒーも、その聖なるティールタの霊験によって同じ果報を得た。

Verse 89

आत्मानं कन्यया दत्तं पूर्वजन्म व्यचिन्तयन् । सा च तं प्रौढमालोक्य पितुराज्ञामवाप्य च । स्वयंवरे स्वभर्तारं लेभे साध्वी नृपात्मजम्

彼は前世を思い起こし、乙女によって自分が「授けられた」ことを省みた。彼女は彼が今や成熟したのを見、父の許しを得て、スヴァヤンヴァラにおいてその徳高い王子を夫として選び取った。

Verse 90

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एतद्वृत्तान्तमभवत्तस्मिंस्तीर्थे नृपोत्तम । एतस्मात्कारणान्मेध्यं तीर्थमेतत्सदा नृप

聖マールカンデーヤは言った。「王の中の最勝者よ、この一切の出来事はそのティールタにおいて起こった。ゆえに、王よ、この聖なる渡り場は常に清浄で、人を浄めるのである。」

Verse 91

अष्टम्यां वा चतुर्दश्यां सर्वकालं नरेश्वर । विशेषाच्चाश्विने मासि कृष्णपक्षे चतुर्दशीम्

第八ティティ、あるいは第十四ティティに——いつの時でもよい、王よ——とりわけアーシュヴィナ月の黒分（暗半月）の第十四日に。

Verse 92

स्नापयेदीश्वरं भक्त्या क्षौद्रक्षीरेण सर्पिषा । दध्ना च खण्डयुक्तेन कुशतोयेन वै पुनः

信愛をもって主を沐浴させよ。蜂蜜と乳、ギー、砂糖を混ぜた凝乳を用い、さらにクシャ草によって清められた水で重ねてそそぐべし。

Verse 93

श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेच्च महेश्वरम् । ततः सुगन्धपुष्पैश्च बिल्वपत्रैश्च पूजयेत्

芳香なる白檀の塗香をもってマヘーシュヴァラに塗り、ついで香しき花々とビルヴァの葉とで供養し礼拝せよ。

Verse 94

मुचकुन्देन कदेन जातीकाशकुशोद्भवैः । उन्मत्तमुनिपुष्पौघैः पुष्पैस्तत्कालसम्भवैः

ムチャクンダの花、カダーの花、ジャーティー（茉莉）と、カーシャ草・クシャ草より生ずる花々、さらに「ウンマッタムニ」の花の群れ、そしてその季節に得られるあらゆる花々をもって—

Verse 95

अर्चयेत्परया भक्त्या हनूमन्तेश्वरं शिवम् । घृतेन दापयेद्दीपं तैलेन तदभावतः

至上の帰依をもって、ハヌーマンテーシュヴァラなるシヴァを礼拝せよ。ギー（精製バター）にて灯明を供え、ギーなきときは油をもって供えよ。

Verse 96

श्राद्धं च कारयेत्तत्र ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । सर्वलक्षणसम्पूर्णैः कुलीनैर्गृहपालकैः

またその地において、ヴェーダに通暁するバラモンたちによりシュラーダ（祖霊供養）を執り行わせよ。彼らは品行と資格の諸相を具え、良き家系に生まれ、家住の規律を守る者である。

Verse 97

तर्पयेद्ब्राह्मणान् भक्त्या वसनान्नहिरण्यतः । नरकस्था दिवं यान्तु प्रोच्येति प्रणमेद्द्विजान्

帰依をもって、衣・食・黄金の布施によりバラモンたちを満たせ。『地獄にある者らが天界に至らんことを』と唱え、ついで二度生まれ（ドヴィジャ）に礼拝せよ。

Verse 98

पतितान् वर्जयेद्विप्रान् वृषली यस्य गेहिनी । स्ववृषं चापरित्यज्य वृषैरन्यैर्वृषायते

堕落したブラーフマナを避けよ。また、妻がヴリシャリーである者も避けよ。すなわち、自らの夫を捨て、他の男たちの「妻」として生きる女である。

Verse 99

वृषलीं तां विदुर्देवा न शूद्री वृषली भवेत् । ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुदारनिषेवणम्

神々は彼女をヴリシャリーと知る。シュードラの女が生まれによってただちにヴリシャリーとなるのではない。これは、ブラーフマナ殺し、酒飲み、師の妻を犯すといった大罪に結びつく。

Verse 100

सुवर्णहरणन्यासमित्रद्रोहोद्भवं तथा । नश्यते पातकं सर्वमित्येवं शङ्करोऽब्रवीत्

また、黄金を盗むこと、預け物を裏切ること、友に背くことから生じる罪—まことに一切の罪—は滅び去る。かくシャンカラ（シヴァ）は宣言された。

Verse 101

श्रीमार्कण्डेय उवाच । वाक्प्रलापेन भो वत्स बहुनोक्तेन किं मया । सर्वपातकसंयुक्तो दद्याद्दानं द्विजन्मने

聖マールカンデーヤは言った。「わが子よ、むだな言葉を重ねて何になろう。ただの口先にすぎぬ。あらゆる罪を負う者であっても、ブラーフマナに布施（ダーナ）を捧げるべきである。」

Verse 102

गोदानं च प्रकर्तव्यमस्मिंस्तीर्थे विशेषतः । गोदानं हि यतः पार्थ सर्वदानाधिकं स्मृतम्

また、牛の布施（ゴー・ダーナ）は必ず行うべきであり、とりわけこの聖なるティールタにおいてである。なぜなら、パールタよ、牛の布施はあらゆる施しに勝ると伝えられているからである。

Verse 103

सर्वदेवमया गावः सर्वे देवास्तदात्मकाः । शृङ्गाग्रेषु महीपाल शक्रो वसति नित्यशः

牛は一切の神々に満ち、すべての神々がその身に宿る。角の先端には、大地の守護者よ、シャクラ（インドラ）が常住している。

Verse 104

उरः स्कन्दः शिरो ब्रह्मा ललाटे वृषभध्वजः । चन्द्रार्कौ लोचने देवौ जिह्वायां च सरस्वती

その胸にはスカンダ、頭にはブラフマー、額には牛旗の主（シヴァ）が在す。月と太陽はその両眼の神であり、サラスヴァティーはその舌に住まう。

Verse 105

मरुद्गणाः सदा साध्या यस्या दन्ता नरेश्वर । हुङ्कारे चतुरो वेदान् विद्यात्साङ्गपदक्रमान्

人々の主よ、その歯には常にマルットの群が宿り、サーディヤたちもそこに住む。その「フン（huṅ）」という聖なる鳴き声より、四ヴェーダとその補助学、そして語句の順次誦読を知るべきである。

Verse 106

ऋषयो रोमकूपेषु ह्यसंख्यातास्तपस्विनः । दण्डहस्तो महाकायः कृष्णो महिषवाहनः

その毛穴には数知れぬ苦行の聖仙たちが住まう。さらに、杖を携え、巨体にして黒き御姿の主が、水牛に乗っておられる。

Verse 107

यमः पृष्ठस्थितो नित्यं शुभाशुभपरीक्षकः । चत्वारः सागराः पुण्याः क्षीरधाराः स्तनेषु च

ヤマは常にその背に住し、善悪の業を検める者である。また四つの聖なる大海は、その乳房に流れる乳の流れとして現れている。

Verse 108

विष्णुपादोद्भवा गङ्गा दर्शनात्पापनाशनी । प्रस्रावे संस्थिता यस्मात्तस्माद्वन्द्या सदा बुधैः

ヴィシュヌの御足より生じたガンガーは、その御姿を拝するだけで罪を滅する。彼女が牛より流れ出る浄なる流れに宿るゆえ、賢者は常にこれを礼拝し、帰依して頭を垂れる。

Verse 109

लक्ष्मीश्च गोमये नित्यं पवित्रा सर्वमङ्गला । गोमयालेपनं तस्मात्कर्तव्यं पाण्डुनन्दन

ラクシュミーは常に牛糞に宿り、それは清浄にしてあらゆる吉祥の源である。ゆえに、パーンドゥの子よ、浄めのために牛糞を塗り清めるべきである。

Verse 110

गन्धर्वाप्सरसो नागाः खुराग्रेषु व्यवस्थिताः । पृथिव्यां सागरान्तायां यानि तीर्थानि भारत । तानि सर्वाणि जानीयाद्गौर्गव्यं तेन पावनम्

ガンダルヴァ、アプサラス、ナーガたちは、その蹄の先端に住まう。バーラタよ、海に囲まれたこの大地にあるいかなるティールタ（聖なる渡し場）も、すべて牛のうちに在ると知れ。ゆえに牛より出づるものは悉く浄めとなる。

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । सर्वदेवमयी धेनुर्गीर्वाणाद्यैरलंकृता । एतत्कथय मे तात कस्माद्गोषु समाश्रिताः

ユディシュティラは言った。「牝牛は一切の神々を宿し、天界の者たち等によって荘厳されている。尊き御方よ、告げてください——なぜ彼らは牛に依り住まうのですか。」

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सर्वदेवमयो विष्णुर्गावो विष्णुशरीरजाः । देवास्तदुभयात्तस्मात्कल्पिता विविधा जनैः

シュリー・マールカンデーヤは言った。「ヴィシュヌは一切の神々より成り、牛はヴィシュヌの御身より生まれた。ゆえにこの二つの真理に基づき、人々はさまざまに牛の中の神々の臨在を説き明かすのである。」

Verse 113

श्वेता वा कपिला वापि क्षीरिणी पाण्डुनन्दन । सवत्सा च सुशीला च सितवस्त्रावगुण्ठिता

白であれ淡褐であれ、乳に満ちた牝牛を、パーンドゥの子よ—子牛を伴い、性は柔和で、白布に覆われたその牛を施しとして捧げよ。

Verse 114

कांस्यदोहनिका देया स्वर्णशृङ्गी सुभूषिता । हनूमन्तेश्वरस्याग्रे भक्त्या विप्राय दापयेत्

青銅の搾乳器を施し、牛には金の角と麗しい飾りを整えよ。ハヌーマンテーシュヴァラの御前で、信心をもってブラーフマナに授けさせるべきである。

Verse 115

नियमस्थेन सा देया स्वर्गमानन्त्यमिच्छता । असमर्थाय ये दद्युर्विष्णुलोके प्रयान्ति ते

戒律の修行に安住する者は、天界の無尽の果報を願ってその施しをなすべきである。力なき困窮者に与える者は、ヴィシュヌの世界へ至る。

Verse 116

असौ लोके च्युतो राजन्भूतले द्विजमन्दिरे । कुशलो जायते पुत्रो गुणविद्याधनर्द्धिमान्

王よ、そのような者がかの世界より降って地上に再生するとき、ブラーフマナの家に生まれる。徳と学と財と繁栄を備えた、有能な子となる。

Verse 117

सर्वपापहरं तीर्थं हनूमन्तेश्वरं नृप । शृण्वन्विमुच्यते पापाद्वर्णसंकरसंभवात्

王よ、ハヌーマンテーシュヴァラは一切の罪を除く聖なるティールタである。その功徳をただ聞くだけで、罪より解き放たれ、ヴァルナ・サンカラに由来する穢れさえも滅する。

Verse 118

दूरस्थश्चिन्तयन् पश्यन्मुच्यते नात्र संशयः

遠くにあっても、（その聖なる真実を）念じて観ずる者は解脱する――ここに疑いはない。