Adhyaya 13

Mantra 1

मयि॑ गृह्णा॒म्यग्रे॑ अ॒ग्निᳪ रा॒यस्पोषा॑य सुप्रजा॒स्त्वाय॑ सु॒वीर्या॑य । मामु॑ दे॒वता॑: सचन्ताम्

我は初めにアグニ（Agni）を我が内に取る。財の養いのため、善き子孫を得るため、すぐれた雄力を得るために。さらに、諸神が我に随い結びつかんことを。

Mantra 2

अ॒पां पृ॒ष्ठम॑सि॒ योनि॑र॒ग्नेः स॑मु॒द्रम॒भित॒: पिन्व॑मानम् । वर्ध॑मानो म॒हाँ२ आ च॒ पुष्क॑रे दि॒वो मात्र॑या वरि॒म्णा प्र॑थस्व

汝は水の背であり、アグニ（Agni）の胎（よに）であり、四方にふくらみ満ちる海である。大いに増し広がりつつ、蓮（プシュカラ）の中にもまた展開せよ――天の尺度により、空間の広がりによって。

Mantra 3

ब्रह्म॑ जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द्वि सी॑म॒तः सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः । स बु॒ध्न्या॒ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठाः स॒तश्च॒ योनि॒मस॑तश्च॒ वि व॑:

ブラフマン（Brahman）は太初において最初に生まれた。境界の彼方より、光輝あるヴェーナ（Vena）がそれを顕わした。その住処は深き基礎であり、彼は「有」（sat）と「非有」（asat）の胎（よに）を開示した。

Mantra 4

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

ヒラニヤガルバ（Hiraṇyagarbha）—金の胎—は太初に起こり、成立したものの唯一の主として生まれた。彼はこの大地と彼方の天を支えた。われらは供物（havis）をもって、いかなる神に祭祀を捧げるべきか。

Mantra 5

द्र॒प्सश्च॑स्कन्द पृथि॒वीमनु॒ द्यामि॒मं च॒ योनि॒मनु॒ यश्च॒ पूर्व॑: । स॒मा॒नं योनि॒मनु॑ स॒ञ्चर॑न्तं द्र॒प्सं जु॑हो॒म्यनु॑ स॒प्त होत्रा॑:

その滴（drapsa）は大地に沿って跳び、彼方の天に沿い、この胎（よに）に沿い、また古（いにしえ）なるものに沿って進んだ。同一の胎に沿って巡行するその滴を、われは七つの祭官の働きに従って供献する。

Mantra 6

नमो॑ऽस्तु स॒र्पेभ्यो॒ ये के च॑ पृथि॒वीमनु॑ । ये अ॒न्तरि॑क्षे॒ ये दि॒वि तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:

地に沿って行くいかなる蛇たちにも、蛇たちに敬礼あれ。中空にある者にも、天にある者にも——それらの蛇たちに敬礼あれ。

Mantra 7

या इष॑वो यातु॒धाना॑नां॒ ये वा॒ वन॒स्पतीँ॒१ रनु॑ । ये वा॑व॒टेषु॒ शेर॑ते॒ तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:

ヤートゥダーナ（Yātudhāna）らの放つ諸矢、また樹木に沿って従い行くもの、また穴窪に横たわるもの——それらの蛇たちに敬礼（namas）する。

Mantra 8

ये वा॒मी रो॑च॒ने दि॒वो ये वा॒ सूर्य॑स्य र॒श्मिषु॑ । येषा॑म॒प्सु सद॑स्कृ॒तं तेभ्य॑: स॒र्पेभ्यो॒ नम॑:

天の輝く界にあるもの、また太陽の光線の中にあるもの、また水の中に住処を設けられたもの——それらの蛇たちに敬礼（namas）する。

Mantra 9

कृ॒णु॒ष्व पाज॒: प्रसि॑तिं॒ न पृ॒थ्वीं या॒हि राजे॒वाम॑वाँ॒२ इभे॑न । तृ॒ष्वीमनु॒ प्रसि॑तिं द्रूणा॒नोऽस्ता॑सि॒ विध्य॑ र॒क्षस॒स्तपि॑ष्ठैः

汝の威力を奮い起こし、地を渡るがごとく進撃を推し進めよ。王のごとく、強く、象を伴う者のように進め。汝の渇望する突進に従い、疾走して——汝は射手なり。最も灼熱なる（矢）をもってラクシャス（Rakṣas）を貫け。

Mantra 10

तव॑ भ्र॒मास॑ आशु॒या प॑त॒न्त्यनु॑स्पृश धृष॒ता शोशु॑चानः । तपू॑ᳪष्यग्ने जु॒ह्वा॒ पत॒ङ्गानस॑न्दितो॒ वि सृ॑ज॒ विष्व॑गु॒ल्काः

汝の迅き旋回は飛び出で、勇ましく、燃えさかりつつ、触れて走り過ぎよ。アグニ（Agni）よ、汝の祭杓（juhvā）もて飛ぶものどもを灼け。束縛なく、四方へ汝の火の投げ火（火の火花）を放て。

Mantra 11

प्रति॒ स्पशो॒ वि सृ॑ज॒ तूर्णि॑तमो॒ भवा॑ पा॒युर्वि॒शो अ॒स्या अद॑ब्धः । यो नो॑ दू॒रे अ॒घश॑ᳪसो॒ यो अन्त्यग्ने॒ मा कि॑ष्टे॒ व्यथि॒रा द॑धर्षीत्

Drive thou back the spies; disperse them: be thou the swiftest; be the unbeguiled protector of this folk. Whoso maligneth us from far, or whoso is nigh, O Agni—let none that would unsettle us dare to assail thee.

Mantra 12

उद॑ग्ने तिष्ठ॒ प्रत्या त॑नुष्व॒ न्यमित्राँ॑२ ओषतात्तिग्महेते । यो नो॒ अरा॑तिᳪ समिधान च॒क्रे नी॒चा तं ध॑क्ष्यत॒सं न शुष्क॑म्

Rise up, O Agni; stretch thyself against them; smite down the foes, O thou of keen-edged weapon. Whoso, when thou art kindled, worketh us ill-will—him, brought low, shalt thou burn up, as one burneth dry fuel.

Mantra 13

ऊ॒र्ध्वो भ॑व॒ प्रति॑ वि॒ध्याध्य॒स्मदा॒विष्कृ॑णुष्व॒ दैव्या॑न्यग्ने । अव॑ स्थि॒रा त॑नुहि यातु॒जूनां॑ जा॒मिमजा॑मिं॒ प्र मृ॑णीहि॒ शत्रू॑न् । अ॒ग्नेष्ट्वा॒ तेज॑सा सादयामि

Be thou upright; smite back; above us make thou manifest the divine powers, O Agni. Cast down the steadfast bands of sorcerers; crush thou the foe, whether kinsman or stranger. O Agni, having worshipped, with thy splendour do I cause thee to be firmly seated.

Mantra 14

अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑: पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पाᳪ रेता॑ᳪसि जिन्वति । इन्द्र॑स्य॒ त्वौज॑सा सादयामि

アグニは天の頭、世界の高き稜の主、またこの大地の火である。彼は水の種子（レータス）を活気づける。インドラの威力をもって、汝を堅く座せしめる。

Mantra 15

भुवो॑ य॒ज्ञस्य॒ रज॑सश्च ने॒ता यत्रा॑ नि॒युद्भि॒: सच॑से शि॒वाभि॑: । दि॒वि मू॒र्धानं॑ दधिषे स्व॒र्षां जि॒ह्वाम॑ग्ने चकृषे हव्य॒वाह॑म्

汝は祭の導き手、また大地と中空（ラジャス）の導き手であり、そこにおいて吉祥なる輓きの隊（ニユト）とともに進む。天において汝はその頭を据え、スヴァル（天光・スヴァハ）に届く舌を造り、アグニよ、供物を運ぶ者（ハヴィヤヴァーハ）として汝を成した。

Mantra 16

ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणाऽऽस्तृ॑ता वि॒श्वक॑र्मणा । मा त्वा॑ समु॒द्र उद्व॑धी॒न्मा सु॑प॒र्णोऽव्य॑थमाना पृथि॒वीं दृ॑ᳪह

汝は堅固なるもの、ヴィシュヴァカルマンによってよく敷かれた支えである。海よ、汝を持ち上げるな。善き翼あるものよ、苦しみなくして汝を緩めるな。汝は大地を堅固ならしめよ。

Mantra 17

प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयत्व॒पां पृ॒ष्ठे स॑मु॒द्रस्येम॑न् । व्यच॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्वतीं॒ प्रथ॑स्व पृथि॒व्य॒सि

プラジャーパティ（生主）が汝をここに据えよ、諸水の背に、この大海の上に。広く拡がるもの、広くひろがるものよ——拡がれ。汝は大地である。

Mantra 18

भूर॑सि॒ भूमि॑र॒स्यदि॑तिरसि वि॒श्वधा॑या॒ विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य ध॒र्त्री । पृ॒थि॒वीं य॑च्छ पृथि॒वीं दृ॑ᳪह पृथि॒वीं मा हि॑ᳪसीः

汝は「Bhūr」である。汝は大地である。汝はアディティ（Aditi）、あまねく支え、万有の世界を担う保持者である。大地を支えよ。大地を堅固にせよ。大地を傷つけるな。

Mantra 19

विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नायो॑दा॒नाय॑ प्रति॒ष्ठायै॑ च॒रित्रा॑य । अ॒ग्निष्ट्वा॒ऽभि पा॑तु म॒ह्या स्व॒स्त्या छ॒र्दिषा॒ शन्त॑मेन॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

一切のために——吸気（prāṇa）と呼気（apāna）のために、遍満する気（vyāna）と上昇する気（udāna）のために、安立（pratiṣṭhā）のために、正しい歩み（caritra）のために——アグニ（Agni）が大いなる安寧と、最も慈しき庇護とをもって、四方より汝を守護せよ。その神格により、アンギラス（Aṅgiras）のごとく、堅く坐せ。

Mantra 20

काण्डा॑त्काण्डात्प्र॒रोह॑न्ती॒ परु॑षः परुष॒स्परि॑ । ए॒वा नो॑ दूर्वे॒ प्र त॑नु स॒हस्रे॑ण श॒तेन॑ च

茎から茎へと萌え出で、節から節へと広がり、節々に連なってゆく。かくのごとく、ドゥールヴァー（Dūrvā）よ、われらのために伸び広がれ、千をもって、また百をもって。

Mantra 21

या श॒तेन॑ प्रत॒नोषि॑ स॒हस्रे॑ण वि॒रोह॑सि । तस्या॑स्ते देवीष्टके वि॒धेम॑ ह॒विषा॑ व॒यम्

汝は百をもって広がり、千をもって上へと萌え出づ。かの（祭壇の）質より成る女神なる煉瓦（iṣṭakā）よ、汝にわれらは供物（havis）をもって、しかるべき儀則を奉修せん。

Mantra 22

यास्ते॑ अग्ने॒ सूर्ये॒ रुचो॒ दिव॑मात॒न्वन्ति॑ र॒श्मिभि॑: । ताभि॑र्नो अ॒द्य सर्वा॑भी रु॒चे जना॑य नस्कृधि

汝が光輝よ、アグニよ、太陽のうちにあり、その光線によって天をひろげるもの——それらすべての光輝によって、今日もまた我らを光明のために整えよ。光輝を生み、かち得る者となさしめよ。

Mantra 23

या वो॑ दे॒वाः सूर्ये॒ रुचो॒ गोष्वश्वे॑षु॒ या रुच॑: । इन्द्रा॑ग्नी॒ ताभि॒: सर्वा॑भी॒ रुचं॑ नो धत्त बृहस्पते

神々よ、太陽のうちにある汝らの光輝、牛と馬のうちにある光輝——インドラとアグニよ、それらすべての光輝をもって我らに光輝を授けよ、ブリハスパティよ。

Mantra 24

वि॒राड्ज्योति॑रधारयत्स्व॒राड्ज्योति॑रधारयत् । प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयतु पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्या ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । अ॒ग्निष्टेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

遍く支配する光が（汝を）支えた。自ら支配する光が（汝を）支えた。プラジャーパティよ、汝を大地の背に、光を具えた者として坐らしめよ。普遍なるプラーナ（Prāṇa）、アパーナ（Apāna）、ヴィヤーナ（Vyāna）に、普遍の光を与えよ。アグニは汝の主宰である。その神格とともに、アンギラスのごとく、堅固に坐せ。

Mantra 25

मधु॑श्च॒ माध॑वश्च॒ वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒ग्नेर॑न्तः श्ले॒षो॒ऽसि॒ कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धय॒: कल्प॑न्ताम॒ग्नय॒: पृथ॒ङ्नम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः । ये अ॒ग्नय॒: सम॑नसोऽन्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी इ॒मे | वास॑न्तिकावृ॒तू अ॑भि॒कल्प॑माना॒ इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॑भि॒संवि॑शन्तु॒ तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वे सी॑दतम्

マドゥ（Madhu）とマーダヴァ（Mādhava）――春の二季よ。汝はアグニ（Agni）の内なる節である。天と地は正しく組み合わさり、諸水も、諸草木・薬草も、諸火も、しかるべく整えられよ――最年長の者、同一の誓戒を持つ者たちへ、別して敬礼を捧げる。心を一つにする諸火は、この天と地の間にある。春の二季が調えられるとき、神々はインドラ（Indra）に赴くがごとく、ここに悉く入り集え。この神格（devatā）によって、アンギラス（Aṅgiras）のごとく、堅固なる座に坐せ。

Mantra 26

अषा॑ढाऽसि॒ सह॑माना॒ सह॒स्वारा॑ती॒ः सह॑स्व पृतनाय॒तः । स॒हस्र॑वीर्याऽसि॒ सा मा॑ जिन्व

汝は不落にして、よく耐え、よく勝つ者なり。敵対の群れを征し、戦場の襲撃者を征せよ。汝は千の威力を具す。われを鼓舞し、力づけよ。

Mantra 27

मधु॒ वाता॑ ऋताय॒ते मधु॑ क्षरन्ति॒ सिन्ध॑वः । माध्वी॑र्नः स॒न्त्वोष॑धीः

ṛta（正序・真理）に歩む者に、風は甘美に吹け。河川は甘く流れよ。われらの薬草・草木は蜜のごとくあれ。

Mantra 28

मधु॒ नक्त॑मु॒तोषसो॒ मधु॑म॒त्पार्थि॑व॒ᳪ रज॑: । मधु॒ द्यौर॑स्तु नः पि॒ता

夜もまた諸々の暁も甘美であれ。地上の領域は蜜に満ちよ。天は、われらの父として、われらに甘美であれ。

Mantra 29

मधु॑मान्नो॒ वन॒स्पति॒र्मधु॑माँ२ अस्तु॒ सूर्य॑: । माध्वी॒र्गावो॑ भवन्तु नः

われらにとりて森の主は蜜に満ちたるものとなれ。太陽もまた蜜に満ちたるものとなれ。われらの牛らも蜜に満ちたるものとなれ。

Mantra 30

अ॒पां गम्भ॑न्त्सीद॒ मा त्वा॒ सूर्यो॒ऽभि ता॑प्सी॒न्माऽग्निर्वै॑श्वान॒रः । अच्छि॑न्नपत्राः प्र॒जा अ॑नु॒वीक्ष॒स्वानु॑ त्वा दि॒व्या वृष्टि॑: सचताम्

汝は水の深みに鎮まり住め。太陽よ、汝を灼くなかれ。アグニ・ヴァイシュヴァーナラもまた汝を灼くなかれ。葉を断たれぬ者よ、生きとし生けるものを見守れ。天なる雨が汝に伴わんことを。

Mantra 31

त्रीन्त्स॑मु॒द्रान्त्सम॑सृपत् स्व॒र्गान॒पां पति॑र्वृष॒भ इष्ट॑कानाम् । पुरी॑षं॒ वसा॑नः सुकृ॒तस्य॑ लो॒के तत्र॑ गच्छ॒ यत्र॒ पूर्वे॒ परे॑ताः

彼は三つの海をひとつに流れ合わせ、天の界へと進みゆく――水の主、祭壇煉瓦の雄牛。充填の土（purīṣa）をまとい、善行者の世において、汝はそこへ行け、先に逝きし者たちの赴いたところへ。

Mantra 32

म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं य॒ज्ञं मि॑मिक्षताम् । पि॒पृ॒तां नो॒ भरी॑मभिः

偉大なる天と地とがともに、この祭祀をわれらのために繁栄させよ。われらを支える糧・支柱によって満たしたまえ。

Mantra 33

विष्णो॒: कर्मा॑णि पश्यत॒ यतो॑ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे । इन्द्र॑स्य॒ युज्य॒: सखा॑

ヴィシュヌ（Viṣṇu）の御業を見よ。そこより彼は聖なる誓戒（vrata）を見守り給う――インドラ（Indra）にふさわしき友、業のために轡を並べて結ばれし者。

Mantra 34

ध्रु॒वाऽसि॑ ध॒रुणे॒तो ज॑ज्ञे प्रथ॒ममे॒भ्यो योनि॑भ्यो॒ अधि॑ जा॒तवे॑दा: । स गा॑य॒त्र्या त्रि॒ष्टुभा॑ऽनु॒ष्टुभा॑ च दे॒वेभ्यो॑ ह॒व्यं व॑हतु प्रजा॒नन्

汝は堅固なり。支えとしてここよりジャータヴェーダス（Jātavedas）は生まれ、上より、これらの胎（よに）のうち最初に生じたり。彼は知りつつ、ガーヤトリー（Gāyatrī）・トリシュトゥブ（Triṣṭubh）・アヌシュトゥブ（Anuṣṭubh）の韻律とともに、供物（havis）を神々へ運びたまえ。

Mantra 35

इ॒षे रा॒ये र॑मस्व॒ सह॑से द्यु॒म्न ऊ॒र्जे अप॑त्याय । स॒म्राड॑सि स्व॒राड॑सि सारस्व॒तौ त्वोत्सौ॒ प्राव॑ताम्

養いのため、富のため、汝は喜び憩え。力のため、光輝のため、活力のため、子孫のために。汝はサムラージ（samrāj）にして、汝はスヴァラージ（svarāj）なり。サラスヴァティー（Sarasvatī）の二つの泉よ、汝を守り、栄えしめたまえ。

Mantra 36

अग्ने॑ यु॒क्ष्वा हि ये तवाश्वा॑सो देव सा॒धव॑: । अरं॒ वह॑न्ति म॒न्यवे॑

アグニよ、轡をかけよ。汝のその馬たちは、神よ、善くふさわしく、衝き動かす烈志（Manyu）を正しく運び進める。

Mantra 37

यु॒क्ष्वा हि दे॑व॒हूत॑माँ२ अश्वाँ॑२ अग्ने र॒थीरि॑व । नि होता॑ पू॒र्व्यः स॑दः

アグニよ、神々に最も招かれる者よ、まことに汝の馬を、御者のごとく轡をかけよ。原初のホートリ（Hotṛ）よ、サダス（Sadas）の座に坐せ。

Mantra 38

स॒म्यक् स्र॑वन्ति स॒रितो॒ न धेना॑ अ॒न्तर्हृ॒दा मन॑सा पू॒यमा॑नाः । घृ॒तस्य॒ धारा॑ अ॒भि चा॑कशीमि हिर॒ण्ययो॑ वेत॒सो मध्ये॑ अ॒ग्नेः

それらは正しく流れる、河のごとく、乳牛のごとく。内なる心をもって、意（manas）により浄められつつ。われは酥油（ghṛta）の流れを確と観ず――黄金の――葦（vetasa）の中に、アグニの中に。

Mantra 39

ऋ॒चे त्वा॑ रु॒चे त्वा॑ भा॒से त्वा॒ ज्योति॑षे त्वा । अभू॑दि॒दं विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य॒ वाजि॑नम॒ग्नेर्वै॑श्वान॒रस्य॑ च

リグ（Ṛc）のために汝を取る。輝きのために汝を取る。光彩のために汝を取る。光明のために汝を取る。これは全世界の存在の精力ある力となった——またアグニ・ヴァイシュヴァーナラ（Agni Vaiśvānara）のそれでもある。

Mantra 40

अ॒ग्निर्ज्योति॑षा॒ ज्योति॑ष्मान् रु॒क्मो वर्च॑सा॒ वर्च॑स्वान् । स॒ह॒स्र॒दा अ॑सि स॒हस्रा॑य त्वा

アグニは光によって光り輝き、黄金は光沢によって光沢ある。汝は千を与える者である。千（倍の増益）のために、汝を取る（汝を立てる）。

Mantra 41

आ॒दि॒त्यं गर्भं॒ पय॑सा॒ सम॑ङ्धि स॒हस्र॑स्य प्रति॒मां वि॒श्वरू॑पम् । परि॑ वृङ्धि॒ हर॑सा॒ माऽभि म॑ᳪस्थाः श॒तायु॑षं कृणुहि ची॒यमा॑नः

乳をもってアーディティヤ（Āditya）の胎を塗り清めよ。千の象徴、万相を具えるものを。燃え輝く熱力をもってこれを囲み護れ。われを圧するな。汝が築き上げられつつあるとき、これを百年の寿命あるものとなせ。

Mantra 42

वात॑स्य जू॒तिं वरु॑णस्य॒ नाभि॒मश्वं॑ जज्ञा॒नᳪ स॑रि॒रस्य॒ मध्ये॑ । शिशुं॑ न॒दीना॒ᳪ ह॒रि॒मद्रि॑बुध्न॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन्

風の疾き衝き、ヴァルナの臍——その身のただ中に生まれたる馬。川々の幼子のごとく、黄褐にして岩を底とするものよ。アグニよ、至高の天において、これを傷つけるな。

Mantra 43

अज॑स्र॒मिन्दु॑मरु॒षं भु॑र॒ण्युम॒ग्निमी॑डे पू॒र्वचि॑त्तिं॒ नमो॑भिः । स पर्व॑भिरृतु॒शः कल्प॑मानो॒ गां मा हि॑ᳪसी॒रदि॑तिं वि॒राज॑म्

絶えずして、輝き、赤く、迅く進む——古き思念をもつアグニを、我は礼拝もて讃える。彼が節ごとに、季ごとに、整え組まれゆくとき、牝牛を——アディティ、広く統べる者を——傷つけるな。

Mantra 44

वरू॑त्रीं॒ त्वष्टु॒र्वरु॑णस्य॒ नाभि॒मविं॑ जज्ञा॒नाᳪ रज॑स॒: पर॑स्मात् । म॒हीᳪ सा॑ह॒स्रीमसु॑रस्य मा॒यामग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन्

トヴァシュトリの護りの姿、ヴァルナの臍——彼方の界より生まれ出たる雌羊。アスラの大いなる千重の力よ。アグニよ、至高の天において、これを傷つけるな。

Mantra 45

यो अ॒ग्निर॒ग्नेरध्यजा॑यत॒ शोका॑त्पृथि॒व्या उ॒त वा॑ दि॒वस्परि॑ । येन॑ प्र॒जा वि॒श्वक॑र्मा ज॒जान॒ तम॑ग्ने॒ हेड॒: परि॑ ते वृणक्तु

そのアグニ（Agni）は、アグニより生まれ、灼熱の炎より、あるいは大地より、または天の周辺より生じた。彼によってヴィシュヴァカルマン（Viśvakarman）は生類を生み出した。願わくはそれが、アグニよ、汝より害する怒りを遠ざけよ。

Mantra 46

चि॒त्रं दे॒वाना॒मुद॑गा॒दनी॑कं॒ चक्षु॑र्मि॒त्रस्य॒ वरु॑णस्या॒ग्नेः । आऽप्रा॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्ष॒ᳪ सूर्य॑ आ॒त्मा जग॑तस्त॒स्थुष॑श्च

神々の輝ける御顔は高く昇り出でた――ミトラ、ヴァルナ、アグニの眼である。彼は天と地と中空とを満たした。太陽は、動くものと立つもの一切のアートマン（自己）である。

Mantra 47

इ॒मं मा हि॑ᳪसीर्द्वि॒पादं॑ प॒शुᳪ स॑हस्रा॒क्षो मेधा॑य ची॒यमा॑नः । म॒युं प॒शुं मेध॑मग्ने जुषस्व॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । म॒युं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

千眼なる者よ、聖なる力のために汝が築かれつつあるとき、この二足の供犠獣を傷つけるな。アグニよ、供犠にふさわしきマユ（mayu）の獣を嘉納せよ。これをもって汝を築くわれらは、身のうちに汝を坐せしめる。マユが汝の害ある熱を担い去らんことを。われらが憎む者に、汝の害ある熱が及ばんことを。

Mantra 48

इ॒मं मा हि॑ᳪसी॒रेक॑शफं प॒शुं क॑निक्र॒दं वा॒जिनं॒ वाजि॑नेषु । गौ॒रमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । गौ॒रं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

聖なる力のために汝が築かれつつあるとき、この一蹄の供犠獣、いななき走る駿馬、強き者らのうちに勝利するものを傷つけるな。われは森の野牛ガウラ（gaura）を汝に割り当てる。これをもって汝を築くわれらは、身のうちに汝を坐せしめる。ガウラが汝の害ある熱を担い去らんことを。われらが憎む者に、汝の害ある熱が及ばんことを。

Mantra 49

इ॒मᳪ सा॑ह॒स्रᳪ श॒तधा॑र॒मुत्सं॑ व्य॒च्यमा॑नᳪ सरि॒रस्य॒ मध्ये॑ । घृ॒तं दुहा॑ना॒मदि॑तिं॒ जना॒याग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् । ग॒व॒यमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । ग॒व॒यं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

汝、この千重にして百の流れをもつ泉、身の中ほどにひろがりゆくものを傷つけるな。人々のためのアディティ（Aditi）、酥油を搾り出す者よ。アグニ（Agni）よ、至高の天において傷つけるな。森のガヴァヤ（gavaya、野牛）を汝に割り当てる。これをもって汝を築きつつ、我らの身のうちに坐せ。ガヴァヤが汝の熱害（śuk）を運び去れ、また我らの憎む者の熱害をも運び去れ。

Mantra 50

इ॒ममू॑र्णा॒युं वरु॑णस्य॒ नाभिं॒ त्वचं॑ पशू॒नां द्वि॒पदां॒ चतु॑ष्पदाम् । त्वष्टु॑: प्र॒जानां॑ प्रथ॒मं ज॒नित्र॒मग्ने॒ मा हि॑ᳪसीः पर॒मे व्यो॑मन् । उष्ट्र॑मार॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒वो नि षी॑द । उष्ट्रं॑ ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

汝、この毛あるもの—ヴァルナ（Varuṇa）の臍、獣の皮、二足と四足の皮—トヴァシュトリ（Tvaṣṭṛ）の、諸生類の最初の生み手を傷つけるな。アグニ（Agni）よ、至高の天において傷つけるな。野のウシュトラ（uṣṭra、野生の駱駝）を汝に割り当てる。これをもって汝を築きつつ、我らの身のうちに坐せ。駱駝が汝の熱害（śuk）を運び去れ、また我らの憎む者の熱害をも運び去れ。

Mantra 51

अ॒जो ह्य॒ग्नेरज॑निष्ट॒ शोका॒त्सो अ॑पश्यज्जनि॒तार॒मग्रे॑ । तेन॑ दे॒वा दे॒वता॒मग्र॑मायँ॒स्तेन॒ रोह॑माय॒न्नुप॒ मेध्या॑सः । श॒र॒भमा॑र॒ण्यमनु॑ ते दिशामि॒ तेन॑ चिन्वा॒नस्त॒न्वो नि षी॑द । श॒र॒भं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒ यं द्वि॒ष्मस्तं ते॒ शुगृ॑च्छतु

まことに彼は「未生（あじょう）」、アグニ（Agni）の灼ける憂いより生じ、初めに生みの主を見た。これによって神々は最上の神性へと進み、これによって聖別された者らは上昇へと近づいた。われ汝の後に、林野のシャラバ（Śarabha）を配し与える。これによって、汝は身（たんぬ）を築きつつ坐し安んぜよ。シャラバの鋭き害は、われらが憎む者に至れ。シャラバの鋭き害は、われらが憎む者に至れ。

Mantra 52

त्वं य॑विष्ठ दा॒शुषो॒ नॄँ: पा॑हि शृणु॒धी गिर॑: । रक्षा॑ तो॒कमु॒त त्मना॑

汝、最も若きアグニ（Agni）よ、供犠する者の人々を護れ。われらの言葉を聴け。子らを護れ、まことに汝自身をもって。

Mantra 53

अ॒पां त्वेम॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वोद्म॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वा॒ भस्म॑न्त्सादयाम्य॒पां त्वा॒ ज्योति॑षि सादयाम्य॒पां त्वाऽय॑ने सादयाम्यर्ण॒वे त्वा॒ सद॑ने सादयामि समु॒द्रे त्वा॒ सद॑ने सादयामि सरि॒रे त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पां त्वा॒ क्षये॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ सधि॑षि सादयाम्य॒पां त्वा॒ सद॑ने सादयाम्य॒पां त्वा॑ स॒धस्थे॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ योनौ॑ सादयाम्य॒पां त्वा॒ पुरी॑षे सादयाम्य॒पां त्वा॒ पाथ॑सि सादयामि गाय॒त्रेण॑ त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ त्रै॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ जाग॑तेन त्वा॒ छन्द॑सा सादया॒म्यानु॑ष्टुभेन त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि॒ पाङ्क्ते॑न त्वा॒ छन्द॑सा सादयामि

われ汝を水のうちに坐せしめる。われ汝を水のうねりのうちに坐せしめる。われ汝を水の灰のうちに坐せしめる。われ汝を水の光のうちに坐せしめる。われ汝を水の流れの道に坐せしめる。われ汝を洪水のうち、座に坐せしめる。われ汝を大海のうち、座に坐せしめる。われ汝を水域のうち、座に坐せしめる。われ汝を水の住処に坐せしめる。われ汝を水の依り所に坐せしめる。われ汝を水の座に坐せしめる。われ汝を水の基（さだすて）に坐せしめる。われ汝を水の胎（よのう）に坐せしめる。われ汝を水の泥（ぷりーしゃ）に坐せしめる。われ汝を水の道（ぱーたす）に坐せしめる。ガーヤトリー（Gāyatrī）の韻律をもって汝を坐せしめる。トリシュトゥブ（Triṣṭubh）の韻律をもって汝を坐せしめる。ジャガティー（Jagatī）の韻律をもって汝を坐せしめる。アヌシュトゥブ（Anuṣṭubh）の韻律をもって汝を坐せしめる。パーンクティ（Pāṅkti）の韻律をもって汝を坐せしめる。

Mantra 54

अ॒यं पु॒रो भुव॒स्तस्य॑ प्रा॒णो भौ॑वाय॒नो व॑स॒न्तः प्रा॑णाय॒नो गा॑य॒त्री वा॑स॒न्ती गा॑य॒त्र्यै गा॑य॒त्रं गा॑य॒त्रादु॑पा॒ᳪशुरु॑पा॒ᳪशोस्त्रि॒वृत् त्रि॒वृतो॑ रथन्त॒रं वसि॑ष्ठ॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॑ प्रा॒णं गृ॑ह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

これは前方、「Bhuvas」である。そのプラーナ（息・生命気）は「Bhauvāyana」である。春はプラーナの行道である。「Gāyatrī」はまさに春である。「Gāyatrī」のために「Gāyatra」がある。「Gāyatra」より「Upāṃśu」が生じ、「Upāṃśu」より「Trivṛt」が生じ、「Trivṛt」より「Rathantara」が生ずる。聖仙（ṛṣi）は「Vasiṣṭha」。プラジャーパティにより把持された汝をもって、われは諸生類のためにプラーナを取る。

Mantra 55

अ॒यं द॑क्षि॒णा वि॒श्वक॑र्मा॒ तस्य॒ मनो॑ वैश्वकर्म॒णं ग्री॒ष्मो मा॑न॒सस्त्रिष्टुब्ग्रै॒ष्मी॑ त्रि॒ष्टुभ॑: स्वा॒रᳪ स्वा॒राद॑न्तर्या॒मो॒ऽन्तर्या॒मात्प॑ञ्चद॒शः प॑ञ्चद॒शाद् बृ॒हद् भ॒रद्वा॑ज॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ मनो॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

これは右方、「Viśvakarman」である。そのマナス（心意）は「Viśvakarman」のものである。夏はマナスに属する。「Triṣṭubh」は夏である。「Triṣṭubh」より「Svāra」が生じ、「Svāra」より「Antaryāma」が生じ、「Antaryāma」より「Pañcadaśa」が生じ、「Pañcadaśa」より「Bṛhat」が生ずる。聖仙（ṛṣi）は「Bharadvāja」。プラジャーパティにより把持された汝をもって、われは諸生類のためにマナスを取る。

Mantra 56

अ॒यं प॒श्चाद्वि॒श्वव्य॑चा॒तस्य॒ चक्षु॑र्वैश्वव्यच॒सं व॒र्षाश्चाक्षु॑ष्यो जग॑ती वा॒र्षी जग॑त्या॒ ऋक्स॑म॒मृक्स॑माच्छु॒क्रः शु॒क्रात्स॑प्तद॒शः स॑प्तद॒शाद्वै॑रू॒पं ज॒मद॑ग्नि॒रृषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ चक्षु॑र्गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

これは後方（西方）、「Viśvavyacā（遍満する者）」である。その眼は「Viśvavyacā」の眼である。雨季は眼に属する。「Jagatī」は雨季の韻律（メートル）である。「Jagatī」より「Ṛk」と「Sāman」の和合が生じ、その和合より「Śukra（輝けるもの）」が生じ、「Śukra」より「Saptadaśa（十七）」が生じ、「Saptadaśa」より「Vairūpa」が生ずる。聖仙（ṛṣi）は「Jamadagni」。プラジャーパティにより把持された汝をもって、われは諸生類のために眼を取る。

Mantra 57

इ॒दमु॑त्त॒रात् स्व॒स्तस्य॒ श्रोत्र॑ᳪ सौ॒वᳪ श॒रच्छ्रौ॒त्र्य॒नु॒ष्टुप् शा॑र॒द्य॒नु॒ष्टुभ॑ ऐ॒डमै॒डान्म॒न्थी म॒न्थिन॑ एकवि॒ᳪश ए॑कविᳪशाद्वै॑रा॒जं वि॒श्वामि॑त्र॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ श्रोत्रं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्य॑:

これは北方より来たる天である。その「耳」は天の耳である。秋は耳に属し、秋の韻律はアヌシュトゥブ（Anuṣṭubh）である。アヌシュトゥブよりアイダ（Aiḍa）が生じ、アイダよりマンティン（Manthin）、マンティンより二十一（Ekaviṃśa）、二十一よりヴァイラージャ（Vairāja）が生ずる。ヴィシュヴァーミトラ（Viśvāmitra）は聖見者（ṛṣi）である。プラジャーパティ（Prajāpati）により把持された汝とともに、我は諸プラジャ（praja）のためにこの耳を取る。

Mantra 58

इ॒यमु॒परि॑ म॒तिस्तस्यै॒ वाङ्मा॒त्या हे॑म॒न्तो वा॒च्यः प॒ङ्क्तिर्है॑म॒न्ती प॒ङ्क्त्यै नि॒धन॑वन्नि॒धन॑वत आग्रय॒ण आ॑ग्रय॒णात् त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशौ त्रि॑णवत्रयस्त्रि॒ᳪशाभ्या॑ᳪ शाक्वररैव॒ते वि॒श्वक॑र्म॒ ऋषि॑: प्र॒जाप॑तिगृहीतया॒ त्वया॒ वाचं॑ गृह्णामि प्र॒जाभ्यो॑ लो॒कं ता इन्द्र॑म्

これは上なる「思」である。その「言葉」は量られた発語である。冬は言葉に属し、冬の韻律はパンクティ（Paṅkti）である。パンクティにはニダナ（nidhana）を具する詠唱があり、ニダナを具するものよりアーグラヤナ（Āgrayaṇa）が生ずる。アーグラヤナより三十九と三十三が生じ、三十九と三十三よりシャークヴァラ—ライヴァタ（Śākvara–Raivata）が生ずる。ヴィシュヴァカルマン（Viśvakarman）は聖見者（ṛṣi）である。プラジャーパティ（Prajāpati）により把持された汝とともに、我は諸プラジャ（prajā）のためにこの言葉を取り、（また）諸世界を（取り）、それらをインドラ（Indra）へ（帰せしめる）。