Durgama’s Seizure of the Vedas and the Gods’ Refuge in Yogamāyā (दुर्गमकृतवेदनाशः—योगमायाशरणगमनम्)

Verse 1

मुनय ऊचुः । श्रोतुकामा वयं सर्वे दुर्गाचरितमन्वहम् । अपरं च महाप्राज्ञ तत्त्वं वर्णय नोऽद्भुतम्

聖仙たちは言った。「われらは皆、ドゥルガーの御業の聖なる物語を余すところなく聴きたい。さらに、ああ大賢者よ、驚異の真理（タットヴァ）をも説き明かしたまえ。」

Verse 2

शृण्वतान्त्वन्मुखाम्भोजात्कथा नाना सुधोपमाः । न तृप्यति मनोऽस्माकं सूत सर्वार्थवित्तम

あなたの口蓮華より流れ出る、甘露にも似たさまざまな聖なる物語を聴いても、われらの心は満ち足りません、スータよ――あらゆる意味の精髄を知るお方よ。

Verse 3

सूत उवाच । दुर्गमः प्रथितो नाम्ना रुरुपुत्रो महाबलः । ब्रह्मणो वरदानेन चतस्रोऽलभत श्रुतीः

スータは語った。「ルルの子として世に名高い、ドゥルガマという大いなる力を持つ者がいた。ブラフマーの授けた恩寵により、彼は四つのヴェーダを得たのである。」

Verse 4

देवाजेयबलं चापि संप्राप्य जगतीतले । करोति स्म बहूत्पातान्दिवि देवाश्चकम्पिरे

神々（デーヴァ）すら征し得ぬ力を得て、彼は地上に現れ、多くの凶兆を引き起こし始めた。天界においてさえ、神々は震えおののいた。

Verse 5

सर्वा नष्टेषु वेदेषु क्रिया नष्टा बभूव ह । ब्राह्मणाश्च दुराचारा बभूबुस्ससुरास्तदा

すべてのヴェーダが失われると、聖なる儀礼もまた滅び去った。その時、ブラーフマナたちさえ悪しき行いに堕し、性向はアスラのごとくなった。

Verse 6

न दानं न तपोऽत्युग्रं न यागो हवनं न हि । अनावृष्टिस्ततो जाता पृथिव्यां शतवार्षिकी

布施もなく、苛烈な苦行もなく、祭祀も火への供物もなかった。ゆえに大地には百年に及ぶ旱魃が起こった。

Verse 7

हाहाकारो महानासीत्त्रिषु लोकेषु दुःखिताः । अभवंश्च जनास्सर्वे क्षुत्तृड्भ्यां पीडिता भृशम्

三界に大いなる悲鳴が起こり、あらゆる衆生は憂いに沈んだ。人々は皆、飢えと渇きに激しく責められて衰え果てた。

Verse 8

सरितः सागराश्चैव वापीकूपसरांसि च । निर्जला अभवन्सर्वे संशुष्का वृक्षवीरुधः

河川と大海、また池・井戸・湖のすべてが水を失い、樹木と蔓草はことごとく枯れ尽くした。

Verse 9

ततो दृष्ट्वा मदाद्दुःखं प्रजानां दीनचेतसाम् । त्रिदशाश्शरणं याता योगमायां महेश्वरीम्

その後、驕りと放縦の酔いによって心沈む民の苦しみを見て、神々は大女神マヘーシュヴァリーたるヨーガマーायाに帰依し、庇護を求めた。

Verse 10

देवा ऊचुः । रक्षरक्ष महामाये स्वकीयास्सकलाः प्रजाः । कोपं संहर नूनन्त्वं लोका नंक्ष्यंति वान्यथा

神々は言った。「お護りください、お護りください、ああマハーマーヤーよ。御身のすべての衆生をお守りください。どうか御怒りをお収めください。さもなくば諸世界は滅びましょう。」

Verse 11

कथा शुंभोहतो दैत्यो निशुंभश्च महाबलः । धूम्राक्षश्चण्डमुण्डौ च रक्तबीजो महाबलः

この物語は、魔族シュンバ（Śumbha）が討たれ、また大力のニシュンバ（Niśumbha）も滅ぼされたことを語る。さらにドゥームラークシャ（Dhūmrākṣa）、チャンダとムンダ（Caṇḍa・Muṇḍa）、そして無比の力をもつラクタビージャ（Raktabīja）についても。

Verse 12

स मधुः कैटभो दैत्यो महिषासुर एव च । तथैवामुं कृपासिन्धो दीनबन्धो जहि द्रुतम्

彼はマドゥとカイタバ（Madhu・Kaiṭabha）なる魔族であり、またマヒシャースラ（Mahiṣāsura）でもある。同じくこの者をも、慈悲の大海よ、苦しむ者の友よ、速やかに滅ぼしたまえ。

Verse 13

अपराधो भवत्येव बालकानां पदे पदे । सहते को जनो लोके केवलं मातरं विना

子らは一歩ごとに、過ちを犯すもの。世の中でそれを真に耐え忍べるのは—ただ母のみではないか。

Verse 14

यदायदाभवद्दुःख देवानां ब्रह्मणान्तथा । तदातदावतीर्याशु कुरुषे सुखिनो जनान्

神々と諸ブラフマーに苦しみが起こるたび、そのまさに時に、あなたは速やかに顕現して降り、衆生を安楽にして幸せへと導かれた。

Verse 15

इति विक्लवितन्तेषां समाकर्ण्य कृपामयी । अनन्ताक्षमयं रूपन्दर्शयामास साम्प्रतम्

彼らのうろたえ嘆く言葉を聞くや、慈悲そのものなる御方は、ただちに無量の眼を満たした御姿を現された。

Verse 16

धनुर्बाणौ तथा पद्म नानामूलफलानि च । चतुर्भिर्दधती हस्तैः प्रसन्नमुखपङ्कजा

四つの御手に弓と矢、蓮華、そしてさまざまな根と果を携え、蓮華のごとき御顔は安らかに、慈びの歓喜に輝いていた。

Verse 17

ततो दृष्ट्वा प्रजास्तप्ताः करुणापूरितेक्षणा । रुरोद नव घस्राणि नव रात्रीस्समाकुला

やがて苦しみに灼かれる民を見て、慈悲に満ちた眼差しのまま、彼女は胸乱れて、九日九夜、泣き続けた。

Verse 18

मोचयामास दृष्टिभ्यो वारिधाराः सहस्रशः । ताभिः प्रतर्प्पिता लोका औषध्यः सकला अपि

その御眼差しより、幾千もの水の流れが放たれた。その水によって諸世界は潤い養われ、あらゆる薬草と草木もまた息を吹き返した。

Verse 19

अगाधतोयास्सरितो बभूवुः सागरा अपि । रुरुहुर्धरणीपृष्ठे शाकमूलफलानि च

川々は豊かな水により深くなり、海さえも満ちあふれた。大地の面には、野菜や根、そして果実が芽吹き、盛んに生い茂った。

Verse 20

विततार करस्थानि सुमनोभ्यः फलानि च । गोभ्यस्तृणानि रम्याणि तथान्येभ्यो यथार्हतः

女神は手に携えたものから、心高き者たちに果実を分け与え、牛には喜ばしい青草を授け、他の者にもまた、それぞれにふさわしく施した。

Verse 21

सन्तुष्टा अभवन्सर्वे सदैव द्विजमानुषाः । ततो जगाद सा देवी किमन्यत्करवाणि वः

婆羅門たちをはじめ人々は皆、すっかり満ち足りて常に安らいだ。そこで女神は言われた。「あなたがたのために、なお何をして差し上げようか。」

Verse 22

समेत्योचुस्तदा देवा भवत्या तोषिता जनाः । वेदान्देहि कृपां कृत्वा दुर्गमेण समाहृताम्

そのとき神々は集い、こう申し上げた。「おお女神よ、私たちはあなたによって満ち足りました。どうか慈悲をもって、ドゥルガマが集め奪い去ったヴェーダをお授けください。」

Verse 23

तथास्त्विति प्रभाष्याह यातयात निजालयम् । वितरिष्यामि वो वेदानचिरेणैव कालतः

「然り、そうあれ」と告げて言われた。「行け、行け、今はそれぞれ自らの住まいへ帰りなさい。ほどなくして、あなたがたにヴェーダを授けよう。」

Verse 24

ततः प्रमुदिता देवास्स्वं स्वं धाम समाययुः । सुप्रणम्य जगद्योनिं फुल्लेन्दीवरलोचनाम्

それから、歓喜に満たされた神々は、それぞれの天界の住処へ帰っていった。世界の母、満開の青蓮華のごとき眼をもつ御方に、深く礼拝してからである。

Verse 25

ततः कोलाहलो जातो दिवि भूम्यन्तरिक्षके । तच्छ्रुत्वा रौरवः सद्यो न्यरुणत्सर्वतः पुरीम्

そのとき、天と地と中空に大いなる騒ぎが起こった。その轟きを聞くや、ラウラヴァはただちに四方から都を包囲した。

Verse 26

ततस्तेजोमयं चक्रं विधाय परितः शिवा । रक्षणार्थं देवतानां स्वयं तस्माद्बहिर्गता

ついでシヴァー（パールヴァティー）は、守護のために周囲へ赫々たる火の輪を作り、神々を護るべく自らその外へと歩み出た。

Verse 27

ततः समभवयुद्धं देव्या दैत्यस्य चोभयोः । ववृषुः समरे बाणान्निशितान्कंकटच्छिदः

そのとき女神とダイティヤとの間に戦が起こった。戦場では双方が、鎧さえ貫くほど鋭い矢を雨のごとく降らせた。

Verse 28

एतस्मिन्नंतरे तस्याः शरीराद्रम्यमूर्त्तयः । काली तारा च्छिन्नमस्ता श्रीविद्या भुवनेश्वरी

その間に、彼女の身より吉祥にして麗しき神相が顕れた――カーリー、ターラー、チンナマスター、シュリーヴィディヤー（トリプラスンダリー）、そしてブヴァネーシュヴァリー。

Verse 29

भैरवी बगला धूम्र श्रीमत्त्रिपुरसुदरी । मातंगी च महाविद्या निर्गता दश सायुधाः

バイラヴィー、バガラー、ドゥームラー、輝けるトリプラスンダリー、そしてマーターンギー――これらの大ヴィディヤーは、十尊として現れ出で、各々が自らの武器を携えていた。

Verse 30

असंख्यातास्ततो जाता मातरो दिव्यमूर्त्तयः । चन्द्रलेखाधरास्सर्वास्सर्वा विद्युतत्समप्रभाः

そのとき、神妙なる姿を具えた無数の母神たちが生じた。皆、額に三日月の印を戴き、皆、稲妻のごとき光輝を放っていた。

Verse 31

ततो मातृगणैर्युद्धं प्रावर्तत भयंकरम् । रौरवीयं हतन्ताभिर्दलमक्षौहिणीशतम्

ついで母神の群（マートリガナ）との恐るべき戦が起こった。彼女らの討伐によって、ラウラヴィーヤの軍勢――百アクシャウヒニーに及ぶ大軍――は滅ぼされた。

Verse 32

जघान सा तदा दैत्यं दुर्गमं शूलधारया । पपात धरणीपृष्ठे खातमूलद्रुमो यथा

そのとき彼女は三叉戟（トリシューラ）を執り、魔ダルガマを討ち倒した。彼は大地の上に、根を断たれ掘り起こされた樹のように倒れ伏した。

Verse 33

इत्थं हत्वा तदा दैत्यं दुर्गमासुरनाम कम् । आदाय चतुरो वेदान्ददौ देवेभ्य ईश्वरी

かくしてドゥルガマースラと名づくる阿修羅を討ち、女神――至上の主宰（イーシュヴァリー）――は四つのヴェーダを取り戻し、神々へと返し与えた。

Verse 34

देवा ऊचुः । अस्मदर्थं त्वया रूपमनन्ताक्षिमयं धृतम् । मुनयः कीर्तयिष्यन्ति शताक्षीन्त्वामतोऽम्बिके

देवたちは言った。「我らのために、あなたは無数の眼より成るこの御姿をお取りになった。ゆえに、ああアンビカーよ、聖仙たちは今よりあなたを『シャタークシー（Śatākṣī）』—百の眼をもつ女神—として讃えるであろう。」

Verse 35

आत्मदेहसमुद्भूतैः शाकैर्लोका मृता यतः । शाकंभरीति विख्यातन्तत्ते नाम भविष्यति

死に打たれた諸世界が、汝自身の御身より生じた青菜によって支えられたゆえに、汝は「シャーカンバリー」—「青菜をもって担い、養う者」という御名で知られるであろう。

Verse 36

दुर्गमाख्यो महादैत्यो हतो यस्मात्ततः शिवे । दुर्गां भगवतीं भद्रां व्याहरिष्यंति मानवाः

おおシヴァよ、名をドゥルガマという大魔が（女神によって）討たれたゆえに、人々は今後、その吉祥にして祝福されたバガヴァティーを「ドゥルガー」と称えて呼ぶであろう。

Verse 37

योगनिद्रे नमस्तुभ्यं नमस्तेऽस्तु महाबले । नमो ज्ञानप्रदे तुभ्यं विश्वमात्रे नमो नमः

ヨーガ・ニドラーよ、汝に礼拝する。大いなる力よ、汝に礼拝する。真智を授ける御方よ、汝に礼拝する。宇宙の母よ、重ねて重ねて汝に帰依し奉る。

Verse 38

तत्त्वमस्यादिवाक्यैर्या बोध्यते परमेश्वरी । अनन्तकोटिब्रह्माण्डनायिकायै नमो नमः

「タット・トヴァム・アシ」などのウパニシャッドの大宣言によって悟られる至上女神パラメーシュヴァリー、無量無数の宇宙を統べる女王に、重ねて重ねて礼拝し奉る。

Verse 39

वाङ्मनःकायदुष्प्रापां सूर्यचन्द्राग्निलोचनाम् । स्तोतुं न शक्नुमो मातस्त्व त्प्रभावाबुधा वयम्

おお母なる御方よ、言葉と心と身の及ばぬ真性を具え、太陽・月・火を御眼とする御方よ。浅き知のわれらには、御威光を讃えることができません。

Verse 40

मादृशानमरान्दृष्ट्वा कः कुर्यादीदृशीन्दयाम् । वर्जयित्वा सुरेशानीं शताक्षी मातरं विना

我らのような神々がこのような窮状にあるのを見て、誰がこれほどの慈悲を示そうか。スレーシャーニー—シャタークシーという母なる女神をおいて、他に成し得る者はいない。

Verse 41

त्रिलोकी नाभिभूयेत बाधाभिश्च निरन्तरम् । एवं कार्यस्त्वया यत्नोऽस्माकं वैरिविनाशनम्

「三界が絶え間ない災厄に押し潰されぬようにせよ。ゆえに汝は努めて、我らの敵を滅ぼさねばならぬ。」

Verse 42

देव्युवाच । वत्सान्दृष्ट्वा यथा गावो व्यग्रा धावन्ति सत्वरम् । तथैव भवतो दृष्ट्वा धावामि व्याकुला सती

女神は言われた。「母牛が子牛を見れば、焦がれるように心騒ぎして疾く駆け寄る。そのように、あなたがたを見たとたん、わたし—サティー—もまた、恋慕に乱れて駆け寄るのです。」

Verse 43

मम युष्मानपश्यन्त्या पश्यन्त्या बालकानिव । अपि प्राणान्प्रयच्छन्त्याः क्षण एको युगायते

わたしにとって、あなたがたを見ぬ時は、たとえ一瞬でも一劫のように長い。だが、あなたがたを見る時は、母が幼子を見つめるように、たとえ命の息を差し出すことになろうとも、その一瞬は満ち足りる。

Verse 44

कापि चिन्ता न कर्त्तव्या युष्माभिर्भ क्तिशालिभिः । भवत्यां मयि तिष्ठन्त्यां संहरन्त्यां निजापदः

バクティに満ちた帰依者たちよ、いかなる不安も抱いてはならない。わたしが現前し、汝らと共に立つかぎり、汝ら自身の災厄を引き去り、溶かし尽くそう。

Verse 45

यथा पूर्वं हता दैत्या हनिष्यामि तथाऽसुरान् । संशयो नात्र कर्त्तव्यस्सत्यंसत्यं ब्रवीम्यहम्

「かつてダイティヤが討たれたように、同じくこれらのアスラもわたしが討つ。ここに疑いを抱いてはならぬ――わたしは真実を語る、ただ真実のみを。」

Verse 46

यदा शुंभो निशुंभश्चापरौ दैत्यौ भविष्यतः । तदाहं नन्दभार्यायां यशोदायां यशोमयी

「さらに二人の魔、シュンバとニシュンバが現れるとき、そのときわたし――本性より栄光に満ちる者――は、ナンダの妻ヤショーダーのうちに顕現するであろう。」

Verse 47

योनिजं रूपमास्थाय जनिष्ये गोपगोकुले । हनिष्याम्यसुरौ तन्मां व्याहरिष्यन्ति नन्दजाम्

胎より生まれる姿を取り、わたしは牧人の群れ、牛の里に生まれ出る。あの二体のアスラを討ち滅ぼし、そののち世の人々はわたしを「ナンダの娘」と称えるであろう。

Verse 48

भ्रामरं रूपमास्थाय वधिष्याम्यरुणं यतः । भ्रामरीति च मां लोके कीर्तयिष्यन्ति मानवाः

蜂の群れの姿を取り、わたしはアルナを討ち滅ぼす。ゆえにこの世の人々は、わたしを「ブラーマリー」と名づけて讃えるであろう。

Verse 49

कृत्वा भीमं पुना रूपं रक्षांस्यत्स्याम्यहं यदा । भीमा देवीति विख्यातं तन्मे नाम भविष्यति

「我が再び恐るべき威容を現し、ラークシャサたちを討つ者となる時、我が名は『ビー マー・デーヴィー』として世に知られよう。」

Verse 50

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां शताक्ष्याद्यवतारवर्णनं नाम पंचाशत्तमोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第五巻『ウマーサンヒター』において、「シャタークシーに始まる諸アヴァターラの叙述」と題する第五十章はここに終わる。

Verse 51

या शताक्षी स्मृता देवी सैव शाकंभरी मता । सैव प्रकीर्तिता दुर्गा व्यक्तिरेकैव त्रिष्वपि

「シャタークシー」として憶念される女神は、まさしく「シャーカンバリー」と見なされ、また「ドゥルガー」としても讃えられる。この三つにおいて、顕現する実在はただ一つ、同一である。

Verse 52

न शताक्षीसमा काचिद्दयालुर्भुवि देवता । दृष्ट्वाऽरुदत्प्रजास्तप्ता या नवाहं महेश्वरी

この地上に、シャタークシー（Śatākṣī）ほど慈悲深い神はない。苦しみに灼かれて悩む衆生を見て、その大女神は涙を流した——その女神こそ、わたし、マヘーシュヴァリー（Maheśvarī）である。