छायापुरुषलक्षणवर्णनम् (Description of the Marks of the Shadow-Person)

Verse 1

देव्युवाच । देवदेव महादेव कथितं कालवंचनम् । शब्दब्रह्मस्वरूपं च योगलक्षणमुत्तमम्

女神は言った。「神々の神よ、マハーデーヴァよ。時を超えること（kāla-vañcana）と、シャブダ・ブラフマン（聖なる音としてのブラフマン）の本性、そしてヨーガの最上の相をお説きください。」

Verse 2

कथितं ते समासेनच्छायिकं ज्ञानमुत्तमम् । विस्तरेण समाख्याहि योगिनां हितकाम्यया

あなたはすでに、最上の「影のごとき」知（概略）を簡潔に説いてくださいました。いま、瑜伽行者たちの利益を願い、慈悲をもって、これを詳しく説き明かしてください。

Verse 3

शंकर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामिच्छायापुरुषलक्षणम् । यज्ज्ञात्वा पुरुषः सम्यक्सर्वपापैः प्रमुच्यते

シャンカラは言った。「聞きなさい、デーヴィよ。わたしはチャーヤー・プルシャ（影の人）の相（しるし）を説こう。これを正しく知る者は、あらゆる罪より完全に解き放たれる。」

Verse 4

सूर्य्यं हि पृष्ठतः कृत्वा सोमं वा वरवर्णिनि । शुक्लाम्बरधरस्स्रग्वी गंधधूपादिवासितः

麗しき肌の女神よ。太陽を背後に置き—あるいは月を背後に置き—白衣をまとい、花鬘を掛け、香料と薫香（香煙）などで身を薫らせるべきである。

Verse 5

संस्मरेन्मे महामंत्रं सर्वकामफलप्रदम् । नवात्मकं पिंडभूतं स्वां छायां संनिरीक्षयेत्

わが大真言を念じるべきである。それは正しき願いの果をことごとく授ける。これを九相として、微妙なる全体として身を成すものと観想し、ついで自らの影を静かに、揺るがず見つめよ（内なる禅観の依り処として）。

Verse 6

दृष्ट्वा तां पुनराकाशे श्वेतवर्णस्वरूपिणीम् । स पश्यत्येकभावस्तु शिवं परमकारणम्

再び虚空において、白く輝くその御姿を拝するならば、彼は一念に定まり、万有の至上因たるシヴァを観得する。

Verse 7

ब्रह्मप्राप्तिर्भवेत्तस्य कालविद्भिरितीरितम् । ब्रह्महत्यादिकैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः

聖なる時と正しい戒行を知る者たちは説く――かかる帰依者はブラフマン（至上の実在）に到達する。婆羅門殺し等の罪より解き放たれること、ここに疑いはない。

Verse 8

शिरोहीनं यदा पश्येत्षड्भिर्मासैर्भवेत्क्षयः । समस्तं वाङ्मयं तस्य योगिनस्तु यथा तथा

もし首なき姿を見れば、六か月のうちに衰えと損失が生じる。その者にとって、言語として顕れる一切の知（ヴァーṅマヤ）は、凡夫であれ、たとえヨーギーであれ、何らかの形で損なわれる。

Verse 9

शुक्ले धर्मं विजानीयात्कृष्णे पापं विनिर्दिशेत् । रक्ते बंधं विजानीयात्पीते विद्विषमादिशेत्

白はダルマの徴と知れ。黒にはパーパ（罪）を示すべし。赤には束縛（バンダ）を認め、黄には怨憎・敵意（ヴィドヴェーシャ）を推し量るべし。

Verse 10

विवाहो बंधुनाशस्स्याद्द्वितुंडे चैव क्षुद्भयम् । विकटौ नश्यते भार्य्या विजंघे धनमेव हि

「ドヴィトゥンダ（Dvitunḍa）」と呼ばれる相には、婚姻の機縁があるが、同時に親族の滅びがあると言われ、また飢えの恐れも伴う。「ヴィカタ（Vikaṭa）」の相では妻を失い、「ヴィジャンガ（Vijaṅgha）」の相ではまことに財のみを失う。

Verse 11

पादाभावे विदेशस्स्यादित्येतत्कथितं मया । तद्विचार्य्यं प्रयत्त्नेन पुरुषेण महेश्वरि

おおマヘーシュヴァリーよ、正しい「拠り所／立つべき場」が欠けると、人は異国にいるかのようになると、わたしは説いた。ゆえに人は、真摯な努力をもってこれを省察すべきである。

Verse 12

सम्यक्तं पुरुषं दृष्ट्वा संनिवेश्यात्मनात्मनि । जपेन्नवात्मकं मंत्रं हृदयं मे महेश्वरि

至上のプルシャを正しく観じ、自己を真我のうちに安置して、九支のマントラを誦すべし——おおマヘーシュヴァリーよ——これこそ我が心髄、最奥の教えである。

Verse 13

वत्सरे विगते मंत्री तन्नास्ति यन्न साधयेत् । अणिमादिगुणानष्टौ खेचरत्वं प्रपद्यते

一年が満ちると、マントラ行者に成し得ぬことはない。アニマーに始まる八つのシッディを得、さらに虚空を行く境地に至る。

Verse 14

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि शक्तिं ज्ञातुं दुरासदाम् । प्रत्यक्षं दृश्यते लोके ज्ञानिनामग्रतः स्थितम्

さらにまた宣べよう。シャクティ（Śakti）なる聖なる力は、悟り知ることきわめて難しい。されどこの世においては、最勝の智者たちの前に、まさに顕現して直に見られるのである。

Verse 15

अज्ञेया लिख्यते लोके या सर्पीकृतकुण्डली । सा मात्रा यानसंस्थापि दृश्यते न च पठ्यते

世には、蛇がとぐろを巻く（クンダリー）ごとく記される、知り得ぬ印がある。それは「マー トラー（mātrā）」と呼ばれ、乗り物の形に据えられて見えるが、発音できる文字音としては読まれない。

Verse 16

ब्रह्माण्डमूर्ध्निगा या च स्तुता वेदैस्तु नित्यशः । जननी सर्वविद्यानां गुप्तविद्येति गीयते

宇宙卵（ブラフマーンダ）の頂に住し、ヴェーダにより常に讃えられる彼女は、あらゆる学知の母として歌われ、「秘奥の智慧」と称される。

Verse 17

खेचरा सा विनिर्दिष्टा सर्वप्राणिषु संस्थिता । दृश्यादृश्याचला नित्या व्यक्ताव्यक्ता सनातनी

彼女は「ケーチャラー」—内なる虚空（kha）を行く者—と宣示される。あらゆる生類のうちに住し、見えつつ見えず、動かずして常住し、顕れつつ顕れざる、永遠なるサナータニーである。

Verse 18

अवर्णा वर्णसंयुक्ता प्रोच्यते बिंदुमालिनी । तां पश्यन्सर्वदा योगी कृतकृत्योऽभिजायते

あらゆる文字を超えつつ、しかもあらゆる文字と結ばれる至上の力は、「ビンドゥ・マーリニー」—ビンドゥの花鬘—と説かれる。それを常に観ずるヨーギーは成就し、人としての目的を果たす。

Verse 19

सर्वतीर्थकृतस्नानाद्भवेद्दानस्य यत्फलम् । सर्वयज्ञफलं यच्च मालिन्या दर्शनात्तदा

あらゆる聖なるティールタで沐浴して得られる布施の果報も、あらゆる供犠（ヤジュニャ）の功徳も、そのときはただマーリニーを拝観するだけで得られる。

Verse 20

प्राप्नोत्यत्र न संदेहस्सत्यं वै कथितं मया । सर्वतीर्थेषु यत्स्नात्वा दत्त्वा दानानि सर्वशः

ここにおいては、疑いなくその功徳を必ず得る。わたしが語ったことはまことに真実である。すなわち、あらゆる聖なるティールタに沐浴し、あらゆる施しを満ち足りて行う果報に等しい。

Verse 21

सर्वेषां देवि यज्ञानां यत्फलं तल्लभेत्पुमान् । किं बहूक्त्या महेशानि सर्वान्कामान्समश्नुते

おお女神よ、人はあらゆるヤジュニャ（供犠）の果をそのまま得る。さらに何を多く語ろうか、マヘーシャニーよ。彼は望むところすべてを成就し、享受する。

Verse 22

तस्माज्ज्ञानं यथायोगमभ्यसेत्सततं बुधः । अभ्यासाज्जायते सिद्धिर्योगोऽभ्यासात्प्रवर्धते

ゆえに賢者は、ヨーガにふさわしい方法で霊的知を常に修習すべきである。不断の修行よりシッディ（成就）が生じ、修行によってヨーガは増大し堅固に確立する。

Verse 23

संवित्तिर्लभ्यतेऽभ्यासादभ्यासान्मोक्षमश्नुते । अभ्यासस्सततं कार्यो धीमता मोक्षकारणम्

不断の修習によってサンヴィッティ（真の霊的覚知）が得られ、またその修習によってモークシャ（解脱）に至る。ゆえに識別ある求道者は、解脱の直接の因である修行を常に行うべきである。

Verse 24

इत्येतत्कथितं देवि भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् । किमन्यत्पृच्छ्यते तत्त्वं वद सत्यं ब्रवीमि ते

かくして、女神よ、これは説き明かされた—ブクティ（世間の享受）とムクティ（解脱）の両果を授けるものである。ほかにどの真理を問いたいのか。語れ、汝に真実に確立した実相を告げよう。

Verse 25

सूत उवाच । इति श्रुत्वा ब्रह्मपुत्रवचनं परमार्थदम् । प्रसन्नोऽभूदति व्यासः पाराशर्य्यो मुनीश्वराः

スータは言った。かくして梵天の子の、至上の真義を授ける言葉を聞き終えると、パラーシャラの名高き子である聖仙ヴィヤーサは大いに歓喜した、ああ牟尼の最勝者よ。

Verse 26

सनत्कुमारं सर्वज्ञं ब्रह्मपुत्रं कृपानिधिम् । व्यासः परमसंतुष्टः प्रणनाम मुहुर्मुहुःष

ヴィヤーサは至上の歓喜に満たされ、全知なる梵天の子、慈悲の大海サナトクマーラに、幾度も幾度も礼拝してひれ伏した。

Verse 27

ततस्तुष्टाव तं व्यासः कालेयस्स मुनीश्वरः । सनत्कुमारं मुनयः सुरविज्ञानसागरम्

そのとき、尊きカーレーヤたる大聖ヴィヤーサは、諸仙が「神智の大海」と知るサナトクマーラを讃嘆した。

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां छायापुरुषदर्शनवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』第五巻『ウマーサンヒター』において、「影の人の幻視の叙述」と題する第二十八章はここに終わる。

Verse 29

सूत उवाच । इति स्तुत्वा स कालेयो ब्रह्मपुत्रं महामुनिम् । तूष्णीं बभूव सुप्रीतः परमानंदनिर्भरः

スータは語った。かくして梵天の御子たる大聖を讃え終えると、カーレーヤは深く満ち足り、至上の歓喜に全身を浸して黙然となった。

Verse 30

ब्रह्मपुत्रस्तमामंत्र्य पूजितस्तेन शौनकः । ययौ स्वधाम सुप्रीतो व्यासोऽपि प्रीतमानसः

彼に別れを告げたのち、梵天の子なる聖者シャウナカは、しかるべく礼拝と尊崇を受けて大いに歓喜し、自らの住処へと帰って行った。ヴィヤーサもまた、喜びに満ちた心で去っていった。

Verse 31

इति मे वर्णितो विप्राः सुखदः परमार्थयुक् । सनत्कुमारकालेयसंवादो ज्ञानवर्द्धनः

かくして、婆羅門の賢者たちよ、私はサナトクマーラとカーリヤとの対話を汝らに説き明かした。これは法悦を授け、至上の真理に立脚し、真の智を増し広げるものである。