बाणासुरस्य क्रोधाज्ञा तथा अन्तःपुरयुद्धारम्भः (Bāṇāsura’s Wrathful Command and the Onset of Battle at the Inner Palace)

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अथ बाणासुरः क्रुद्धस्तत्र गत्वा ददर्श तम् । दिव्यलीलात्तवपुषं प्रथमे वयसि स्थितम्

サナトクマーラは語った。「そのときバーナースラは怒りに燃え、そこへ赴いて彼を見た。彼の身には神妙なる戯れの輝きが刻まれ、青春の第一の段に安住していた。」

Verse 2

तं दृष्ट्वा विस्मितं वाक्यं किं कारणमथाब्रवीत् । बाणः क्रोध परीतात्मा युधि शौंडो हसन्निव

彼が驚いているのを見て、バーナは言った。「その理由は何だ？」怒りに心を覆われながらも、戦場に鍛えられたその武人は、合戦のただ中で語りつつ、どこか微笑むかのようであった。

Verse 3

अहो मनुष्यो रूपाढ्यस्साहसी धैर्यवानिति । कोयमागतकालश्च दुष्टभाग्यो विमूढधीः

ああ！この男は、容姿端麗で勇敢、そして不屈である（と思われている）。しかし、死の時が訪れ、不運で惑わされた理解を持つこの者は一体誰なのか。

Verse 4

येन मे कुलचारित्रं दूषितं दुहिता हिता । तं मारयध्वं कुपिताश्शीघ्रं शस्त्रैस्सुदारुणैः

私の家系の名声と行いを汚し、愛する娘を傷つけた者。怒りに燃え、恐ろしい武器をもって、直ちに彼を殺せ。

Verse 5

दुराचारं च तं बद्ध्वा घोरे कारा गृहे ततः । रक्षध्वं विकटे वीरा बहुकालं विशेषतः

「その悪しき者を縛り、のち恐るべき牢獄に閉じ込めよ。おお勇士たちよ、その陰惨なる場所で厳重に見張れ——とりわけ長きにわたり。」

Verse 6

न जाने कोयमभयः को वा घोरपराक्रमः । विचार्येति महाबुद्धिस्सं दिग्धोऽभूच्छरासुरः

「この恐れなき者は何者か、またかくも凄まじき武威を有するのは誰か。」そう思案して、慧きチャラーアスラは疑念に満たされた。

Verse 7

ततो दैत्येन सैन्यं तु दशसाहस्रकं शनैः । वधाय तस्य वीरस्य व्यादिष्टं पापबुद्धिना

そのとき罪深き心を抱くその魔は、徐々に一万の軍勢を繰り出し、あの勇士を討てと命じた。

Verse 8

तदादिष्टास्तु ते वीराः सर्वतोन्तःपुरं द्रुतम् । छादयामासुरत्युग्राश्छिंदि भिंदीति वादिनः

命を受けたその勇士たちは、四方よりたちまち内宮を取り囲んだ。怒気猛く迫り来て、「斬れ！ 突き破れ！」と叫んだ。

Verse 9

शत्रुसैन्यं ततो दृष्ट्वा गर्जमानः स यादवः । अंतःपुरं द्वारगतं परिघं गृह्य चातुलम्

敵軍を見て、そのヤーダヴァは轟と咆哮した。内宮の門に備えられた巨大な鉄の横木を掴み、戦いへの熱意を燃やした。

Verse 10

निष्क्रांतो भवनात्तस्माद्वज्रहस्त इवांतकः । तेन तान्किंकरान् हत्वा पुनश्चांतःपुरं ययौ

そのとき彼は、その宮殿から、金剛（ヴァジュラ）を携える死神のごとく歩み出た。彼の手によって従者たちは討たれ、のちに彼は再び奥の御殿へと入っていった。

Verse 11

एवं दशसहस्राणि सैन्यानि मुनिसत्तम । जघान रोषरक्ताक्षो वर्द्धितश्शिवतेजसा

かくして、最勝の聖仙よ、彼は軍の一万の隊を討ち滅ぼした――正しき憤怒により眼は赤く染まり――シヴァの神聖なるテージャスによって、その威力と光輝はいよいよ増した。

Verse 12

लक्षे हतेऽथ योधानां ततो बाणासुरो रुषा । कुभांडं स गृहीत्वा तु युद्धे शौंडं समाह्वयत्

ついに、戦士が一ラク（十万）討たれると、怒りに燃えるバーナースラはクンバーンダを捕らえ、勇猛なるシャウンダを戦場へと召し出した。

Verse 13

अनिरुद्धं महाबुद्धिं द्वन्द्वयुद्धे महा हवे । प्राद्युम्निं रक्षितं शैवतेजसा प्रज्वलत्तनुम्

その大いなる恐るべき一騎討ちにおいて、深き智慧をもつアニルッダは守護され、またプラデュムナ――身は炎のごとく燃え――シャイヴァの光威（テージャス）により護られた。

Verse 14

ततो दशसहस्राणि तुरगाणां रथोत्तमान् । युद्धप्राप्तेन खड्गेन दैत्येन्द्रस्य जघान सः

ついで、戦いに備えた剣をもって、彼は大阿修羅王の最上の馬引き戦車を一万、打ち倒した。

Verse 15

तद्वधाय ततश्शक्तिं कालवैश्वानरोपमाम् । अनिरुद्धो गृहीत्वा तां तया तं निजघान हि

そのとき彼を討つため、アニルッダは時（カーラ）にも、万物を呑む火にも比すべき恐るべきシャクティ（槍のごとき武器）を取り、まさにそれで彼を打ち倒した。

Verse 16

रथोपस्थे ततो बाणस्तेन शक्त्याहतो दृढम् । स साश्वस्तत्क्षणं वीरस्तत्रैवांतरधीयत

戦車の座にあるとき、バーナはその槍により強く打たれた。だがその勇士はたちまち立ち直り、その場で姿を消した。

Verse 17

तस्मिंस्त्वदर्शनं प्राप्ते प्राद्युम्निरपराजितम् । आलोक्य ककुभस्सर्वास्तस्थौ गिरिरिवाचलः

その不敗の敵を目にすると、プラデュムナは四方を見渡し、山のように揺るがず動かずに立ち尽くした。

Verse 18

अदृश्यमानस्तु तदा कूटयोधस्स दानवः । नानाशस्त्रसहस्रैस्तं जघान हि पुनः पुनः

そのとき、姿を見せぬままの狡猾な戦いをする魔は、さまざまな武器を幾千ももって、彼を幾度も打ち据えた。

Verse 19

छद्मनां नागपाशैस्तं बबंध स महाबलः । बलिपुत्रो महावीरश्शिवभक्तश्शरासुरः

ついで大いなる力をもつ勇士シャラーアスラ――バリの子にして大戦士、そしてシヴァの帰依者――は、欺きによってナーガパーシャ（蛇の縄）で彼を縛り上げた。

Verse 20

तं बद्ध्वा पंजरांतःस्थं कृत्वा युद्धादुपारमत् । उवाच बाणः संकुद्धस्सूतपुत्रं महाबलम्

彼を縛り上げ、檻の中に閉じ込めると、バーナは戦いをやめた。そして激怒したバーナは、御者の強力な息子に語りかけた。

Verse 21

बाणासुर उवाच । सूतपुत्र शिरश्छिंधि पुरुषस्यास्य वै लघु । येन मे दूषितं पूतं बलाद्दुष्टेन सत्कुलम्

バーナースラは言った。「おお、御者の息子よ、速やかにこの男の首をはねよ。彼はその邪悪な力によって、かつて清らかで高貴であった私の家系を汚したのだ。」

Verse 22

छित्वा तु सर्वगात्राणि राक्षसेभ्यः प्रयच्छ भोः । अथास्य रक्तमांसानि क्रव्यादा अपि भुंजताम्

「彼のすべての手足を切り落とし、羅刹（ラクシャサ）たちに渡せ、おお（戦士よ）！そして肉を食らう者たちにも、彼の血と肉をむさぼらせるがよい。」

Verse 23

अगाधे तृणसंकीर्णे कूपे पातकिनं जहि । किं बहूक्त्या सूतपुत्र मारणीयो हि सर्वथा

その罪人を草に覆われた深い井戸に投げ込み、打ち倒せ。御者の息子よ、多くを語るに何の意味があろうか。彼は必ずや、あらゆる手段で殺されねばならぬ。

Verse 24

सनत्कु मार उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा धर्मबुद्धिर्निशाचरः । कुंभांडस्त्वब्रवीद्वाक्यं बाणं सन्मंत्रिसत्तमम्

サナトクマーラは言った。それらの言葉を聞いて、ダルマブッディという名の夜叉は、クンバーンダと共に、高貴な大臣たちの中で最も優れたバーナに語りかけた。

Verse 25

कुंभांड उवाच । नैतत्कर्तुं समुचितं कर्म देव विचार्यताम् । अस्मिन्हते हतो ह्यात्मा भवेदिति मतिर्मम

クンバーンダは言った。「おおデーヴァよ、この行いはなすべきにあらず。どうか熟慮されよ。わが思うに、もしこの者が殺されるなら、あたかもアートマン（真我）そのものが殺されるかのようである。」

Verse 26

अयं तु दृश्यते देव तुल्यो विष्णोः पराक्रमैः । वर्धितश्चन्द्र चूडस्य त्वद्दुष्टस्य सुतेचसा

おお主よ、この者はここにおいて武勇においてヴィシュヌに等しいと見える。月冠の主チャンドラ・チューダ（シヴァ）の輝くテージャスと、汝の邪なる子の燃える力とによって、彼は強められた。

Verse 27

अथ चन्द्रललाटस्य साहसेन समत्स्वयम् । इमामवस्थां प्राप्तोसि पौरुषे संव्यवस्थितः

今や、月を頂く主に挑んだ汝自身の軽率な豪胆さによって、汝はこの境遇に至ったのだ――ただ男の驕りに固く拠って。

Verse 28

अयं शिवप्रसादाद्वै कृष्णपौत्रो महाबलः । अस्मांस्तृणोपमान् वेत्ति दष्टोपि भुजगैर्बलात्

シヴァ主の御恩寵により、このクリシュナの孫は大いなる力を具える。たとえ蛇に激しく噛まれても、彼は我らを草の葉ほどにも見なす。

Verse 29

सनत्कुमार उवाच । एतद्वाक्यं तु बाणाय कथयित्वा स दानवः । अनिरुद्धमुवाचेदं राजनीतिविदुत्तमः

サナトクマーラは言った。これらの言葉をバーナに告げ終えると、そのダイティヤ――政道に通暁する最上の者――は、ついでアニルッダに次のように語った。

Verse 30

कुंभांड उवाच । कोसि कस्यासि रे वीर सत्यं वद ममाग्रतः । केन वा त्वमिहानीतो दुराचार नराधम

クンバーンダは言った。「お前は何者だ、誰の配下だ、戦士よ。わしの前で真実を語れ。誰に連れられてここへ来たのだ、悪行の者、人の中の最下劣よ。」

Verse 31

दैत्येन्द्रं स्तुहि वीरं त्वं नमस्कुरु कृताजलिः । जितोस्मीति वचो दीनं कथयित्वा पुनःपुनः

「おお勇士よ、ダイティヤ族の主を讃えよ。合掌して恭敬に礼拝し、幾度もへりくだって『我は敗れたり』と申せ。」

Verse 32

एवं कृते तु मोक्षस्स्यादन्यथा बंधनादि च । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रतिवाक्यमुवाच सः

「このとおりに行ってこそモークシャ（解脱）が生ずる。さもなくば束縛とその報いが続く。彼の言葉を聞いて、彼は返答を述べた。」

Verse 33

अनिरुद्ध उवाच । दैत्याऽधमसखे करर्पिडोपजीवक । निशाचर दुराचार शत्रुधर्मं न वेत्सि भोः

アニルッダは言った。「おお、ダイティヤどもの卑しき友よ――他人の手を搾り取って（ゆすりで）生きる者よ。夜を徘徊する悪行の者よ――戦場における敵のダルマを、まことに知らぬのだな。」

Verse 34

दैन्यं पलायनं चाथ शूरस्य मरणाधिकम् । विरुद्धं चोपशल्यं च भवेदिति मतिर्मम

「勇士にとって、屈辱と逃走は死よりも重い。かかる振る舞いはダルマに背き、ただ恥辱を招くのみ――これが我が確信である。」

Verse 35

क्षत्रियस्य रणे श्रेयो मरणं सन्मुखे सदा । न वीरमानिनो भूमौ दीनस्येव कृतांजलिः

クシャトリヤにとって、戦場にて敵に正面から向き合い死ぬことこそ、常に最上の善である。勇者を自任する者が、戦の地にあって卑しき者のように合掌し、無力に屈するなど相応しくない。

Verse 36

सनत्कुमार उवाच । इत्यादि वीरवाक्यानि बहूनि स जगाद तम् । तदाकर्ण्य सबाणोऽसौ विस्मितोऽभूच्चुकोप च

サナトクマーラは言った。「このようにして彼は、勇壮なる言葉を数多く彼に語った。」それを聞くや、その武人は—武器を手にしたまま—驚嘆し、ついで怒りもまた燃え上がった。

Verse 37

तदोवाच नभोवाणी बाणस्याश्वासनाय हि । शृण्वतां सर्ववीराणामनिरुद्धस्य मंत्रिणः

そのとき天より声が響いた—まことにバーナを慰めるためであった—すべての勇士たちが聞き入り、アニルッダの参謀もまた耳を傾けていた。

Verse 38

व्योमवाण्युवाच । भो भो बाण महावीर न क्रोधं कर्तुमर्हसि । बलिपुत्रोसि सुमते शिवभक्त विचार्यताम्

虚空の声ヴ्योーマヴァーニーは言った。「おおバーナよ、偉大なる勇士よ—怒りに身を任せてはならぬ。汝はバリの子、賢き者よ。よく省みよ、汝はシヴァの帰依者なのだから。」

Verse 39

शिवस्सर्वेश्वरस्साक्षी कर्मणां परमेश्वरः । तदधीनमिदं सर्वं जगद्वै सचराचरम्

シヴァは万有の主、証人たる意識にして、あらゆる行為を統べる至上の支配者である。この全宇宙—動くものも動かぬものも—ただ御身にのみ依りて存する。

Verse 40

स एव कर्ता भर्ता च संहर्ता जगतां सदा । रजस्सत्त्वतमोधारी विधिविष्णुहरात्मकः

ただ御一者のみが、常に諸世界の創造者・保持者・融解者である。ラジャス・サットヴァ・タマスを担い統べ、ブラフマー（ヴィディ）、ヴィシュヌ、そしてハラの内なる真我そのものであり、あらゆる神的働きが究竟には至上主シヴァに帰することを顕す。

Verse 41

सर्वस्यांतर्गतः स्वामी प्रेरकस्सर्वतः परः । निर्विकार्यव्ययो नित्यो मायाधीशोपि निर्गुणः

彼は万有の内に住する主、内なる प्रेरक（促し手）でありながら、なお一切を超越する。変異なく、滅びなく、常住である。マーヤーの主でありつつも、グナを超えたニルグナとして在す。

Verse 42

तस्येच्छयाऽबलो ज्ञेयो बली बलि वरात्मज । इति विज्ञाय मनसि स्वस्थो भव महामते

知れ、かの御方の御意志によって、たとえ強大な者も無力となるのだ、バリの高貴なる子よ。これを心中に悟り、心を安らかにして揺るがずに在れ、大いなる心の者よ。

Verse 43

गर्वापहारी भगवान्ना नालीलाविशारदः । नाशयिष्यति ते गर्वमिदानीं भक्तवत्सलः

福徳なる主は—驕りを奪い去り、数知れぬ神聖なるリーラーに通じ、常に帰依者を慈しまれる御方—いま汝の慢心を打ち砕かれる。

Verse 44

सनत्कुमार उवाच । इत्याभाष्य नभोवाणी विरराम महामुने । बाणासुरस्तद्वचनादनिरुद्धं न जघ्निवान्

サナトクマーラは言った。「かく語り終えると、虚空よりの声は静まり返った、偉大なる聖者よ。バーナースラはその宣告に従い、アニルッダを殺さなかった。」

Verse 45

किं तु स्वान्तःपुरं गत्वा पपौ पानमनुत्तमम् । मद्वाक्यं च विसस्मार विजहार विरुद्धधीः

だがその後、彼は自らの奥御殿に入り、比類なき酩酊の酒を飲んだ。すると心は逆らい、わたしの言葉を忘れて、遊興にふけった。

Verse 46

ततोनिरुद्धो बद्धस्तु नागभोगैर्विषोल्बणैः । प्रिययाऽतृप्तचेतास्तु दुर्गां सस्मार तत्क्षणात्

その後、アニルッダは毒により猛り狂う蛇のとぐろに抑えられ、縛られた。愛しき人への思いがなお満たされぬまま、彼はたちまち女神ドゥルガーを念じた。

Verse 47

अनिरुद्ध उवाच । शरण्ये देवि बद्धोस्मि दह्यमानस्तु पन्नगैः । आगच्छ मे कुरु त्राणं यशोदे चंडरोषिणि

アニルッダは言った。「救いの女神よ、拠り所なき者の避難処よ！私は縛られ、蛇に焼かれて苦しんでいる。ここへ来て私を護り救いたまえ、ヤショーダよ、烈しき憤怒の御方よ！」

Verse 48

शिवभक्ते महादेवि सृष्टिस्थित्यंतकारिणी । त्वां विना रक्षको नान्यस्तस्माद्रक्ष शिवे हि माम्

大女神よ、シヴァに帰依する御方よ、創造・維持・滅尽を司る御方よ。あなたをおいて他に守護者はありません。ゆえに、シヴァーよ、まことに私をお護りください。

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । तेनेत्थं तोषिता तत्र काली भिन्नांजनप्रभा । ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां संप्राप्तासीन्महानिशि

サナトクマーラは言った。「かくしてその場で、コールのように黒きカーリーは満悦した。そしてジェーシュタ月の闇の半月の第十四日に、大いなる夜が到来した。」

Verse 50

गुरुभिर्मुष्टिनिर्घातैर्दारयामास पंजरम् । शरांस्तान्भस्मसात्कृत्वा सर्परूपान्भयानकान्

重く砕くような拳の一撃一撃で、彼は檻を打ち破った。さらに、恐るべき蛇の姿をした矢を灰と化し、その力を失わせた。

Verse 51

मोचयित्वा निरुद्धं तु ततश्चांतःपुरं ततः । प्रवेशयित्वा दुर्गा तु तत्रैवादर्शनं गता

拘束されていた者を解き放つと、彼女はその者を奥御殿へと導き入れた。中へ入れ終えるや、女神ドゥルガーはその場で姿を消し、見えなくなった。

Verse 52

इत्थं देव्याः प्रसादात्तु शिवशक्तेर्मुनीश्वर । कृच्छ्रमुक्तोनिरुद्धोभूत्सुखी चैव गतव्यथः

かくして、聖仙の主よ、女神のご加護――シヴァご自身の神聖なる力、シヴァ・シャクティ――によって、彼は苦難と拘束から解き放たれ、喜びに満ち、あらゆる悩みを離れた。

Verse 53

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषाचरित्रे अनिरुद्धोषाविहारवर्णनंनाम त्रिपंचाशत्तमो ऽध्याय

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』において――第二のルドラ・サンヒター、第五のユッダ・カーンダ――ウーシャー物語中、「アニルッダとウーシャーのリーラー（聖なる戯れ）の描写」と題する第53章はここに終わる。

Verse 54

पूर्वंवद्विजहारासौ तया स्वप्रियया सुखी । पीतपानस्सुरक्ताक्षस्स बाणसुतया ततः

それから彼は以前のように、愛しき伴侶とともに歓び遊んだ。続いて、酒により眼を赤くしたバーナ（Bāṇa）の婿は、バーナの娘と戯れつつ、なお宴楽に没していた。