बाणासुरस्य शङ्करस्तुतिः तथा युद्धयाचनम् | Bāṇāsura’s Praise of Śiva and Petition for Battle

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । शृणुष्वान्यच्चरित्रं च शिवस्य परमात्मनः । भक्तवात्सल्यसंगर्भि परमानन्ददायकम्

サナトクマーラは言った。「至上の自己たるシヴァの、さらに別の聖なる物語を聞きなさい。これは भक्त（信徒）への慈愛に満ち、最高の歓喜を授けうる出来事である。」

Verse 2

पुरा बाणासुरो नाम दैवदोषाच्च गर्वितः । कृत्वा तांडवनृत्यं च तोषयामास शंकरम्

いにしえにバーナースラという名のアスラがいた。宿業の過ちにより驕り高ぶったが、タाण्डヴァの舞を舞って、シャンカラ（主シヴァ）を歓喜させた。

Verse 3

ज्ञात्वा संतुष्टमनसं पार्वतीवल्लभं शिवम् । उवाच चासुरो बाणो नतस्कन्धः कृतांजलिः

パールヴァティーの愛しき主シヴァが心に満足されたと知るや、アスラのバーナは、肩を低くして謙り、合掌して恭しく言葉を述べた。

Verse 4

बाण उवाच । देवदेव महादेव सर्वदेवशिरोमणे । त्वत्प्रसादाद्बली चाहं शृणु मे परमं वचः

バーナは言った。「神々の神よ、マハーデーヴァよ、あらゆる神々の頂に輝く宝珠よ。あなたの恩寵により、私もまた強大となりました。どうか私の至上の言葉をお聞きください。」

Verse 5

दोस्सहस्रं त्वया दत्तं परं भाराय मेऽभवेत् । त्रिलोक्यां प्रतियोद्धारं न लभे त्वदृते समम्

「あなたが授けてくださった千の腕の賜物は、私にはかえって重い負担となりましょう。三界において、あなたに等しい敵は見出せません――あなたを除いて、比べ得る者は誰もいないのです。」

Verse 6

हे देव किमनेनापि सहस्रेण करोम्यहम् । बाहूनां गिरितुल्यानां विना युद्धं वृषध्वज

主よ、たとえ千（の助け）であろうと、私に何の要りましょう。戦いなくとも、山のごときこの腕によって成し遂げましょう――牡牛の旗を掲げる御方、ヴリシャドヴァジャ（シヴァ）よ。

Verse 7

कडूंत्या निभृतैदोंर्भिर्युयुत्सुर्दिग्गजानहम् । पुराण्याचूर्णयन्नद्रीन्भीतास्तेपि प्रदुद्रुवुः

戦いを望み、彼は抑えつつも力強い両腕で四方を護る大いなる守護象をつかみ取り、さらに古き山々さえ粉塵に砕きながら進み出た—ゆえに敵は恐れおののき、逃げ去った。

Verse 8

मया यमः कृतो योद्धा वह्निश्च कृतको महान् । वरुणश्चापि गोपालो गवां पालयिता तथा

「我によってヤマは戦士とされ、アグニもまた任ぜられた大いなる力として偉大にされた。さらにヴァルナも牛飼いとなり、まことに牛たちの守護者・養い手となった。」

Verse 9

गजाध्यक्षः कुबेरस्तु सैरन्ध्री चापि निरृतिः । जितश्चाखंडलो लोके करदायी सदा कृतः

グヒヤカの主クベーラは屈服させられ、ニルリティもまた—サイランドリーとともに—征服された。さらに世においてアカンダラ（インドラ）さえ打ち破られ、常に貢納を課せられた。

Verse 10

युद्धस्यागमनं ब्रूहि यत्रैते बाहवो मम । शत्रुहस्तप्रयुक्तश्च शस्त्रास्त्रैर्जर्जरीकृताः

この戦いがいかにして起こったのか告げよ——敵の手から放たれた武器と飛び道具によって、我がこの両腕が砕かれ、引き裂かれたのはなぜか。

Verse 11

पतंतु शत्रुहस्ताद्वा पातयन्तु सहस्रधा । एतन्मनोरथं मे हि पूर्णं कुरु महेश्वर

たとえ我が敵の手に落ちようとも、あるいは千々に斬り砕かれようとも——おおマヘーシュヴァラよ、この我が願いを余すところなく成就したまえ。

Verse 12

सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा कुपितो रुद्रस्त्वट्टहासं महाद्भुतम् । कृत्वाऽब्रवीन्महामन्युर्भक्तबाधाऽपहारकः

サナトクマーラは言った。これを聞くやルドラは憤怒した。ついで驚くべき雷鳴の大笑いを放ち、語った——その大いなる憤りによって、帰依者に加えられた苦患を取り除く御方が。

Verse 13

रुद्र उवाच । धिग्धिक्त्वां सर्वतो गर्विन्सर्वदैत्यकुलाधम । बलिपुत्रस्य भक्तस्य नोचितं वच ईदृशम्

ルドラは言った。「恥を知れ——四方に驕り高ぶる、ダイティヤ族の最下劣よ。バリの子にして帰依者であるお前に、そのような言葉はふさわしくない。」

Verse 14

दर्पस्यास्य प्रशमनं लप्स्यसे चाशु दारुणम् । महायुद्धमकस्माद्वै बलिना मत्समेन हि

「この驕りは、まもなく苛烈にして迅速なる打ち砕きを受けるであろう。まことに、忽ち大戦が起こる——我と力を等しくする強者を相手として。」

Verse 15

तत्र ते गिरिसंकाशा बाहवोऽनलकाष्ठवत् । छिन्ना भूमौ पतिष्यंति शस्त्रास्त्रैः कदलीकृताः

その場で、山のごとく巨大で薪のように堅い彼の両腕は、武器と飛び道具によって断ち切られ、芭蕉の茎を薙ぐように地に落ちた。

Verse 16

यदेष मानुषशिरो मयूरसहितो ध्वजः । विद्यते तव दुष्टात्मंस्तस्य स्यात्पतनं यदा

人の首を掲げ、孔雀の羽で飾られた汝の旗がなお立つかぎり、邪なる心の者よ、汝の没落は抑えられている。だがその旗印が倒れる時、汝の破滅は必ず訪れる。

Verse 17

स्थापितस्यायुधागारे विना वातकृतं भयम् । तदा युद्धं महाघोरं संप्राप्तमिति चेतसि

武器は武器庫に収められていたのに、風に煽られたかのような理由なき恐れが起こり、心には「いま、最も凄惨なる戦が到来した」と感じられた。

Verse 18

निधाय घोरं संग्रामं गच्छेथाः सर्वसैन्यवान् । सांप्रतं गच्छ तद्वेश्म यतस्तद्विद्यते शिवः

「全軍をもってこの凄まじき戦を起こしたのなら、いま直ちにその御殿へ赴け。そこにこそシヴァ（Śiva）がおわすのだ。」

Verse 19

तथा तान्स्वमहोत्पातांस्तत्र द्रष्टासि दुर्मते । इत्युक्त्वा विररामाथ गर्वहृद्भक्तवत्सलः

「そしてそこで、ああ邪なる心の者よ、おまえ自身が招いたあの大いなる凶兆をも見るであろう。」そう語り終えると、 भक्तを愛し、心の驕りを砕く御方は沈黙された。

Verse 20

सनत्कुमार उवाच । तच्छ्रुत्वा रुद्रमभ्यर्च्य दिव्यैरजंलिकुड्मलैः । प्रणम्य च महादेवं बाणश्च स्वगृहं गतः

サナトクマーラは言った。これを聞くと、バーナはアジャムリー草の神妙なる蕾をもってルドラを供養し、さらにマハーデーヴァに礼拝して、バーナは自らの家へ帰っていった。

Verse 21

कुंभाण्डाय यथावृत्तं पृष्टः प्रोवाच हर्षितः । पर्यैक्षिष्टासुरो बाणस्तं योगं ह्युत्सुकस्सदा

クンバーンダに問われると、彼は歓喜して、起こったことをありのままに語り尽くした。その間、阿修羅バーナはそのヨーガの修行を絶えず見守り、常に会得せんと熱望していた。

Verse 22

अथ दैवात्कदाचित्स स्वयं भग्नं ध्वजं च तम् । दृष्ट्वा तत्रासुरो बाणो हृष्टो युद्धाय निर्ययौ

やがて、運命のめぐり合わせにより、ある時その旗印がひとりでに折れているのが見えた。それを見た阿修羅バーナは歓喜し、戦いへと進み出た。

Verse 23

स स्वसैन्यं समाहूय संयुक्तः साष्टभिर्गणैः । इष्टिं सांग्रामिकां कृत्वा दृष्ट्वा सांग्रामिकं मधु

彼は自軍を召集し、八柱のガナに伴われて整えた。そして戦のための儀礼—戦勝を祈る灌頂の供犠—を修し終えると、遠征を鼓舞する「戦のマドゥ（蜜酒）」を目にした。

Verse 24

ककुभां मंगलं सर्वं संप्रेक्ष्य प्रस्थितोऽभवत् । महोत्साहो महावीरो बलिपुत्रो महारथः

四方を見渡して吉兆を確かめると、バリの子は—大いなる気概に満ちた勇将、偉大なる戦車武者—ついに出立した。

Verse 25

इति हृत्कमले कृत्वा कः कस्मादागमिष्यति । योद्धा रणप्रियो यस्तु नानाशस्त्रास्त्रपारगः

かくしてそれを心蓮華のうちに堅く据えたなら、いったい誰が—いずこより来て—彼に敵し得ようか。戦陣を愛し、種々の武器と飛び道具に通暁するその戦士は、これにより攻め難き者となる。

Verse 26

यस्तु बाहुसहस्रं मे छिनत्त्वनलकाष्ठवत् । तथा शस्त्रैर्महातीक्ष्णैश्च्छिनद्मि शतशस्त्विह

ここにて我が千の腕を、森の枯れ木のごとく断ち切る者があれば、その者をもまた、我は極めて鋭き武器にて幾度となく斬り伏せよう。

Verse 27

एतस्मिन्नंतरे कालः संप्राप्तश्शंकरेण हि । यत्र सा बाणदुहिता सुजाता कृतमंगला

その間に、シャンカラの御定めによって宿命の時が到来した。すなわち、バーナの娘スジャーターがそこに立ち、吉祥を整え、聖なる儀礼のために万端を具していた時である。

Verse 28

माधवं माधवे मासि पूजयित्वा महानिशि । सुप्ता चांतः पुरे गुप्ते स्त्रीभावमुपलंभिता

マーダヴァ月（ヴァイシャーカ）に大夜を迎え、マーダヴァ（ヴィシュヌ）を礼拝し終えると、彼女は都の奥深き秘された内殿にて眠りに落ちた。やがて目覚め/人に見出されたとき、彼女は女の相（女性の状態）を得ていた。

Verse 29

गौर्या संप्रेषितेनापि व्याकृष्टा दिव्यमायया । कृष्णात्मजात्मजेनाथ रुदंती सा ह्यनाथवत्

ガウリーに遣わされたにもかかわらず、彼女は神なるマーヤーによって引き離された。やがてクリシュナの孫に捕らえられ、寄る辺なき者のように泣き崩れた。

Verse 30

स चापि तां बलाद्भुक्त्वा पार्वत्याः सखिभिः पुनः । नीतस्तु दिव्ययोगेन द्वारकां निमिषांतरात्

彼は力ずくで彼女を辱めたのち、再びパールヴァティーの侍女たちに捕らえられ、その神聖なるヨーガの威力によって、瞬き一つの間にドヴァーラカーへ運ばれた。

Verse 31

मृदिता सा तदोत्थाय रुदंती विविधा गिरः । सखीभ्यः कथयित्वा तु देहत्यागे कृतक्षणा

悲嘆に打ち砕かれた彼女はそのとき起き上がり、涙を流してさまざまな嘆きの言葉を洩らした。友に語り終えると、ただちに身を捨てる決意を固め、最後の行いに心を定めた。

Verse 32

सख्या कृतात्मनो दोषं सा व्यास स्मारिता पुनः । सर्वं तत्पूर्ववृत्तांतं ततो दृष्ट्वा च सा भवत्

その後、ああヴィヤーサよ、彼女は友によって、自らの決意ゆえに犯した過ちを再び諭された。さらに、先に起こった一切の経緯を見渡して、彼女はそれを完全に悟った。

Verse 33

अब्रवीच्चित्रलेखां च ततो मधुरया गिरा । ऊषा बाणस्य तनया कुंभांडतनयां मुने

そのとき、バーṇaの娘ウーシャーは、聖者よ、甘やかな声でチトラレーखाに語りかけた。チトラレーखाはクンバーṇḍaの娘である。

Verse 34

ऊषोवाच । सखि यद्येष मे भर्ता पार्वत्या विहितः पुरा । केनोपायेन ते गुप्तः प्राप्यते विधिवन्मया

ウーシャは言った。「友よ、もしこの人が、かつてパールヴァティーが私のために定め給うた夫であるなら、あなたが秘しているその人を、いかなる手立てで、法（ダルマ）にかなって正しく私が得られましょうか。」

Verse 35

कस्मिन्कुले स वा जातो मम येन हृतं मनः । इत्युषावचनं श्रुत्वा सखी प्रोवाच तां तदा

ウーシャーは言った。「わたしの心を奪ったあの人は、いかなる家系に生まれたのですか。」その言葉を聞くと、侍女の友はただちに彼女に答えた。

Verse 36

चित्रलेखोवाच । त्वया स्वप्ने च यो दृष्टः पुरुषो देवि तं कथम् । अहं संमानयिष्यामि न विज्ञातस्तु यो मम

チトラレー カーは言った。「女神よ、あなたが夢で見たその पुरुषを、私はどうして敬いもてなせましょう。私にはまだその方が分からないのです。」

Verse 37

दैत्यकन्या तदुक्ते तु रागांधा मरणोत्सुका । रक्षिता च तया सख्या प्रथमे दिवसे ततः

その言葉が告げられるや、阿修羅の娘は欲情に目がくらみ、死さえ望むほどであったが、まさにその最初の日から友に守られた。

Verse 38

पुनः प्रोवाच सोषा वै चित्रलेखा महामतिः । कुंभांडस्य सुता बाणतनयां मुनिसत्तम

最勝の聖仙よ、広き心をもつチトラレー カー—クンバーンダの娘—は、バーナの娘（ウーシャー）に再び語りかけた。

Verse 39

चित्रलेखोवाच । व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाष्यते । समानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश

チトラレーखाは言った。「三界に語り得ることなら、あなたの憂いを取り除きましょう。あなたの心を奪ったその पुरुषを連れて来ます—彼が誰か、私に告げなさい。」

Verse 40

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा वस्त्रपुटके देवान्दैत्यांश्च दानवान् । गन्धर्वसिद्धनागांश्च यक्षादींश्च तथालिखत्

サナトクマーラは言った。「かく語り終えると、彼は布で包んだ包みに、デーヴァ、ダイティヤとダーナヴァ、さらにガンダルヴァ、シッダ、ナーガ、ヤクシャ等の名を記し留めた。」

Verse 41

तथा नरांस्तेषु वृष्णीञ्शूरमानकदुंदुभिम् । व्यलिखद्रामकृष्णौ च प्रद्युम्नं नरसत्तमम्

また人々の中では、ヴリシュニ族としてシューラ、アーナカドゥンドゥビ、さらにラーマとクリシュナを選び記し、加えて人中の最勝者プラデュムナをも書き留めた。

Verse 42

अनिरुद्धं विलिखितं प्राद्युम्निं वीक्ष्य लज्जिता । आसीदवाङ्मुखी चोषा हृदये हर्षपूरिता

プラデュムナが描いたアニルッダの肖像を見て、ウーシャーは恥じらいに包まれた。顔を伏せ、言葉も出ぬまま、胸の内は歓喜で満ちていた。

Verse 43

ऊषा प्रोवाच चौरोऽसौ मया प्राप्तस्तु यो निशि । पुरुषः सखि येनाशु चेतोरत्नं हृतं मम

ウーシャーは言った。「友よ、夜にわたしのもとへ来たあの पुरुषは、まこと盗人です。たちまちにして、わたしの心の宝玉を奪い去ったのです。」

Verse 44

यस्य संस्पर्शनादेव मोहिताहं तथाभवम् । तमहं ज्ञातुमिच्छामि वद सर्वं च भामिनि

ただ誰の触れただけで、私はかくも惑わされたのか――その者を知りたい。おお輝ける女よ、すべてを語ってくれ。

Verse 45

कस्यायमन्वये जातो नाम किं चास्य विद्यते । इत्युक्ता साब्रवीन्नाम योगिनी तस्य चान्वयम्

「彼は誰の系譜に生まれ、名は何というのか」と問われると、ヨーギニーはその名を告げ、あわせてその家系の由来を宣言した。

Verse 46

सर्वमाकर्ण्य सा तस्य कुलादि मुनिसत्तम । उत्सुका बाणतनया बभाषे सा तु कामिनी

おお最勝の聖仙よ。彼の家系と出自のすべてを聞き終えると、バーナの娘は—胸を焦がし、恋に打たれて—言葉を発した。

Verse 47

ऊषोवाच । उपायं रचय प्रीत्या तत्प्राप्त्यै सखि तत्क्षणात् । येनोपायेन तं कांतं लभेयं प्राणवल्लभम्

ウーシャは言った。「友よ、愛をもってただちに策をめぐらし、あの人を得る道を授けて。命よりも愛しい、わが恋人を。」

Verse 48

यं विनाहं क्षणं नैकं सखि जीवितुमुत्सहे । तमानयेह सद्यत्नात्सुखिनीं कुरु मां सखि

「友よ、あの人なくしては一瞬たりとも生きる力がない。力の限りただちにここへ連れて来て、私を幸せにして、友よ。」

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्ता सा तथा बाणात्मजया मंत्रिकन्यका । विस्मिताभून्मुनिश्रेष्ठ सुविचारपराऽभवत्

サナトクマーラは言った。「バーナの娘にそのように語りかけられると、その大臣の乙女は驚嘆し、ああ最勝の牟尼よ、心を慎重な思惟へと向けた。」

Verse 50

ततस्सखीं समाभाष्य चित्रलेखा मनोजवा । बुद्ध्वा तं कृष्णपौत्रं सा द्वारकां गंतुमुद्यता

それから、友と語り合ったのち、心のごとく迅速なチトラレーカーは、彼がクリシュナの孫であると悟り、ドヴァーラカーへ赴く支度を整えた。

Verse 51

ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां तृतीये तु गतेऽहनि । आप्रभातान्मुहूर्ते तु संप्राप्ता द्वारकां पुरीम्

ジェーシュタ月の闇半月の第十四日（チャトゥルダシー）に、第三日が過ぎたのち、夜明け直前の一ムフールタに、彼女はドヴァーラカーの都へ到着した。

Verse 52

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां पंचमे युद्धखण्डे ऊषाचरित्रवर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

かくして、聖なる『シヴァ・マハープラーナ』第二部（ルドラ・サンヒター）の第五分「ユッダ・カーンダ」における、「ウーシャー物語の叙述」と名づけられた第五十二章は終わる。

Verse 53

क्रीडन्नारीजनैस्सार्द्धं प्रपिबन्माधवी मधु । सर्वांगसुन्दरः श्यामः सुस्मितो नवयौवनः

女たちの群れと戯れつつ、彼は甘きマードゥヴィーの酒を口にした。肌は黒く、四肢ことごとく麗しく、ほほえみは柔らかで、新たに芽吹く若さの瑞々しさを帯びていた。

Verse 54

ततः खट्वां समारूढमंधकारपटेन सा । आच्छादयित्वा योगेन तामसेन च माधवम्

それから彼女は葬送の寝台に乗り、タマス性のヨーガの力によって、マーダヴァ（ヴィシュヌ）を闇の帳で覆い、その認識を覆い隠した。

Verse 55

ततस्सा मूर्ध्नि तां खट्वां गृहीत्वा निमिषांतरात् । संप्राप्ता शोणितपुरं यत्र सा बाणनंदिनी

次いで彼女はその寝台を頭上に載せて担ぎ、瞬きする間にショーニタプラへと到り、そこにバーナの愛娘が住していた。

Verse 56

कामार्ता विविधान्भावाञ्चकारोन्मत्तमानसा । आनीतमथ तं दृष्ट्वा तदा भीता च साभवत्

欲に悩まされ、彼女の心は狂おしく揺れ動き、さまざまな情をあらわした。だが彼が連れて来られ、ひと目見たとたん、彼女は恐れに包まれた。

Verse 57

अंतःपुरे सुगुप्ते च नवे तस्मिन्समागमे । यावत्क्रीडितुमारब्धं तावज्ज्ञातं च तत्क्षणात्

奥宮の厳重に守られたその新たな逢瀬において、戯れの契りを結び始めたかと思うや否や、そのことはただちに、その瞬間に知れ渡った。

Verse 58

अंतःपुरद्वारगतैर्वेत्रजर्जरपाणिभिः । इंगितैरनुमानैश्च कन्यादौःशील्यमाचरन्

内殿の門口に立つ従者たちは、杖や棍棒を手にし、合図と慎重な推し量りによって、乙女の品性と振る舞いを試し確かめるように立ち居振る舞った。

Verse 59

स चापि दृष्टस्तैस्तत्र नरो दिव्यवपुर्धरः । तरुणो दर्शनीयस्तु साहसी समरप्रियः

その場で彼らはまた、光り輝く神妙なる姿を具えた一人の男を見た――若く麗しく、胆気盛んで、戦場を好む者であった。

Verse 60

तं दृष्ट्वा सर्वमाचख्युर्बाणाय बलिसूनवे । पुरुषास्ते महावीराः कन्यान्तःपुररक्षकाः

彼を見て、乙女たちの奥宮を守るために任じられた大勇士たちは、すべてをバリの子バーナに報告した。

Verse 61

द्वारपाला ऊचुः । देव कश्चिन्न जानीते गुप्तश्चांतःपुरे बलात् । स कस्तु तव कन्यां वै स्वयंग्राहादधर्षयत्

門衛たちは言った。「主よ、彼が何者かは誰にも分かりませぬ。力ずくで奥宮へ押し入り、潜みおります。いったい誰が、みずからの手で御息女を掴み、礼を踏み外したのでしょうか。」

Verse 62

दानवेन्द्र महाबाहो पश्यपश्यैनमत्र च । यद्युक्तं स्यात्तत्कुरुष्व न दुष्टा वयमित्युत

「ダーナヴァの主よ、強き腕を持つ御方よ——ご覧ください、ここに彼がおります。正しく相応しいことをお行いください。まことに我らは悪しき者ではございませぬ」と彼らは申した。

Verse 63

सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । विस्मितोभून्मुनिश्रेष्ठ कन्यायाः श्रुतदूषणः

サナトクマーラは語った。「彼らの言葉を聞くや、強大なるダーナヴァの王は驚愕した。おお最勝の聖仙よ、彼はその乙女についての貶める噂をすでに耳にしていたからである。」