शङ्खचूडकस्य राज्याभिषेकः तथा शक्रपुरीं प्रति प्रस्थानम् | Śaṅkhacūḍa’s Coronation and March toward Indra’s City

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । स्वगेहमागते तस्मिञ्शंखचूडे विवाहिते । तपः कृत्वा वरं प्राप्य मुमुदुर्दानवादयः

サナトクマーラは言った。シャンカチューダが婚儀を終えて自邸に帰り、苦行を修して恩寵の賜物を得たとき、ダーナヴァらは大いに歓喜した。

Verse 2

स्वलोकादाशु निर्गत्य गुरुणा स्वेन संयुताः । सर्वे सुरास्संमिलितास्समाजग्मुस्तदंतिकम्

諸天はそれぞれの天界をただちに発ち、各々の師（グル）を伴って集い、出来事の場の近くへと来た。

Verse 3

प्रणम्य तं सविनयं संस्तुत्य विविधादरात् । स्थितास्तत्रैव सुप्रीत्या मत्वा तेजस्विनं विभुम्

彼らは謙虚に礼拝して種々の敬意をもって讃嘆し、光輝に満ち遍在する主宰なる御方と悟って、大いなる歓喜のうちにその場に留まった。

Verse 4

सोपि दम्भात्मजो दृष्ट्वा गतं कुल गुरुं च तम् । प्रणनाम महाभक्त्या साष्टांगं परमादरात्

ダンバの子は、尊ぶべき一族の師が到来したのを見て、大いなる信愛をもって、最高の敬意のうちに八支の全身礼拝（サーシュターンガ）で伏して拝した。

Verse 5

अथ शुक्रः कुलाचार्यो दृष्ट्वाशिषमनुत्तमम् । वृत्तांतं कथयामास देवदानवयोस्तदा

そのとき、ダイティヤ族の師シュクラは、比類なき祝福を目の当たりにし、デーヴァとダーナヴァの間に起こった一切の経緯を語り始めた。

Verse 6

तदा समुत्सवो जातोऽसुराणां मुदितात्मनाम् । उपायनानि सुप्रीत्या ददुस्तस्मै च तेऽखिलाः

そのとき、心に歓喜を満たしたアスラたちの間に大いなる祝祭が起こり、彼らは皆、喜びにあふれる敬愛をもって、彼に礼拝の供物と贈り物を捧げた。

Verse 7

ततस्स सम्मतं कृत्वा सुरैस्सर्वैस्समुत्सवम् । दानवाद्यसुराणां तमधिपं विदधे गुरुः

その後、すべてのデーヴァたちの満場一致の同意と祝祭の気配の中で、彼らの師は彼をダイティヤ、ダーナヴァ、その他のアスラたちの総主として任命した。

Verse 9

अथ दम्भात्मजो वीरश्शंखचूडः प्रतापवान् । राज्याभिषेकमासाद्य स रेजे सुरराट् तदा

ついで、ダンバの子である勇猛なるシャンカチューダ（Śaṅkhacūḍa）は、王位の灌頂を受けるや、その時、神々の王のごとく燦然と輝いた。

Verse 10

स सेनां महतीं कर्षन्दैत्यदानवरक्षसाम् । रथमास्थाय तरसा जेतुं शक्रपुरीं ययौ

ダイティヤ、ダーナヴァ、ラークシャサの大軍を引き連れ、彼は戦車に乗り、疾風のごとくシャクラ（インドラ）の都アマラーヴァティーを征服せんと出立した。

Verse 11

गच्छन्स दानवेन्द्रस्तु तेषां सेवनकुर्वताम् । विरेजे शशिवद्भानां ग्रहाणां ग्रहराडिव

ダーナヴァの主が進み、従者たちが奉仕しているとき、彼は輝き渡った――光ある諸惑星の中の月のように、またグラハ（天体）の王のように。

Verse 12

आगच्छंतं शङ्खचूडमाकर्ण्याखण्डलस्स्वराट् । निखिलैरमरैस्सार्द्धं तेन योद्धुं समुद्यतः

シャンカチューダが近づくと聞くや、天界の主アカンダラ（インドラ）は、あらゆる神々とともに、彼と戦うべく身を整えた。

Verse 13

तदाऽसुरैस्सुराणां च संग्रामस्तुमुलो ह्यभूत् । वीराऽऽनन्दकरः क्लीबभयदो रोमहर्षणः

そのとき、アスラとデーヴァの間に、凄まじく轟く合戦が起こった。勇士を歓喜させ、臆病者を恐怖に沈め、見守る者の身に畏怖の戦慄を走らせた。

Verse 14

महान्कोलाहलो जातो वीराणां गर्जतां रणे । वाद्यध्वनिस्तथा चाऽऽसीत्तत्र वीरत्ववर्द्धिनी

戦場には、勇士たちが鬨の声を上げて咆哮するにつれ、大いなる喧騒が起こった。さらに軍鼓や法螺など戦の楽器の響きが鳴り渡り、戦士の武勇をいよいよ高めた。

Verse 15

देवाः प्रकुप्य युयुधुरसुरैर्बलवत्तराः । पराजयं च संप्रापुरसुरा दुद्रुवुर्भयात्

憤激した神々は、いまやより強き軍勢となってアスラと戦った。アスラは敗れ、恐れのあまり慌ただしく逃げ去った。

Verse 16

पलायमानास्तान्दृष्ट्वा शंखचूडस्स्वयं प्रभुः । युयुधे निर्जरैस्साकं सिंहनादं प्रगर्ज्य च

彼らが逃げ散るのを見て、強大なる主シャンカチューダは自ら戦場へ躍り出た。獅子の咆哮のごとき鬨の声を上げ、彼は不死なる神々（デーヴァ）と刃を交えた。

Verse 17

तरसा सहसा चक्रे कदनं त्रिदिवौकसाम् । प्रदुद्रुवुस्सुरास्सर्वे तत्सुतेजो न सेहिरे

圧倒的な速さと突如の力によって、彼は三天の住人の中に激しい殺戮をなした。諸デーヴァは皆、あの子の燃え立つテージャスの輝きに耐えられず逃げ去った。

Verse 18

यत्र तत्र स्थिता दीना गिरीणां कंदरासु च । तदधीना न स्वतंत्रा निष्प्रभाः सागरा यथा

彼らはあちこちに散り、山の洞窟にあってさえも哀れに沈んだ。他に依存して自ら治めることなく、光輝を失い、満ちることを奪われた大海のようであった。

Verse 19

सोपि दंभात्मजश्शूरो दानवेन्द्रः प्रतापवान् । सुराधिकारान्संजह्रे सर्वांल्लोकान्विजित्य च

ダンバの子であるその勇士、威光あるダーナヴァの王は、あらゆる世界を征服したのち、デーヴァたちの権能と特権をことごとく自らのものとして奪い取った。

Verse 20

त्रैलोक्यं स्ववशंचक्रे यज्ञभागांश्च कृत्स्नशः । स्वयमिन्द्रो बभूवापि शासितं निखिलं जगत्

彼は三界を己が支配下に置き、祭祀の分け前をことごとく奪い取った。さらに自らインドラとなり、全宇宙はその統治のもとに服した。

Verse 21

कौबेरमैन्दवं सौर्यमाग्नेयं याम्यमेव च । कारयामास वायव्यमधिकारं स्वशक्तितः

自らの神威によって、彼は権能の職分を定めさせた——クベーラ、インドラ、スーリヤ（太陽神）、アグニ、ヤマ、そして同様にヴァーユの主権をも。かくして方位の力は、それぞれの務めに就いた。

Verse 22

देवानामसुराणां च दानवानां च रक्षसाम् । गंधर्वाणां च नागानां किन्नराणां रसौकसाम्

デーヴァとアスラ、ダーナヴァとラークシャサ、さらにガンダルヴァとナーガ、天界の領域に住まうキンナラたち—その大いなる戦いに、ことごとく集い関わっていた。

Verse 23

त्रिलोकस्य परेषां च सकलानामधीश्वरः । स बभूव महावीरश्शंखचूडो महाबली

シャṅカチューダは、無量の力を具えた大勇士・大戦士となり—三界のあらゆる存在、さらにはその彼方にある者にまで主権を及ぼす者となった。

Verse 24

एवं स बुभुजे राज्यं राजराजेश्वरो महान् । सर्वेषां भुवनानां च शंखचूडश्चिरं समाः

かくして、王の中の王たる偉大なるシャṅカチューダは、長き歳月にわたり王権を享受し、あらゆる世界を支配し続けた。

Verse 25

तस्य राज्ये न दुर्भिक्षं न मारी नाऽशुभग्रहाः । आधयो व्याधयो नैव सुखिन्यश्च प्रजाः सदा

その王国には飢饉も疫病もなく、不吉なる星辰の災いもなかった。心の悩みも身の病も起こらず、民は常に安楽であった。

Verse 26

अकृष्टपच्या पृथिवी ददौ सस्यान्यनेकशः । ओषध्यो विविधाश्चासन्सफलास्सरसाः सदा

大地は耕さずとも自ら豊穣を与え、さまざまな作物を数多く実らせた。多種の薬草も常に備わり—果を結び、瑞々しい汁と生命力に満ちていた。

Verse 27

मण्याकराश्च नितरां रत्नखन्यश्च सागराः । सदा पुष्पफला वृक्षा नद्यस्तु सलिलावहाः

宝石の鉱脈はことさらに豊かで、海はまるで珠玉の宝蔵に満ちているかのようであった。樹々は常に花と実を結び、河川は絶えず清らかな流れを運んでいた。

Verse 28

देवान् विनाखिला जीवास्सुखिनो निर्विकारकाः । स्वस्वधर्मा स्थितास्सर्वे चतुर्वर्णाश्रमाः परे

神々を除けば、あらゆる生きとし生けるものは安楽で、乱れなく穏やかであった。皆それぞれに定められた法（ダルマ）—四ヴァルナと四アーシュラマの務め—に堅く住し、調和した高き秩序にあった。

Verse 29

तस्मिच्छासति त्रैलोक्ये न कश्चिद् दुःखितोऽभवत् । भ्रातृवैरत्वमाश्रित्य केवलं दुःखिनोऽमराः

彼が治めていた時、三界のいずれにも悲しむ者はなかった。兄弟の怨みを抱きしめる不死の者（神々）だけが、なお苦しみに沈んでいた。

Verse 30

स शंखचूडः प्रबलः कृष्णस्य परमस्सखा । कृष्णभक्तिरतस्साधुस्सदा गोलोकवासिनः

そのシャンカチューダは剛勇にして、クリシュナの最も親しい友であった。常にクリシュナへのバクティに没し、徳あるサードゥとして、つねにゴーローカに住していた。

Verse 31

पूर्वशापप्रभावेण दानवीं योनिमाश्रितः । न दानवमतिस्सोभूद्दानवत्वेऽपि वै मुने

おお牟尼よ、先の呪いの力により、彼はダーナヴァの胎に宿った。されどダーナヴァの身を帯びながらも、その心は魔性へとは染まらなかった。

Verse 32

ततस्सुरगणास्सर्वे हृतराज्या पराजिताः । संमंत्र्य सर्षयस्तात प्रययुर्ब्रह्मणस्सभाम्

その後、敗れて王権を奪われたすべての देव（神々）の軍勢は、リシたちとともに協議し、愛しき者よ、ブラフマーの सभा（集会）へと赴いた。

Verse 33

तत्र दृष्ट्वा विधातारं नत्वा स्तुत्वा विशेषतः । ब्रह्मणे कथयामासुस्सर्वं वृत्तांतमाकुलाः

そこで彼らは創造主（ブラフマー）を見て、礼拝し、とりわけ丁重に讃嘆を捧げた。ついで苦悩し動揺しつつ、起こった一切の顛末をブラフマーに語り告げた。

Verse 34

ब्रह्मा तदा समाश्वास्य सुरान् सर्वान्मुनीनपि । तैश्च सार्द्धं ययौ लोके वैकुण्ठं सुखदं सताम्

そのときブラフマーは、すべての神々と聖仙たちをも慰め、彼らとともに、徳ある者に安楽を授ける住処ヴァイクンṭハの世界へと赴いた。

Verse 35

ददर्श तत्र लक्ष्मीशं ब्रह्मा देवगणैस्सह । किरीटिनं कुंडलिनं वनमालाविभूषितम्

そこにてブラフマーは神々の群れとともに、ラクシュミーの主（ヴィシュヌ）を拝した――宝冠を戴き、耳飾りを垂れ、森の花の鬘によりいよいよ荘厳であった。

Verse 36

शंखचक्रगदापद्मधरं देवं चतुर्भुजम् । सनंदनाद्यैः सिद्धैश्च सेवितं पीतवाससम्

彼らは光り輝く主を拝した――四臂にして、法螺貝・円盤・棍棒・蓮華を執り、黄衣をまとい、サナンダナら成就の仙（シッダ）に恭しく侍されていた。

Verse 37

दृष्ट्वा विष्णुं सुरास्सर्वे ब्रह्माद्यास्समुनीश्वराः । प्रणम्य तुष्टुवुर्भक्त्या बद्धाञ्जलिकरा विभुम्

主ヴィシュヌを見て、すべての神々は、ブラフマーと大聖仙たちと共にひれ伏した。合掌して敬い、篤い信愛をもってその大いなる御方を讃嘆した。

Verse 38

देवा ऊचु । देवदेव जगन्नाथ वैकुंठाधिपते प्रभो । रक्षास्माञ्शरणापन्नाञ्छ्रीहरे त्रिजगद्गुरो

神々は言った。「神々の神、宇宙の主、ヴァイクンタの統べる御方、主よ。帰依して来た我らをお護りください。吉祥なるハリよ、三界の師よ！」

Verse 39

त्वमेव जगतां पाता त्रिलोकेशाच्युत प्रभो । लक्ष्मीनिवास गोविन्द भक्तप्राण नमोऽस्तु ते

ただ御身のみが万界の護り手――主よ、三界の王、決して失墜せぬアチュタよ。ラクシュミーの住処ゴーヴィンダ、信徒の命そのものよ、汝に敬礼いたします。

Verse 40

इति स्तुत्वा सुरास्सर्वे रुरुदुः पुरतो हरेः । तच्छ्रुत्वा भगवान्विष्णुर्ब्रह्माणमिदमब्रवीत्

かく讃え終えると、神々はハリの御前で泣き崩れた。その嘆きを聞いて、福徳円満なる主ヴィシュヌはブラフマーに次の言葉を告げた。

Verse 41

विष्णुरुवाच । किमर्थमागतोसि त्वं वैकुंठं योगिदुर्लभम् । किं कष्टं ते समुद्भूतं तत्त्वं वद ममाग्रतः

ヴィシュヌは言った。「何のために、ヨーギーでさえ到達し難いヴァイクンタ（Vaikuṇṭha）へ来たのか。そなたにいかなる苦難が起こったのか。真実の事を、我が前で明らかに語れ。」

Verse 42

सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा हरेर्वाक्यं प्रणम्य च मुहुर्मुहुः । बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा विन यानतकन्धरः

サナトクマーラは言った。ハリ（Hari）の言葉を聞くや、彼は幾度も礼拝した。合掌して恭敬を示し、首を垂れて謙り、つつましく願いを申し述べた。

Verse 43

वृत्तांतं कथयामास शंखचूडकृतं तदा । देवकष्टसमाख्यानं पुरो विष्णोः परात्मनः

それから彼は、至上の自己たるヴィシュヌの御前で、シャンカチューダ（Śaṅkhacūḍa）の所業の次第を語り、神々の苦難と窮状を余すところなく述べた。

Verse 44

हरिस्तद्वचनं श्रुत्वा सर्वतसर्वभाववित् । प्रहस्योवाच भगवांस्तद्रहस्यं विधिं प्रति

その言葉を聞いたハリは、あらゆる衆生の内なるありさまを悉く知る者として微笑み、ヴィディ（梵天）に向き直って、その秘奥の教えと正しき規定について語った。

Verse 45

श्रीभगवानुवाच । शंखचूडस्य वृत्तांतं सर्वं जानामि पद्मज । मद्भक्तस्य च गोपस्य महातेजस्विनः पुरा

世尊は仰せになった。「おお、パドマジャ（梵天）よ、シャンカチューダの一切の由来を我は知る。昔、彼は大いなる光輝を具えたゴーパ（牛飼い）であり、我を敬い奉る篤き信者であった。」

Verse 46

शृणुतस्सर्ववृत्तान्तमितिहासं पुरातनम् । संदेहो नैव कर्तव्यश्शं करिष्यति शङ्करः

いま、この古来の聖なる物語の全てを聞け。いささかも疑うな—シャンカラは必ずや吉祥なる善を成し、万事を正しく整える。

Verse 47

सर्वोपरि च यस्यास्ति शिवलोकः परात्परः । यत्र संराजते शंभुः परब्रह्म परमेश्वरः

あらゆる界の上に、最上のシヴァローカがあり、至高よりもなお高い。そこではシャンブ（Śambhu）が大威光をもって統べ給う—彼こそ最高のブラフマン、万有を超越する主宰である。

Verse 48

प्रकृतेः पुरुषस्यापि योधिष्ठाता त्रिशक्तिधृक् । निर्गुणस्सगुणस्सोपि परं ज्योतिः स्वरूपवान्

彼はプラクリティ（自然）とプルシャ（個別意識原理）の双方を統御する至上の調御者であり、三つのシャクティを保持する。属性を超えた（ニルグナ）存在でありながら、属性を具して（サグナ）も顕れる。その本性は超越の最高光明である。

Verse 49

यस्यांगजास्तु वै ब्रह्मंस्त्रयस्सृष्ट्यादिकारकाः । सत्त्वादिगुणसंपन्ना विष्णुब्रह्महराभिधाः

おおブラフマーよ、彼の御身より三者が生起する—サットヴァ等のグナを具え、創造をはじめとする宇宙の働きを担い、ヴィシュヌ、ブラフマー、ハラ（Hara）と呼ばれる者たちである。

Verse 50

स एव परमात्मा हि विहरत्युमया सह । यत्र मायाविनिर्मुक्तो नित्यानित्य प्रकल्पकः

彼こそただ一人、まことのパラマートマンであり、ウマーとともに神聖なるリーラーを遊び給う。そこではマーヤーより完全に解き放たれ、常住なるものと無常なるものとを定め、調御する。

Verse 51

तत्समीपे च गोलोको गोशाला शंकरस्य वै । तस्येच्छया च मद्रूपः कृष्णो वसति तत्र ह

その神域の近くにゴーローカがある――まことにシャンカラ（Śaṅkara）の聖なる牛舎である。しかも御自らの御意志により、わが姿そのものなるクリシュナ（Kṛṣṇa）がそこに住まう。

Verse 52

तद्गवां रक्षणार्थाय तेनाज्ञप्तस्सदा सुखी । तत्संप्राप्तसुखस्सोपि संक्रीडति विहारवित्

その牛たちを守護せよと彼に命じられ、彼は常に安楽であった。かくしてその歓喜を得ると、彼もまた憂いなく、任ぜられた務めを果たしつつ、遊戯に巧みな者として戯れ歩いた。

Verse 53

तस्य नारी समाख्याता राधेति जगदम्बिका । प्रकृतेः परमा मूर्तिः पंचमी सुविहारिणी

その妃はラーダー（Rādhā）と称えられ、宇宙の母である。彼女はプラクリティ（Prakṛti）の至上の顕現、第五の神的顕現として、神聖なる戯れ（リーラー）を自在に遊ぶ。

Verse 54

बहुगोपाश्च गोप्यश्च तत्र संति तदंगजाः । सुविहारपरा नित्यं राधाकृष्णानुवर्तिनः

そこには多くの牧童と牧女がいて、まさにその系譜より生まれた者たちである。彼らは常に歓喜の遊戯に心を寄せ、絶えずラーダーとクリシュナの後に従う。

Verse 55

स एव लीलया शंभोरिदानीं मोहितोऽनया । संप्राप्तो दानवीं योनिं मुधा शापात्स्वदुःखदाम्

シャンブ（Śambhu）のただ一つの神聖なる戯れによって、彼はいま彼女に惑わされた。しかも徒らに招いた呪詛のゆえに、彼は阿修羅の胎へと入り――自らに苦しみをもたらす胎門に堕した。

Verse 56

रुद्रशूलेन तन्मृत्यु कृष्णेन विहितः पुरा । ततस्स्वदेहमुत्सृज्य पार्षदस्स भविष्यति

かつてクリシュナは、自らの死がルドラの三叉戟によって訪れると定めた。ゆえに己が身を捨てたのち、彼はシヴァの眷属に仕えるガナ（従者）となる。

Verse 57

इति विज्ञाय देवेश न भयं कर्तुमर्हसि । शंकर शरणं यावस्स सद्यश्शंविधास्यति

これを知ったなら、神々の主よ、恐れに屈してはならない。シャンカラ（Śaṅkara）を帰依処とするかぎり、彼はただちに万事を正しく整え、正当な結末へ導かれる。

Verse 58

अहं त्वं चामरास्सर्वे तिष्ठंतीह विसाध्वसाः

「我と汝、そしてすべての不死なる者は、恐れなくここに立ち続ける。」

Verse 59

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा सविधिर्विष्णुः शिवलोकं जगाम ह । संस्मरन्मनसा शंभुं सर्वेशं भक्तवत्सलम्

サナトクマーラは言った。かく語り終えると、ヴィシュヌはブラフマーと共にシヴァの世界へ赴き、心にシャンブ（Śambhu）—万有の主にして、常に帰依者を慈しむ御方—を念じていた。