कामभस्म-प्रार्थना: रत्याः शङ्करं प्रति विनयः / Rati’s Supplication to Śaṅkara regarding Kāma’s Ashes

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे ज्ञात्वानुकूलं समयं रतिः । सुप्रसन्ना च तम्प्राह शङ्करं दीनवत्सलम्

ブラフマーは言った。「その時、時機が吉祥に整ったと悟ったラティは、深く歓喜して、苦しむ者に憐れみ深い主シャンカラに語りかけた。」

Verse 2

रतिरुवाच । गृहीत्वा पार्वतीं प्राप्तं सौभाग्यमतिदुर्लभम् । किमर्थं प्राणनाथो मे निस्स्वार्थं भस्मसात्कृतः

ラティは言った。「パールヴァティーを迎えられ、あなたはこの上なく稀なる幸運を得られました。ではなぜ、何の私欲もなかった我が命の主が、灰と化されたのですか。」

Verse 3

जीवयात्रा पतिं मे हि कामव्या पारमात्मनि । कुरु दूरं च सन्तापं समविश्लेषहेतुकम्

「至上の自己（パラマートマン）よ。わが夫は我が生の旅路の支えです。どうか私の願いを成就し、別離より生じて心を責め立てる悲嘆を遠く追い払ってください。」

Verse 4

विवाहोत्सव एतस्मिन् सुखिनो निखिला जनाः । अहमेका महेशान दुःखिनी स्वपतिम्विना

「この婚礼の祝宴では、あらゆる人々が喜びに満ちています。けれども私ひとり、マヘーシャーナよ、わが夫を失い、悲しみに沈んでおります。」

Verse 5

सनाथां कुरु मान्देव प्रसन्नो भव शङ्कर । स्वोक्तं सत्यम्विधेहि त्वं दीनबन्धो पर प्रभो

ああ尊き主よ、我に帰依の拠り所を与えたまえ。慈悲を垂れたまえ、シャンカラよ。みずから宣したまいし御言葉を真実として成就したまえ――弱き者の友、至上の主よ。

Verse 6

त्वाम्विना कस्समर्थोत्र त्रैलोक्ये सचराचरे । नाशने मम दुःखस्य ज्ञात्वेति करुणां कुरु

あなたなくして、動くものと動かぬものを含む三界において、真に成し得る者が誰いましょう。これを知りて、どうか慈悲を垂れ、我が憂いを滅したまえ。

Verse 7

सोत्सवे स्वविवाहेऽस्मिन्सर्वानन्द प्रदायिनी । सोत्सवामपि मां नाथ कुरु दीनकृपाकर

わたしたち自身の婚礼というこの歓喜の祭儀は、すべての者に至上の आनंदを授けます。ああ主よ、弱き者に慈悲深き御方よ、わたしにもその吉祥なる祝祭に与らせてください。

Verse 8

जीविते मम नाथे हि पार्वत्या प्रियया सह । सुविहारः प्रपूर्णश्च भविष्यति न संशयः

わが主が生きておられるかぎり、愛しきパールヴァティーと共に、わたしたちの高貴で至福に満ちた人生の歓びは完全に満ちるでしょう。疑いはありません。

Verse 9

सर्वं कर्तुं समर्थोसि यतस्त्वं परमेश्वरः । किम्बहूक्त्यात्र सर्वेश जीवयाशु पतिं मम

あなたは至上主パラメーシュヴァラ、ゆえに一切を成し得ます。ここで多言は不要です、万有の主よ。わが夫をただちに生き返らせてください。

Verse 10

ब्रह्मोवाच । तदित्युक्त्वा कामभस्म ददौ सग्रन्धिबन्धनम् । रुरोद पुरतश्शम्भोर्नाथ नाथेत्युदीर्य्य च

ブラフマーは言った。そう告げて、彼はカーマの灰を、結び目のある包みとともに彼女に与えた。ついで彼女はシャンブ（Śambhu）の御前に立ち、「主よ、主よ」と繰り返し叫びながら泣き崩れた。

Verse 11

रतिरोदनमाकर्ण्य सरस्वत्यादयः स्त्रियः । रुरुदुस्सकला देव्यः प्रोचुर्दीनतरं वचः

ラティの嘆きの泣き声を聞くや、サラスヴァティーをはじめとする女神たちは皆泣き、いよいよ悲しみに沈んだ心で、痛切な言葉を口にした。

Verse 12

देव्य ऊचुः । भक्तवत्सलनामा त्वं दीनबन्धुर्दयानिधिः । काम जीवय सोत्साहां रति कुरु नमोऽस्तु ते

女神たちは言った。「あなたは भक्त（バクタ）を慈しむ御名高きお方、苦しむ者の友、慈悲の大海です。どうかカーマを甦らせ、ラティに喜びと新たな希望をお授けください。あなたに礼拝いたします。」

Verse 13

ब्रह्मोवाच । इति तद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः । कृपादृष्टिं चकाराशु करुणासागरः प्रभुः

ブラフマーは言った。その言葉を聞いて、マヘーシュヴァラは満悦された。慈悲の大海なる主は、ただちに恩寵と憐れみに満ちた御眼差しを注がれた。

Verse 14

सुधादृष्ट्या शूलभृतो भस्मतो निर्गतः स्मरः । तद्रूपवेषचिह्नात्मा सुन्दरोद्भुतमूर्तिमान्

三叉戟を執るシヴァの、甘露のごとき慈悲深い一瞥によって、スマラ（カーマ）は灰の中より現れ出た――そのままの姿・装い・印を帯び、驚くほど美しい妙なる身を得た。

Verse 15

तद्रूपश्च तदाकारसंस्मितं सधनुश्शरम् । दृष्ट्वा पतिं रतिस्तं च प्रणनाम महेश्वरम्

ラティは、自らの夫がまさにその姿のまま――同じ形を帯び、やわらかな微笑をたたえ、弓と矢を手にしているのを見て、至上の主マヘーシュヴァラ（シヴァ）に恭しく礼拝した。

Verse 16

कृतार्थाभूच्छिवं देवं तुष्टाव च कृताञ्जलिः । प्राणनाथप्रदं पत्या जीवितेन पुनःपुनः

目的を成し遂げた彼女は、合掌して立ち、生命の主をふたたび授ける神聖なる主シヴァを、夫のために己が命を捧げるかのように、幾度も幾度も讃嘆した。

Verse 17

कामस्य स्तुतिमाकर्ण्य सनारीकस्य शङ्करः । प्रसन्नोऽभवदत्यंतमुवाच करुणार्द्रधीः

カーマが妻とともに捧げた讃歌を聞いて、シャンカラはこの上なく喜び、慈悲により心を和らげて語り始めた。

Verse 18

शङ्कर उवाच । प्रसन्नोहं तव स्तुत्या सनारीकस्य चित्तज । स्वयंभव वरम्बूहि वाञ्छितं तद्ददामि ते

シャンカラは言われた。「汝の讃歌により、われは満足した。おおサナーリカの心より生まれしカーマよ。自生の者よ、望む恩寵を申せ。汝の願いのままに授けよう。」

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति शम्भुवचः श्रुत्वा महानदन्स्स्मरस्ततः । उवाच साञ्जलिर्नम्रो गद्गदाक्षरया गिरा

ブラフマーは語った。「このようにシャンブの言葉を聞くや、スマラ（カーマ）は大いに歓喜した。合掌して恭しく身を低くし、感極まって声を詰まらせながら申し上げた。」

Verse 20

काम उवाच । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । यदि प्रसन्नस्सर्वेशः ममानन्दकरो भव

カーマは言った。「神々の神よ、マハーデーヴァよ、主よ、慈悲の大海よ。もし万有の主であるあなたが喜び給うなら、どうか私に歓喜を授けるお方となり給え。」

Verse 21

क्षमस्व मेऽपराधं हि यत्कृतश्च पुरा प्रभो । स्वजनेषु पराम्प्रीतिं भक्तिन्देहि स्वपादयोः

主よ、かつて私が犯した過ちをお赦しください。あなたの帰依者たちへの最上の敬愛を授け、そしてあなたの聖なる御足に対するバクティをお与えください。

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य स्मरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः । ॐ मित्युक्त्वाऽब्रवीत्तं वै विहसन्करुणानिधिः

ブラフマーは言った。スメラ（カーマ）の言葉をそのように聞いて、至上主はご満悦となった。慈悲の大海たる御方は微笑み、「オーム」と唱えてから彼に語りかけた。

Verse 23

ईश्वर उवाच । हे कामाहं प्रसन्नोऽस्मि भयन्त्यज महामते । गच्छ विष्णुसमीपञ्च बहिस्थाने स्थितो भव

イーシュヴァラは言った。「おおカーマよ、汝に満足した。恐れを捨てよ、大いなる心の者よ。さらにヴィシュヌの御前へ行き、外の場所に控えておれ。」

Verse 24

ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा शिरसा नत्वा परिक्रम्य स्तुवन्विभुम् । बहिर्गत्वा हरिन्देवान्प्रणम्य समुपास्त सः

ブラフマーは言った。それを聞くと、彼は頭を垂れて礼拝し、遍満する主を讃えつつ右繞（プラダクシナー）した。ついで外へ出て、ハリ（ヴィシュヌ）を首とする神々に伏して礼拝し、恭しく侍立した。

Verse 25

कामं सम्भाष्य देवाश्च ददुस्तस्मै शुभाशिषम् । विष्ण्वादयः प्रसन्नास्ते प्रोचुः स्मृत्वा शिवं हृदि

カーマと語り合ったのち、神々は彼に吉祥の祝福を授けた。ヴィシュヌらも歓喜し、心にシヴァを念じつつ、彼に言葉をかけた。

Verse 26

देवा ऊचुः । धन्यस्त्वं स्मर सन्दग्धः शिवेनानुग्रहीकृतः । जीवयामास सत्त्वांशकृपादृष्ट्या खिलेश्वरः

神々は言った。「おおスムラ（カーマ）よ、たとえ焼き尽くされたとしても、汝はまことに幸いである。シヴァが汝に恩寵を垂れたからだ。慈悲の御眼差しにより――サットヴァの分を授けつつ――万有の主キレーシュヴァラは汝を再び生かされた。」

Verse 27

सुखदुःखदो न चान्योऽस्ति यतस्स्वकृतभृक् पुमान् । काले रक्षा विवाहश्च निषेकः केन वार्यते

楽も苦も与える他者はなく、人は自らの行いの果を自ら負う。定めの時が来れば、守護も婚姻も、そして子を宿すことも、いったい誰が妨げ得ようか。

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ते च सम्मान्य तं सुखेनामरास्तदा । सन्तस्थुस्तत्र विष्ण्वाद्यास्सर्वे लब्धमनोरथाः

ブラフマーは言った。かく語り終えると、神々は喜びをもって彼を敬い讃えた。そこにヴィシュヌらも共に、皆は目的を果たして留まった。

Verse 29

सोपि प्रमुदितस्तत्र समुवास शिवाज्ञया । जयशब्दो नमश्शब्दस्साधुशब्दो बभूव ह

彼もまた喜びに満ち、シヴァの命に従ってそこに留まった。すると「勝利あれ！」「ナマス（礼拝）！」「サードゥ（善きかな）！」の声がまことに湧き起こった。

Verse 30

ततश्शम्भुर्वासगेहे वामे संस्थाप्य पार्वतीम् । मिष्टान्नं भोजयामास तं च सा च मुदान्विता

ついでシャンブは自らの住まいにおいて、パールヴァティーを左側に座らせ、甘美なる食をもってもてなした。彼女もまた歓喜に満ちてそれを召し上がった。

Verse 31

अथ शम्भुर्भवाचारी तत्र कृत्यम्विधाय तत् । मेनामामंत्र्य शैलं च जनवासं जगाम सः

その後、正しき聖なる作法を守るシャンブは、そこでなすべき儀礼を成就した。メーナーと山（ヒマーラヤ）に別れを告げ、彼は人々の住まうところへと去って行った。

Verse 32

महोत्सवस्तदा चासीद्वेदध्वनिरभून्मुने । वाद्यानि वादयामासुर्जनाश्चतुर्विधानि च

おお牟尼よ、その時、大いなる祭典（マホーツァヴァ）が起こり、ヴェーダ誦唱の響きが虚空に満ちた。四つのヴァルナの人々は楽器を奏で、祝祭は余すところなく荘厳に展開した。

Verse 33

शम्भुरागत्य स्वस्थानं ववन्दे च मुनींस्तदा । हरिं च मां भवाचाराद्वन्दितोऽभूत्सुरादिभिः

そののちシャンブは自らの住処へ帰り、牟尼たちに恭しく礼拝した。神々の作法にかなって、ハリと私もまた、諸天および他の者たちにより正しく尊崇され、礼拝を受けた。

Verse 34

जयशब्दो बभूवाथ नम श्शब्दस्तथैव च । वेदध्वनिश्च शुभदः सर्वविघ्नविदारणः

そのとき「ジャヤ（勝利あれ）！」の声が起こり、同じく「ナマハ（礼拝）！」の唱和も響いた。吉祥なるヴェーダの響音が現れ、あらゆる方角の障りをことごとく打ち砕いた。

Verse 35

अथ विष्णुरहं शक्रस्सर्वे देवाश्च सर्षयः । सिद्धा उपसुरा नागास्तुष्टुवुस्ते पृथक्पृथक्

そのとき、ヴィシュヌと、我（ブラフマー）と、シャクラ（インドラ）—すべての神々とリシたち—さらにシッダ、ウパスラ、ナーガたちが、それぞれの作法により、彼に讃歌を捧げた。

Verse 36

देवा ऊचुः । जय शम्भोऽखिलाधार जय नाम महेश्वर । जय रुद्र महादेव जय विश्व म्भर प्रभो

デーヴァたちは言った。「勝利あれ、シャンブよ、万有の支えよ！ 勝利あれ、マヘーシュヴァラよ、聖なる御名により名高き方よ！ 勝利あれ、ルドラよ、大いなる神よ！ 勝利あれ、宇宙を支える主よ！」

Verse 37

जय कालीपते स्वामिञ्जयानन्दप्रवर्धक । जय त्र्यम्बक सर्वेश जय मायापते विभो

勝利あれ、主よ、カーラ（時）の支配者よ！ 勝利あれ、神聖なるアーナンダを増し広げる方よ！ 勝利あれ、トリヤンバカよ、万有の主よ！ 勝利あれ、ヴィブよ、マーヤーの主権者よ！

Verse 38

जय निर्गुण निष्काम कारणातीत सर्वग । जय लीलाखिलाधार धृतरूप नमोऽस्तु ते

勝利あれ、汝に——一切の属性を超えたニルグナの主、欲なき者、因果を超越し、遍く満ちる御方よ。勝利あれ、神聖なるリーラーによって全宇宙を支える御方よ。自らの御意志により諸形を現す御方に、我は敬礼し奉る。

Verse 39

जय स्वभक्तसत्कामप्रदेश करुणाकर । जय सानन्दसद्रूप जय मायागुणाकृते

勝利あれ、汝に——自らの帰依者の清らかで正しい願いを授ける、大悲の御方よ。勝利あれ、汝に——真の御姿は、アーナンダに満ちた実在（サット）なる御方よ。勝利あれ、汝に——マーヤーのグナによって世のために形と働きを現しつつ、なお束縛を超えた主である御方よ。

Verse 40

जयोग्र मृड सर्वात्मन् दीनबन्धो दयानिधे । जयाविकार मायेश वाङ्मनोतीतविग्रह

勝利あれ、至高なる御方よ。ムリダよ、吉祥なる主、万有の自己よ。苦しむ者の縁者、慈悲の大海よ—勝利あれ。変わることなき主、マーヤーの主宰、言葉と心を超えた真の御姿よ。

Verse 41

ब्रह्मोवाच । इति स्तुत्वा महेशानं गिरिजानायकम्प्रभुम् । सिषेविरे परप्रीत्या विष्ण्वाद्यास्ते यथोचितम्

ブラフマーは言った。「このようにして、光輝ある主、ギリジャーの主君マヘーシャーナを讃えたのち、ヴィシュヌら諸天は至上の歓喜に満たされ、それぞれにふさわしい作法で御前に仕えた。」

Verse 42

अथ शम्भुर्महेशानो लीलात्ततनुरीश्वरः । ददौ मानवरन्तेषां सर्वेषान्तत्र नारद

そのとき、神聖なる戯れ（リーラー）によって諸々の姿を現す大主・シャンブ（Śambhu）マヘーシャ（Mahēśa）なるイーシュヴァラは、そこにて礼拝を喜ぶ人間の帰依者すべてに、それを授け給うた。おお、ナーラダよ。

Verse 43

विष्ण्वाद्यास्तेऽखिलास्तात प्राप्याज्ञाम्परमेशितुः । अतिहृष्टाः प्रसन्नास्याः स्वस्थानञ्जग्मुरादृताः

愛しき者よ、ヴィシュヌら一切の神々は、至上主パラメーシュヴァラの御命令を受けて、甚だ歓喜し、満悦に面を輝かせ、しかるべき敬意をもってそれぞれの住処へと帰って行った。

Verse 51

इति श्रीशिवमहापुराणे ब्रह्मनारदसम्वादे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे कामसंजीवनवर्णनं नामैकपञ्चाशत्तमोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・マハープラーナ』、ブラフマーとナーラダの対話において、第二部「ルドラ・サンヒター」の第三分「パールヴァティー・カンダ」に属する、「カーマ再生の叙述」と題する第五十一章はここに終わる。