गोत्र-प्रवर-प्रश्नः तथा तिथ्यादि-कीर्तनं (Gotra–Pravara Inquiry and Proclamation of Auspicious Time)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र गर्गाचार्य्यप्रणोदितः । हिमवान्मेनया सार्द्धं कन्या दातुं प्रचक्रमे

ブラフマーは言った。「その折まさにその場で、尊師ガルガに促され、ヒマヴァーンはメナーとともに、娘を婚姻に授けるための支度を始めた。」

Verse 2

हैमं कलशमादाय मेना चार्द्धांगमाश्रिता । हिमाद्रेश्च महाभागा वस्त्राभरणभूषिता

メナーは黄金のカラシャ（水瓶）を手に取り、ヒマーラヤの傍らに寄り添って立った。衣と装身具に飾られ、吉祥の威儀を余すところなく具えていた。

Verse 3

पाद्यादिभिस्ततः शैलः प्रहृष्टः स्वपुरोहितः । तं वंरं वरयामास वस्त्रचंदनभूषणैः

ついでシァイラ（山王）は歓喜し、自らの家司祭とともに、その最勝の御方を、足洗いの水に始まる供物と、衣・白檀の塗香・装身具とによって敬い奉った。

Verse 4

ततो हिमाद्रिणा प्रोक्ता द्विजास्तिथ्यादिकीर्तने । प्रयोगो भण्यतां तावदस्मिन्समय आगते

そのときヒマーラヤは語り、婆羅門の客を敬いもてなすことと、それに伴う務めを讃えて言った。「いまこの機会が到来した。ここに相応しい作法を説き明かしてほしい。」

Verse 5

तथेति चोक्त्वा ते सर्वे कालज्ञा द्विजसत्तमाः । तिथ्यादिकीर्तनं चक्रुः प्रीत्या परमनिर्वृताः

「そのとおり」と答えて、聖なる時を知り尽くした最上の婆羅門たちは、歓喜のうちにティティ（太陰日）など暦の事柄を告げ、愛と至上の安らぎに満たされていた。

Verse 6

ततो हिमाचलः प्रीत्या शम्भुना प्रेरितो हृदा । सूती कृतः परेशेन विहसञ्शम्भुमब्रवीत्

ついで山岳の主ヒマーチャラは歓喜に満ち、内においてシャンブに促され、至上主によって語り手として任じられた。微笑みつつ、彼はシャンブに申し上げた。

Verse 7

स्वगोत्रं कथ्यतां शम्भो प्रवरश्च कुलं तथा । नाम वेदं तथा शाखां मा कार्षीत्समयात्ययम्

「おおシャンブ（Śambhu）よ、御身のゴートラ（氏族）、プラヴァラ（祖系）と、また御家系をお告げください。さらに御名、拠るヴェーダとその学派（シャーカー）をもお示しください。正しき時を過ぎて遅らせてはなりません。」

Verse 8

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य हिमाद्रेश्शङ्करस्तदा । सुमुखाविमुखः सद्योऽप्यशोच्यः शोच्यतां गतः

ブラフマーは言った。「その言葉を聞くや、ヒマーラヤに在すシャンカラは、ただちにスムカーから顔を背けた。もとより憂いを超えた御方であるのに、たちまち哀れみを誘うさまを帯び、まるで悲しむかのようであった。」

Verse 9

एवंविधस्सुरवरैर्मुनिभिस्तदानीं गन्धर्वयक्षगणसिद्धगणैस्तथैव । दृष्टो निरुत्तरमुखो भगवान्महेशोऽकार्षीस्तु हास्यमथ तत्र स नारदत्वम्

その時、神々の最勝者たち、牟尼たち、またガンダルヴァ・ヤクシャ・シッダの群れが、世尊マヘーシャが答えなき沈黙の面持ちで立つのを見たとき、主は微笑まれた。するとまさにその瞬間、ナーラダは「ナーラダであること」の位に確立し、ナーラダ性を成就した。

Verse 10

वीणामवादयस्त्वं हि ब्रह्मविज्ञोऽथ नारद । शिवेन प्रेरितस्तत्र मनसा शम्भुमानसः

おおナーラダよ、ブラフマンを識る者よ。汝はまさにその場でヴィーナーを奏で始めた—シヴァ自らに促され、心はシャンブに没入していた。

Verse 11

तदा निवारितो धीमान्पर्वतेन्द्रेण वै हठात् । विष्णुना च मया देवैर्मुनिभिश्चाखिलैस्तथा

そのとき、その賢者は山王パルヴァテーンドラによって強く制止された。さらにヴィシュヌ、そして私、諸神、あらゆる牟尼たちによっても同様に抑えられた。

Verse 12

न निवृत्तोऽभवस्त्वं हि स यदा शङ्करेच्छया । इति प्रोक्तोऽद्रिणा तर्हि वीणां मा वादयाधुना

まことに、その時あなたが退かなかったのは、すべてがシャンカラ（シヴァ）御自身の御意志によるからである。山（ヒマーラヤ）にそう告げられると、彼は言った。「今はヴィーナーを奏でてはならぬ。」

Verse 13

सुनिषिद्धो हठात्तेन देवर्षे त्वं यदा बुध । प्रत्यवोचो गिरीशं तं सुसंस्मृत्य महेश्वरम्

おお天なる聖仙よ、賢者よ—彼により強く厳しく制せられたとき、あなたは山の主たるマハーデーヴァ、マヘーシュヴァラを内に念じてから、答えた。

Verse 14

नारद उवाच । त्वं हि मूढत्वमापन्नो न जानासि च किञ्चन । वाच्ये महेशविषयेऽतीवासि त्वं बहिर्मुखः

ナーラダは言った。「まことに汝は迷妄に堕ち、何ひとつ知らぬ。マヘーシャ（シヴァ）について語るべき事において、汝はあまりにも外に向かい、内なる真実から隔たっている。」

Verse 15

त्वया पृष्ठो हरस्साक्षात्स्वगोत्रकथनं प्रति । समयेऽस्मिंस्तदत्यन्तमुपहासकरं वचः

汝はハラ（シヴァ）御自身に、御自らの系譜の語りを直接問いかけた。今この時、そのような言葉はまことに滑稽で、戯れの笑いにしかならぬ。

Verse 16

अस्य गोत्रं कुलं नाम नैव जानन्ति पर्वत । विष्णुब्रह्मादयोऽपीह परेषां का कथा स्मृता

おお山よ（ヒマーラヤよ）、誰も彼のゴートラ（系統）も家系も、さらにはその御名さえも真に知らない。ここではヴィシュヌやブラフマーをはじめ諸神すら知らぬのだから、まして他の者について何を語れようか。

Verse 17

यस्यैकदिवसे शैल ब्रह्मकोटिर्लयं गता । स एव शङ्करस्तेद्य दृष्टः कालीतपोबलात

おお山よ、一日のうちに無数の梵天（ブラフマー）がラヤへと融け入るその御方—その御方こそただ一人、シャンカラである。今日おまえが拝したのは、カーリーの苦行（タパス）の力による。

Verse 18

अरूपोऽयं परब्रह्म निर्गुणः प्रकृतेः परः । निराकारो निर्विकारो मायाधीशः परात्परः

この御方は無相の至上ブラフマン、ニルグナにして、グナを超え、プラクリティをも超越する。形なく変化なく、マーヤーを統べる主、最高をも超える超越者である。

Verse 19

अगोत्रकुलनामा हि स्वतन्त्रो भक्तवत्सलः । तदिच्छया हि सगुणस्सुतनुर्बहुनामभृत्

この御方には定まったゴートラも氏族も、縛る名もない。全く自在にして、 भक्त（信者）を慈しむ。されど御自らの御意志により、サグナの主となって麗しき姿を取り、数多の名を帯びる。

Verse 20

सुगोत्री गोत्रहीनश्च कुलहीनः कुलीनकः । पार्वतीतपसा सोऽद्य जामाता ते न संशयः

この御方は高貴なる系譜にありながら、あらゆる系譜を超える。氏族なきようでいて、氏族の円満そのもの。パールヴァティーの苦行（タパス）の力により、今日この御方はおまえの婿となった—疑いはない。

Verse 21

लीलाविहारिणा तेन मोहितं च चराचरम् । नो जानाति शिवं कोऽपि प्राज्ञोऽपि गिरिसत्तम

おお山々の最勝者よ、神聖なるリーラーに戯れるその御方によって、動くものも動かぬものもことごとく迷妄に覆われる。ゆえに、賢者と称される者でさえ、主シヴァをその全き実相において真に知る者はいない。

Verse 22

लिंगाकृतेर्महेशस्य केन दृष्टं न मस्तकम् । विष्णुर्गत्वा हि पातालं तदेनं नापविस्मितः

マハーデーヴァがリンガの姿として顕現されたとき、その頂（上限）をいったい誰が見たであろうか。ヴィシュヌでさえ、探し求めてパーターラへ降ったが、その実在を測り尽くせず、終わりを見いだせなかった。

Verse 23

किंबहूक्त्या नगश्रेष्ठ शिवमाया दुरत्यया । तदधीनास्त्रयो लोका हरिब्रह्मादयोपि च

これ以上何を語ろう、山々の中の最勝者よ。シヴァのマーヤーはまことに越え難い。三界はそれに従属し、ヴィシュヌもブラフマーも、他の者たちもまた同じである。

Verse 24

तस्मात्त्वया शिवा तात सुविचार्य प्रयत्नतः । न कर्तव्यो विमर्शोऽत्र त्वेवंविधवरे मनाक्

ゆえに、愛しき子よ、シヴァー（パールヴァティー）について、よく思惟し、力の限り努めよ。この件においては、わずかな疑いも逡巡も抱いてはならぬ。汝はまことにこの尊き結合にふさわしい者なのだから。

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा त्वं मुने ज्ञानी शिवेच्छाकार्यकारकः । प्रत्यवोचः पुनस्तं वै शैलेद्रं हर्षयन्गिरा

ブラフマーは言った。「このように語り終えて、ムニよ――智ある者、そしてシヴァの御意にかなう事業を成就させる行者よ――汝は再びその山々の主に答え、言葉によって彼を歓喜させた。」

Verse 26

नारद उवाच । शृणु तात महाशैल शिवाजनक मद्वचः । तच्छ्रुत्वा तनयां देवीं देहि त्वं शंकराय हि

ナーラダは言った。「聞きなさい、愛しきマハーシャイラよ――デーヴィー・シヴァーの父よ――わたしの言葉を。これを聞いたなら、まことにあなたの神なる娘をシャンカラ（Śaṅkara）に嫁がせなさい。」

Verse 27

सगुणस्य महेशस्य लीलया रूप धारिणः । गोत्रं कुलं विजानीहि नादमेव हि केवलम्

よく知るがよい。マヘーシャは、たとえ属性（サグナ）を具するといえども、ただリーラー（神の戯れ）によってのみ諸形を取る。ゆえに真の「氏族」や「家系」はなく、本質においてはただナーダ（Nāda）、根源の音そのものなのである。

Verse 28

शिवो नादमयः सत्त्यं नादश्शिवमयस्तथा । उभयोरन्तरं नास्ति नादस्य च शिवस्य च

まことに、シヴァはナーダ（Nāda）—聖なる根源の響き—そのものの性質であり、ナーダもまたシヴァの性質である。ナーダとシヴァの間に差別は一切なく、音の原理とシヴァ自身は分かたれない。

Verse 29

सृष्टौ प्रथमजत्वाद्धि लीलासगुणरूपिणः । शिवान्नादस्य शैलेन्द्र सर्वोत्कृष्टस्ततस्स हि

おお山々の主よ、創造において最初に生じたがゆえに、この聖なる響き—シヴァのナーダ、サグナの御姿がリーラーとして現れたもの—は、ゆえに万物の中で最も卓越すると宣言される。

Verse 30

अतो हि वादिता वीणा प्रेरितेन मयाद्य वै । सर्वेश्वरेण मनसा शङ्करेण हिमालय

ゆえに、ヒマーラヤよ、今日このヴィーナーはまことに我によって奏でられた。内より促したのは、万有の主シャンカラがその神聖なる御意志によってである。

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एतच्छ्रुत्वा तव मुने वचस्तत्तु गिरिश्वरः । हिमाद्रिस्तोषमापन्नो गतविस्मयमानसः

ブラフマーは言った。「おお牟尼よ、汝の言葉を聞いて、ギリーシュヴァラ（山の主シヴァ）も、またヒマードリも歓喜した。彼らの心は驚きから解き放たれた。」

Verse 32

अथ विष्णुप्रभृतयस्सुराश्च मुनयस्तथा । साधुसाध्विति ते सर्वे प्रोचुर्विगतविस्मयाः

そのときヴィシュヌをはじめ諸神と仙賢たちは、もはや驚きもなく、声をそろえて「善きかな、善きかな！」と称えた。

Verse 33

महेश्वरस्य गांभीर्यं ज्ञात्वा सर्वे विचक्षणाः । सविस्मया महामोदान्विताः प्रोचुः परस्परम्

マハーデーヴァの深遠なる重みを悟ると、洞察ある者たちは皆、驚嘆と大いなる歓喜に満たされ、互いに語り合い始めた。

Verse 34

यस्याज्ञया जगदिदं च विशालमेव जातं परात्परतरो निजबोधरूपः । शर्वः स्वतन्त्रगतिकृत्परभावगम्यस्सोऽसौ त्रिलोकपतिरद्य च नस्सुदृष्टः

その御命令によって、この広大なる宇宙は生じた――至上をも超え、その本性は清浄にして自ら光る意識。絶対の自在に運行し、最高の内的覚証によってのみ知られるシャルヴァ（Śarva）、その三界の主を、われらは今日、御慈悲により拝することができた。

Verse 35

अथ ते पर्वतश्रेष्ठा मेर्वाद्या जातसंभ्रमाः । ऊचुस्ते चैकपद्येन हिमवन्तं नगेश्वरम्

そのとき、須弥山をはじめとする山々の王者たちは、畏敬と切迫の思いに震え、一声にて山の主ヒマヴァーンに語りかけた。

Verse 36

पर्वता ऊचुः । कन्यादाने स्थीयतां चाद्य शैलनाथोक्त्या किं कार्यनाशस्तवेव । सत्यं ब्रूमो नात्र कार्यो विमर्शस्तस्मात्कन्या दीयतामीश्वराय

山々は言った。「今日こそ、娘を捧げる儀（カンヤーダーナ）を執り行うべきである。山の主がそのように語ったからといって、汝にいかなる『目的の失墜』があろうか。われらは真実を語る—もはや思案は不要。ゆえに娘をイーシュヴァラ（主シヴァ）に捧げよ。」

Verse 37

ब्रह्मो वाच । तच्छुत्वा वचनं तेषां सुहृदां स हिमालयः । स्वकन्यादानमकरोच्छिवाय विधिनोदितः

ブラフマーは言った。善意の友らの言葉を聞いたヒマーラヤは、聖なる儀礼の定めに促され、己が娘をシヴァに嫁がせる「娘の授与」を執り行った。

Verse 38

इमां कन्यां तुभ्यमहं ददामि परमेश्वर । भार्यार्थे परिगृह्णीष्व प्रसीद सकलेश्वर

「おおパラメーシュヴァラよ、この乙女をあなたにお捧げいたします。妻としてお受け取りください。万有の主よ、どうか慈悲を垂れたまえ。」

Verse 39

तस्मै रुद्राय महते मंत्रेणानेन दत्तवान् । हिमाचलो निजां कन्यां पार्वतीं त्रिजगत्प्रसूम्

そのときヒマーチャラは、この聖なる真言によって、自らの娘パールヴァティー—三界の神聖なる母—を偉大なるルドラに授けた。

Verse 40

इत्थं शिवाकरं शैलं शिवहस्तेनिधाय च । मुमोदातीव मनसि तीर्णकाममहार्णवः

かくして、シヴァ自らの触れにより吉祥となったその山を、シヴァの御手に置くと、彼は欲望という大海を渡り終えた者のように、心の底から歓喜した。

Verse 41

वेदमंत्रेण गिरिशो गिरिजाकरपङ्कजम् । जग्राह स्वकरेणाशु प्रसन्नः परमेश्वरः

至高の主ギリーシャは歓喜し、ヴェーダの真言によってその行いを清めつつ、ギリジャーの蓮華のごとき手をただちに自らの手に取られた。

Verse 42

क्षितिं संस्पृश्य कामस्य कोदादिति मनुं मुने । पपाठ शङ्करः प्रीत्या दर्शयंल्लौकिकीं गतिम्

聖仙よ、地に触れたのち、シャンカラ（シヴァ）は慈しみの歓喜をもって、「kodā…」に始まる、カーマに関わる真言を誦し、あわせて世俗の行いの道（laukikī gati）をも示された。

Verse 43

महोत्सवो महानासीत्सर्वत्र प्रमुदावहः । बभूव जयसंरावो दिवि भूम्यन्तरिक्षके

大いなる祭典が催され、至るところに歓喜が満ちた。勝利の叫びは天にも地にも、またその中空にも響き渡り、諸世界を吉祥の喜びで満たした。

Verse 44

साधुशब्दं नमः शब्दं चक्रुस्सर्वेऽति हर्षिताः । गंधर्वास्सुजगुः प्रीत्या ननृतुश्चाप्सरोगणाः

皆は大いに歓喜して「サードゥ（善哉）！」また「ナマハ（礼拝）！」と唱えた。ガンダルヴァは喜びに満ちて甘美に歌い、アプサラスの群れは舞い踊った。

Verse 45

हिमाचलस्य पौरा हि मुमुदु श्चाति चेतसि । मंगलं महदासीद्वै महोत्सवपुरस्सरम्

まことに、ヒマーチャラの町人たちは心の底から歓喜した。そこには大いなる吉祥が現れ、壮麗な祭典がその先触れとなった。

Verse 46

अहं विष्णुश्च शक्रश्च निर्जरा मुनयोऽखिलाः । हर्षिता ह्यभवंश्चाति प्रफुल्लवदनाम्बुजाः

「我とヴィシュヌ、そしてシャクラ（インドラ）、不死の神々とすべての仙賢は歓喜に満たされた。まことに、蓮華のごとき我らの面は、悦びにより満開となった。」

Verse 47

अथ शैलवरस्सोदात्सुप्रसन्नो हिमाचलः । शिवाय कन्यादानस्य साङ्गतां सुयथोचिताम्

そのとき、山々の王ヒマーチャラは大いに歓喜し、しかるべき作法にかなって、シヴァ神へ娘を嫁がせるための万全の準備を整えた。

Verse 48

ततो वन्धुजनास्तस्य शिवां सम्पूज्य भक्तितः । ददुश्शिवाय सद्द्रव्यं नानाविधिविधानतः

ついで彼女の親族は、信愛をもってシヴァー（パールヴァティー）を礼拝し、正しい儀礼のさまざまな作法に従って、主シヴァに最上の贈り物と吉祥の供物を捧げた。

Verse 49

हिमालयस्तुष्टमनाः पार्वतीशि वप्रीतये । नानाविधानि द्रव्याणि ददौ तत्र मुनीश्वर

おお、牟尼の中の主よ。ヒマラヤは心より歓喜し、その場で種々の貴重な供物を施し、パールヴァティーとシヴァの双方を喜ばせようとした。

Verse 50

कौतुकानि ददौ तस्मै रत्नानि विविधानि च । चारुरत्नविकाराणि पात्राणि विविधानि च

彼は彼に、吉祥なる贈り物と種々の宝玉を授け、さらに美しく細工された多様な器を、貴き宝石より作りて与えた。

Verse 51

गवां लक्षं हयानां च सज्जितानां शतं तथा । दासीनामनुरक्तानां लक्षं सद्द्रव्यभूषितम्

十万の牛、また整えられた百頭の馬、さらに善き財宝と飾りで荘厳された、篤信の侍女十万—これらが供物として施与された。

Verse 52

नागानां शतलक्षं हि रथानां च तथा मुने । सुवर्णजटितानां च रत्नसारविनिर्मितम्

聖仙よ、まことに十万の象があり、戦車もまた同じく備えられていた。黄金で飾られ、宝玉の最上の精髄によって造られていた。

Verse 53

इत्थं हिमालयो दत्त्वा स्वसुतां गिरिजां शिवाम् । शिवाय परमेशाय विधिनाऽऽप कृतार्थताम्

かくしてヒマーラヤは、正しい儀礼により、わが娘ギリジャー（パールヴァティー）を至上主シヴァ、パラメーシュヴァラに捧げて嫁がせ、務めを如法に成し遂げたゆえに、満ち足りた成就を得た。

Verse 54

अथ शैलवरो माध्यंदिनोक्तस्तोत्रतो मुदा । तुष्टाव परमेशानं सद्गिरा सुकृताञ्जलिः

ついで高貴なる山の主は歓喜して、正午に唱えるべき定めの讃歌をもってパラメーシャーナ（主シヴァ）を讃えた。真実にして清らかな言葉と、正しく合掌（アンジャリ）した両手により、礼拝を捧げた。

Verse 55

ततो वेदविदा तेनाज्ञप्ता मुनिगणास्तदा । शिरोऽभिषेकं चक्रुस्ते शिवायाः परमोत्सवाः

そののちその時、ヴェーダに通暁する者の命により、ムニたちの群れはシヴァー（パールヴァティー）のためにシローアビシェーカ（頭頂灌頂）を執り行い、これを最上の吉祥なる大祭として寿いだ。

Verse 56

देवाभिधानमुच्चार्य्य पर्य्यक्षणविधिं व्यधुः । महोत्सवस्तदा चासीन्महानन्दकरो मुने

神聖なる御名を唱え、定めの作法に従ってプラダクシナー（右繞）を行った。すると、聖仙よ、甚大な歓喜をもたらす大祭が起こった。