कामप्रहारः — The Subduing of Kāma (Desire) / Kāma’s Assault and Its Futility

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन्विधे महाभाग किं जातं तदनंतरम् । कथय त्वं प्रसादेन तां कथां पापनाशिनीम्

ナーラダは言った。「おおブラフマーよ、定めを司るヴィダーターよ、幸運に満ちた御方よ——その後、何が起こりましたか。どうか御慈悲により、罪を滅するその物語を私にお語りください。」

Verse 2

ब्रह्मोवाच । श्रूयतां सा कथा तात यज्जातं तदनंतरम् । तव स्नेहात्प्रवक्ष्यामि शिवलीलां मुदावहाम्

ブラフマーは言った。「愛しき子よ、その直後に起こったことの物語を聞きなさい。汝への慈愛ゆえに、歓喜をもたらす主シヴァの神聖なるリーラー（御戯れ）を語ろう。」

Verse 3

धैर्यस्य व्यसनं दृष्ट्वा महायोगी महेश्वरः । विचिंतितं मनस्येवं विस्मितोऽतिततः परम्

堅忍なる静定（ダイリヤ）そのものが苦境に陥ったのを見て、大瑜伽行者マヘーシュヴァラは内に省みて思索した。心中にかく案じ、量り知れぬほど驚嘆した。

Verse 4

शिव उवाच । किमु विघ्नाः समुत्पन्नाः कुर्वतस्तप उत्तमम् । केन मे विकृतं चित्तं कृतमत्र कुकर्मिणा

シヴァは言われた。「この最上の苦行（タパス）を修している最中に、なぜ障碍（ヴィグナ）が起こるのか。いったい誰が——ここにいるいかなる悪しき者が——我が心を乱し、騒がせたのか。」

Verse 5

कुवर्णनं मया प्रीत्या परस्त्र्युपरि वै कृतम् । जातो धर्मविरोधोऽत्र श्रुतिसीमा विलंघिता

愛着のあまり、他人の妻について不相応な言葉を口にしてしまった。これによりここにダルマへの背反が生じ、シュルティの定めた境界を踏み越えてしまった。

Verse 6

ब्रह्मोवाच । विचिंत्येत्थं महायोगी परमेशस्सतां गतिः । दिशो विलोकयामास परितश्शंकितस्तदा

ブラフマーは言った。かく思惟し終えると、大瑜伽行者—善き者の至上の帰依処にして究竟たるパラメーシュヴァラ—はその時、不安を抱きつつ四方八方を見渡した。

Verse 7

वामभागे स्थितं कामं ददर्शाकृष्टबाणकम् । स्वशरं क्षेप्तुकामं हि गर्वितं मूढचेतसम्

そのとき彼は、左方に立つカーマを見た。矢はすでに引き絞られ—己が矢を放たんとし、驕り高ぶり、心は迷妄に覆われていた。

Verse 8

तं दृष्ट्वा तादृशं कामं गिरीशस्य परात्मनः । संजातः क्रोधसंमर्दस्तत्क्षणादपि नारद

おおナーラダよ。ギリーシャ—至上の自己たるシヴァ—に対しそのようなカーマを見た刹那、押し潰すほどの激しい怒りの奔流が彼の内に生じた。

Verse 9

कामः स्थितोऽन्तरिक्षे स धृत्वा तत्सशरं धनुः । चिक्षेपास्त्रं दुर्निवारममोघं शंकरे मुने

おお牟尼よ、カーマは虚空にとどまり、矢を備えた弓を取り、退け難く外れぬ武器を、シャンカラ――主シヴァに向けて放った。

Verse 10

बभूवामोघमस्त्रं तु मोघं तत्परमात्मनि । समशाम्यत्ततस्तस्मिन्संकुद्धे परमेश्वरे

決して外れぬはずの神なる武器も、その至上の自己の前では空しくなった。やがてそれは鎮まり静まった。そこにおられる至上主パラメーシュヴァラが怒りに燃えていたからである。

Verse 11

मोघीभूते शिवे स्वेस्त्रे भयमापाशु मन्मथः । चकंपे च पुरः स्थित्वा दृष्ट्वा मृत्युंजयं प्रभुम्

自らの武器がシヴァに対して完全に空しくなったとき、マन्मथ（カーマ）はたちまち恐怖にとらわれた。御前に立ち、死を征する主ムリティユンジャヤを見て、彼は震えおののいた。

Verse 12

सस्मार त्रिदशान्सर्वान्शक्रादीन्भयविह्वलः । स स्मरो मुनिशार्दूल स्वप्रयासे निरर्थके

恐怖にうろたえたスマラ（カーマ）は、シャクラ（インドラ）をはじめとするすべての神々を思い起こした。おお、仙人の中の虎よ、彼の自助の企ては無益となった。

Verse 13

कामेन सुस्मृता देवाश्शक्राद्यास्ते मुनीश्वर । आययुः सकलास्ते हि शंभुं नत्वा च तुष्टुवुः

おお最勝の聖仙よ、カーマが正しく念じ招いたとき、シャクラ（インドラ）をはじめとするすべての神々が一斉に来集した。彼らはシャンブーに礼拝してから、讃歌をもって讃嘆した。

Verse 14

स्तुतिं कुर्वत्सु देवेषु कुद्धस्याति हरस्य हि । तृतीयात्तस्य नेत्राद्वै निस्ससार ततो महान्

諸神が讃歌を捧げていたとき、ハリ（ヴィシュヌ）は激しく憤怒した。するとその第三の眼より、偉大なる力を備えた存在が迸り出た。

Verse 15

ललाट मध्यगात्तस्मात्सवह्निर्द्रुतसम्भवः । जज्वालोर्द्ध्वशिखो दीप्तः प्रलयाग्निसमप्रभः

その額の中央から、たちまち火がほとばしり出た。炎は上へ上へと立ちのぼり、プララヤ（劫末）の火にも比すべき光輝を放って、シヴァの神聖なる御意志の畏るべき力を顕した。

Verse 16

उत्पत्य गगने तूर्णं निष्पत्य धरणी तले । भ्रामंभ्रामं स्वपरितः पपात मेदनीं परि

それはたちまち天へと跳ね上がり、ついで地の面へと急降下した。自らの周りを幾度も渦巻くように回転し、地上を円を描いて落ちた。

Verse 17

भस्मसात्कृतवान्साधो मदनं तावदेव हि । यावच्च मरुतां वाचः क्षम्यतां क्षम्यतामिति

おお聖なる御方よ、あなたはまことにカーマ（マダナ）を灰と化した。しかしそれは、マルトたちの「お赦しを、お赦しを」との声が聞こえている間だけであった。

Verse 18

हते तस्मिन्स्मरे वीरे देव दुःखमुपागताः । रुरुदुर्विह्वलाश्चातिक्रोशतः किमभूदिति

その勇士カーマ（スマラ）が討たれると、神々は悲嘆に沈んだ。茫然として泣き、幾度も声を張り上げて言った。「何が起こったのだ——どうしてこのようなことが！」

Verse 19

श्वेतांगा विकृतात्मा च गिरिराजसुता तदा । जगाम मंदिरं स्वं च समादाय सखीजनम्

そのとき山王の娘は、身は白くこわばり、心は内に乱れて、侍女たる乙女たちを伴い、自らの宮殿へと帰って行った。

Verse 20

क्षणमात्रं रतिस्तत्र विसंज्ञा साभवत्तदा । भर्तृमृत्युजदुःखेन पतिता सा मृता इव

しばしの間、ラティーはその場で気を失った。夫の死より生じた悲嘆に打たれ、彼女は倒れ伏し、まるで死せるがごとく見えた。

Verse 21

जातायां चैव संज्ञायां रतिरत्यंतविह्वला । विललाप तदा तत्रोच्चरंती विविधं वचः

意識が戻ると、ラティーは—あまりに打ちのめされ—その場で嘆き、さまざまな言葉を叫びつつ泣き伏した。

Verse 22

रतिरुवाच । किं करोमि क्व गच्छामि किं कृतं दैवतैरिह । मत्स्वामिनं समाहूय नाशयामासुरुद्धतम्

ラティーは言った。「私はどうすればよいのですか。どこへ行けばよいのですか。ここで神々は何をしたのですか。わが夫を呼び寄せて、誇り高く猛き者であったのに、滅ぼしてしまったのです。」

Verse 23

हा हा नाथ स्मर स्वामिन्प्राणप्रिय सुखप्रद । इदं तु किमभूदत्र हा हा प्रिय प्रियेति च

「ああ、ああ——おお主よ、スマラよ、わが夫君よ！わが命より愛しい方、歓喜を授ける方よ——ここで何が起こったのですか。ああ、ああ、わが愛しき人よ！」と、彼女は幾度も幾度も叫んだ。

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्थं विलपती सा तु वदंती बहुधा वचः । हस्तौ पादौ तदास्फाल्य केशानत्रोटयत्तदा

ブラフマーは言った。「このように彼女は嘆き、さまざまな言葉を口にした。その苦悶の中で手足を打ち鳴らし、そしてその時、髪をかきむしり始めた。」

Verse 25

तद्विलापं तदा श्रुत्वा तत्र सर्वे वनेचराः । अभवन्दुःखितास्सर्वे स्थावरा अपि नारद

その嘆きの声をその時聞いて、そこにいる森の住人は皆、悲しみに沈んだ。おおナーラダよ、動かぬもの—樹木や草木—さえも心を痛めた。

Verse 26

एतस्मिन्नंतरे तत्र देवाश्शक्रादयोऽखिलाः । रतिमूचुस्समाश्वास्य संस्मरंतो महेश्वरम्

その間、その場所で、シャクラ（インドラ）をはじめとするすべての神々は、マヘーシュヴァラ（主シヴァ）を念じつつ、ラティーを慰めて語りかけた。

Verse 27

देवा ऊचुः । किंचिद्भस्म गृहीत्वा तु रक्ष यत्नाद्भयं त्यज । जीवयिष्यति स स्वामी लप्स्यसे त्वं पुनः प्रियम्

神々は言った。「聖なる灰バスマを少し取り、努めて大切に守りなさい。恐れを捨てよ。あの主は彼を蘇らせ、あなたは再び愛しき人を得るであろう。」

Verse 28

सुखदाता न कोप्यस्ति दुःखदाता न कश्चन । सर्वोऽपि स्वकृतं भुंक्ते देवाञ्शोचसि वै वृथा

真に幸福を与える者はなく、また真に苦しみを与える者もない。すべての存在は自らの行いの果を受けるのみ。ゆえに、愛しき者よ、神々のために嘆くのはむなしい。

Verse 29

ब्रह्मोवाच । इत्याश्वास्य रतिं देवास्सर्वे शिवमुपागताः । सुप्रसाद्य शिवं भक्त्या वचनं चेदमब्रुवन्

ブラフマーは言った。「このようにラティーを慰め終えると、すべての神々は主シヴァのもとへ近づいた。信愛によってシヴァをお喜ばせし、彼らは次の言葉を述べた。」

Verse 30

देवा ऊचुः । भगवञ्छ्रूयतोमेतद्वचनं नश्शुभं प्रभो । कृपां कृत्वा महेशान शरणागतवत्सल

神々は言った。「福徳の主よ、どうか我らのこの吉祥なる願いの言葉をお聞きください、主よ。マヘーシャーナよ—帰依する者を慈しむ御方よ—憐れみを垂れ、我らをお守りください。」

Verse 31

सुविचारय सुप्रीत्या कृति कामस्य शंकर । कामेनैतत्कृतं यत्र न स्वार्थं तन्महेश्वर

おおシャンカラよ、カーマのこの行いを、静かな分別と慈しみある理解をもってお考えください。カーマがなしたこのことは、己の利のためではありません、マヘーシュヴァラよ。

Verse 32

दुष्टेन पीडितैर्देवैस्तारकेणाऽखिलैर्विभो । कर्म तत्कारितं नाथ नान्यथा विद्धि शंकर

遍く満ちる主よ。邪悪なるターラカに苦しめられたすべての神々が、この行いを起こさせたのです。主よ、これこそ真実であり他ではありません、シャンカラよ。

Verse 33

रतिरेकाकिनी देव विलापं दुःखिता सती । करोति गिरिश त्वं च तामाश्वासय सर्वदा

おお神よ。独り残され悲嘆に沈むサティーは、嘆き悲しんで泣いています。ギリーシャよ、常に彼女を慰め、安心させてください。

Verse 34

संहारं कर्तुकामोऽसि क्रोधेनानेन शंकर । दैवतैस्सह सर्वेषां हतवांस्तं यदि स्मरम्

おおシャンカラよ、この怒りのままに、あなたは破壊を望んでおられるかのようだ。もしスマラ（カーマ）を思い起こせば、あなたは彼を—そして諸天すべてをも—討ち滅ぼす者となっていたであろう。

Verse 35

दुःखं तस्या रतेर्दृष्ट्वा नष्टप्रायाश्च देवताः । तस्मात्त्वया च कर्त्तव्यं रत्याशोकापनोदनम्

ラティの悲嘆を見て、神々はほとんど滅びかけた。ゆえにあなたも、ラティの憂いを取り除くために行動せねばならぬ。

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां प्रसन्नो भगवाञ्छिवः । देवानां सकलानां च वचनं चेदमब्रवीत्

ブラフマーは言った。「彼らの言葉をこのように聞いて、福徳なる主シヴァは和やかになり、すべての神々に向かって次の言葉を返された。」

Verse 37

शिव उवाच । देवाश्च ऋषयस्सर्वे मद्वचश्शृणुतादरात् । मत्कोपेन च यज्जातं तत्तथा नान्यथा भवत्

シヴァは言った。「神々よ、そしてすべてのリシたちよ、わが言葉を敬って聞け。わが怒りより生じたものは、そのとおりに成就し、他のあり方にはならぬ。」

Verse 38

अनंगस्तावदेव स्यात्कामो रतिपतिः प्रभुः । यावच्चावतरेत्कृष्णो धरण्यां रुक्मिणीपतिः

かくして、カーマ—無身なる者（アナンガ）、ラティの主—は力を保ち続けるであろう。ルクミニーの夫クリシュナが地上に降臨するその時まで。

Verse 39

द्वारकायां यदा स्थित्वा पुत्रानुत्पादयिष्यति । तदा कृष्णस्तु रुक्मिण्यां काममुत्पादयिष्यति

彼がドヴァーラカーに住み、子らをもうける時、まことにクリシュナはルクミニーのうちに子孫を望む願いを呼び覚ますであろう。

Verse 40

प्रद्युम्ननाम तस्यैव भविष्यति न संशयः । जातमात्रं तु तं पुत्रं शंबरस्संहरिष्यति

その子の名は疑いなく「プラデュムナ」となる。だが生まれたその瞬間、シャンバラがその子を奪い去り、姿を消させるであろう。

Verse 41

हृत्वा प्रास्य समुद्रं तं शंबरो दानवोत्तमः । मृतं ज्ञात्वा वृथा मूढो नगरं स्वं गमिष्यति

奪い取って海へ投げ捨てたのち、ダーナヴァの中でも最強のシャンバラは、彼を死んだと思い込み、むなしく迷妄のまま自らの都へ帰ってゆく。

Verse 42

तावच्च नगरं तस्य रते स्थेयं यथासुखम् । तत्रैव स्वपतेः प्राप्तिः प्रद्युम्नस्य भविष्यति

それまでその都に留まり、望むままに喜びのうちに住むがよい。まさにその地で、汝の夫プラデュムナの来臨と相まみえる成就が必ず起こる。

Verse 43

तत्र कामो मिलित्वा तं हत्वा शम्बरमाहवे । भविष्यति सुखी देवाः प्रद्युम्नाख्यस्स्वकामिनीम्

その地で、愛神カーマは彼と合し、戦場にてシャンバラを討ち滅ぼす。かくして神々は歓喜し、プラデュムナは己が愛しき人を得るであろう。

Verse 44

तदीयं चैव यद्द्रव्यं नीत्वा स नगरं पुनः । गमिष्यति तया सार्द्धं देवास्सत्यं वचो मम

彼は彼女の持ち物すべてを携えて、再び都へ戻り、そして彼女と共に旅立つであろう。おおデーヴァたちよ、我が言葉は真実である。

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचश्शंभोर्देवा ऊचुः प्रणम्य तम् । किंचिदुच्छ्वसिताश्चित्ते करौ बद्ध्वा नतांगकाः

ブラフマーは言った。かくしてシャンブ（シヴァ）の御言葉を聞き、神々は彼に礼拝してから申し上げた。心は幾分安らぎ、合掌し、身をかがめて恭しく立っていた。

Verse 46

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । शीघ्रं जीवय कामं त्वं रक्ष प्राणान् रतेर्हर

神々は言った。「神々の神よ、マハーデーヴァよ、主よ—慈悲の大海よ。速やかにカーマを甦らせ、ラティの命の息吹をお守りください。彼女の愛する者を滅した御方よ。」

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्यामरवचः प्रसन्नः परमेश्वरः । पुनर्बभाषे करुणासागरस्सकलेश्वरः

ブラフマーは言った。かくして不死なる神々の言葉を聞き、至上主パラメーシュヴァラは満悦された。すると慈悲の大海、万有の主シヴァは再び語られた。

Verse 48

शिव उवाच । हे देवास्सुप्रसन्नोऽस्मि जीवयिष्यामि चांतरे । कामः स मद्गणो भूत्वा विहरिष्यति नित्यशः

シヴァは言った。「おおデーヴァたちよ、我はこの上なく満悦である。しかるべき時に彼を甦らせよう。かのカーマは我がガナの一員となり、常に我が御前にあって遊行し奉仕するであろう。」

Verse 49

नाख्येयमिदमाख्यानं कस्यचित्पुरतस्सुराः । गच्छत स्वस्थलं दुखं नाशयिष्यामि सर्वतः

おおデーヴァたちよ、この聖なる物語は、誰彼かまわず人前で語るべきではない。汝らは各々の安穏なる住処へ帰れ。われはこの苦しみを四方よりことごとく滅し去ろう。

Verse 50

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रो देवानां स्तुवतां तदा । सर्वे देवास्सुप्रस्सन्ना बभूवुर्गतविस्मयाः

ブラフマーは言った。かく語り終えるや、神々が讃歌を捧げているその時、ルドラは忽ち眼前より姿を消した。すると諸デーヴァは皆、驚きも鎮まり、深い安らぎと満足に満たされた。

Verse 51

ततस्तां च समाश्वास्य रुद्रस्य वचने स्थिताः । उक्त्वा वचस्तदीयं च स्वं स्वं धाम ययुर्मुने

それから彼らは彼女を慰め、ルドラの御言葉に堅く従った。さらにその御言葉を告げ終えると、聖仙よ、彼らは去って行った――それぞれ自らの住処へ。

Verse 52

कामपत्नी समादिष्टं नगरं सा गता तदा । प्रतीक्षमाणा तं कालं रुद्रादिष्टं मुनीश्वर

聖仙の中の最勝者よ、その時、カーマの妻は示された都へ赴いた。そこで彼女は、ルドラの御命により定められた時を待ち続けた。