युद्धप्रसङ्गः—देवगणयुद्धे शिवविष्णुसंयोगः / Battle Episode—Śiva–Viṣṇu Convergence in the Devas’ Conflict

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महेशानो भक्तानुग्रहकारकः । त्वद्वाचा युदकामोभूत्तेन बालेन नारद

ブラフマーは言った。「それを聞くと、信者に恩寵を垂れることに常に心を向けるマヘーシャーナは、汝の言葉ゆえに、ナーラダよ、またその幼子ゆえに、戦いを望むようになった。」

Verse 2

विष्णुमाहूय संमंत्र्य बलेन महता युतः । सामरस्सम्मुखस्तस्याप्यभूद्देवस्त्रिलोचनः

ヴィシュヌを招き寄せて相談し、大いなる力を備えたサーマラは彼に向かって立ちはだかった。するとその前に、三つの眼をもつ主（シヴァ）もまた現れた。

Verse 3

देवाश्च युयुधुस्तेन स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । महाबला महोत्साहाश्शिवसद्दृष्टिलोकिताः

主シヴァの蓮華の御足を念じつつ、 देवたちは彼と戦った。大いなる力と大いなる気概を備え、シヴァの吉祥なる御眼差しに支えられ、奮い立たされた。

Verse 4

युयुधेऽथ हरिस्तेन महाबलपराक्रमः । महादेव्यायुधो वीरः प्रवणः शिवरूपकः

次いで、力と武勇にすぐれたハリは彼と戦いを交えた。その勇士は大女神（マハーデーヴィー）の武器を帯び、帰依の心篤く、シヴァに似た相を備えていた。

Verse 5

यष्ट्या गणाधिपस्सोथ जघानामरपुङ्गवान् । हरिं च सहसा वीरश्शक्तिदत्तमहाबलः

そのとき、シャクティより大いなる力を授かったガナたちの主将は、杖をもって神々の中の最勝者を打ち倒し、さらに不意の猛撃でハリ（ヴィシュヌ）をも打った。

Verse 6

सर्वेऽमरगणास्तत्र विकुंठितबला मुने । अभूवन् विष्णुना तेन हता यष्ट्या पराङ्मुखाः

おお聖者よ、そこにいたすべての天衆は力を砕かれ、かのヴィシュヌの杖に打たれて背を向け、逃げ去った。

Verse 7

शिवोपि सह सैन्येन युद्धं कृत्वा चिरं मुने । विकरालं च तं दृष्ट्वा विस्मयं परमं गतः

おお聖者よ、シヴァでさえも軍勢とともに久しく戦ったのち、その凄まじき者を見て、至上の驚嘆に打たれた。

Verse 8

छलेनैव च हंतव्यो नान्यथा हन्यते पुनः । इति बुद्धिं समास्थाय सैन्यमध्ये व्यवस्थितः

「策（はかりごと）によってのみ彼は討たれるべきであり、他の方法では再び討つことはできぬ。」そう決意を定め、彼は軍勢のただ中に陣取って立った。

Verse 9

शिवे दृष्टे तदा देवे निर्गुणे गुणरूपिणि । विष्णौ चैवाथ संग्रामे आयाते सर्वदेवताः

そのとき、真にニルグナ（無属性）でありながら、またグナ（属性）を具えた姿をも現す देव（神）シヴァが拝されると、ヴィシュヌとの戦いが始まるや、あらゆる神々がそこへ集い来た。

Verse 10

गणाश्चैव महेशस्य महाहर्षं तदा ययुः । सर्वे परस्परं प्रीत्या मिलित्वा चक्रुरुत्सवम्

そのとき、マヘーシャのガナたちは大いなる歓喜に満たされた。皆が互いの親愛をもって集い、祝祭（ウツァヴァ）を執り行った。

Verse 11

अथ शक्तिसुतो वीरो वीरगत्या स्वयष्टितः । प्रथम पूजयामास विष्णुं सर्वसुखावहम्

ついで、シャクティの勇なる御子は、勇者の決意に堅く立ち、自らの規律ある修行によって儀礼を整え、まずヴィシュヌを礼拝した――あらゆる安寧と幸福を授ける御方を。

Verse 12

अहं च मोहयिष्यामि हन्यतां च त्वया विभो । छलं विना न वध्योऽयं तामसोयं दुरासदः

「我もまた彼に迷妄をかけよう。しかるのち、ああ大いなる御方よ、あなたが彼を討て。策なくしてはこの者は討たれぬ――彼はタマス的性質にして、まことに難敵である。」

Verse 13

इति कृत्वा मतिं तत्र सुसंमंत्र्य च शंभुना । आज्ञां प्राप्याऽभवच्छैवी विष्णुर्मोहपरायणः

かくして彼はその場で心を定め、シャンブと十分に協議したのち、その御命令を受けて、ヴィシュヌはシャイヴァの役割を担い、シヴァの神聖なる意図に従って、モーハ（迷妄・幻惑）の業に専心した。

Verse 14

शक्तिद्वयं तथा लीनं हरिं दृष्ट्वा तथाविधम् । दत्त्वा शक्तिबलं तस्मै गणेशायाभवन्मुने

おお聖仙よ、ハリ（ヴィシュヌ）がそのように二つのシャクティを融合させて没入しているのを見て、彼はその力の威徳をガネーシャに授けた。かくしてガネーシャはその加護により力を得た。

Verse 15

शक्तिद्वयेऽथ संलीने यत्र विष्णुः स्थितस्स्वयम् । परिघं क्षिप्तवांस्तत्र गणेशो बलवत्तरः

二つのシャクティが合一したとき、まさにヴィシュヌ自らが立つその場所へ、より強きガネーシャは鉄の棍棒（パリガ）を投げ放った。

Verse 16

इति श्रीशिवपुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे गणेशयुद्धगणेशशिरश्छेदन वर्णनं नाम षोडशोऽध्यायः

かくして『シュリー・シヴァ・プラーナ』第二部「ルドラ・サンヒター」、第四区分「クマーラカーンダ」において、「ガネーシャとの戦いとガネーシャの首の切断の記述」と題する第十六章はここに終わる。

Verse 17

एकतस्तन्मुखं दृष्ट्वा शंकरोप्याजगाम ह । स्वत्रिशूलं समादाय सुक्रुद्धो युद्धकाम्यया

その顔を一方に見て、シャンカラもまた進み出た。自らのトリシューラ（三叉戟）を取り、激しい憤怒に燃え、戦いを望んで前へと迫った。

Verse 18

स ददर्शागतं शंभुं शूलह्स्तं महेश्वरम् । हंतुकामं निजं वीरश्शिवापुत्रो महाबलः

そのとき大いなる力をもつ勇士、シヴァーの強き御子は、手にトリシューラを携え、己を討たんとするシャンブ、マヘーシュヴァラが来るのを見た。

Verse 19

शक्त्या जघान तं हस्ते स्मृत्वा मातृपदांबुजम् । स गणशो महावीरश्शिवशक्तिप्रवर्द्धितः

母の蓮華の御足を念じつつ、彼は手に宿る力で打ち据えた。ガナの中の大勇士は、シヴァの神威（シヴァ・シャクティ）により増益され、ついに優勢となった。

Verse 20

त्रिशूलं पतितं हस्ताच्छिवस्य परमात्मनः । दृष्ट्वा सदूतिकस्तं वै पिनाकं धनुराददे

至上の自己たるシヴァの御手からトリシューラが落ちたのを見て、サドゥーティカはそのピナーカの弓を取り上げた。

Verse 21

तमप्यपातयद्भूमौ परिघेण गणेश्वरः । हताः पंच तथा हस्ताः पञ्चभिश्शूलमाददे

ついでガネーシュヴァラは鉄の棍棒で彼を地に打ち倒した。五つの手が斬り落とされると、残る五手でトリシューラを掴み、戦いを続けた。

Verse 22

अहो दुःखतरं नूनं संजातमधुना मम । भवेत्पुनर्गणानां किं भवाचारी जगाविति

ああ——まことに今、我にいっそう重き悲しみが生じた。では再び、シヴァのガナたちはいかなる運命となるのか——と、バヴァーチャーリーは語った。

Verse 23

एतस्मिन्नंतरे वीरः परिघेण गणेश्वरः । जघान सगणान् देवान्शक्तिदत्तबलान्वितः

その交戦のさなか、勇猛なるガネーシャ尊――ガナたちの主――は、シャクティより授かった力により威勢を得て、鉄の棍棒を振るい、従者の軍勢もろとも諸天を打ち倒した。

Verse 24

गता दशदिशो देवास्सगणा परिघार्द्दिताः । न तस्थुस्समरे केपि तेनाद्भुतप्रहा रिणा

その驚異の攻め手の打撃により、従者を伴う諸天は鉄棍に打たれて傷つき、十方へと逃げ散った。戦場において、彼の前に踏みとどまれた者は一人もいなかった。

Verse 25

विष्णुस्तं च गणं दृष्ट्वा धन्योयमिति चाब्रवीत् । महाबलो महावीरो महाशूरो रणप्रियः

そのガナを見たヴィシュヌ尊は言った。「この者はまことに福徳ある者だ。大いなる力を備え、勇猛にして英雄、偉大なる戦士、戦いを愛する者である。」

Verse 26

बहवो देवताश्चैव मया दृष्टास्तथा पुनः । दानवा बहवो दैत्या यक्षगंधर्वराक्षसाः

「私は幾度となく多くの神々を見た。同じく多くのダーナヴァ、ダイティヤ、さらにヤクシャ、ガンダルヴァ、ラクシャサたちも見た。」

Verse 27

नैतेन गणनाथेन समतां यांति केपि च । त्रैलोक्येऽप्यखिले तेजो रूपशौर्यगुणादिभिः

このガナたちの主に並ぶ者はいない。三界のどこにおいても、その輝き、美しさ、勇気において彼に及ぶ者はいない。

Verse 28

एवं संब्रुवतेऽमुष्मै परिघं भ्रामयन् स च । चिक्षेप विष्णवे तत्र शक्तिपुत्रो गणेश्वरः

そのように語りながら、シャクティの息子ガネーシュヴァラは鉄の棍棒を振り回し、ヴィシュヌに向かって投げつけた。

Verse 29

चक्रं गृहीत्वा हरिणा स्मृत्वा शिवपदाम्बुजम् । तेन चक्रेण परिघो द्रुतं खंडीकृतस्तदा

そのときハリ（ヴィシュヌ）は円盤を取り、主シヴァの蓮華の御足を念じつつ、その円盤によって鉄の棍棒（パリガ）をたちまち粉々に打ち砕いた。

Verse 30

खंडं तु परिघस्यापि हरये प्राक्षिपद्गणः । गृहीत्वा गरुडेनापि पक्षिणा विफलीकृतः

ついでガナは鉄の棍棒の破片をハリ（ヴィシュヌ）に投げつけた。だが大鳥ガルダがそれを掴み取り、その攻撃を空しくした。

Verse 31

एवं विचरितं कालं महावीरावुभावपि । विष्णुश्चापि गणश्चैव युयुधाते परस्परम्

かくして時が過ぎても、二人の大勇者はなお進み続け、ヴィシュヌとシヴァのガナとは互いに対して相搏ち続けた。

Verse 32

पुनर्वीरवरश्शक्तिसुतस्स्मृतशिवो बली । गृहीत्वा यष्टिमतुलां तया विष्णुं जघान ह

そして再び、その最勝の勇士—シャクティの子にして、 स्मṛtaśiva（スムリタシヴァ）と記憶される剛力の者—は比類なき杖を取り、それでヴィシュヌを打った。

Verse 33

अविषह्य प्रहारं तं स भूमौ निपपात ह । द्रुतमुत्थाय युयुधे शिवापुत्रेण तेन वै

その一撃に耐えられず、彼は地に倒れた。だがすぐさま起き上がり、そのシヴァの御子と再び戦った。

Verse 34

एतदंतरमासाद्य शूलपाणिस्तथोत्तरे । आगत्य च त्रिशूलेन तच्छिरो निरकृंतत

その時、好機を見出したシュラパーニ（シヴァ神）は直ちに進み寄り、三叉戟でその者の首を切り落とした。

Verse 35

छिन्ने शिरसि तस्यैव गणनाथस्य नारद । गणसैन्यं देवसैन्यमभवच्च सुनिश्चलम्

おお、ナーラダよ。そのガナナータの首が切り落とされた時、シヴァの従者たちの軍勢は、神々の軍勢と同じように、呆然としてその場に釘付けになり、全く動かなくなった。

Verse 36

नारदेन त्वयाऽऽगत्य देव्यै सर्वं निवेदितम् । मानिनि श्रूयतां मानस्त्याज्यो नैव त्वयाधुना

ナーラダと共にここに来て、あなたはすべてを女神に伝えました。おお、誇り高き者よ、聞きなさい。今この時、あなたは自尊心と決意を捨てるべきではありません。

Verse 37

इत्युक्त्वाऽन्तर्हितस्तत्र नारद त्वं कलिप्रियः । अविकारी सदा शंभुर्मनोगतिकरो मुनिः

かく語り終えると、彼はその場で姿を消した。「おおナーラダよ、汝はカリの時代に愛される者である。」聖仙は宣言した。「シャンブ（シヴァ）は常に不変にして、心の速さのごとく行為し得る。」