Sarga 59

Verse 1

इति ब्रुवन्तं तं सूतं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम्।ब्रूहि शेषं पुनरिति राजा वचनमब्रवीत्।।2.59.1।।

御者にして最上の大臣であるスーマントラがそのように語っていると、王は言った。「残りをもう一度、語ってくれ。」

Verse 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुमन्त्रो बाष्पविक्लबः।कथयामास भूयोऽपि रामसन्देशविस्तरम्।।2.59.2।।

その言葉を聞くと、スーマントラは涙にむせび、ラーマの託した使信をさらに詳しく、もう一度語り始めた。

Verse 3

जटाः कृत्वा महाराज चीरवल्कलधारिणौ।गङ्गामुत्तीर्य तौ वीरौ प्रयागाभिमुखौ गतौ।।2.59.3।।

大王よ、あの二人の勇士は、ジャターの髪を結い、樹皮の衣をまとい、ガンガーを渡って、プラヤーガへと面して進まれた。

Verse 4

अग्रतो लक्ष्मणो यातः पालयन्रघुनन्दनम्।तांस्तथा गच्छतो दृष्ट्वा निवृत्तोऽस्म्यवशस्तदा।।2.59.4।।

ラクシュマナは先に立ち、ラグ族の喜びであるラーマを守りつつ進んだ。彼らがそのように去ってゆくのを見て、私はその時、どうすることもできず引き返した。

Verse 5

ममत्वश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि।उष्णमश्रु प्रमुञ्चन्तो रामे सम्प्रस्थिते वनम्।।2.59.5।।

ラーマが森へと旅立ち、私が引き返したとき、私の馬は道を進もうとせず、熱い涙をこぼしていた。

Verse 6

उभाभ्यां राजपुत्राभ्यामथ कृत्वाहमञ्जलिम्।प्रस्थितो रथमास्थाय तद्दुःखमपि धारयन्।।2.59.6।।

それから二人の王子に合掌して礼拝し、車に乗って出発した—その悲しみを胸に押しとどめながら。

Verse 7

गुहेन सार्धं तत्रैव स्थितोऽस्मि दिवसान्बहून्।आशया यदि मां रामः पुन श्शब्दापयेदिति।।2.59.7।।

グハと共に、私はその場に幾日も留まった。「もしかするとラーマが再び私を呼び戻してくださるかもしれない」と望みながら。

Verse 8

विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः।अपि वृक्षाः परिम्लानास्सपुष्पाङ्कुरकोरकाः।।2.59.8।।

大王よ、御国の至るところで――花や若芽や蕾を宿す木々でさえ――ラーマに降りかかった災厄に押しひしがれ、しおれ果てております。

Verse 9

उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सरांसि च।परिशुष्कपलाशानि वनान्युपवनानि च।।2.59.9।।

川の水は熱にうなされ、池や湖もまた影響を受け、森も庭園も葉は縮み、乾ききっております。

Verse 10

न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्यासा न प्रचरन्ति च।रामशोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम्।।2.59.10।।

生きものは動かず、猛獣さえももはや徘徊しなかった。その森は、まるでラーマへの悲しみに打ちひしがれたかのように、物音ひとつない沈黙となった。

Verse 11

लीनपुष्करपत्राश्च नरेन्द्र कलुषोदकाः।सन्तप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहङ्गमाः।।2.59.11।।

王よ、蓮の池は水が濁り、青蓮の葉は沈んでしおれ、蓮華は熱に焼かれて萎れ、魚も水鳥も姿を隠していた。

Verse 12

जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च।नाद्य भान्त्यल्पगन्धीनि फलानि च यथापुरम्।।2.59.12।।

水に生まれる花も、地に生まれる花の花鬘も、さらには果実さえ、今日は昔のように輝かない。香りはかすかで、艶も衰えている。

Verse 13

अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगनि च।न चाभिरामा नारामान्पश्यामि मनुजर्षभ।।2.59.13।।

ここでは遊楽の園が空しく、鳥たちも身を潜めて消えた。人の中の雄よ、もはや昔のように愛でるべき園を見いだせない。

Verse 14

प्रविशन्तमयोध्यां मां न कश्चिदभिनन्दति।नरा राममपश्यन्तो निश्श्वसन्ति मुहुर्मुहुः।।2.59.14।।

私がアヨーディヤーに入っても、誰ひとり歓待しなかった。人々はラーマを見られず、幾度も幾度もため息をついていた。

Verse 15

देव राजरथं दृष्ट्वा विना राममिहागतम्।दुःखादश्रुमुखस्सर्वो राजमार्गगतो जनः।।2.59.15।।

主よ、ラーマなくして王の車がここに到着したのを見て、王道に集まった人々は皆、悲嘆に沈み、顔を涙で濡らした。

Verse 16

हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्यरथमागतम्।हाहाकारकृतानार्यो रामादर्शनकर्शिताः।।2.59.16।।

邸宅や高楼、宮殿から女たちは車の到来を見た。ラーマに会えぬ苦しみに苛まれ、「ああ、ああ」と嘆きの声を上げた。

Verse 17

आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः।अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रियः।।2.59.17।।

大きく澄んだ目は涙の奔流に満ち、女たちはいっそう深い悲しみに沈みつつ、言葉もなく互いを見つめ合った。

Verse 18

नामित्राणां न मित्राणामुदासीनजनस्य च।अहमार्ततया किञ्चिद्विशेषमुपलक्षये।।2.59.18।।

その苦悶の中では、わずかな違いすら見分けられなかった。敵も友も、そして無関心な者でさえ、悲しみは等しく同じに見えた。

Verse 19

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरङ्गमा।आर्तस्वरपरिम्लाना विनिश्श्वसितनिस्स्वना।।2.59.19।।निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा।कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा।।2.59.20।।

民は喜びを失い、象も馬も気力をなくしていた。都は嘆きの叫びにやつれ、深い絶望のため息がこだましていた。

Verse 20

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरङ्गमा।आर्तस्वरपरिम्लाना विनिश्श्वसितनिस्स्वना।।2.59.19।।निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा।कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा।।2.59.20।।

大王よ、ラーマ追放の痛みにより喜びを失ったアヨーディヤーは、わたしにはまるで、子を失ったカウサリヤーそのもののように見えます。

Verse 21

सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया।बाष्पोपहतया राजा तं सूतमिदमब्रवीत्।।2.59.21।।

御者の言葉を聞くと、王は声もいたく沈み、涙にむせびながら、スーマントラにこう告げた。

Verse 22

कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया।मया न मन्त्रकुशलैर्वृद्धैस्सह समर्थितम्।।2.59.22।।

罪深い企てと結びつきをもつカイケーイーにそそのかされ、国政に通じた年長の賢臣たちと相談し、承認を得ることを、わたしはしなかった。

Verse 23

न सुहृद्भिर्नचामात्यैर्मन्त्रयित्वा न नैगमैः।मयायमर्थस्सम्मोहात् स्त्रीहेतो स्सहसा कृतः।।2.59.23।।

友にも大臣にも、また分別ある市民にも相談せず、迷妄のうちにこの事をしてしまった――性急に、そして一人の女のために。

Verse 24

भवितव्यतया नूनमिदं वा व्यसनं महत्।कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया।।2.59.24।।

御者よ、まことにこれは宿命の力によってこの大いなる災厄が来たのだ。まるで偶然に訪れて、この一族を滅ぼすためであるかのように。

Verse 25

सूत यद्यस्ति ते किञ्चिन्मया तु सुकृतं कृतम्।त्वं प्रापयाऽऽशु मां रामं प्राणास्सन्त्वरयन्तिमाम्।।2.59.25।।

御者よ、もし私があなたにほんのわずかでも善をなしたことがあるなら、急いで私をラーマのもとへ連れて行け。わが命の息は死へと私を急き立てている。

Verse 26

यद्यद्यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम्।न शक्ष्यामि विना रामं मुहूर्तमपि जीवितुम्।।2.59.26।।

たとえ今でも私の命令でラ―ガヴァが戻るのなら、そうさせよ。ラーマなくしては、私は一瞬たりとも生きられない。

Verse 27

अथवाऽपि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति।मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय।।2.58.27।।

あるいは、あの大いなる腕の勇者がすでに遠くへ行ったのなら、私を車に乗せ、急いでラーマの御姿のもとへ連れて行け。

Verse 27

अथवाऽपि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति।मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय।।2.58.27।।

あるいは、あの大いなる腕の勇者がすでに遠くへ行ったのなら、私を車に乗せ、急いでラーマの御姿のもとへ連れて行け。

Verse 28

वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः।यदि जीवामि साध्वेनं पश्येयं सीतया सह।।2.59.28।।

整った歯をもつ大弓の名手、ラクシュマナの兄であるあの偉大な射手はどこにいるのか。もし私がなお生きられるなら、シーターと共にある彼を、はっきりと拝見したい。

Verse 29

लोहिताक्षं महाबाहुमामुक्तमणिकुण्डलम्।रामं यदि न पश्येयं गमिष्यामि यमक्षयम्।।2.59.29।।

もし私がラーマを拝見できぬなら――赤き眼をもち、偉大なる腕を備え、宝玉を嵌めた耳飾りを戴く御方を――私はヤマの国、死の住処へ赴こう。

Verse 30

अतो नु किं दुःखतरं सोऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम्।इमामवस्थामापन्नो नेह पश्यामि राघवम्।।2.59.30।।

これ以上の悲しみがあろうか――このような境地に落ちながら、なおも私はラグハヴァ、イクシュヴァーク族の喜びを拝せぬのだ。

Verse 31

हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनि।न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणतमनाथवत्।।2.59.31।।

ああ、ラーマよ！ ああ、ラーマの弟よ！ ああ、ヴァイデーヒーよ、苦行に耐える哀れな御方よ！ あなたがたは知らぬのだ、悲しみによって私は、拠り所なき者のように死にゆくことを。

Verse 32

स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः।अवगाढस्सुदुष्पारं शोकसागरमब्रवीत्।।2.59.32।।

かくして王は、その悲しみに心を深く奪われ、渡り難き憂いの海へ沈み入りつつ、言葉を発した。

Verse 33

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

この「悲しみの海」は、ラーマへの嘆きの広大さをたたえ、遠い彼岸はシーターとの別離である。その波と渦は私の吐息、そして水は涙の泡にかき乱され、濁っている。

Verse 34

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

魚の群れは、もがき振り回す我が両腕；その大いなる轟きは、我が叫び。乱れた髪は海藻となり、カイケーイーはバダバーの口—海の馬面の貪り火である。

Verse 35

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

その源は我が涙の奔流、巨大な鰐はせむし女の言葉。岸辺は残酷な王妃の恩寵、広大な水面はラーマの追放である。

Verse 36

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

ああカウサリヤよ、我はこの悲しみの海に沈んでいる。ラグハヴァなくしては、生きて渡ることはできぬ、我が王妃よ。

Verse 37

अशोभनं योऽहमिहाद्य राघवं दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्।इतीव राजा विलपन्महायशाः पपात तूर्णं शयने समूर्छितः।।2.59.37।।

「なんと不吉なことか。ラグハヴァに会いたいと願うのに、ラクシュマナと共にいる彼を見られぬとは！」そう嘆きつつ、名高き王はたちまち寝台に倒れ、気を失った。

Verse 38

इति विलपति पार्थिवे प्रणष्टे करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः।वचनमनुनिशम्य तस्य देवी भयमगमत्पुनरेव राममाता।।2.59.38।।

王が嘆きつつ意識を失い—ラーマゆえの悲しみはいよいよ哀切に、しかも倍加し—その言葉を聞いたラーマの母なる王妃は、再び恐れにとらわれた。