Sarga 50

Verse 1

विशालान् कोसलान् रम्यान् यात्वा लक्ष्मणपूर्वजः।अयोध्याभिमुखो धीमान् प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत्।।2.50.1।।

広大で麗しいコーサラの国を過ぎ、ラクシュマナの兄である賢者はアヨーディヤーの方へ向き直った。合掌して、次の言葉を述べた。

Verse 2

आपृच्छे त्वां पुरीश्रेष्ठे काकुत्स्थपरिपालिते।दैवतानि च यानि त्वां पालयन्ति वसन्ति च।।2.50.2।।

我は汝に別れを告げる、アヨーディヤーよ――諸都の第一にして、カクッツタの王統に守られる都よ。さらに、汝のうちに住み、汝を護り見守るすべての神々にも別れを告げる。

Verse 3

निवृत्तवनवासस्त्वामनृणो जगतीपतेः।पुनर्द्रक्ष्यामि मात्रा च पित्रा च सह सङ्गतः।।2.50.3।।

森での流離が終わり、世の主たる父君への務めを果たし終えたなら、母上と父上に伴われて、私は再びあなたにお目にかかろう。

Verse 4

ततो रुधिरताम्राक्षो भुजमुद्यम्य दक्षिणम्।अश्रुपूर्णमुखो दीनोऽब्रवीज्जानपदं जनम्।।2.50.4।।

そのとき彼は、涙に顔を満たし、眼は銅のように赤く、うちしおれて右の腕を掲げ、そこに集まった国人たちに語りかけた。

Verse 5

अनुक्रोशो दया चैव यथार्हं मयि वः कृतः।चिरं दुःखस्य पापीयो गम्यतामर्थसिद्धये।।2.50.5।।

あなたがたは私にふさわしい憐れみと慈しみを尽くしてくれた。悲嘆を長く引き延ばすのはよくない。務めを成就するため、今は行きなさい。

Verse 6

तेऽभिवाद्य महात्मानं कृत्वा चापि प्रदक्षिणम्।विलपन्तो नरा घोरं व्यतिष्ठन्त क्वचित् क्वचित्।।2.50.6।।

大いなる魂に礼拝し、右繞（プラダクシナ）してから、人々は激しく嘆きつつ、あちらこちらに立ち尽くした。

Verse 7

तथा विलपतां तेषामतृप्तानां च राघवः।अचक्षुर्विषयं प्रायाद्यथार्कः क्षणदामुखे।।2.50.7।।

彼らがなお嘆き、もっと長く見たいという思いが満たされぬままのうちに、ラ―ガヴァは進み去って視界の外へと消えた——夜の訪れに太陽が隠れるように。

Verse 8

ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान्।अकुतश्चिद्भयान् रम्यांश्चैत्ययूपसमावृतान्।।2.50.8।।उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान्।तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान्।।2.50.9।।लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ब्रह्मघोषाभिनादितान्। रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत।।2.50.10।।

それから人中の虎は車に乗り、コーサラの国土を渡った——穀物と財に富み、施しを尊ぶ吉祥の民が住み、四方に恐れなく、祠と祭柱に彩られ、園苑とマンゴー林が茂り、水のたくわえに恵まれ、満ち足り健やかな人々であふれ、牛の群れと牧村が行き交い、王たちが見るにふさわしく、ヴェーダの誦唱が響き渡っていた。

Verse 9

ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान्।अकुतश्चिद्भयान् रम्यांश्चैत्ययूपसमावृतान्।।2.50.8।।उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान्।तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान्।।2.50.9।।लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ब्रह्मघोषाभिनादितान्। रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत।।2.50.10।।

それから人中の虎は車に乗り、コーサラの国土を渡った——穀物と財に富み、施しを尊ぶ吉祥の民が住み、四方に恐れなく、祠と祭柱に彩られ、園苑とマンゴー林が茂り、水のたくわえに恵まれ、満ち足り健やかな人々であふれ、牛の群れと牧村が行き交い、王たちが見るにふさわしく、ヴェーダの誦唱が響き渡っていた。

Verse 10

ततो धान्यधनोपेतान् दानशीलजनान् शिवान्।अकुतश्चिद्भयान् रम्यांश्चैत्ययूपसमावृतान्।।2.50.8।।उद्यानाम्रवनोपेतान् सम्पन्नसलिलाशयान्।तुष्टपुष्टजनाकीर्णान् गोकुलाकुलसेवितान्।।2.50.9।।लक्षणीयान्नरेन्द्राणां ब्रह्मघोषाभिनादितान्। रथेन पुरुषव्याघ्रः कोसलानत्यवर्तत।।2.50.10।।

それから人中の虎は車に乗り、コーサラの国を渡って行った――穀物と財に富み、吉祥にして布施を好む善き人々が住み、四方いずれにも恐れなく麗しく、聖なる祠と祭柱に飾られ、園苑とマンゴー林に満ち、水のたたえ豊かな池沼を備え、満ち足りて健やかな民であふれ、牛の群れが行き交い、諸王が見るにふさわしく、ヴェーダ誦唱の声が鳴り響く国土を。

Verse 11

मध्येनमुदितं स्फीतं रम्योद्यानसमाकुलम्।राज्यं भोग्यं नरेन्द्राणां ययौ धृतिमतां वरः।।2.50.11।।

堅忍の最たる者は、その王国の中心を進んだ——喜びに満ちて繁栄し、麗しき園苑にあふれ、王たちが享受するにふさわしい国であった。

Verse 12

तत स्त्रिपथगां दिव्यां शिवतोयामशैवलाम्।ददर्श राघवो गङ्गां पुण्यामृषिनिषेविताम्।।2.50.12।।

そのときラ―ガヴァは聖なるガンガーを拝した——三界を流れる神なる河、吉祥の水は苔なく澄み、仙人たちに敬われ親しまれていた。

Verse 13

आश्रमैरविदूरस्थैः श्रीमद्भिस्समलङ्कृताम्।कालेऽप्सरोभिर्हृष्टाभि स्सेविताम्भोह्रदां शिवाम्।।2.50.13।।

吉祥なるガンガーは、岸辺から遠からぬ所に輝かしいアーシュラマが飾りとなり、時に喜び満ちたアプサラスが訪れて、その澄みわたる水の湖で戯れていた。

Verse 14

देवदानवगन्धर्वैः किन्नरैरुपशोभिताम्।नानागन्धर्वपत्नीभि स्सेवितां सततं शिवाम्।।2.50.14।।

吉祥なるガンガーは、デーヴァ、ダーナヴァ、ガンダルヴァ、キンナラに飾られて輝き、また多くのガンダルヴァの妻たちに絶えず訪れ敬われ、常に瑞祥にして聖なる流れであった。

Verse 15

देवाऽऽक्रीडशताकीर्णां देवोद्यानशतायुताम्।देवार्थमाकाशगमां विख्यातां देवपद्मिनीम्।।2.50.15।।

幾百もの天上の遊楽の地に満ち、幾百もの天苑に連なり、神々のために虚空を流れるゆえに、彼女は「デーヴァパドミニー」—天の蓮華の河—として名高かった。

Verse 16

जलाघाताट्टहासोग्रां फेननिर्मलहासिनीम्।क्वचिद्वेणीकृतजलां क्वचिदावर्तशोभिताम्।।2.50.16।।

水の激しい打ち寄せは猛き笑いのようで、泡は清らかな微笑みの光を放つ。あるところでは流れは乙女の編み髪のごとく真っすぐに走り、またあるところでは渦に飾られてきらめいていた。

Verse 17

क्वचित् स्तिमितगम्भीरां क्वचिद्वेगजलाकुलाम्।क्वचिद्गम्भीरनिर्घोषां क्वचिद्भैरवनिस्वनाम्।।2.50.17।।

あるところでは深く静まり、あるところでは急流にかき乱されていた。ここでは重々しく荘厳な轟きが響き、かしこでは恐ろしい唸り声がとどろいた。

Verse 18

देवसङ्घाप्लुतजलां निर्मलोत्पलशोभिताम्।क्वचिदाभोगपुलिनां क्वचिन्निर्मलवालुकाम्।।2.50.18।।

その水は天界の群神に浴され、清らかな青蓮に飾られて輝いていた。あるところには広々とした砂州が伸び、あるところには明るく澄んだ白砂がきらめいていた。

Verse 19

हंससारससङ्घुष्टां चक्रवाकोपकूजिताम्।सदा मदैश्च विहगैरभिसन्नादितान्तराम्।।2.50.19।।

そこには白鳥と鶴の声が満ち、チャクラヴァーカ鳥のさえずりが響いた。さらに、情熱に駆られた鳥たちの叫びが、たびたびその水辺一帯を鳴りわたらせた。

Verse 20

क्वचित्तीररुहैर्वृक्षैर्मालाभिरिवशोभिताम्।क्वचित्फुल्लोत्पलच्छन्नां क्वचित्पद्मवनाकुलाम्।।2.50.20।।

あるところでは岸辺に生える樹々が花鬘のように彼女を飾り、あるところでは咲き誇る青蓮に覆われ、またあるところでは蓮の林が繁り満ちていた。

Verse 21

क्वचित्कुमुदषण्डैश्च कुड्मलैरुपशोभिताम्।नानापुष्परजोध्वस्तां समदामिव च क्वचित्।।2.50.21।।

あるところではクムダの群れと半ば開いた蕾がいっそう彼女を飾り、またあるところでは多くの花の花粉にうっすらと覆われ、やさしく酔えるかのように見えた。

Verse 22

व्यपेतमलसङ्घातां मणिनिर्मलदर्शनाम्।दिशागजैर्वनगजै र्मत्तैश्च वरवारणैः।।2.50.22।।देवोपवाह्यैश्च मुहुस्सन्नादितवनान्तराम्।

汚れのかたまりを離れて、彼女は無垢の宝玉のように澄みわたり、岸辺の森の奥はたびたび、発情の狂気に酔う優れた象たちの喇叭の声に鳴り響いた――森の象、そして諸方位の大象、神々の乗り物にふさわしい者たちである。

Verse 23

प्रमदामिव यत्नेन भूषितां भूषणोत्तमैः।।2.50.23।।फलैः पुष्पैः किसलयैर्वृतां गुल्मैर्द्विजैस्तथा।शिंशुमारैश्च नक्रैश्च भुजङ्गैश्च निषेविताम्।।2.50.24।।

彼女は、最上の飾りを丹念に身にまとった高貴な貴婦人のように見えた。

Verse 24

प्रमदामिव यत्नेन भूषितां भूषणोत्तमैः।।2.50.23।।फलैः पुष्पैः किसलयैर्वृतां गुल्मैर्द्विजैस्तथा।शिंशुमारैश्च नक्रैश्च भुजङ्गैश्च निषेविताम्।।2.50.24।।

その岸辺は果実と花と若芽、灌木と鳥たちに囲まれ、その水にはシンシュマーラ、鰐、そして蛇が棲んでいた。

Verse 25

विष्णुपादच्युतां दिव्यामपापां पापनाशिनीम्।तां शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टां सागरतेजसा।।2.50.25।।समुद्रमहिषीं गङ्गां सारसक्रौञ्चनादिताम्।आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरं प्रति।।2.50.26।।

大いなる腕をもつラーマはシュリンギベーラプラに至り、鶴とクラウンチャ鳥の声がこだまする、海の妃たる聖なるガンガーに近づいた。ヴィシュヌの御足より落ち、サガラの系の光徳によって、シャンカラの結い絡む髪から流れ下ったと伝えられる、天なる無垢の、罪を滅する河である。

Verse 26

विष्णुपादच्युतां दिव्यामपापां पापनाशिनीम्।तां शङ्करजटाजूटाद्भ्रष्टां सागरतेजसा।।2.50.25।।समुद्रमहिषीं गङ्गां सारसक्रौञ्चनादिताम्।आससाद महाबाहुः शृङ्गिबेरपुरं प्रति।।2.50.26।।

大いなる腕をもつラーマはシュリンギベーラプラに至り、鶴とクラウンチャ鳥の声がこだまする、海の妃たる聖なるガンガーに近づいた。ヴィシュヌの御足より落ち、サガラの系の光徳によって、シャンカラの結い絡む髪から流れ下ったと伝えられる、天なる無垢の、罪を滅する河である。

Verse 27

तामूर्मिकलिलावर्तामन्ववेक्ष्य महारथः।सुमन्त्रमब्रवीत्सूतमिहैवाद्य वसामहे।।2.50.27।।

波と渦に荒れ立つガンガーを見て、大車戦の勇者は御者スーマントラに言った。「今宵はここに宿ろう。」

Verse 28

अविदूरादयं नद्या बहुपुष्पप्रवालवान्।सुमहानिङ्गुदीवृक्षो वसामोऽत्रैव सारथे।।2.50.28।।

「御者よ、川から遠からぬところに、この大きなイングディー樹がある。花と若芽に満ちている。ここに留まろう。」

Verse 29

द्रक्ष्याम स्सरितां श्रेष्ठां सम्मान्यसलिलां शिवाम्।देवदानवगन्धर्वमृगमानुषपक्षिणाम्।।2.50.29।।

「われらは川々の中の最勝者、吉祥にして清らかな流れを拝するであろう。その水はデーヴァ、ダーナヴァ、ガンダルヴァのみならず、獣、人、鳥に至るまで等しく敬われている。」

Verse 30

लक्ष्मणश्च सुमन्त्रश्च बाढमित्येव राघवम्।उक्त्वा तमिङ्गुदीवृक्षं तदोपययतुर्हयैः।।2.50.30।।

ラクシュマナとスーマントラはラाघヴァに「そのとおりに」と答え、そして馬をあのイングディーの木へと導いた。

Verse 31

रामोऽभियाय तं रम्यं वृक्षमिक्ष्वाकुनन्दनः।रथादवातरत्तस्मात्सभार्य स्सहलक्ष्मणः।।2.50.31।।

イクシュヴァーク族の喜びであるラーマは、その麗しい木に到り、妻とラクシュマナを伴って車から降り立った。

Verse 32

सुमन्त्रोऽप्यवतीर्यास्मान्मोचयित्वा हयोत्तमान्।वृक्षमूलगतं राममुपतस्थे कृताञ्जलिः।।2.50.32।।

スーマントラもまた降り立ち、優れた馬を解き放つと、合掌して木の根元にいるラーマのそばに侍立した。

Verse 33

तत्र राजा गुहो नाम रामस्यात्मसमस्सखा।निषादजात्यो बलवान् स्थपतिश्चेति विश्रुतः।।2.50.33।।

そこにはグハという名の王が住んでいた。ラーマにとって己と等しいほど親しい友であり、ニシャーダ族の出で、力強く、その首長として名高かった。

Verse 34

स शृत्वा पुरुषव्याघ्रं रामं विषयमागतम्।वृद्धैः परिवृतोऽमात्यैः ज्ञातिभिश्चाभ्युपागतः।।2.50.34।।

人中の虎たるラーマが自らの領内に来たと聞くや、グハは年長の顧問や大臣、親族に囲まれて、迎えに出た。

Verse 35

ततो निषादाधिपतिं दृष्ट्वा दूरादुपस्थितम्।सह सौमित्रिणा राम स्समागच्छद्गुहेन सः।।2.50.35।।

そのときラーマはサウミトリー（ラクシュマナ）と共に、遠くからニシャーダ族の長が近づくのを見て、グハに会うため進み出た。

Verse 36

तमार्तस्सम्परिष्वज्य गुहो राघवमब्रवीत्।यथाऽयोध्या तथेयं ते राम किं करवाणि ते।।2.50.36।।ईदृशं हि महाबाहो कः प्राप्स्यत्यतिथिं प्रियम्।

胸痛むままにグハはラグハヴァを抱きしめて言った。「ラーマよ、この地はあなたにとってアヨーディヤと同じです。何をお仕えいたしましょう。大いなる腕の御方よ、あなたほど愛しき客人を迎える幸いを、誰が得られましょうか。」

Verse 37

ततो गुणवदन्नाद्यमुपादाय पृथग्विधम्।।2.50.37।।अर्घ्यं चोपानयत्क्षिप्रं वाक्यं चेदमुवाच ह।

それから彼は種々の上等な食を携え、すみやかにアルギャ（敬意をこめた迎えの供物）を捧げ、こう言葉を述べた。

Verse 38

स्वागतं ते महाबाहो तवेयमखिला मही।।2.50.38।।वयं प्रेष्या भवान्भर्ता साधु राज्यं प्रशाधि नः।

「ようこそおいでくださいました、大いなる腕の御方よ。この全土はことごとくあなたのもの。私どもはお仕えする者、あなたは我らの主。どうか正しくこの国を治め、我らをお守りください。」

Verse 39

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यंचेदमुपस्थितम्।।2.50.39।।शयनानि च मुख्यानि वाजिनां खादनं च ते।

ここに、噛み食らうべき食、咀嚼すべき食、飲むべきもの、舐め味わう甘味がことごとく整えてあります。さらに上等の寝床と、御馬の飼葉もございます。

Verse 40

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह।।2.50.40।।अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम्।पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च।।2.50.41।।

グハがこのように語ると、ラाघヴァは答えた。「あらゆる点で、あなたは我らを敬い、喜ばせてくれた。徒歩で迎えに来てくれたこと、そして親愛の情をもって会い見てくれたことによって。」

Verse 41

एवं ब्रुवाणं तु गुहं राघवः प्रत्युवाच ह।।2.50.40।।अर्चिताश्चैव हृष्टाश्च भवता सर्वथा वयम्।पद्भ्यामभिगमाच्चैव स्नेहसन्दर्शनेन च।।2.50.41।।

たくましく豊かな両腕で彼を強く抱きしめ、ラーマは言った。「よくぞ会えた、グハよ。親族とともに病なく健やかな姿を見られて幸いだ。国は安泰か、友は無事か、財も満ち足りているか。」

Verse 42

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पीडयन्वाक्यमब्रवीत्।।दिष्ट्या त्वां गुह पश्यामि ह्यरोगं सह बान्धवैः।अपि ते कुशलं राष्ट्रे मित्रेषु च धनेषु च।।2.50.42।।

たくましく豊かな両腕で彼を強く抱きしめ、ラーマは言った。「よくぞ会えた、グハよ。親族とともに病なく健やかな姿を見られて幸いだ。国は安泰か、友は無事か、財も満ち足りているか。」

Verse 43

यत्त्विदं भवता किञ्चित्प्रीत्या समुपकल्पितम्।सर्वं तदनुजानामि न हि वर्ते प्रतिग्रहे।।2.50.43।।

「また、あなたが愛情からここに少しでも整えてくれたものは、すべて遠慮させていただく。私は今、贈り物を受ける身ではないのだ。」

Verse 44

कुशचीराजिनधरं फलमूलाशिनं च माम्।विद्धि प्रणिहितं धर्मे तापसं वनगोचरम्।।2.50.44।।

我を法（ダルマ）に堅く住する者と知れ。苦行者のごとく森を巡り、クシャ草と樹皮衣と羚羊の皮をまとい、果実と根を食として生きる。

Verse 45

अश्वानां खादनेनाहमर्थी नान्येन केनचित्।एतावताऽत्र भवता भविष्यामि सुपूजितः।।2.50.45।।

我が願いはただ馬の飼葉のみ、ほかには何も要らぬ。ここでそれだけしてくれれば、我はまことに敬われたと思おう。

Verse 46

एते हि दयिता राज्ञः पितुर्दशरथस्य मे।एतैस्सुविहितैरश्वै भविष्याम्यहमर्चितः।।2.50.46।।

これらの馬は我が父、ダシャラタ王の愛するもの。これらの良馬がよく世話されるなら、我はしかと敬われたと感じよう。

Verse 47

अश्वानां प्रतिपानं च खादनं चैव सोऽन्वशात्।गुहस्तत्रैव पुरुषां स्त्वरितं दीयतामिति।।2.50.47।।

そこでグハはその場で家臣らに命じた。「急げ、馬に水を飲ませ、飼葉を与えよ。」

Verse 48

ततश्चीरोत्तरासङ्गः सन्ध्यामन्वास्य पश्चिमाम्।जलमेवाददे भोज्यं लक्ष्मणेनाऽऽहृतं स्वयम्।।2.50.48।।

それから樹皮の上衣をまとい、夕べのサンディヤーの作法を修めた。口にしたのはただ水のみで、それはラクシュマナが自ら汲んで来たものであった。

Verse 49

तस्य भूमौ शयानस्य पादौ प्रक्षाल्य लक्ष्मणः।सभार्यस्य ततोऽभ्येत्य तस्थौ वृक्षमुपाश्रितः।।2.50.49।।

妻とともに地に横たわる彼の足をラクシュマナは洗い清め、そして戻って一本の樹のもとに身を寄せて立った。

Verse 50

गुहोऽपि सह सूतेन सौमित्रिमनुभाषयन्।अन्वजाग्रत्ततो राममप्रमत्तो धनुर्धरः।।2.50.50।।

グハもまた弓を手に油断なく、御者とサウミトリー（ラクシュマナ）に語りかけつつ、ラーマを見守って夜を警護した。

Verse 51

तथा शयानस्य ततोऽस्य धीमतो यशस्विनो दाशरथेर्महात्मनः।अदृष्टदुःखस्य सुखोचितस्य सा तदाव्यतीयाय चिरेण शर्वरी।।2.50.51।।

かくして、安楽に慣れ苦しみを知らぬ、賢く名高い大いなる魂のダシャラタの子が地に横たわるあいだ、夜は過ぎ去ったが、ひどく長く感じられた。