Adhyaya 53

Verse 1

सुकलोवाच । एवं धर्मं श्रुतं पूर्वं पुराणेषु तदा मया । पतिहीना कथं भोगं करिष्ये पापनिश्चया

スカーラーは言った。「かつて私はプラーナにおいて、このようにダルマを聞きました。けれど夫なき身で、罪へと心を定めた私が、どうして世の享楽を味わえましょうか。」

Verse 2

कांतेन तु विना तेन जीवं काये न धारये । विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा परं धर्मं पतिव्रतमनुत्तमम्

「あの愛しき夫なくしては、この身に命を保てません。」ヴィシュヌは語った。かく言い終えて、彼女は至上のダルマ、すなわち比類なきパティヴラターの誓い—夫への聖なる貞節—を宣べた。

Verse 3

तास्तु सख्यो वरा नार्यो हर्षेण महतान्विताः । श्रुत्वा धर्मं परं पुण्यं नारीणां गतिदायकम्

その高貴なる女たち—彼女の友—は、大いなる歓喜に満たされた。女たちに真の帰趣を授ける、至上にして清らかなダルマを聞いたからである。

Verse 4

स्तुवंति तां महाभागां सुकलां धर्मवत्सलाम् । ब्राह्मणाश्च सुराः सर्वे पुण्यस्त्रियो नरोत्तम

おお人の中の最勝者よ。ブラーフマナたちとすべての神々、そして徳ある女たちは、ダルマを敬愛し正しさに情け深い、至福のスカーラーを讃嘆する。

Verse 5

तस्या ध्यानं प्रकुर्वंति पतिकामप्रभावतः । अत्यर्थं दृढतामिंद्र सुःविचिंत्य सुरेश्वरः

夫への慕いの力によって、人々は彼女を観想し瞑想する。しかして、神々の主インドラよ、よく思惟したのち、彼女にきわめて堅固な決意を授けた。

Verse 6

सुकलायाः परं भावं सुविचार्यामरेश्वरः । चालये धैर्यमस्याश्च पतिस्नेहं न संशयः

スカラーの最も深い心のありさまをつぶさに思量して、神々の主（インドラ）はこう念じた。「彼女の不動の忍耐も揺さぶってみよう。夫への愛に疑いはない。」

Verse 7

सस्मार मन्मथं देवं त्वरमाणः सुराधिपः । पुष्पचापं स संगृह्य मीनकेतुः समागतः

急ぎつつ、神々の主は恋の神マーンマタを想起し（招き）た。花の弓を携え、ミーナケートゥ（マーンマタ）がそこへ到来した。

Verse 8

प्रियया च तया युक्तो रत्या दृष्टमहाबलः । बद्धांजलिपुटो भूत्वा सहस्राक्षमुवाच सः

愛妃ラティーを伴う大いなる力ある者を見て、彼は合掌して恭敬し、サハスラークシャ（インドラ）に申し上げた。

Verse 9

कस्मादहं त्वया नाथ अधुना संस्मृतो विभो । आदेशो दीयतां मेद्य सर्वभावेन मानद

主よ、なぜ今この時に私をお呼び起こしになったのですか、遍在の御方よ。どうか本日、全き御意をもってご命令をお授けください、誉れを授ける御方よ。

Verse 10

इंद्र उवाच । सुकलेयं महाभागा पतिव्रतपरायणा । शृणुष्व कामदेव त्वं कुरु साहाय्यमुत्तमम्

インドラは言った。「スカレー ヤはまことに幸いなる女で、夫への貞節の誓いにひたすら帰依している。聞け、カーマデーヴァよ——最上の助力を与えよ。」

Verse 11

निष्कर्षय महाभागां सुकलां पुण्यमंगलाम् । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य शक्रस्य तमथाब्रवीत्

「あの大いに幸いなるスカーラー、清らかで吉祥なる者を連れ出せ。」シャクラ（インドラ）のその言葉を聞いて、彼はそれに答えた。

Verse 12

एवमस्तु सहस्राक्ष करिष्यामि न संशयः । साहाय्यं देवदेवेश तव कौतुककारणात्

「然らばそのとおりに、千眼の御方よ。疑いなく成し遂げよう。神々の主よ、あなたがこの奇瑞を見たいと望まれるゆえ、我は助力を捧げる。」

Verse 13

एवमुक्त्वा महातेजाः कंदर्पो मुनिदुर्जयः । देवाञ्जेतुं समर्थोऽहं समुनीनृषिसत्तमान्

そう言い終えると、光輝あるカンダルパは——牟尼たちにも屈せぬ者——宣した。「我は神々をも、賢仙たちと共に征し得る。おお、リシの中の最勝者よ。」

Verse 14

किं पुनः कामिनीं देव यस्या अंगे न वै बलम् । कामिनीनामहं देव अंगेषु निवसाम्यहम्

「ましてや欲にとらわれた女ならば、主よ、その肢体にはまことに力がない。主よ、我は恋慕する女たちの肢体に住まう。」

Verse 15

भाले कुचेषु नेत्रेषु कचाग्रेषु च सर्वदा । नाभौ कट्यां पृष्ठदेशे जघने योनिमंडले

常に——額に、乳房に、眼に、髪の先に；臍に、腰に、背の部位に、臀に、そしてヨーニ（陰部）の輪に。

Verse 16

अधरे दंतभागेषु कक्षायां हि न संशयः । अंगेष्वेवं प्रत्यंगेषु सर्वत्र निवसाम्यहम्

下唇に、歯の部位に、そして腋に——まことに疑いなく——このように肢とその支分のあらゆる所に、我は遍く住す。

Verse 17

नारी मम गृहं देव सदा तत्र वसाम्यहम् । तत्रस्थः पुरुषान्सर्वान्मारयामि न संशयः

「主よ、女は我が住処なり。われは常にそこに住す。そこに拠りて、すべての男を滅ぼす——疑いなし。」

Verse 18

स्वभावेनाबलादेव संतप्ता मम मार्गणैः । पितरं मातरं दृष्ट्वा अन्यं स्वजनबांधवम्

彼女は本性として無力であった。まことに我が矢に苦しめられ、父と母、また他の親族・縁者を見て……

Verse 19

सुरूपं सगुणं देव मम बाणा हता सती । चलते नात्र संदेहो विपाकं नैव चिंतयेत्

主よ、我が矢はその貞き女を射抜いた——姿は麗しく、徳は満ちている。彼女はまことに動いている、疑いはない。この行いの究極の果を思い煩うべきではない。

Verse 20

योनिः स्पंदेत नारीणां स्तनाग्रौ च सुरेश्वर । नास्ति धैर्यं सुरेशान सुकलां नाशयाम्यहम्

「おお神々の主よ、女たちの胎は脈打ち、乳首もまた震える。堅固さはない、デーヴァの統御者よ――我はスカラー（Sukalā）を滅ぼさん。」

Verse 21

इंद्र उवाच । पुरुषोहं भविष्यामि रूपवान्गुणवान्धनी । कौतुकार्थमिमां नारीं चालयामि मनोभव

インドラは言った。「我は男となろう――容姿端麗で、徳を備え、富める者として。戯れのためにこの女の心を揺さぶってみせよう、マノーバヴァ（カーマ）よ。」

Verse 22

नैव कामान्न संत्रासान्न वा लोभान्न कारणात् । न वै मोहान्न वै क्रोधात्सत्यं सत्यं रतिप्रिय

欲からでもなく、恐れからでもなく、貪りからでもなく、また何らかの隠れた目的からでもない。迷妄からでもなく、怒りからでもない――これぞ真実、真実である、歓喜に愛されし者よ。

Verse 23

कथं मे दृश्यते तस्या महत्सत्यं पतिव्रतम् । निष्कर्षिष्य इतो गत्वा भवन्मोहोत्र कारणम्

いかにして私は、彼女の大いなる真実と貞節（夫に尽くす誓い）を目の当たりにできようか。ここを去り、この件における汝の迷妄の根因を引き出してみせよう。

Verse 24

एवं कामं च संदिश्य जगाम सुरराट्स्वयम् । आत्मविकृतिसंभूतो रूपवान्गुणवान्स्वयम्

かくしてカーマに言い含めると、神々の王は自らの意志で立ち去った。己が身の変化より生じ、彼自身は麗しく、徳を具えていた。

Verse 25

सर्वाभरणशोभांगः सर्वभोगसमन्वितः । भोगलीलासमाकीर्णः सर्वदौदार्यसंयुतः

その四肢はあらゆる装身具により輝き、あらゆる享楽を具えている。戯れの歓喜に満ち、尽きることなき施しの徳を備える。

Verse 26

यत्र सा तिष्ठते देवी कृकलस्य प्रिया नृप । आत्मलीलां स्वरूपं च गुणं भावं प्रदर्शयेत्

王よ、クリカラに愛されるその女神がどこに住まうとも、そこにおいて彼女は自らの神聖なるリーラー、真の姿、徳性、そして内なる心情を示す。

Verse 27

नैव पश्यति सा तं तु पुरुषं रूपसंपदम् । यत्रयत्र व्रजेत्सा हि तत्र तां पश्यते नृप

彼女はその麗しき男をまったく見ることがない。むしろ、彼女がどこへ行こうとも、そこで彼が彼女を見出すのだ、王よ。

Verse 28

साभिलाषेण मनसा तामेवं परिपश्यति । कामचेष्टां सहस्राक्षोऽदर्शयत्सर्वभावकैः

欲望に満ちた心で彼女をそのように見つめつつ、千眼の者（インドラ）は恋のしぐさを示し、あらゆる情の相を表した。

Verse 29

चतुष्पथे पथे तीर्थे यत्र देवी प्रयाति सा । तत्रतत्र सहस्राक्षस्तामेव परिपश्यति

四つ辻においても、道においても、聖なる渡しにおいても—女神が赴くところならどこであれ—そのたびに千眼の者（インドラ）はただ彼女のみを見つめ続ける。

Verse 30

इंद्रेण प्रेषिता दूती सुकलां प्रति सा गता । सुकलां सुमहाभागां प्रत्युवाच प्रहस्य वै

インドラに遣わされた女の使者はスカラーのもとへ赴き、微笑みつつ、大いに幸いなるスカラーに語りかけた。

Verse 31

अहो सत्यमहोधैर्यमहो कांतिरहो क्षमा । अस्या रूपेण संसारे नास्ति नारी वरानना

ああ、なんという真実、なんという不屈の勇気、なんという輝き、なんという寛忍！この世に、彼女の姿に比する女はない、ああ麗しき顔の者よ。

Verse 32

का त्वं भवसि कल्याणि कस्य भार्या भविष्यसि । यस्य त्वं सगुणा भार्या स धन्यः पुण्यभाग्भुवि

「汝は誰ぞ、吉祥なる御方よ。誰の妻となるのか。徳を具えた汝を妻とする者は、まことに祝福され、この地に大いなる功徳を得る。」

Verse 33

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा तामुवाच मनस्विनी । वैश्यजात्यां समुत्पन्नो धर्मात्मा सत्यवत्सलः

その言葉を聞くと、心堅き女性は彼女に言った。「彼はヴァイシャの家に生まれ、法にかなう性をもち、真実を愛する者です。」

Verse 34

तस्याहं हि प्रिया भार्या सत्यसंधस्य धीमतः । कृकलस्यापि वैश्यस्य सत्यमेव वदामि ते

私はまことに、誓いに忠実なる賢者、ヴァイシャのクリカラの愛妻です。あなたに申すのはただ真実のみ。

Verse 35

मम भर्ता स धर्मात्मा तीर्थयात्रां गतः सुधीः । तस्मिन्गते महाभागे मम भर्तरि संप्रति

わが夫は、法にかなった魂をもち賢明にして、聖なるティールタ（聖地の渡し）への巡礼に旅立ちました。いま、幸いなる夫が去ったこの時……

Verse 36

अतिक्रांताः शृणुष्व त्वं त्रयश्चैवापि वत्सराः । ततोहं दुःखिता जाता विना तेन महात्मना

聞いてください。まる三年が過ぎました。そののち、あの大いなる魂を失い、私は悲しみに沈みました。

Verse 37

एतत्ते सर्वमाख्यातमात्मवृत्तांतमेव ते । भवती पृच्छते मां का भविष्यति वदस्व मे

これらすべて――わたし自身の身の上――は、あなたに余すところなく語りました。いまあなたは私に問うのです、「彼女は未来に誰となるのか」。どうか告げてください。

Verse 38

सुकलाया वचः श्रुत्वा दूत्या आभाषितं पुनः । मामेवं पृच्छसे भद्रे तत्ते सर्वं वदाम्यहम्

スカラーの言葉を聞くと、使いの女は再び語った。「いとしい方よ、そのようにお尋ねなら、すべてをお話ししましょう。」

Verse 39

अहं तवांतिकं प्राप्ता कार्यार्थं वरवर्णिनि । श्रूयतामभिधास्यामि श्रुत्वा चैवाव धार्यताम्

すぐれた美しさを備えた白き肌の御方よ、私は用あってあなたのもとへ参りました。どうかお聞きください。私は申し述べます。聞き終えたなら、心に深く留めてください。

Verse 40

गतस्ते निर्घृणो भर्ता त्वां त्यक्त्वा तु वरानने । किं करिष्यसि तेनापि प्रियाघातकरेण च

憐れみなき夫は去り、そなたを捨てた、ああ麗しき面の者よ。愛しきものを傷つけるその者と、いったい何をなすのか。

Verse 41

यस्त्वां त्यक्त्वा गतः पापी साध्व्याचारसमन्विताम् । किं वा स ते गतो बाले तत्र जीवति वै मृतः

そなたを捨てて去ったその罪深き者は、貞き婦の行いを備えるそなたをなお捨てた。幼き娘よ、彼はどこへ行ったのか。そこに生きているのか、それともまことに死したのか。

Verse 42

किं करिष्यति तेनैवं भवती खिद्यते वृथा । कस्मान्नाशयते चांगं दिव्यं हेमसमप्रभम्

それで何が成し遂げられようか。そなたはこのようにむなしく嘆いている。なぜ彼は、黄金のごとく輝くその神妙なる身を滅しないのか。

Verse 43

बाल्ये वयसि संप्राप्ते मानवो न च विंदति । एकं सुखं महाभागे बालक्रीडां विना शुभे

幼き時が訪れると、人はほかの喜びを見いださぬ。幸いなる者よ、吉祥なる淑女よ――ただ一つの歓び、それは幼子の戯れである。

Verse 44

वार्द्धके दुःखसंप्राप्तिर्जरा कायं प्रहिंसयेत् । तारुण्ये भुज्यते भोगः सुखात्सर्वो वरानने

老いには苦しみが伴い、老衰は身を悩ませ損なう。若き時には享楽が味わわれる。ゆえに、麗しき面の者よ、人は皆、安楽を求める。

Verse 45

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भुंजंति मानवाः । सुखभोगादिकं सर्वं स्वेच्छया रमते नरः

若さが保たれるかぎり、人は享楽にふける。人は己が意のままに、あらゆる快楽と歓びを味わい楽しむ。

Verse 46

यावत्तिष्ठति तारुण्यं तावद्भोगान्प्रभुंजते । वयस्यपि गते भद्रे तारुण्ये किं करिष्यति

若さがあるうちは、諸々の楽しみを味わえる。だが年老いが来たなら、愛しき者よ、そのとき若さは何を成し得ようか。

Verse 47

संप्राप्ते वार्द्धके देवि किंचित्कार्यं न सिध्यति । स्थविरश्चिंतयेन्नित्यं सुखकार्यं न गच्छति

女神よ、老いが訪れると、ほとんどいかなる企ても成就しない。老人は常に思い悩み、安らぎと快さへ向かう行いに進めない。

Verse 48

वयस्यपि गते बाले क्रियते सेतुबंधनम् । तादृशोयं भवेत्कायस्तारुण्ये तु गते शुभे

幼年が過ぎても橋を架けることはできる。同じく、めでたい若さが去れば、身体もまたそのようになり、以前の強さを失う。

Verse 49

तस्माद्भुंक्ष्व सुखेनापि पिबस्व मधुमाधवीम् । कामाबाणा दहंत्यंगं तवेमे चारुलोचने

ゆえに安らかに食し、蜜のごとく甘いマードゥヴィーの酒を飲め。美しい眼の君よ、欲望の矢がそなたの身を焼いている。

Verse 50

अयमेकः समायातः पुरुषो रूपवान्गुणी । अयं हि पुरुषव्याघ्रः सर्वज्ञो गुणवान्धनी

この者ただ一人がここに来た。容姿端麗にして徳を備える。まことに人中の虎、遍く知り、善徳に満ち、富を具える。

Verse 51

तवार्थे नित्यसंयुक्तः स्नेहेन वरवर्णिनि । सुकलोवाच । बाल्यं नास्त्यपि जीवस्य तारुण्यं नास्ति जीविते

汝がため、麗しき肌の人よ、愛により我は常に汝の益に結ばれている。スカラは言った。「生あるものの命において幼年はほとんどなく、青春もまた生のうちにわずかしかない。」

Verse 52

वृद्धत्वं नास्ति चैवास्य स्वयंसिद्धः सुसिद्धिदः । अमरो निर्जरो व्यापी सुसिद्धः सर्ववित्तमः

彼には老いがまったくない。自ら成就し、完全なる成就を授ける者。不死にして朽ちず、遍く満ちる—円満に成就し、万有を知る至上の知者である。

Verse 53

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित्रे । त्रिपंचाशत्तमोऽध्यायः

かくして、尊き『パドマ・プラーナ』のブーミ・カンダ、ヴェーナの説話、スカーラーの物語において、第五十三章はここに終わる。

Verse 54

यथा वार्द्धकिना कायस्तथा सूत्रेण मंदिरम् । अनेककाष्ठसंघातैर्नाना दारुसमुच्चयैः

大工が材をもって形体を作るように、寺院もまた導きの縄（測り縄）に従って造られる。多くの材木の組み合わせ、さまざまな木の集積によって。

Verse 55

मृत्तिकयोदकेनापि समंतात्परिणामयेत् । लिपितं लेपकैः काष्ठं चित्रं भवति चित्रकैः

ただの土と水だけでも、あまねく形を整えることができる。木もまた、左官が塗り覆えば、画師の手により絵となる。

Verse 56

प्रथमं रूपमायाति गृहं सूत्रेण सूत्रितम् । पुष्णंति च स्वयं तत्तु लेपनाद्वै दिने दिने

まず家は、測り縄の筋によって形を得る。ついで人々は自ら—まことに—日ごと日ごと塗り固めてそれを保つ。

Verse 57

वायुनांदोलितं नित्यं गृहं च मलिनायते । मध्यमो वर्तुतः कालो गृहस्य परिकथ्यते

風に常に揺さぶられる家は、やがて汚れも帯びる。ゆえにそのような時期は、家にとって中ほどの時と説かれる。

Verse 58

रूपहानिर्भवेत्तस्य गृहस्वामी विलेपयेत् । स्वेच्छया च गृहस्वामी रूपवत्त्वं नयेद्गृहम्

もしその美しさが損なわれるなら、家の主は塗り直して整えるべきである。さらに己の望みに従い、住まいを再び美しく導け。

Verse 59

तारुण्यं तस्य गेहस्य दूतिके परिकथ्यते । काष्ठसंघैश्च जीर्णत्वं बहुकालैः प्रयाति सः

その家の「若さ」は語られる、使いの女よ。されど木材の組み合わせそのものにより、長き歳月を経て必ずや朽ちへと至る。

Verse 60

स्थानभ्रष्टाः प्रजायंते मूलाग्रे प्रचलंति ते । न सहेल्लेपनाभारमाधारेण प्रतिष्ठति

本来の位を失った者は卑しき状態に生まれ、根の先端においてさえ震える。支えとなる基盤に堅く据わらぬゆえ、塗り土の重みに耐えられない。

Verse 61

एतद्गृहस्य वार्द्धक्यं कथितं शृणु दूतिके । पतमानं गृहं दृष्ट्वा गृहस्वामी परित्यजेत्

この家の「老い」（衰え）はかく語られた—聞け、使いの女よ。崩れ落ちゆく家を見たなら、家の主はそれを捨て去るべきである。

Verse 62

गृहमन्यं प्रवेशाय प्रयात्येव हि सत्वरम् । तथा बाल्यं च तारुण्यं नृणां वृद्धत्वमेव च

人が急いで別の家へ入るように、人の幼年と青春もまた速やかに過ぎ去り、ついには老年に至るのみである。

Verse 63

स बाल्ये बालरूपश्च ज्ञानहीनं प्रकारयेत् । चित्रयेत्कायमेवापि वस्त्रालंकारभूषणैः

幼年においては、子どもの姿として描かれ、知恵に乏しいものとして示されるべきである。またその身は衣と装身具と宝玉によって飾り立てられるべきである。

Verse 64

लेपनैश्चंदनैश्चान्यैस्तांबूलप्रभवादिभिः । कायस्तरुणतां याति अतिरूपो विजायते

化粧の塗香や白檀の練香、さらに檳榔などの諸品によって、身体は若さを得て、姿はひときわ麗しくなる。

Verse 65

बाह्याभ्यंतरमेवापि रसैः सर्वैः प्रपोषयेत् । तेन पोषणभावेन परिपुष्टः प्रजायते

外と内の身を、あらゆる生命の精髄（ラサ）によって養うべきである。その養いの行いと心によって、存在は十分に強められ、よく成長する。

Verse 66

जायते मांसवृद्धिस्तु रसैश्चापि नवोत्तमा । यांति विस्तरतां राजन्नंगान्याप्यायितान्यपि

養いの精髄より、すぐれた新たな肉の増長が生じる。王よ、肢体もまた、よく養われれば、満ちて広がってゆく。

Verse 67

प्रत्यंगानि रसैश्चैव स्वंस्वं रूपं प्रयांति वै । दंताधरौ स्तनौ बाहू कटिपृष्ठमुरू उभे

まことに、それぞれの精髄（ラサ）によって、諸々の付属の肢は本来の姿を得る。すなわち歯と唇、乳房、腕、腰と背、そして両の腿である。

Verse 68

हस्तपादतलौ तद्वद्वृद्धित्वं प्रतिपेदिरे । उभाभ्यामपि तान्येव वृद्धिमायांति तानि वै

同様に、手のひらと足の裏も成長を得た。まことに、その両者によって、それらの部分はさらに増し育つ。

Verse 69

अंगानि रसमांसाभ्यां सुरूपाणि भवंति ते । तैः स्वरूपैर्भवेन्मर्त्यो रसबद्धश्च दूतिके

体液と肉とによって、それらの肢は麗しい形となる。その形のままに、死すべき者は生を得て、味わいの欲に縛られるのだ、使いの乙女よ。

Verse 70

सुरूपः कथ्यते मर्त्यो लोके केन प्रियो भवेत् । विष्ठामूत्रस्य वै कोशः काय एष च दूतिके

この世で人は美しいと呼ばれることがあろう。だが、いかなる真の尺度によって愛される者となるのか。使いの乙女よ、この身は糞尿を納める袋にすぎぬ。

Verse 71

अपवित्रशरीरोयं सदा स्रवति निर्घृणः । तस्य किं वर्ण्यते रूपं जलबुद्बुदवच्छुभे

吉祥なる者よ、この身は内に不浄を宿し、常に滲み流れて、慈悲もない。水の泡のように刹那で定まらぬものに、いかなる永続の姿を讃え得ようか。

Verse 72

यावत्पंचाशद्वर्षाणि तावत्तिष्ठति वै दृढः । पश्चाच्च जायते हानिस्तस्यैवापि दिनेदिने

五十年ほどは確かに堅く保たれるが、その後は衰えが彼にも生じ、日ごとに増してゆく。

Verse 73

दंताः शिथिलतां यांति तथा लालायते मुखम् । चक्षुर्भ्यामपि पश्येन्न कर्णाभ्यां न शृणोति च

歯はぐらつき、口は涎を垂らす。目があっても見えず、耳があっても聞こえない。

Verse 74

गतिं कर्तुं न शक्नोति हस्तपादैश्च दूतिके । अक्षमो जायते कायो जराकालेन पीडितः

使いの者よ、老いの時が彼を苦しめると、身は無力となる。手足があっても、動き回ることができない。

Verse 75

तद्रसः शोषमायाति जराग्नितापशोषितः । अक्षमो जायते दूति केन रूपत्वमिष्यते

生命の精髄は枯れ、老いの火の熱に焼かれて乾ききる。人は無力となる、使者よ。どうして美がなお保たれようか。

Verse 76

यथा जीर्णं गृहं याति क्षयमेवं न संशयः । तथा संक्षयमायाति वार्द्धके तु कलेवरम्

朽ちた古家が疑いなく崩れ落ちるように、身体もまた老いにおいて必ず衰え、やがて尽きてゆく。

Verse 77

ममरूपं समायातं वर्णस्येवं दिने दिने । केनाहं रूपसंयुक्ता केन रूपत्वमिष्यते

「日ごとに、わたしの容色はその色へと変わってゆく。誰によって美を授かり、誰によってこの美は保たれるのか。」

Verse 78

यथा जीर्णं गृहं याति केनासौ पुरुषो बली । यस्यार्थमागता दूति भवती केन शंसति

あの剛健なる男は、朽ち家へ赴くかのように、いかにして去ったのか。使者として汝は誰のために来たのか、そして誰を因として語るのか。

Verse 79

किमु चैव त्वया दृष्टं ममांगे वद सांप्रतम् । तस्यांगादिह हीनं च दूति नास्त्यधिकं तथा

今すぐ申せ。わが身に何を見たのか。使者よ、ここにはいずれの肢にも欠けはなく、またそれ以上のものもない。

Verse 80

यथा त्वं च तथासौवै तथाहं नात्र संशयः । कस्य रूपं न विद्येत रूपवान्नास्ति भूतले

汝がそのままであるように、彼もまたそのとおりであり、我もまたそうである—これに疑いはない。誰の形が見いだされぬことがあろうか。地上に形なき者は一人もいない。

Verse 81

उच्छ्रायाः पतनांताश्च नगास्तु गिरयः शुभे । कालेन पीडिता यांति तद्वद्भूताश्च नान्यथा

吉祥なる者よ、山々や高き峰も、いかにそびえ立とうとも、ついには崩れ落ちる。時に圧されて消え去るのだ。生きとし生けるものもまた同じ—他の結末はない。

Verse 82

अरूपो रूपवान्दिव्य आत्मा सर्वगतः शुचिः । स्थावरेष्वेव सर्वेषु जंगमेषु च दूतिके

形なきにして、また形を具える—神聖なるアートマン、遍在し清浄なり。すべての不動のものにも、またすべての動くものにも宿る、使者よ。

Verse 83

एको निवसते शुद्धो घटेष्वेकं यथोदकम् । घटनाशात्प्रयात्येकमेकत्वं त्वं न बुध्यसे

唯一の清浄なる実在は、多くの身体の中に一つの臨在として住む。あたかも同じ水が異なる壺に宿るように。壺が壊れれば、その（閉じ込められていたかに見える）水は一つとして『去る』のに、汝はこの一味の理を悟らない。

Verse 84

पिंडनाशादयं चात्मा एकरूपो विजायते । एकं रूपं मया दृष्टं संसारे वसता सदा

身の集合が滅するとき、このアートマンは一相にして分かたれぬ本性として顕れる。輪廻（サンサーラ）に住しつつ、我は常にただその唯一の真なる相のみを見てきた。

Verse 85

एवं वद स्वतं ज्ञात्वा यस्यार्थमिह चागता । दर्शयस्व अपूर्वं मे यदि भोक्तुमिहेच्छसि

自らここに来た目的を知っているのなら、それにふさわしく語れ。もし真にここで受用したいのなら、かつてないものを我に示せ。

Verse 86

व्याधिना पीड्यमानस्य कफेनापि वृतस्य च । अंगाद्विचलते शोणः स्थानभ्रष्टोभिजायते

人が病に苦しめられ、さらに痰に塞がれると、血は本来の座を離れて乱れ動き、身より外へと流れ出し始める。

Verse 87

अंगसंधिषु सर्वासु पलत्वं चांतरं गतः । एकतो नाशमायाति स्वं हि रूपं परित्यजेत्

蒼白と内なる衰えが身体のあらゆる関節に広がると、人は一挙に滅びへと至り、まるで自らの姿を捨て去るかのようである。

Verse 88

विष्ठात्वं जायते शीघ्रं कृमिभिश्च भवेत्किल । तद्वद्दुःखकरं वापि निजरूपं परित्यजेत्

それはたちまち糞となり、また虫に満ちると言われる。同様に、自らのありさまが苦の因となるなら、その形を捨て去るべきである。

Verse 89

श्रूयतां जायते पश्चात्कृमिदुर्गंधसंकुलम् । जायंते तत्र वै यूकाः कृमयो वा न संशयः

聞け。その後、それは虫と悪臭に満ちる。そこにはまことに虱や虫が生じる—疑いはない。

Verse 90

सकृमिः कुरुते स्फोटं कंडूं च परिदारुणाम् । व्यथामुत्पादयेद्यूका सर्वांगं परिचालयेत्

皮膚の虫は腫れものと甚だしい痒みを起こし、虱は痛みを生じさせ、全身を落ち着かなくして絶えず身をよじらせる。

Verse 91

नखाग्रैर्घृष्यमाणा सा कंडूः शांता प्रजायते । तद्वत्तैश्च शृणुष्वैव सुरतस्य न संशयः

痒みは爪先で掻き擦れば鎮まり、やがて消える。同じく—よく聞け—疑いなく、男女の交わりの快楽もそのような擦り合いより起こる。

Verse 92

भुंजत्येव रसान्मर्त्यः सुभिक्षान्पिबते पुनः । वायुना तेन प्राणेन पाकस्थानं प्रणीयते

人はまことに諸々の味を食し、また滋養ある液を飲む。その風に運ばれる生命の息（プラーナ prāṇa）によって、食は消化の場へと導かれる。

Verse 93

यद्भक्तं प्राणिभिर्दूति पाकस्थानं गतं पुनः । सर्वं तत्पिहितं तत्र वायुर्वै पातयेन्मलम्

生きとし生けるものが食した食物が、再び煮熟の場（消化の処）に至ると、そこでは一切が覆われる。まことに風が汚穢を下へと落とし出す。

Verse 94

सारभूतो रसस्तत्र तद्रक्तश्च प्रजायते । निर्मलः शुद्धवीर्यस्तु ब्रह्मस्थानं प्रयाति च

そこにて精髄は「ラサ」（滋養の液）となり、そこから血が生ずる。清浄にして生命の力が浄められた者は、またブラフマンの住処に至る。

Verse 95

आकृष्टः स समानेन नीतस्तेनापि वायुना । स्थानं न लभते वीर्यं चंचलत्वेन वर्तते

内へと向かう息に引き寄せられ、同じ風に運ばれると、安住の足場は得られない。生命の力は落ち着かず彷徨い続ける。

Verse 96

प्राणिनां हि कपालेषु कृमयः संति पंच वै । द्वावेतौ कर्णमूले तु नेत्रस्थाने ततः पुनः

まことに、生きとし生けるものの頭蓋には五種の虫がいると言われる。二つは耳の根に、また（他は）眼のあたりに宿る。

Verse 97

कनिष्ठांगुलिमानेन रक्तपुच्छाश्च दूतिके । नवनीतस्य वर्णेन कृष्णपुच्छा न संशयः

使者よ、小指ほどの量りにてその尾は赤みを帯び、また新しい酥油の色に照らせばその尾は黒い。疑いはない。

Verse 98

तेषां नामापि भद्रे त्वं मत्तो निगदितं शृणु । पिंगली शृंखली नाम द्वौ कृमी कर्णमूलयोः

吉祥なる者よ、わたしが告げるその名を聞け。耳の根には二つの虫があり、名をピンガリーとシュリンカリーという。

Verse 99

चपलः पिप्पलश्चैव द्वावेतौ नासिकाग्रयोः । शृंगली जंगली चान्यौ नेत्रयोरंतरस्थितौ

チャパラとピッパラの二つは鼻先にあり、またシュリンガリーとジャンガリーという別の二つは、両眼の内（その間）に位置する。

Verse 100

कृमीणां शतपंचाशत्तादृग्भूता न संशयः । भालांतेवस्थिताः सर्वे राजिकायाः प्रमाणतः

その類の虫は百五十ある—疑いない。すべて額の端に宿り、各々は芥子の種ほどの大きさである。

Verse 101

कपालरोगिणः सर्वे विकुर्वंति न संशयः । केशद्वयं मुखे तस्य विद्यते शृणु दूतिके

頭蓋の病に苦しむ者は皆、奇怪にして歪んだふるまいをする—疑いない。聞け、使者よ：その顔には二本の毛がある。

Verse 102

प्राणिनां संक्षयं विद्धि तत्क्षणे हि न संशयः । स्वस्थाने संस्थितस्यापि प्राजापत्यस्य वै मुखे

知れ、生きとし生けるものの滅びはその瞬間に起こり得る—疑いない。たとえ己の正しい位に堅く住する者であっても、（死は）プラジャーパティの口そのものにおいて現れる。

Verse 103

तद्वीर्यं रसरूपेण पतते नात्र संशयः । मुखेन पिबते वीर्यं तेन मत्तः प्रजायते

その精は液なる精髄として落ちる—疑いない。口にて精を飲めば、人は酔い（迷い）に沈み、それによって子が生まれる。

Verse 104

तालुमध्यप्रदेशे च चंचलत्वेन वर्तते । इडा च पिंगला नाडी सुषुम्णाख्या च संस्थिता

口蓋の中ほどの領域において、それは落ち着きなく動く。そこにイダーとピンガラーと名づけられたナーディーがあり、またスシュムナーと呼ばれるものも確立している。

Verse 105

सुबलेनापि तस्यैव नाडिका जालपंजरे । कामकंडूर्भवेद्दूति सर्वेषां प्राणिनां किल

たとえ力が乏しくとも、その格子の籠の小さな孔は、使者よ、まことに一切の生きものに欲望のかゆみとなる。

Verse 106

पुंसश्च स्फुरते लिंगं नार्या योनिश्च दूतिके । स्त्रीपुंसौ संप्रमत्तौ तु व्रजतः संगमं ततः

取り持ち女よ、男のリンガは昂ぶり、女のヨーニもまた然り。かくて女と男は情欲に酔い、交合へと進む。

Verse 107

कायेन कायसंघृष्टिर्मैथुनेन हि जायते । क्षणमात्रं सुखं काये पुनः कंडूश्च तादृशी

交合によって身と身の摩擦が生じる。身体の快楽はただ刹那で、やがて同じようなかゆみが再び戻る。

Verse 108

सर्वत्र दृश्यते दूति भाव एवंविधः किल । व्रज त्वमात्मनः स्थानं नैवास्त्यत्र अपूर्वता

使者よ、このような仲立ちのありさまは、まことに至る所で見られる。汝は己の所へ帰れ、ここに新しきものはない。

Verse 109

अपूर्वं नास्ति मे किंचित्करोम्येव न संशयः

我には未曾有のことなど何もない。必ず成し遂げる、疑いはない。