Adhyaya 121

Verse 1

कामोदोवाच । न विदुर्देवताः सर्वा यस्यांतं रूपमेव च । यस्मिल्लींनस्तु सर्वोयं स चैकात्मा प्रकथ्यते

カーモダは言った。「あらゆる神々でさえ、彼の限界を知らず、真の御姿すら知らない。この全宇宙がその中に帰滅するお方こそ、『唯一の自己』と説かれる。」

Verse 2

यस्या मायाप्रपंचस्तु संसारः शृणु नारद । कस्मात्प्रयाति संसारं मम स्वामी जगत्पतिः

ナーラダよ、聞け。輪廻（saṃsāra）とは、ただそのマーヤー（māyā）の広大な顕現にすぎぬ。されば、わが主—世界の主宰—はいかにして輪廻へ入られるのか。

Verse 3

पापैश्चापि सुपुण्यैश्च नरोबद्धस्तु कर्मभिः । संसारं सरते विप्र हरिः कस्माद्व्रजेद्वद

人は罪の業にも大いなる功徳にも縛られて、輪廻（saṃsāra）を巡る。婆羅門よ、ハリ（Hari）はなぜ、いかにして生死流転に入られようか。告げよ。

Verse 4

नारद उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्कृतं तेन चक्रिणा । भृगोरग्रे प्रतिज्ञातं यज्ञरक्षां करोम्यहम्

ナーラダは言った。「聞きなさい、女神よ。円盤を携える主がなされたことを語ろう。ブリグの前で彼は誓われた、『われは祭祀（ヤジュニャ）を守護する』と。」

Verse 5

इंद्रस्य वचनात्सद्यो गतोऽसौ दानवैः सह । योद्धुं विहाय गोविंदो भृगोश्चैव मखोत्तमम्

インドラの命により、彼はただちにダーナヴァらと共に出立した。ゴーヴィンダは戦う意志を退け、ブリグの最上の祭祀（ヤジュニャ）へと赴いた。

Verse 6

मखं त्यक्त्वा गते देवे पश्चात्तैर्दानवोत्तमैः । आगत्य ध्वंसितः सर्वः स यज्ञः पापचेतनैः

神が去った後、最も勇猛なダーナヴァたちが後から来て、罪深き心のままに、その祭祀（ヤジュニャ）をことごとく破壊した。

Verse 7

हरिं क्रुद्धः स योगींद्रः शशाप भृगुरेव तम् । दशजन्मानि भुंक्ष्व त्वं मच्छापकलुषीकृतः

怒りに燃えたヨーギンの主ブリグは、ハリそのものを呪った。「十の生にわたり汝は苦しむであろう。わが呪いにより汚されて。」

Verse 8

कर्मणः स्वस्य संभोगं संभोक्ष्यति जनार्दनः । तन्निमित्तं त्वया देवि दुःस्वप्नः परिवीक्षितः

ジャナールダナはまさしく自らの業の果を受けるであろう。ゆえに、女神よ、その因縁によって汝はあの不吉な夢を見たのだ。

Verse 9

इत्युक्त्वा तां गतो विप्रो ब्रह्मलोकं स नारदः । कृष्णस्यापि सुदुःखेन दुःखिता साभवत्तदा

そう告げて、聖仙ナーラダはブラフマローカへと去った。彼女もまたその時、クリシュナの激しい悲嘆に心を痛め、深い憂いに沈んだ。

Verse 10

रुरोद करुणं बाला हाहेति वदती मुहुः । गङ्गातीरोपविष्टा सा जलांते शृणु नन्दन

その少女は哀れに泣き、「ああ、ああ」と幾度も叫んだ。ガンガーの岸に座し、水際にとどまっていた—聞け、わが子よ。

Verse 11

सुनेत्राभ्यां तथाश्रूणि दुःखेनापि प्रमुंचति । तान्यश्रूणि प्रमुक्तानि गंगातोये पतंत्यपि

その美しい両眼から、悲しみによっても涙がこぼれる。放たれたその涙は、やはりガンガーの水へと落ちてゆく。

Verse 12

जले चैव निमज्जंति तस्याश्चाप्यश्रुबिंदवः । संभवंति पुनस्तात पद्मरूपाणि तानि च

そして彼女の涙のしずくは水に沈む。すると、いとしき子よ、それらは再びそこで蓮華（パドマ）として生まれ、蓮の花の姿を取る。

Verse 13

गंगातोये प्रफुल्लानि वाहितानि प्रयांति वै । ददृशे दानवश्रेष्ठो विष्णुमायाप्रमोहितः

ガンガーの水には、まことに満開の花々が流れに運ばれてゆくのが見えた。それをダーナヴァの最上なる者が目にしたが、ヴィシュヌのマーヤーにより惑わされていた。

Verse 14

दुःखजानि न जानाति मुनिना कथितान्यपि । हर्षेण महताविष्टः परिजग्राह सोऽसुरः

聖仙が語った悲苦の帰結さえ、彼の心には届かなかった。大いなる歓喜に包まれ、そのアスラはそれを受け入れた。

Verse 15

पद्मैस्तु पुष्पितैः सोपि पूजयेद्गिरिजाप्रियम् । सप्तकोटिभिर्दैत्येंद्रो विष्णुमायाप्रमोहितः

彼もまた、ギリジャーの愛しき御方なるシヴァを、咲き誇る蓮華で礼拝すべきである。ダーナヴァの王は、ヴィシュヌのマーヤーに惑わされ、七クロールの蓮華をもって供養した。

Verse 16

अथ क्रुद्धा जगद्धात्री शंकरं वाक्यमब्रवीत् । पश्यैतस्य विकर्म त्वं दानवस्य महामते

そのとき世界の母は怒り、シャンカラにこう告げた。「大いなる心の者よ、このダーナヴァの悪しき所業を見よ。」

Verse 17

शोकोत्पन्नानि पद्मानि गंगातोयगतानि वै । अयमेष प्रगृह्णाति कामाकुलितचेतनः

悲しみより生じた蓮華は、まことにガンガーの水に乗って流れていた。しかるにこの男は、欲に心を乱され、その蓮華を集めて回っている。

Verse 18

पूजयेच्चापि दुष्टात्मा शोकसंतापकारकैः । दुःखजैः शोकजैः पुष्पैस्तैः सुश्रेयः कथं भवेत्

たとえ邪なる心の者が、悲嘆と苦悩をもたらす供物――苦しみと憂いより生まれた花々――で礼拝したとして、どうしてそこから真の吉祥なる功徳が生じようか。

Verse 19

यादृशेनापि भावेन मामेव परिपूजयेत् । तादृशेनापि भावेन अस्य सिद्धिर्भविष्यति

いかなる心のありようであっても、ただ我のみを礼拝するなら、その同じ心のままに霊的成就は結実する。

Verse 20

सत्यध्यानविहीनोयं कामोदा न्यस्तमानसः । संजातः पापचारित्रो जहि देवि स्वतेजसा

このカーモダーは――真の観想を失い、心も沈み――いまや罪深き行いに堕した。女神よ、汝自身の光輝にて滅ぼしたまえ。

Verse 21

एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं शंभोश्चैव महात्मनः । अस्यैव संक्षयं शंभो करिष्ये तव शासनात्

かくして大いなる御心の主シャンブの言葉を聞き、シャンブよ、あなたのご命令により、この疑いそのものを断ち切りましょう。

Verse 22

एवमुक्त्वा ततो देवी तस्यापि वधकांक्षया । वर्त्तते हि विहुंडस्य वधोपायं व्यचिंतयत्

そう言い終えると女神は、彼の死をも望みつつ、心を定めて留まり、ヴィフンダを討つ手立てを思案し始めた。

Verse 23

कृत्वा मायामयं रूपं ब्राह्मणस्य महात्मनः । पूजयेच्छंकरं नाथं सुपुष्पैः पारिजातजैः

マーヤーによって大徳のバラモンの姿を取り、守護者なる主シャンカラを、パーリジャータ樹の妙なる花々で礼拝すべし。

Verse 24

समेत्य दानवः पापो दिव्यां पूजां विनाशयेत् । कामाकुलः सुदुःखार्तस्तद्गतो भावतत्परः

そこへ来た罪深きダーナヴァは、天なる礼拝を打ち壊した。欲に乱され、激しい悲苦に責められ、心はただそれのみに定まり、ひたすらそれに没入していた。

Verse 25

विष्णोश्चैव महामायां पूर्वदृष्टां स दानवः । सस्मार दानवः पापः कामबाणैः प्रपीडितः

その邪なるダーナヴァは、欲の矢に責められつつ、かつて見たヴィシュヌの大いなるマーヤーを再び思い起こした。

Verse 26

तस्याः स्मरणमात्रेण कंदर्पेण बलीयसा । विरहाकुलदुःखार्तो रोदते हि मुहुर्मुहुः

彼女を思い出すだけで、強大なるカーマに圧倒され、別離の苦しみに悩まされて、彼は幾度も幾度も涙を流して泣いた。

Verse 27

कालाकृष्टः स दुष्टात्मा शोकजातानि तानि सः । परिगृह्य समायातः पूजनार्थी महेश्वरम्

時に引きずられるようにして、その邪なる心の者は悲しみから生じたそれらを集め、マヘーシュヴァラ（シヴァ）を礼拝せんとしてそこへ来た。

Verse 28

देव्या कृतां हि पूजां च सुपुष्पैः पारिजातजैः । तां निर्णाश्य सुलोभेन शोकजैः परिपूजयेत्

女神にパーリジャータの妙なる花で捧げられた礼拝を取り除き、ついで貪欲ゆえに、悲苦より生じた花をもって代わりの供養を行うべきである。

Verse 29

नेत्राभ्यां तस्य दुष्टस्य बिंदवस्तेऽश्रुसंभवाः । अविरलास्ततो वत्स पतंति लिंगमस्तके

その悪しき者の両眼から、愛しき者よ、涙より生じた滴が絶え間なくリンガの頂に落ちる。

Verse 30

देवी ब्राह्मणरूपेण तमुवाच महामते । को भवान्पूजयेद्देवं शोकाकुलमनाः सदा

女神はブラーフマナの姿となって彼に告げた。「大いなる心の人よ、常に憂いに沈む心のままで、誰が主を礼拝できようか。」

Verse 31

पतंत्यश्रूणि देवस्य मस्तके शोकजानि ते । अपवित्राणि मे ब्रूहि एतमर्थं ममाग्रतः

その悲しみから生じた涙が神の御頭に落ちている。ここで私の前に、なぜそれが不浄なのか明らかに語りなさい。

Verse 32

विहुंड उवाच । पूर्वं दृष्टा मया नारी सर्वसौभाग्यसंपदा । सर्वलक्षणसंपन्ना कामस्यायतनं महत्

ヴィフンḍは言った。「以前、私はあらゆる吉祥の宝に満ち、すべての瑞相を具えた一人の女を見た。まことに欲望の大いなる住処であった。」

Verse 33

तस्या मोहेन संदग्धः कामेनाकुलतां गतः । तया प्रोक्तं हि संभोगे देहि मे दायमुत्तमम्

彼女への迷妄に焼かれ、欲望にかき乱されて私は落ち着きを失った。すると彼女は交わりの時に確かに言った。「最上のダーヤ、最も優れた取り分を私に与えよ。」

Verse 34

कामोदसंभवैः पुष्पैः पूजयस्व महेश्वरम् । तेषां पुष्पकृतां मालां मम कंठे परिक्षिप

カーモダーより生じた花々をもってマヘーシュヴァラを礼拝せよ。さらに、その花で作った花鬘をわが首に掛けよ。

Verse 35

कोटिभिः सप्तसंख्यातैः पूजयस्व महेश्वरम् । तदर्थं पूजयाम्येव ईश्वरं फलदायकम्

七クロールの供物をもってマヘーシュヴァラを礼拝せよ。そのためにこそ、我もまた果報を授ける主を礼拝する。

Verse 36

कामोदसंभवैः पुष्पैर्दुर्लभैर्देवदानवैः । श्रीदेव्युवाच । क्व ते भावः क्व ते ध्यानं क्व ते ज्ञानं दुरात्मनः

欲より生じた花々――神々や阿修羅にも得難いそれらを前に、シュリー・デーヴィーは言った。「汝の真の信愛はどこにある。汝の瞑想はどこにある。汝の智慧はどこにある、邪心の者よ。」

Verse 37

ईश्वरस्यापि संबंधो नास्ति किंचित्त्वयैव हि । कामोदाया वरं रूपं कीदृशं वद सांप्रतम्

主（イーシュヴァラ）に対してさえ、汝にはまことに何の縁もない。今告げよ――カーモダーの優れた姿は、いまどのようであるのか。

Verse 38

क्व लब्धानि सुपुष्पाणि तस्या हास्योद्भवानि च । विहुंड उवाच । भावं ध्यानं न जानामि न दृष्टा सा मया कदा

「あの麗しい花はどこで得たのか。さらに、彼女の笑いから生じたものは何か。」ヴィフンダは言った。「私は彼女の心情も瞑想も知らぬ。いかなる時にも、彼女を見たことがない。」

Verse 39

गंगातोयगतान्येव परिगृह्णामि नित्यशः । तैरहं पूजयाम्येकं शंकरं प्रवदाम्यहम्

我は常に、ガンガー（Gaṅgā）の水に触れたもののみを受け取る。それらをもって唯一のシャンカラ（Śaṅkara）を礼拝する――これが我が宣言である。

Verse 40

ममाग्रे कथितं विप्र शुक्रेणापि महात्मना । वचनात्तस्य देवेशमर्चयामि दिनदिने

おおブラーフマナよ、これは我が前で大徳シュクラ（Śukra）によっても語られた。彼の教えに従い、我は日ごとに神々の主を礼拝する。

Verse 41

एतत्ते सर्वमाख्यातं यच्च पृष्टोस्मि सांप्रतम् । श्रीदेव्युवाच । कामोदारोदनाज्जातैः पुष्पैस्तैर्दुःखसंभवैः

「今まさに問われたとおり、これらすべてを汝に語り明かした。」シュリー・デーヴィーは言った。「カーマ（Kāma）の痛切な泣き声から生まれた花々――悲しみを源とするその花々をもって……」

Verse 42

लिंगमर्चयसे दुष्ट प्रभाते नित्यमेव च । यादृशेनापि भावेन पुष्पैश्च यादृशैस्त्वया

邪なる者よ、汝は毎朝欠かさずリンガ（Liṅga）を礼拝する。だが、いかなる心であれ、また汝が捧げる花がいかなるものであれ、

Verse 43

अर्चितो देवदेवेशस्तादृशं फलमाप्नुहि । दिव्यपूजां विनाश्यैवं शोकपुष्पैः प्रपूजसि

たとえ神々の主を礼拝したとしても、汝はその心に相応しい果を得るであろう。神聖なる供養を損ない、今や悲嘆の花をもって礼拝しているのだから。

Verse 44

असौ दोषस्तवैवाद्य समुत्पन्नः सुदारुणः । तस्माद्दण्डं प्रदास्यामि भुंक्ष्व स्वकर्मजं फलम्

この恐るべき過失は、今日ただ汝の内に生じた。ゆえに我は罰を与える—己が業より生まれし果を耐え忍べ。

Verse 45

तस्या वाक्यं समाकर्ण्य कालकृष्टो बभाष ताम् । रे रे दुष्ट दुराचार मम कर्मप्रदूषक

彼女の言葉を聞くや、時に駆られし者は彼女に言った。「おい、おい！悪しき者、悪行の徒よ—我が務めと業を汚す者め！」

Verse 46

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । इत्युक्त्वा ब्राह्मणं तं स निशितं खड्गमाददे

「ここでこの剣にて汝を討つ。疑いはない。」そうそのブラーフマナに告げ、彼は研ぎ澄まされた剣を取り上げた。

Verse 47

हंतुकामः स दुष्टात्मा अभ्यधावत दानवः । सा देवी विप्ररूपेण संक्रुद्धा परमेश्वरी

殺さんとするその悪しき魂のダーナヴァは駆け寄った。だが至高の威力をもつ女神は憤り、ブラーフマナの姿となって現れた。

Verse 48

हन्मि त्वामिह खड्गेन अनेनापि न संशयः । स्वस्थानमागतं दृष्ट्वा हुंकारं विससर्ज ह । तेन हुंकारनादेन पतितो दानवाधमः

「ここにて今、この剣で汝を討つ。疑いはない。」彼が自らの座へ戻ったのを見て、激しい咆哮を放った。その咆哮の響きにより、最も卑しきダーナヴァは倒れ伏した。

Verse 49

निश्चेष्टः कामरूपेण वज्राहत इवाचलः । पतिते दानवे तस्मिन्सर्वलोकविनाशके

カーマルーパに打たれ、彼は雷霆に砕かれた山のごとく身動きせず横たわった――諸世界を滅ぼすその魔が倒れたとき。

Verse 50

लोकाः स्वास्थ्यं गताः सर्वे दुःखतापविवर्जिताः । एतस्मात्कारणाद्वत्स सा स्त्री वै परिदेवति

すべての世界は安寧を取り戻し、悲しみと苦熱を離れた。まさにこのゆえに、わが子よ、あの女は嘆き悲しむのだ。

Verse 51

गंगातीरे वरारोहा दुःखव्याकुलमानसा । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया परिपृच्छितम्

ガンガーの岸辺にて、気高き御方よ、悲しみに心乱れているあなたへ――あなたが尋ねたことはすべて、いま余すところなく語り終えた。

Verse 52

विष्णुरुवाच । एवमुक्त्वा सुपुत्रं तं कुंजलो अंडजेश्वरः । विरराम महाप्राज्ञः किञ्चिन्नोवाच भूपते

ヴィシュヌは言った。「このように善き子に語り終えると、卵生の主たるクンジャラ（鳥の王）は沈黙した。大いなる賢者は、王よ、もはや何も語らなかった。」