Adhyaya 101

Verse 1

सूत उवाच । देवदेवो हृषीकेशस्त्वंगपुत्रं नृपोत्तमम् । समाचष्ट महाश्रेय आख्यानं पापनाशनम्

スータは言った。神々の神フリシーケーシャは、アンガの子なる最上の王に、罪を滅するこの上なく吉祥なる物語を語り示した。

Verse 2

श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं श्रेयदायकम् । द्विजस्यापि च वृत्तांतं कुंजलस्य महात्मनः

聞きなさい。私は吉祥を授ける一つの生涯譚を語ろう。さらに、クンジャラと名づけられた大いなる心のバラモンの事跡も。

Verse 3

विष्णुरुवाच । कुंजलश्चापि धर्मात्मा चतुर्थं पुत्रमेव च । समाहूय मुदायुक्त उवाचैनं कपिंजलम्

ヴィシュヌは言った。そこで法に生きるクンジャラは、第四の子をも喜びをもって呼び寄せ、そのカピンジャラに語りかけた。

Verse 4

किं नु पुत्र त्वया दृष्टमपूर्वं कथयस्व मे । भोजनार्थं तु यासि त्वमितः कस्मिन्सुतोत्तम

わが子よ、いかなる未曾有のことを見たのか、わたしに語りなさい。食を求めて、ここからどこへ行くのだ、最愛の優れた子よ。

Verse 5

तदाचक्ष्व महाभाग यदि दृष्टं सुपुण्यदम् । कपिंजल उवाच । यच्च तात त्वया पृष्टमपूर्वं प्रवदाम्यहम्

「それなら語ってください、幸いに満ちたお方よ。大いなる功徳を授けるものを見たのなら。」カピンジャラは言った。「父上、あなたが問われた未曾有の事柄を、いまわたしが語りましょう。」

Verse 6

यन्न दृष्टं श्रुतं केन कस्मान्नैव श्रुतं मया । तदिहैव प्रवक्ष्यामि श्रूयतामधुना पितः

誰も見ず、誰も聞いたことのないものを、どうしてわたしが聞き得ようか。いま父上、ここにて語り明かします。どうかお聞きください。

Verse 7

शृण्वंतु भ्रातरः सर्वे मातस्त्वं शृणु सांप्रतम् । कैलासः पर्वतश्रेष्ठो धवलश्चंद्र सन्निभः

兄弟たちよ皆、聞きなさい。母上も、いまお聞きください。カイラーサは山々の王、白くして月のごとく輝く。

Verse 8

नानाधातुसमाकीर्णो नानावृक्षोपशोभितः । गंगाजलैः शुभैः पुण्यैः क्षालितः सर्वतः पितः

そこはさまざまな鉱石に満ち、種々の樹木により荘厳されている。父上、四方より吉祥にして聖なるガンガーの水が流れ、ことごとく洗い清める。

Verse 9

नदीनां तु सहस्राणि दिव्यानि विविधानि च । यस्मात्तात प्रसूतानि जलानि विविधानि च

愛しき者よ、彼より、神聖にしてさまざまなる幾千の河が生じ、また同様に多種多様の水が湧き出でた。

Verse 10

तडागानि सहस्राणि सोदकानि महागिरौ । नद्यः संति विशालिन्यो हंससारससेविताः

その大いなる山には、水満ちた池が幾千とあり、また広々とした大河があって、白鳥とサーラサ（鶴）に親しまれている。

Verse 11

तस्मिञ्छिखरिणां श्रेष्ठे पुण्यदाः पापनाशनाः । वनानि विविधान्येव पुष्पितानि फलानि च

その山々のうち最勝の峰には、さまざまな森があり、功徳を授け罪を滅し、花咲き実りに満ちていた。

Verse 12

नानावृक्षोपयुक्तानि हरितानि शुभानि च । किन्नराणां गणैर्युक्तश्चाप्सरोभिः समाकुलः

そこは種々の樹々に飾られ、青々として瑞祥に満ち、キンナラの群れを伴い、アプサラスが群れ集っていた。

Verse 13

गंधर्वचारणैः सिद्धैर्देववृंदैः सुशोभितः । दिव्यवृक्षवनोपेतो दिव्यभावैः समाकुलः

ガンダルヴァ、チャーラナ、シッダ、そして諸デーヴァの群れにより荘厳され、天上の樹々の林を備え、神聖なる臨在と徳に満ちていた。

Verse 14

दिव्यगंधैः सुशोभाढ्यैर्नानारत्नसमन्वितः । शिलाभिः स्फटिकस्यापि शुक्लाभिस्तु सुशोभनः

天上の芳香に飾られ、きらびやかに美しく、さまざまな宝玉を備える。さらに白く水晶のような石の板によって、いよいよ麗しい。

Verse 15

सूर्यतेजोमयो राजंस्तेजोभिस्तु समाकुलः । चंदनैश्चारुगंधैश्च बकुलैर्नीलपुष्पकैः

王よ、それは太陽の光輝より成り、四方にきらめきが満ちていた。香り麗しい白檀、バクラの花、そして青き花々で荘厳されていた。

Verse 16

नानापुष्पमयैर्वृक्षैः सर्वत्र समलंकृतः । पक्षिणां सुनिनादैश्च दिव्यानां मधुरायते

至るところ、さまざまな花をつける樹々により飾られている。さらに天上の鳥たちの吉祥で甘美なさえずりによって、いよいよ心地よくなる。

Verse 17

षट्पदानां निनादैश्च वृक्षौघैर्मधुरायते । रुतैश्च कोकिलानां तु शोभते स वनो गिरिः

蜂の羽音と樹々の群れによって、その山の森は甘やかに心を和ませる。さらにコーキラ（カッコウ）の声により、その樹深き山は美しく輝く。

Verse 18

गणकोटिसमाकीर्णं तत्रास्ति शिवमंदिरम् । अंशुभिर्धवलं पुण्यं पुण्यराशिशिलोच्चयम्

そこにはシヴァの神殿があり、無数のガナたちが群がり集う。光の筋に白く輝き、清浄にして聖なること、積み重ねた功徳が石の高まりとなったかのようである。

Verse 19

सिंहैश्च गर्जमानैश्च सैरिभैः कुंजरैस्ततः । दिग्गजानां सुघोषैश्च शब्दितं च समंततः

そのとき四方は、獅子の咆哮と大象の轟き、さらに方角を護る守護象ディッガジャの吉祥なる喇叭の声によって、あまねく鳴り響いた。

Verse 20

नानामृगैः समाकीर्णं शाखामृगगणाकुलम् । मयूरकेकाघोषैश्च गुहासु च विनादितम्

そこはさまざまな野獣で満ち、枝に住む猿の群れであふれていた。さらに孔雀の啼き声が響きわたり、そのこだまは洞窟の奥にまで鳴り渡った。

Verse 21

कंदरैर्लेपनैः कूटैः सानुभिश्च विराजितम् । नानाप्रस्रवणोपेतमोषधीभिर्विराजितम्

それは洞窟、なだらかな斜面、峰々と稜線によって麗しく輝く。多くの泉を備え、霊薬となる草木に飾られて、いよいよ光彩を放つ。

Verse 22

दिव्यं दिव्यगुणं पुण्यं पुण्यधाम समाकुलम् । सेवितं पुण्यलोकैश्च पुण्यराशिं महागिरिम्

その大いなる山は神聖にして天なる徳を具え、清浄で、聖なる住処に満ちている。功徳ある世界の住人に仕えられ、まさに功徳の大いなる集積である。

Verse 23

पुलिंदभिल्लकोलैश्च सेवितं पर्वतोत्तमम् । विकटैः शिखरैः कोटैरद्रिराजः प्रकाशते

その最上の山にはプーリンダ、ビッラ、コーラの人々が訪れる。山々の王は、険しくそびえる峰と岩だらけの峻嶺によって、燦然と輝き現れる。

Verse 24

अन्यैर्नानाविधैः पुण्यैः कौतुकैर्मंगलैः शुभैः । गंगोदकप्रवाहैश्च महाशब्दं प्रसुस्रुवे

さらに種々の功徳ある儀礼—祭礼の行、吉祥にして祝福された式—と、ガンガーの聖水の流れとが相まって、大いなる喧声が鳴り響いた。

Verse 25

शंकरस्य गृहं तत्र कैलासं गतवानहम् । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं यन्न दृष्टं कदा श्रुतम्

そこで私は、シャンカラの住まいであるカイラーサへ赴いた。そこで私は奇瑞を見た—かつて見たこともなく、いつの時にも聞いたことのないものを。

Verse 26

श्रूयतामभिधास्यामि तात सर्वं मयोदितम् । शिखराद्गिरिराजस्य मेरोः पुण्यान्महोदयात्

聞きなさい、愛しき者よ。今、私が語ったとおりにすべてを宣べよう—山王メル（須弥山）の頂より起こる、吉祥にして大いに高める聖なる威徳から。

Verse 27

हिमक्षीरसुवर्णस्तु प्रवाहः पतते भुवि । गंगायाश्च महाभाग रंहसा घोषभूषितः

大いに幸いなる者よ、雪と乳のように白く、しかも黄金の色を帯びた流れが地上へと落ちる。ガンガーは疾く奔り、その轟きの音によって荘厳されている。

Verse 28

कैलासस्य शिरः प्राप्य तत्र विस्तरतां गतः । दशयोजनमानेन तत्र गंगा ह्रदो महान्

カイラーサの頂に至ると、（ガンガーは）そこで広くひろがる。そこには十ヨージャナの広さをもつ大いなるガンガーの湖がある。

Verse 29

महातोयेन पुण्येन विमलेन विराजते । सर्वतोभद्रतां प्राप्तो महाहंसैः प्रशोभते

それは広大で聖なる、汚れなき水によって輝き、四方に吉祥を得て、さらに大いなるハンサ（王なる白鳥）たちにより荘厳されている。

Verse 30

सामोच्चारेण पुण्येन दिव्येन मधुरेण च । हंसास्तत्र प्रकूजंति सरस्तेन विराजते

聖なる、天上の、甘美なヴェーダ誦唱の響きに合わせて、そこではハンサたちが麗しく鳴き交わし、そのゆえにその湖は栄光に輝く。

Verse 31

तस्य तीरे शिलायां वै हिमकन्या महामते । आसीना मुक्तकेशांता रूपद्रविणशालिनी

その岸辺、まことに岩の上に、ああ大いなる心の人よ、ヒマヴァトの娘が座していた――髪はほどけて流れ、麗しさに輝き、富にも恵まれて。

Verse 32

दिव्यरूपसुसंपन्ना सगुणा दिव्यलक्षणा । दिव्यालंकारभूषा च तस्यास्तीरे विराजते

天なる姿に満ち、吉祥の徳と天の相を備え、天上の装身具で飾られて、彼女はその岸辺に燦然と輝いている。

Verse 33

न जाने गिरिराजस्य तनया वा महोदधेः । नो वास्ति ब्रह्मणः पत्नी सा वा स्वाहा भविष्यति

彼女が山王の娘なのか、大海の娘なのか、私は知らない。ブラフマーの妃であるのかも知らない――あるいは彼女はスヴァーハーとなるのかもしれない。

Verse 34

इंद्राणी वा महाभागा रोहिणी वा भविष्यति । ईदृशी रूपसंपत्तिर्युवतीनां न दृश्यते

この最も幸運なる御婦人は、まさしくインドラーニーその人、あるいはローヒニーであろう。かくも豊かな美は、若き乙女たちの中に見られぬ。

Verse 35

अन्यासां च सुदिव्यानां नारीणां तात सर्वथा । यादृशं रूपसंभावं गुणशीलं प्रदृश्यते

そして、いとしき者よ、他のきわめて神々しい女人たちの中にも、かくのごとき姿の美と、かくのごとき徳性のすぐれた者が、まことに見いだされる。

Verse 36

अप्सरसां कदा नास्ति तादृशं रूपलक्षणम् । यादृशं तु मया दृष्टं तदंगं विश्वमोहनम्

アプサラスの中にも、我が見し姿のごとき美と麗しき相は決してない。彼女の四肢そのものが、全世界を魅了する。

Verse 37

शिलापदे समासीना दुःखेनापि समाकुला । रुदते सुस्वरैर्बाला अनेकैः स्वजनैर्विना

石の台に座し、悲しみに打ちひしがれた少女は、澄んだ哀切の声で泣き始めた。多くの身内を伴わずして。

Verse 38

अश्रूणि मुंचमाना सा मुक्ताभानि बहूनि च । निर्मलानि सरस्यत्र पतंत्येव महामते

涙をこぼすと、真珠のごとく清らかで汚れなき滴が幾つも、そこなる池へと落ちていった。ああ、大いなる心の人よ。

Verse 39

बिंदवो मौक्तिकाभास्ते निपतंति महोदके । तेभ्यो भवंति पद्मानि हृद्यानि सुरभीणि तु

真珠のような滴が大いなる水に落ちる。そこから蓮華が生じ、心を喜ばせ、まことに芳香を放つ。

Verse 40

पद्मानि जज्ञिरे तेभ्यो नेत्राश्रुभ्यो महामते । गंगांभसि तरंत्येव असंख्यातानि तानि तु

大いなる心の人よ、その眼の涙から蓮華が生まれた。ガンガーの水において、それら無数の蓮華はまことに漂っていた。

Verse 41

पतितानि सुहृद्यानि रंहसा यानि तानि तु । गंगाप्रवाहमध्ये तु हंसवृंदैः सुसेविते

速やかに落ちたその愛すべきものども—まさにそれら—は、ガンガーの流れのただ中にあり、ハンサ（白鳥）の群れによりよく親しまれている。

Verse 42

भागीरथ्याः प्रवाहस्तु तस्मात्स्थानाद्विनिर्गतः । कैलासशिखरं प्राप्य रत्नाख्यं चारुकंदरम्

そのとき、彼の地より湧き出たバギーラティー（ガンガー）の流れは、カイラーサの峰に至り、「ラトナ」と呼ばれる麗しき洞窟へ入った。

Verse 43

वर्तते तोयपूर्णस्तु योजनद्वयविस्तृतः । हंसवृंदसमाकीर्णो जलपक्षि समाकुलः

そこは水に満ち、二ヨージャナにわたり広がり、ハンサの群れで満ち、さまざまな水鳥が入り乱れている。

Verse 44

नानावर्णविशेषाणि संति पद्मानि तत्र च । प्रवाहे निर्मले तात मुनिवृंदनिषेविते

そこにはまた、さまざまに異なる色の蓮華がある、いとしき者よ。清らかに流れるその流れは、多くの牟尼たちに親しまれ、敬われている。

Verse 45

अश्रुभ्यो यानि जातानि प्रभाते कमलानि तु । गंगोदकप्लुतान्येव सौरभाणि महांति च

暁に涙から生じたその蓮華は、まるでガンガーの水に浸されたかのように、きわめて大いなる芳香を放つ。

Verse 46

प्रतरंति प्रवाहे तु निर्मले जलपूरिते । मध्ये मध्ये सुहंसैश्च जलपक्षिनिनादिते

それらは清らかに満ちた水の流れに沿って漂い泳ぎ、ところどころで優美な白鳥や水鳥の声が流れにこだまする。

Verse 47

सूत उवाच । रत्नाख्ये तु गिरौ तस्मिन्रत्नेश्वरमहेश्वरः । देवदैत्यसुपूज्योपि तिष्ठते तात सर्वदा

スータは言った。「ラトナーと呼ばれるその山に、ラトネーシュヴァラ—マヘーシュヴァラ—は常に住まわれる、いとしき者よ。神々（デーヴァ）もダイティヤも、敬虔に礼拝する。」

Verse 48

तत्र दृष्टो मया तात कश्चित्पुण्यमयो मुनिः । जटाभारसमाक्रांतो निर्वासा दंडधारकः

そこにて、いとしき父よ、私は功徳に満ちた一人の牟尼を見た。結い固めた髪の重みが身にかかり、衣をまとわず、杖を携えていた。

Verse 49

निराधारो निराहारस्तपसातीव दुर्बलः । कृशांगोऽप्यस्थिसंघातस्त्वचामात्रेण वेष्टितः

支えもなく食も断ち、苦行によってひどく衰えた。やせ細った身は、ただ骨の枠組みに皮がまとわりつくばかりであった。

Verse 50

भस्मोद्धूलितमात्राणि सर्वांगानि महात्मनः । शुष्कपत्राणि भक्षेत शीर्णानि पतितानि च

大いなる魂の全身はただ灰をまぶしたのみで、彼は乾いた葉を食した。しおれ落ちた葉までも口にした。

Verse 51

शिवभक्तिसमासीनो दुराधारो महातपाः । अश्रुभ्यो यानि जातानि पद्मानि सुरभीणि च

シヴァへの信愛に安住し、堅固で抑え難い大苦行者は苦行を行じた。するとその涙から、香り高い蓮華が生まれた。

Verse 52

गंगातोयात्समानीय देवदेवं प्रपूजयेत् । रत्नेश्वरं महाभागो गीतनृत्यविशारदः

ガンガーの水を携え、歌と舞に通じた大いに幸いなる者は、神々の神ラトネーシュヴァラを礼拝すべきである。

Verse 53

गायते नृत्यते तस्य द्वारस्थस्त्रिपुरद्विषः । मठमागत्य धर्मात्मा रोदते सुस्वरैरपि

その戸口には三城を滅ぼす者（シヴァ）が立ち、歌い舞う。さらに僧院に来たその法なる人は、澄んだ声でさえ涙して嘆く。

Verse 54

एतद्दृष्टं मया तात अपूर्वं वदतांवर । कथयस्व प्रसादान्मे यदि त्वं वेत्सि कारणम्

いとしき者よ、語りの最上なる者よ——私はかつてない出来事を見た。慈しみにより、もし知っているなら、その理由を私に語ってくれ。

Verse 55

सा का नारी महाभागा कस्मात्तात प्ररोदिति । कस्मात्स देवपुरुषो देवमर्चेन्महेश्वरम्

あの大いに幸いなる女人は誰で、なぜ泣いているのか、いとしき者よ。さらに、あの神々しき男はなぜ主マヘーシュヴァラを礼拝するのか。

Verse 56

तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि सर्वसंदेहकारणम् । एवमुक्तो महाप्राज्ञः कुंजलोपि सुतेन हि

ゆえに、あらゆる疑いを断つその因を、私に詳しく語ってくれ。息子にこう告げられて、きわめて賢きクンジャラもまた語り始めた。

Verse 57

कपिंजलेन प्रोवाच विस्तराच्छृण्वतो मुनेः

かくしてカピンジャラは詳しく語り、聖仙は心を澄ませて聴き入った。