The Greatness of Kāśī (Kāśī-māhātmya) and Avimukta’s Liberative Power

Verse 1

मांधातोवाच । भगवन्सम्यगाख्यातं सर्वज्ञेन कृपालुना । मोहिनीचरितं पुण्यं महापातकनाशनम् ॥ १ ॥

マーンダータは言った。「おおバガヴァン、全知にして慈悲深き御方よ。大罪を滅する功徳の物語、モーヒニーの聖なる行いを、あなたは正しく語り給うた。」

Verse 2

पतिं पुत्रं सपत्नीं च या प्रसह्य भवार्णवात् । मोचयामास धर्मस्य रक्षणे पितुराज्ञया ॥ २ ॥

彼女は強き決意によって、夫と子と同夫の妻を、輪廻（サンサーラ）の大海より救い出した。父の命に従い、ダルマを護るためであった。

Verse 3

सा ब्रह्मपुत्री सर्वज्ञा सर्वलोकहिते रता । पुरोधसंच संप्राप्ता शरणं प्रभुमात्मनः ॥ ३ ॥

彼女は—梵天の娘にして全知、あらゆる世界の利益に励む者—家の祭司（プローヒタ）のもとにも赴き、己が主にして支配者なる御方に帰依した。

Verse 4

श्रुत्वा गयाया माहात्म्यं पितॄणां गतिदं परम् । भूयः पप्रच्छ किं विप्रं वसुं वेदविदांवरम् ॥ ४ ॥

ガヤーの至高の功徳—祖霊（ピトリ）に最高の行き先を授けるもの—を聞き終えると、彼は再び、ヴェーダに通暁する者の中で最勝のバラモン、ヴァスに問いかけた。

Verse 5

वसिष्ठ उवाच । श्रृणु भूप प्रवक्ष्यामि यदपृच्छत्पुनर्वसुम् । मोहिनी मोहिमापन्ना तीर्थसेवनकामुका ॥ ५ ॥

ヴァシシュタは言った。「聞け、王よ。わたしは聖仙プナルヴァスが問いかけたことを説き明かそう。モーヒニーは迷妄に陥り、ティールタ（聖地）を巡礼し奉仕する行に強く心を向けた。」

Verse 6

मोहिन्युवाच । साधु साधु द्विजश्रेष्ठ लोकोद्धरणतत्पर । त्वया ह्यनुगृहीताहमधुना करुणात्मना ॥ ६ ॥

モーヒニーは言った。「善きかな、善きかな。二度生まれし者の中の最勝よ、常に世を救い上げんと励む方よ。いま、あなたの慈悲深き御心により、わたしはまことに恩寵を賜りました。」

Verse 7

श्रुतं पुण्यं मया ब्रह्मन् गयामाहात्म्यमुत्तमम् । गोप्यं पितॄणां गतिदं धर्माख्यानं सुखावहम् ॥ ७ ॥

ブラーフマナよ、わたしはガヤーの最上に清浄なる大いなる功徳を聞きました。それは祖霊（ピトリ）に定めの行き処を授け、歓喜をもたらす秘奥のダルマ物語です。

Verse 8

अधुना वद विप्रेंद्र काशीमाहात्म्यमुत्तमम् । मया पूर्वं श्रुतं ब्रह्मन् किंचित्संध्यावलीमुखात् ॥ ८ ॥

いま、ヴィプレンドラよ、ブラーフマナの中の最勝よ、カーシーの最上の功徳をお語りください。以前、尊きブラーフマナよ、わたしはサンディヤーヴァリーの口からその一端をわずかに聞いただけなのです。

Verse 9

तेन मे स्मृतिमापन्नं विस्तराद्वद सांप्रतम् । वसिष्ठ उवाच । तच्छ्रुत्वा मोहिनी वाक्यं वसुस्तस्याः पुरोहितः ॥ ९ ॥

「それによって、わたしの記憶はよみがえりました。いま、どうか詳しくお説きください。」ヴァシシュタは言った。モーヒニーの言葉を聞くや、彼女のプーロヒタ（家門の祭司）であるヴァスが答えた。

Verse 10

वेदवेदांगतत्त्वज्ञः प्राह तां श्रृयतामिति । वसुरुवाच । शुभा काशीपुरी धन्या धन्यो देवो महेश्वरः ॥ १० ॥

ヴェーダとヴェーダーンガの真理を知る者は「聞け」と告げた。ヴァスは言った。「吉祥なるはカーシーの都、まことに祝福されたるはカーシープリー、そして祝福されたるは神マヘーシュヴァラである。」

Verse 11

यः सेवतेऽनिशं काशीं मुक्तिदां वैष्णवीं पुरीम् । याचयित्वा हरेः क्षेत्रं स्थितो देवः सनातनः ॥ ११ ॥

つねにカーシーに仕える者—解脱を授けるヴァイシュナヴァの聖都—がそうするのは、永遠の神がそれをハリの聖域として乞い願い、そこに住まわれたからである。

Verse 12

पूजयंस्तं हृषीकेशं पूज्यमानः सुरादिभिः ॥ १२ ॥

感官の主フリシーケーシャ（ヴィシュヌ）を礼拝するその人は、みずからもまた諸天と天界の衆によって礼拝された。

Verse 13

वाराणसी तु भुवनत्रयसारभूता रम्या नृणां सुगतिदा किल सेव्यमाना । अत्रागता विविधदुष्कृतकारिणोऽपि पापक्षये विरजसः सुमनः प्रकाशाः ॥ १३ ॥

ヴァーラーナシーはまことに三界の精髄—麗しく、敬い仕えるなら人々に善き帰趣を授ける。さまざまな悪業をなした者でさえ、ここに来れば罪は滅し、塵垢なき清浄となり、心は純明に輝く。

Verse 14

इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सर्वप्राणिसुखावहम् । मोक्षदं सर्वजंतूनां वैष्णवं शैवमेव च ॥ १४ ॥

この聖なるクシェートラは内なる威光において最も秘奥であり、あらゆる生きとし生けるものに安楽をもたらす。万類に解脱を授け、性質としてヴァイシュナヴァであり、またシャイヴァでもある。

Verse 15

ब्रह्मघ्नगोघ्नगुरुतल्पगमित्रध्रुक्चन्यासापहरक्लशिदादिनिषिद्धवृत्तिः । संसारभूतदृढपाशविमुक्तदेहो वाराणसीं शिवपुरीं समुपैति मर्त्यः ॥ १५ ॥

たとえ禁じられた行いを重ねた凡夫—婆羅門を殺し、牛を殺し、師の寝床を汚し、友を裏切り、聖なる預託（ニャーサ）を盗み、他者を苦しめ、同類の罪を犯した者であっても—シヴァの都ヴァーラーナシーに至れば、輪廻（サンサーラ）という堅固な縛めから解き放たれる。

Verse 16

क्षेत्रं तथेदं सुरसिद्धजुष्टं संप्राप्य मर्त्यः सुकृतप्रभावात् । ख्यातो भवेत्सर्वसुरासुराणां मृतश्च यायात्परमं पदं सः ॥ १६ ॥

過去の功徳の力によって、神々と成就者（シッダ）が集うこの聖なるクシェートラに到った者は、あらゆるデーヴァとアスラの間に名声を得、命終えてのち最高の住処へと至る。

Verse 17

क्षेत्रेऽस्मिन्निवसंति ये सुकृतिनो भक्ता हरौ वा हरे पश्यंतोऽन्वहमादरेण शुचयः संतः समाः शंभुना । ते मर्त्यां भयदुःखपापरहिताः संशुद्धकर्मक्रिया भित्वा संभवबंधजालगहनं विंदंति मोक्षं परम् ॥ १७ ॥

この聖なるクシェートラに住む功徳ある者たち—ハリ（ヴィシュヌ）に帰依するバクタであり、清らかで聖なる人々は、日々敬虔に主を拝し（シャンブーさえその清浄を同等と認める）、生あるうちに恐れ・悲しみ・罪を離れる。彼らの儀礼と行いは浄められ、再生の生起から生まれる縛りの密林を打ち破って、無上の解脱（モークシャ）を得る。

Verse 18

द्वियोजनमथार्द्धं च पूर्वपश्चिमतः स्थितम् । अर्द्धयोजनविस्तीर्णं दक्षिणोत्तरतः स्मृतम् ॥ १८ ॥

東西の長さは二ヨージャナ半と説かれ、南北の幅は半ヨージャナと伝えられる。

Verse 19

वरणासिर्नदी यावदसिः शुष्कनदी शुभे । एष क्षेत्रस्य विस्तारः प्रोक्तो देवेन शंभुना ॥ १९ ॥

吉祥なる者よ、ヴァルナ―シー川から、干上がったアシー川に至るまで—これが聖なるクシェートラの広がりであると、神シャンブー（シヴァ）は宣言された。

Verse 20

अयनं तूत्तरं ज्ञेयं तिमिचंडेश्वरं ततः । दक्षिणं शंकुकर्णं तु ॐकारे तदनंतरम् ॥ २० ॥

北の道はティミチャンデーシュヴァラと知るべし。次いで南方、オーンカーラにはシャンクカルナの聖祠がある。

Verse 21

पिंगला नाम यत्तीर्थं आग्नेयी सा प्रकीर्तिता । शुष्का सरिच्च सा ज्ञेया लोकार्को यत्र तिष्ठति ॥ २१ ॥

そのティールタはピンガラーと名づけられ、火神アグニの方位たるアーグネーヤに属すると称えられる。さらにそれは枯れた河とも知られ、そこに「世界の太陽」（ローカールカ）が住する。

Verse 22

इडानाम्नी तु या नाडी सा सौम्या संप्रकीर्तिता । वरणा नाम सा ज्ञेया केशवो यत्र संस्थितः ॥ २२ ॥

イダーと名づけられるナーディーは、柔和にして月の性質をもつと宣言される。それはヴァラナーであり、そこにケーシャヴァ（ヴィシュヌ）が鎮まると知るべし。

Verse 23

आभ्सां मध्ये तु या नाडी सुषुम्ना सा प्रकीर्तिता । मत्स्योदरी च सा ज्ञेया विस्वरं तत्प्रकीर्तितम् ॥ २३ ॥

諸ナーディーの中ほどにあるナーディーはスシュムナーと宣言される。またそれはマツヨーダリーとも知られ、その中央の流れは「ヴィスヴァラ」と称される。

Verse 24

विमुक्तं न कदा यस्मान्मोक्ष्यते न कदाचन । महाक्षेत्रमिदं तस्मादविमुक्तमिद स्मृतम् ॥ २४ ॥

この地は決して捨て去られることなく、いかなる時にもその聖性が解かれることはない。ゆえにここは大いなる聖域であり、「アヴィムクタ」—決して見捨てられぬ地—と記憶される。

Verse 25

प्रयागादपि तीर्थादेरधिकं दुस्तराच्छुभे । अनायासेन वै यत्र मोक्षप्राप्तिः प्रजायते ॥ २५ ॥

おお吉祥なる者よ、プラヤーガや他のティールタにも勝る聖地がある。そこでは、骨折りの修行なくして、解脱（モークシャ）の成就が自然に生じる。

Verse 26

नानावर्णा विकर्णाश्च चांडाला ये जुगुप्सिताः । किल्बिषैः पूर्णदेहाश्च प्रकृष्टैः पातकैस्तथा ॥ २६ ॥

さまざまに歪んだ肌の色をもち、耳も変形しているとして「チャンダーラ」と蔑まれる者たちは、甚だしい罪過によって、その身が罪で満ちている。

Verse 27

भैषजं परमं तेषामविमुक्तं विदुर्बुधाः । दुष्टांधान् दीनकृपणान्पापान्दुष्कृतकारिणः ॥ २७ ॥

そのような者たちのために、賢者は「アヴィムクタ」を至上の薬と知る――悪しき者や盲なる者、哀れで吝嗇な者、罪ある者、悪業をなす者にさえ。

Verse 28

हरोऽनुकंपया सर्वान्नयत्याशु परां गतिम् । क्षेत्रमध्याद्यदा गंगा संगता सरितां पतिम् ॥ २८ ॥

慈悲ゆえに、ハラ（シヴァ）は一切の衆生を速やかに至上の境地へ導く。聖なるクシェートラの中心から、ガンガーが川々の主（大海）と合流するとき。

Verse 29

ततः प्रभृति सा पुण्या पुरी जाता शुभानने । पुण्या चोदङ्मुखी गंगा प्राची चैव सरस्वती ॥ २९ ॥

それ以来、おお麗しき面影の者よ、その都は聖なる都となった。そこではガンガーは北へ流れて聖となり、同じくサラスヴァティーも東へ流れて聖となった。

Verse 30

तत्र मुक्तं कपालं तु शिवेन सुमहात्मना । तस्मिंस्तीर्थे तु ये गत्वा पिंडदानेन वै पितॄन् ॥ ३० ॥

そこで大いなる魂をもつシヴァは、その髑髏を放ち捨てた。かの聖なるティールタに赴き、祖霊ピトリ（Pitṛ）にピンダ（piṇḍa）供養を捧げる者は、まことに彼らに利益をもたらす。

Verse 31

श्राद्धेषु प्रीणयिष्यंति तेषां लोकास्तु भास्वराः । ब्रह्महा योऽभिगच्छेत्तु अविमुक्तं कदाचन ॥ ३१ ॥

シュラーダ（śrāddha）の儀礼によってピトリは満足し、その世界はまばゆく輝く。たとえブラーフマナ殺しであっても、いつかアヴィムクタ（Avimukta）に至るなら、その聖威により救済を得る。

Verse 32

तस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद्ब्रह्महत्या निवर्तते । अविमुक्तं गता ये वै महापुण्यकृतो नराः ॥ ३२ ॥

その聖域（クシェートラ）の偉大さによって、ブラフマハティヤー（brahma-hatyā）の罪さえ退く。まことにアヴィムクタ（Avimukta）へ赴く人々は、大いなる功徳をなす者となる。

Verse 33

अक्षय्या ह्मजराश्चैव विदेहाश्च भवंति ते । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि स्त्रिया वा पुरुषेण वा ॥ ३३ ॥

彼らは不滅にして不死、そして身を離れた者となる――無知ゆえであれ知ってであれ、女であれ男であれ、同じくそうなる。

Verse 34

यत्किंचिदशुभं कर्म कृतं चैव कुबुद्धिना । अविमुक्तं प्रविष्टस्य तत्सर्वं भस्मसाद्भवेत् ॥ ३४ ॥

たとえ誤った思い（クブッディ）からなされた不吉な業であっても、アヴィムクタ（Avimukta）に入るや、すべては灰と化す。

Verse 35

सदा यजति यज्ञेन सदा दानं प्रयच्छति । सदा तपस्वी भवति ह्यविमुक्ते स्थितो नरः ॥ ३५ ॥

アヴィムクタに住む人は、常に供犠を行い、常に施しを与え、常に苦行の実践者となるのである。

Verse 36

न सा गतिः कुरुक्षेत्रे गंगाद्वारे न पुष्करे । या गतिर्विहिता पुंसामविमुक्तनिवासिनाम् ॥ ३६ ॥

アヴィムクタに住む人々に定められたその至高の境地は、クルクシェートラでも、ガンガードヴァーラでも、プシュカラでも見出すことはできない。

Verse 37

सर्वात्मना तपः सत्यं प्राणिनां नात्र संशयः । अविमुक्तेवसेद्यस्तु स तु साक्षान्महेश्वरः ॥ ३७ ॥

生きとし生けるものにとって、全身全霊で行う苦行は確かに効果的であり、疑いはない。しかし、アヴィムクタに住む者は、実に目に見える姿をしたマヘーシュヴァラ自身である。

Verse 38

अविमुक्तं न सेवंते ये मूढास्तामसा नराः । विण्मूत्ररजसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः ॥ ३८ ॥

アヴィムクタに頼らない、迷妄に満ちたタマス的な人々は、汚物や尿、塵の中で何度も何度も生まれ変わる。

Verse 39

अविमुक्ते स्थिता नित्यं पांशुभिर्वायुनेरितैः । स्पृष्टा दुष्कृतकर्माणो यांति वै परमां गतिम् ॥ ३९ ॥

アヴィムクタに常に住む人々は、たとえ罪深い行いをしたとしても、風によって運ばれた塵に触れることで、至高の境地に達する。

Verse 40

यस्तत्र निवसेन्मर्त्यः संयतात्मा समाहितः । त्रैलोक्यमपि भुंजानो वायुभक्षसमः स्मृतः ॥ ४० ॥

そこに住し、心を制して定に安住する者は――たとえ三界を享受するとしても――ただ風のみを糧とする者、すなわち最上の清浄なる苦行者とみなされる。

Verse 41

तत्र मासं वसेद्यस्तु लब्धाहारो जितेंद्रियः । सम्यक्तेन व्रतं चीर्णं महापाशुपतं भवेत् ॥ ४१ ॥

そこに一か月住し、得られた食を受けて生き、諸根を制した者は――このように正しく誓戒を修すれば――その誓いは「大パーシュパタの行」となる。

Verse 42

जन्ममृत्युभयं जित्वा स याति परमां गतिम् । निःश्रेयसगतिं पुण्यां तथा योगगतिं लभेत् ॥ ४२ ॥

生と死への恐れを打ち克てば、彼は最上の境地に至る。さらに、究竟の安楽たるニフシュレーヤサの吉祥なる道を得、同じくヨーガの道をも得る。

Verse 43

नहि योगगतिर्लभ्या जन्मांतरशतैरपि । प्राप्यते क्षेत्रमाहात्म्यात्प्रभावाच्छंकरस्य च ॥ ४३ ॥

ヨーガの成就は、たとえ百生を経ても得難い。されど、この聖なるクシェートラの偉大さと、シャンカラの恩寵に満ちた威力によって、それは得られる。

Verse 44

एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र शुभानने । यावज्जीवकृतं पापं मासेनैकेन नश्यति ॥ ४४ ॥

麗しき面貌の者よ、そこに一か月とどまり、一日に一度の食のみで過ごす者は――生涯に積んだ罪が、その一か月のうちに滅する。

Verse 45

आदेहपाताद्यो मर्त्योऽविमुक्तं नैव मुञ्चति । ब्रह्मचर्येण संयुक्तः स साक्षाच्छंकरो भवेत् ॥ ४५ ॥

始めより身の落つる時に至るまで、アヴィムクタ（Avimukta）を決して捨てぬ凡夫は、梵行（ブラフマチャリヤ）を具するならば、あたかも顕現の姿にてシャンカラ（Śaṅkara）そのものとなる。

Verse 46

विघ्नैराहन्यभानोऽपि योऽविमुक्तं न च त्यजेत् । स मुंचति जरामृत्युं जन्म चैतच्च नश्वरम् ॥ ४६ ॥

日ごとに障難に打たれようとも、アヴィムクタ（Avimukta）を捨てぬ者は、老いと死より解き放たれ、またこの滅びゆく生の輪からも離れる。

Verse 47

आदेहपतनाद्ये तु सेवंति ह्यविमुक्तकम् । ते मृता हंसयानेन दिव्यान् लोकान्प्रयांति हि ॥ ४७ ॥

しかし、始めより身の落つる時まで聖なるアヴィムクタ（クシェートラ）に奉仕する者たちは、死に臨んで、天の「白鳥」の乗り物に載せられ、まことに神々の世界へと赴く。

Verse 48

विषयासक्तचित्तोऽपि त्यक्तभक्तिमतिर्नरः । इह क्षेत्रे मृतः सोऽपि संसारं न पुनर्विशेत् ॥ ४८ ॥

たとえ感官の対象に心が執着し、バクティ（bhakti）への志を捨てた人であっても、この聖なるクシェートラにて死すならば、彼でさえ再びサンサーラ（輪廻）に入ることはない。

Verse 49

स्वर्गापवर्गयोर्हेतुरेतत्तीर्थवरं भुवि । यस्तत्र पंचतां याति तस्य मुक्तिर्न संशयः ॥ ४९ ॥

この地上における最勝のティールタ（聖なる渡し）は、天界と解脱の両方の因となる。そこで「五の状態」（すなわち死）に至る者は、その解脱に疑いはない。

Verse 50

जन्मांतरसहस्रेण योगी यत्पदमाप्नुयात् । तदिहैव परं मोक्षं मरणादधिगच्छति ॥ ५० ॥

ヨーギーが千の生を経てようやく得る境地を、ここにおいてこそ、死の時に至上の解脱（モークシャ）として得る。

Verse 51

ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । क्रिमयश्चैव ये म्लेच्छाः संकीर्णाः पापयोनयः ॥ ५१ ॥

ブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラ—これらもまたヴァルナ・サンカラ（種姓の混淆）となると説かれる。さらに虫や「ムレッチャ」と呼ばれる者も、由来が交じり合い、罪の生に属する。

Verse 52

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्तास्तेऽपि देवेश्वराः स्मृताः ॥ ५२ ॥

虫や蟻でさえ、また獣や鳥など他の生きものも—時が満ちて命終えるとき—この聖なる物語において、神々の主の位に至ったものとして記憶される。

Verse 53

चंद्रार्द्धमौलयः सर्वे ललाटाक्षा वृषध्वजाः । प्राणांस्त्यजंति ये तत्र प्राणिन स्तत्त्वतः शुभे ॥ ५३ ॥

吉祥なる者よ、そこで真実に命の息を捨てるすべての生きものは、本質においてシヴァそのものの如くなる—頭に半月を戴き、額に眼を具え、牡牛を旗印とする。

Verse 54

रुद्रत्वं ते तु संप्राप्य मोदंते शिवसन्निधौ । अकामो वा सकामो वा तिर्यग्योनिगतोऽपि वा ॥ ५४ ॥

ルドラの位を得て、彼らはシヴァの御前で歓喜する—無欲であれ有欲であれ、たとえ畜生の生に入ったとしても。

Verse 55

अविमुक्ते त्यजन्प्राणान्मुक्तिभाक्स्यान्न संशयः । शिवभक्तिपरा नित्यं नान्यभक्ताश्च ये नराः ॥ ५५ ॥

アヴィムクタにて命の息を捨てる者は解脱を得る—疑いなし—ただしその人が常にシヴァへのバクティに住し、他の神々に帰依しないならば。

Verse 56

तच्चित्तास्तद्गतप्राणा जीवन्मुक्ता न संशयः । अग्रिप्रवेशं ये कुर्युरविमुक्ते विचारतः ॥ ५६ ॥

心がそれ（至上）に定まり、息（プラーナ）がそれに融け入る者は、生きながらに解脱者（ジーヴァンムクタ）である—疑いなし。さらに、よく分別してアヴィムクタで火中に入る者も、その境地に至る。

Verse 57

कालाग्निरुद्रसायुज्यं ते प्रयान्ति च मोहिनि । कुर्वन्त्यनशनं ये तु शिवभक्ताः सुनिश्चिताः ॥ ५७ ॥

おおモーヒニーよ、堅固にシヴァへ帰依し、アナシャナ（断食）を行ずる者は、カーラ―グニルドラとのサーユジュヤ（合一）に至る。

Verse 58

न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि । अविमुक्ते मृत्युकाले भूतानामीश्वरः स्वयम् ॥ ५८ ॥

彼らには再来（再生）がない。たとえ幾百億のカルパを経ようとも。なぜならアヴィムクタでは、死の時に、万有の主たる主ご自身が解脱を授け給うからである。

Verse 59

कर्मभिः प्रेर्यमाणानां कर्णजाप्यं प्रयच्छति । स्वयं रामेण चाप्युक्तं शिवाय शिवकारिणे ॥ ५९ ॥

過去の業（カルマ）に駆り立てられる者たちに、彼は耳に囁いて授ける聖なる真言（カルナジャーピヤ）を与え、ジャパを行わせる。これはまた、ラーマ自らが、吉祥をなすシヴァに向けて説いたものである。

Verse 60

अतिप्रसन्नचित्तेन अविमुक्तनिवासिने । मुमूर्षोर्दक्षिणे कर्णे यस्य कस्यापि वा स्वयम् ॥ ६० ॥

至上に澄みわたる安らかな心をもって、アヴィムクタ（カーシー）に住まう御方は、死に臨むいかなる者であれ、その右の耳にみずから囁き給う。

Verse 61

उपदेक्ष्यसि मन्मंत्रं स मुक्तो भविता शिव । अंतकाले मनुष्याणां छिद्यमानेषु कर्मसु ॥ ६१ ॥

おおシヴァよ、もし彼に我が真言を授けるなら、彼は解脱する—人々の業が断ち切られる最期の時に。

Verse 62

वायुना प्रेर्यमाणानां स्मृतिर्नैवोपजायते । येऽविमुक्ते स्थिता रुद्रा भक्तप्रीतिप्रदायकाः ॥ ६२ ॥

乱れ動く衝動の風に駆り立てられる者には、真の想起は生じない。だがアヴィムクタに住するルドラたちは、信愛の者に慈愛の歓喜を授ける。

Verse 63

कर्णजाप्यं प्रयच्छन्ति डिमिचंडेश्वरादयः । नाविमुक्ते मृतः कश्चिन्नरकं याति किल्बिषी ॥ ६३ ॥

ディミチャンデーシュヴァラら諸守護神は、耳に囁かれる真言を授ける。まことに、アヴィムクタ（カーシー）で命終える罪ある者も、地獄へは赴かない。

Verse 64

ईश्वरानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम् । उद्देशमात्रात्कथिता अविमुक्तगुणास्तव ॥ ६४ ॥

まことに、主の恩寵を受けし者は皆、至高の帰趣に至る。ここに語られたのはただ概略にすぎぬ—汝のアヴィムクタの功徳は尽きることなく、語り尽くせない。

Verse 65

समुद्रस्यैव रत्नानामविमुक्तस्य विस्तरः । ज्ञानविज्ञाननिष्ठानां परमानन्दमिच्छताम् ॥ ६५ ॥

大海が宝珠の広大な蔵であるように、アヴィムクタ（Avimukta）もまた、智（jñāna）と証智（vijñāna）に安住し、至上の歓喜を求める者にとって、広く豊かに満ちている。

Verse 66

या मतिर्विहिता नूनं स्वन्निते तु मृतस्य सा । प्राणानिह नरस्त्यक्त्वा न पुनर्जायते क्वचित् ॥ ६६ ॥

まことに、死して安置された者に定められた心のありようはそのまま成就する。ここにて命の息（プラーナ）を捨てたその人は、いずこにも再び生まれない。

Verse 67

अनंता सा गतिस्तस्य योगिनामेव या स्मृता । योगपीठं श्मशानाख्यं यत्तीर्थं मणिकर्णिका ॥ ६७ ॥

それこそが彼の無量の到達であると説かれ、ことにヨーギーに属すると記憶される。すなわち、聖なる渡し場マニカルニカー（Maṇikarṇikā）、『シュマシャーナ』（Śmaśāna）と呼ばれるヨーガの座（Yogapīṭha）、火葬の地である。

Verse 68

तेषु मुक्तिः समुद्दिष्टा पतितानां स्वकर्मणा । तत्रापि सर्वतीर्थानामुत्तमा मणिकर्णिका ॥ ६८ ॥

それらの聖地の中では、自らの業によって堕した者にさえ解脱（ムクティ）が説き示される。しかも、あらゆるティールタの中で、マニカルニカー（Maṇikarṇikā）が最上である。

Verse 69

यत्र नित्यं वरारोहे सान्निध्यं धूर्जटेः स्मृतम् । दशानामश्वमेधानां यज्ञानां यत्फलं स्मृतम् ॥ ६९ ॥

おお、麗しき腰の女よ。その地はドゥールジャティ（Dhūrjaṭi—シヴァ）の常住の臨在として記憶される。また、そこで語られる功徳は、アシュヴァメーダ（Aśvamedha）の祭祀を十たび行う果報に等しいとされる。

Verse 70

तदवाप्नोति धर्मात्मा तत्र स्नात्वा वरानने । स्वस्वमप्यत्र यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे ॥ ७० ॥

おお、美しき面貌の者よ。法にかなう魂をもつ者はその功徳を得る。かの地で沐浴し、自らの財の一部であってもヴェーダに通達したバラモンに施す者も、同じ果報を得る。

Verse 71

शुभां गतिमवाप्नोति हुताश इव दीप्यते । उपवासं तु यः कृत्वा विप्रान्संतर्पयन्नेरः ॥ ७१ ॥

断食（ウパヴァーサ）を行い、その後にバラモンたちをもてなし満足させる者は、吉祥なる行き先を得て、聖なる火のごとく輝く。

Verse 72

स सौत्रामणियज्ञस्य फलमाप्नोति निश्वितम् । तत्र दीपप्रदानेन ज्ञानवत्स्फुरतींद्रियम् ॥ ७२ ॥

彼は確かにサウトラーマニ祭の果報を得る。さらに、そこで灯明（ディーパ）を供えることにより、真の智慧を備えてその諸根は輝き出る。

Verse 73

प्राप्नोति धूपदानेन स्थानं रुद्रनिषेवितम् । वृषभं तरुणं सौम्यं चतुर्वत्सतरीयुतम् ॥ ७३ ॥

香（ドゥーパ）を供える功徳により、ルドラが親しく訪れる境地を得る。また、温和で若い牡牛を得、四年の力を備える。

Verse 74

योंऽकयित्वा मोचयति स याति परमां गतिम् । पितृभिः सहितो मोक्षं गच्छत्येव न संशयः ॥ ७४ ॥

印（しるし）を付け（あるいは見定め）、そののち解き放つ者は、至上の境地に至る。祖霊（ピトリ）とともに、必ずや解脱（モークシャ）へ赴く—疑いはない。

Verse 75

किमत्र बहुनोक्तेन धर्मादींस्तु प्रकुर्वतः । यच्छिवं तु समुद्दिश्य तदनंतफलं भवेत् ॥ ७५ ॥

ここで多くを語る必要があろうか。ダルマなどの善行を修する者は、心にシヴァを念じてなす一切が、無尽の功徳となる。

Verse 76

दशाश्वमेधिकं पुण्यं पुष्पदाने प्रकीर्तितम् । अग्निहोत्रफलं धृपे गन्धे भूदानजं फलम् ॥ ७६ ॥

花の供養は、アシュヴァメーダ（馬祀）十回に等しい功徳と説かれる。香（薫香）の供養はアグニホートラの果を与え、芳香の供養は土地施与に生ずる果報を授ける。

Verse 77

मार्जने गोप्रदानस्य फलमत्र प्रकीर्तितम् । अनुलेपे दशगुणं माल्ये दशगुणं स्मृतम् ॥ ७७ ॥

ここに説かれる。聖所を掃き清める功徳は、牛を施す功徳に等しい。浄めの塗料で地を塗るなら功徳は十倍となり、花鬘（マーラー）の供養もまた十倍と記憶される。

Verse 78

गीते सहस्रगुणितं वाद्ये लक्षगुणं स्मृतम् । अविमुक्ते महादेवमर्चयंति स्तुवंति वै ॥ ७८ ॥

歌による讃嘆の功徳は千倍に増し、楽器の奏楽による功徳は十万倍と説かれる。ゆえにアヴィムクタ（カーシー）において、人々はまことにマハーデーヴァを礼拝し讃える。

Verse 79

सर्वपापविमुक्तास्ते स्वस्तिष्ठंत्यजरामराः । अविमुक्तं समासाद्य लिंगमर्चयते नरः ॥ ७९ ॥

一切の罪より解き放たれた彼らは、天界に安住し、老いも死もない。人はアヴィムクタに至り、そこにあるリンガ（シヴァ・リンガ）を礼拝する。

Verse 80

कल्पकोटिशतैश्चापि तस्य नास्ति पुनर्भवः । अजरो ह्यमरश्चैव क्रीडेत्स भवसन्निधौ ॥ ८० ॥

幾百倶胝の劫を経ようとも、彼には再生への帰還はない。まことに老いと死を離れ、彼はシヴァ（バヴァ）の御前に歓喜して住まう。

Verse 81

ये तु ध्यानं समासाद्य मुक्तात्मानः समाहिताः । संनियम्येंद्रियग्रामं जपंति शतरुद्रियम् ॥ ८१ ॥

しかし、禅定に入り、内に解き放たれて心をよく統一した者たちは、諸根の群れを制しつつ、『シャタルドリーヤ』（Śatarudrīya）をジャパとして誦する。

Verse 82

अविमुक्ते स्थिता नित्यं कृतार्थास्ते द्विजोत्तमा । एकाहमुपवासं यः करिष्यति यशस्विनि ॥ ८२ ॥

誉れ高き者よ。アヴィムクタに常住する最上の二度生まれの者たちは、つねに目的を成就している。そこで一日でも断食（ウパヴァーサ）を行う者は霊的成就を得る。

Verse 83

फलं वर्षशतस्येह लभते नात्र संशयः । अतः परं तु सायुज्यं गंगावरुणसंगमम् ॥ ८३ ॥

ここでは疑いなく百年分の功徳を得る。さらにその上、ガンガーとヴァルナの聖なる合流点において、サーユジュヤ（合一）を成就する。

Verse 84

श्रवणद्वादशीयोगो बुधवारे यदा भवेत् । तदा तस्मिन्नरः स्नात्वा संनिहत्याफलं लभेत् ॥ ८४ ॥

シュラヴァナ—ドヴァーダシーの合（ヨーガ）が水曜日に起こるとき、その折に沐浴する者は、サンニハティヤー（サンニハティ）の儀礼・誓戒の果報を得る。

Verse 85

श्राद्धं करोति यस्तत्र तस्मिन्काले शुभानने । तारयित्वा पितॄन्सर्वान्विष्णुलोकं स गच्छति ॥ ८५ ॥

麗しき御顔の者よ、定められた時にその地でシュラーダ（śrāddha）を修する者は、すべてのピトリ（祖霊）を救い、ついにヴィシュヌの世界に至る。

Verse 86

वरणास्योस्तु जाह्नव्याः संगमे लोकविश्रुते । दत्वाश्वं च विधानेन स भूयोऽपि न जायते ॥ ८६ ॥

世に名高いヴァラーナーとジャーフナヴィー（ガンガー）の合流にて、定法により馬を施す者は、再び生まれることがない。

Verse 87

यस्तत्र संगमेशानमर्चयेद्भक्तिमान्नरः । स साक्षाद्देवदेवेशो निग्रहानुग्रहे क्षमः ॥ ८७ ॥

信愛をもってその地でサンガメーシュヴァラを礼拝する者は、あたかも直に神々の主のごとく、悪を制し、恩寵を授ける力を得る。

Verse 88

देवेश्वरस्य पूर्वेण स्वयं तिष्ठति केशवः । केशवस्य च पूर्वेण विश्रुतः संगमेश्वरः ॥ ८८ ॥

デーヴェーシュヴァラの東にはケーシャヴァ御自身が立ち、さらにケーシャヴァの東には名高きサンガメーシュヴァラがある。

Verse 89

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनी वसुसंवादे काशीमाहात्म्यं नामाष्टचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ४८ ॥

かくして、『シュリー・ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』後篇、モーヒニーとヴァスの対話中の「カーシーの功徳」と名づけられた第四十八章は終わる。