Yajñamālī–Sumālī Upākhyāna: Merit-Transfer through Temple Plastering (Lepa) and the Redemption of a Sinner

Verse 1

सनक उवाच । वेदमालेः सुतौ प्रोक्तौ यावुभौ मुनिसत्तम । यज्ञमाली सुमाली च तयोः कर्माधुनोच्यत ॥ १ ॥

サナカは言った。「おお、牟尼の中の最勝者よ。ヴェーダマーラーの二人の子、ヤジュニャマーリーとスーマーリーはすでに語られた。今、その行いを述べよう。」

Verse 2

तयोराद्यो यज्ञमाली विभेद पितृसंचितम् । धनं द्विधा कनिष्टस्य भागमेकं ददौ तदा ॥ २ ॥

二人のうち兄のヤジュニャマーリーは、父が蓄えた財を二つに分け、その時、弟に一つの取り分を与えた。

Verse 3

सुमाली च धनं सर्वं व्यसनाभिरकतः सदा । अपादाना दिभिश्चैव नाशयामास भो द्विज ॥ ३ ॥

一方スーマーリーは、常に悪習に溺れ、ああ二度生まれの者よ、盗みなどの不正によって財のすべてを蕩尽してしまった。

Verse 4

गीतवाद्यरतो नित्यं मद्यपानरतोऽभवत् । वेश्याविभ्रमलुब्धोऽसौ परदारतोऽभवत् ॥ ४ ॥

彼は常に歌と楽器の音に耽り、やがて酒に溺れるようになった。遊女たちの艶なる媚態と戯れの誘惑に絡め取られ、その男はまた他人の妻にまで心を向けた。

Verse 5

सर्वस्मिन्नाशमायाते हिरण्ये पितृसंचिते । अपहृत्य परं द्रव्यं वारस्त्रीनिरतोऽभवत् ॥ ५ ॥

父が蓄えた黄金がすべて失われると、彼は他人の財を奪い、遊女に溺れていった。

Verse 6

दृष्ट्वा सुमालिनः शूलं यज्ञमाली महामतिः । बभूव दुःखितोऽत्यर्थं भ्रातरं चदमब्रवीत् ॥ ६ ॥

スーマーリンの槍を見て、心広きヤジュニャマーリーは甚だしく悲しみ、そして弟に次の言葉を告げた。

Verse 7

अलममत्यंतकष्टेन वृत्तेनास्मत्कुलेऽनुज । त्वमेक एव दुष्टात्मा महापापरतोऽभवः ॥ ७ ॥

弟よ、我らの家にこの上なく苦しく恥ずべき振る舞いは、もはや十分だ。悪しき心に染まって大罪に耽ったのは、お前ただ一人である。

Verse 8

एवं निवारयंतं तं बहुशो ज्येष्टसोदरम् । हनिष्यामीति निश्चित्य खङ्गहस्तः कचेऽग्रहीत् ॥ ८ ॥

こうして兄が幾度も諫めたにもかかわらず、彼は「殺してやる」と決め、剣を手にして相手の髪をつかみ取った。

Verse 9

ततो महारवो जज्ञे नगरे भृशदारुणः । बबंधुर्नागराश्चैनं कुपितास्ते सुमालिनम् ॥ ९ ॥

そのとき都に、きわめて恐ろしい大轟音の騒ぎが起こり、怒り狂った町人たちはスーマーリンを捕らえて縛り上げた。

Verse 10

यज्ञमाली ह्यमेयात्मा पौरान्संप्रार्थ्य दुःखितः । बंधनान्मोचयामास भ्रातृस्नेहविमोहितः ॥ १० ॥

ヤジュニャマーリーは、量り知れぬ気概を持ちながらも悲嘆し、町人たちに切に嘆願して、兄への情に惑わされつつ彼らを縄目から解き放った。

Verse 11

यज्ञमाली पुनस्चापि बिभिदे स्वधनं द्विधा । आददे स्वयमर्द्धं च ददावर्द्धं यवीयसे ॥ ११ ॥

それからヤジュニャマーリーは自らの財を再び二つに分け、半分を自分に取り、残る半分を年少の弟に与えた。

Verse 12

सुमाली त्वतिमूढात्मा तद्धनं चापि नारद । मूर्खैः पारंवडचंडालैर्बुभुजे च सहोद्धतः ॥ १२ ॥

おおナーラダよ、スーマーリーは心が甚だ迷い、その財もまた浪費し、愚かで卑しい被差別の者らと連れ立って享楽し、傲慢にして無謀に振る舞った。

Verse 13

असतामुपभो गाय दुर्जनानां विभूतयः । पिचुमंदः फलाढ्योऽपि काकैरेवोपभुज्यते ॥ १३ ॥

たとえピチュマンダの木が実り豊かでも、それを食むのは烏ばかりである；同じく、悪しき者の繁栄は卑しき不相応の者に享受される。

Verse 14

भ्रात्रा दत्तं धनं तञ्च सुमाली नाशयन्मुने । मद्यपानप्रमत्तश्च गोमांसा दीन्यभक्षयत् ॥ १४ ॥

おお牟尼よ、スーマーリーは兄から与えられた財までも浪費し尽くした。さらに酒に酔い乱れて、牛肉やその他の禁じられた肉まで口にした。

Verse 15

त्यक्तो बंधुजनैः सर्वैश्चांडालस्त्रीसमन्वितः । राज्ञापि बाधितो विप्रप्रपेदे निर्जनं वनम् ॥ १५ ॥

一族の者すべてに見捨てられ、チャンダーラの女を伴い、さらに王にも迫害されて、そのバラモンは人けなき森へと去っていった。

Verse 16

यज्ञमाली सुधीर्विप्र सदा धर्मरतोऽभवेत् । अवारितं ददावन्नं सत्सङ्गगतकल्मषः ॥ १६ ॥

祭祀の花鬘を戴く賢きバラモンは、常にダルマに専心すべきである。求め来る者には妨げなく食を施せ。善き人々との交わりによって、罪垢は洗い清められる。

Verse 17

पित्रा कृतानि सर्वाणि तडागादीनि सत्तम । अपालयत्प्रयत्नेन सदा धर्मपरायणः ॥ १७ ॥

おお徳ある者の中の最勝よ。彼は父が築いた池や貯水の施設など一切の事業を、努めて守り養い、常にダルマに帰依していた。

Verse 18

विश्राणितं धनं सर्वं यज्ञमालेर्महात्मनः । सत्पात्रदाननिष्टस्य धर्ममार्गप्रवर्तिनः ॥ १८ ॥

大心のヤジュニャマーリーは、すべての財を布施として施し尽くした。ふさわしき受者への施与に堅く、ダルマの道を世に起こし進めることに献身していた。

Verse 19

अहो सदुपभोगाय सज्जनानां विभूतयः । कल्पवृक्षफलं सर्वममरैरेव भुज्यते ॥ १९ ॥

ああ、善き人々が正しく享受すべき繁栄は――願いを叶える樹カルパヴリクシャの果実すべてのように――実のところ不死なる神々（デーヴァ）だけが味わっている。

Verse 20

धनं विश्राण्य धर्मार्थं यज्ञमाली महामतिः । नित्यं विष्णुगृहे सम्यक्परिचर्य्यापरोऽभवत् ॥ २० ॥

財をダルマのために施し尽くしたのち、大いなる心のヤジュニャマーリーは、ヴィシュヌの神殿において日々、正しい作法で奉仕に専念した。

Verse 21

कालेन गच्छता तौ तु वृद्धभावमुपागतौ । यज्ञमाली सुमाली च ह्येककाले मृतावुभौ ॥ २१ ॥

時が流れ、二人は老いの身となった。そしてヤジュニャマーリーとスーマーリーは、まさに同じ時にともに世を去った。

Verse 22

हरिपूजारतस्यास्य यज्ञमालिमहात्मनः । हरिः संप्रेषयामास विमानं पार्षदा वृतम् ॥ २२ ॥

ハリの礼拝に励む大魂ヤジュニャマーリーのために、ハリご自身は眷属（パールシャダ）に囲まれた天のヴィマーナを遣わされた。

Verse 23

दिव्यं विमानमारुह्य यज्ञमाली महामतिः । पूज्यमानः सुरगणैः स्तूयमानो मुनीश्वरैः ॥ २३ ॥

天のヴィマーナに乗り込んだ大いなる心のヤジュニャマーリーは、神々の群れに敬われ、最勝の聖仙たちに讃えられつつ、栄光のうちに進み去った。

Verse 24

गंधर्वैर्गीयमानश्च सेवितश्चाप्सरोगणैः । कामधेन्वा पुष्यमाणश्चित्राभरणभूषितः ॥ २४ ॥

彼はガンダルヴァたちに讃歌を歌われ、アプサラスの群れに仕えられる。如意の牝牛カーマデーヌーに養われ、華麗で多彩な装身具により荘厳されている。

Verse 25

कोमलैस्तुलसीमाल्यैर्भूषितस्तेजसां निधिः । गच्छन्विष्णुपदं दिव्यंमनुजं पथि दृष्टवान् ॥ २५ ॥

柔らかなトゥラシーの花鬘により飾られ、霊的光輝の宝蔵たる彼は、ヴィシュヌの神聖なる住処ヴィシュヌパダへと進む途中、道に一人の人間を見た。

Verse 26

ताह्यमानं यमभटैः क्षुत्तृड्भ्यां परिपीडितम् । प्रेतभूतं विवस्त्रं च दुःखितं पाशवेष्टितम् । इतस्ततः प्राधावन्तं विलपंतमनाथवत् ॥ २६ ॥

ヤマの従者たちに引きずられ、飢えと渇きに押し潰され、さまようプレータとなって、裸で惨めに、縄の投げ輪に縛られている。彼はあちらこちらへ走り回り、守り手なき者のように泣き叫ぶ。

Verse 27

क्रोशन्तं च सुदंतं च दृष्ट्वा मनसि विव्यथे ॥ २७ ॥

彼が泣き叫ぶのを見、さらにスダンタをも見て、彼の心は深く痛んだ。

Verse 28

यज्ञमालीदयायुक्तो विष्णुदूतान्समीपगान् । कोऽयं भटैर्बाध्यमानं इत्यपृच्छत्कृतांजलिः ॥ २८ ॥

ヤジュニャマーリーは慈悲に動かされ、近くにいたヴィシュヌの使者たちに近づき、合掌して問うた。「この者は誰で、なぜこの番人たちに苦しめられているのですか。」

Verse 29

अथ ते हरिदूतास्तं यज्ञमालिमहौजसम् । असौ सुमाली भ्राता ते पापात्मेति समब्रुवन् ॥ २९ ॥

そのときハリ（Hari）の使者たちは、大いなる力をもつヤジュニャマーリーに告げた。「これはスーマーリー——汝の兄弟——その本性が罪に染まる者である。」

Verse 30

यज्ञमाली समाकर्ण्य व्याख्यातं विष्णुकिंकरैः । मनसा दुःखमापन्नः पुनः पप्रच्छ नारद ॥ ३० ॥

ヴィシュヌの眷属が説き明かしたことを聞いて、ヤジュニャマーリーは心に憂いを抱いた。そこでナーラダは彼らに再び問いかけた。

Verse 31

कथमस्य भवेन्मोक्षः सांचितैः पापसंचयैः । तदुपायंबदध्वं मे यूयं हि ममबांधवाः ॥ ३१ ॥

「積み重なった罪の集積があるのに、彼はいかにして解脱（モークシャ）を得られましょうか。その方便を私にお示しください。あなたがたはまことに我が縁者、我が善き友なのです。」

Verse 32

सख्यं साप्तपदीनं स्यादित्याहुर्धर्मकोविदाः । सतां साप्तपदी मैत्री सत्सतां त्रिपदी तथा ॥ ३२ ॥

ダルマに通じた者たちは言う。「七歩の契り（サプタパディー）」によって真の友情は成り立つ。徳ある者の間では七歩で友情が確かめられ、真に高貴な者の間では三歩でさえ足りる。

Verse 33

सत्सतामपि ये संतस्तेषां मैत्रघी पदे पदे ॥ ३३ ॥

徳ある者の中にあっても、真に聖なる人々は一歩ごとに親愛と善意を示す。

Verse 34

तस्मान्मे बांधवा यूयं मां नेतुं समुपागताः । यतोऽयं मम भ्रातापि मुच्यते तदिहोच्यताम् ॥ ३४ ॥

それゆえ、わが縁者たちよ、汝らは私を連れ去るためにここへ来たのだ。ここで告げよ、いかにすればこの兄もまた解放されるのか。

Verse 35

यज्ञमालिवचः श्रुत्वा विष्णुदूता दयालवः । पुनः स्मितामुखाः प्रोचुर्यज्ञमालिहरिप्रियम् ॥ ३५ ॥

ヤジュニャマーリの言葉を聞くと、慈悲深きヴィシュヌの使者たちは再び微笑み、ハリに愛されるヤジュニャマーリに語りかけた。

Verse 36

विष्णुदूता ऊचुः । यज्ञमालिन्महाभाग नारायणपरायण । उपायं तव वक्ष्यामः सुमालिप्रेममुक्तिदम् ॥ ३६ ॥

ヴィシュヌの使者たちは言った。「幸いなるヤジュニャマーリンよ、ナーラーヤナに全託する者よ。われらは汝に一つの方便を告げよう。それはスーマーリに愛のバクティと解脱を授ける。」

Verse 37

कृतं यत्सुमहत्कर्म त्वया प्राक्तनजन्मनि । प्रवक्ष्यामः समासेन तच्छ्रणुष्व समाहितः ॥ ३७ ॥

汝が前生において成したこの上なく大いなる行いを、われらは要約して説こう。心を統一し、注意深く聞け。

Verse 38

पुरा त्वं वैश्यजातीयो नाम्ना विश्वंघभरः स्मृतः । त्वया कृतानि पापानि अहंत्यगणितानि वै ॥ ३८ ॥

かつて汝はヴァイシャ（商人）の家に生まれ、「ヴィシュヴァンガバラ」と呼ばれていた。汝の犯した罪はまことに数知れず、しかも重かった。

Verse 39

सुकर्मवासनाहीनो मातापित्रोर्विरोधकृत् । एकदा बंधुभिस्त्यक्तः शोकसंतापपीडितः ॥ ३९ ॥

善き行いへの志を欠き、母父に背いて振る舞った彼は、ある時親族に捨てられ、悲嘆と焼けつく苦悩に責めさいなまれた。

Verse 40

क्षुधाग्निनापि संतप्तः प्राप्तवान्हरिमंदिरम् । तदा वृष्टिरभूत्तत्र तत्स्थानं पंकिलं ह्यभूत ॥ ४० ॥

飢えの火にさえ灼かれながら、彼はハリの神殿にたどり着いた。するとその場に雨が降り、そこはまことに泥濘となった。

Verse 41

दीरीकृतस्त्वया पंकस्तत्स्थाने स्थातुमिच्छया । उपलेपनतां प्राप्तं तत्स्थानं विष्णुमंदिरे ॥ ४१ ॥

その場所に立ちたいと願って、あなたは泥を押しのけた。するとヴィシュヌの神殿において、その所は塗り固めに適う、すなわち清められ礼拝にふさわしい地となった。

Verse 42

त्वयोषितं तु तद्गात्रौ तस्मिन्देवालये द्विज । दंशितश्चैव सर्पेण प्राप्तं पञ्चत्वमेव च ॥ ४२ ॥

だがその神殿であなたが彼の身体の上に座したとき、ああ二度生まれの者よ、彼は蛇に噛まれ、まことに命を終えて五大へと帰した。

Verse 43

तेन पुण्यप्रभावेन उपलेपकृतेन च । विप्रजन्म त्वया प्राप्तं हरि भक्तिस्तथाचला ॥ ४२ ॥

その功徳の力、また聖所を塗り清めた行いによって、あなたはバラモンとしての生を得、ハリへのバクティもまた揺るぎなく堅固となった。

Verse 44

कल्पकोटिशतं साग्रं संप्राप्य हरिसन्निधिम् । वसाद्य ज्ञानमासाद्य परं मोक्षं गमिष्यसि ॥ ४३ ॥

百億（コーティ）に及ぶカルパをわずかに超えてハリ（Hari）の御前に至り、そこに住して真の智（ジュニャーナ）を得れば、汝は至上の解脱モークシャへ赴くであろう。

Verse 45

अनुजं पातकिश्रेष्टं त्वं समुद्धर्त्तमिच्छसि । उपायं तव वक्ष्यामस्तं निबोध महामते ॥ ४४ ॥

汝は弟を救い上げたいのだ——罪人の中でも最たる者を。われはその方途を汝に告げよう。大いなる思慮の者よ、よく悟れ。

Verse 46

गोचर्ममात्रभूमेस्तु उपलेपनजं फलम् । दत्त्वोद्धर महाभाग भ्रातरं कृपयान्वितः ॥ ४५ ॥

牛皮ほどの小さき地であっても、塗り清めることより生ずる功徳がある。その功徳を施し給え、幸いなる者よ。慈悲をもって汝の兄弟を救い上げよ。

Verse 47

एवमुक्तो विष्णुदूतैर्यज्ञमाली महापतिः । तत्फलं प्रददौ तस्मै भ्रात्रे पापविमुक्तये ॥ ४६ ॥

かくしてヴィシュヌの使者らに告げられると、ヤジュニャマーリーなる大いなる主は、兄弟を罪より解き放つため、その功徳の果を弟に授けた。

Verse 48

सुमाली भ्रातृदत्तेन पुण्येन गतकल्मषः । बभूव यमदूतास्तु तं त्यक्त्वा प्रपलायिताः ॥ ४७ ॥

兄より授けられた功徳によって、スーマーリーは罪垢を離れて清らかとなった。ヤマの使者たちは彼を捨てて逃げ去った。

Verse 49

विमानं चागतं सद्यः सर्वभोगसमन्वितम् । तदा सुमाली स्वर्यानमारुह्य मुमुदे मुने ॥ ४८ ॥

たちまち、あらゆる歓楽を具えた天上の飛行車ヴィマーナが到来した。そこでスーマーリーはその天の乗り物に乗り、歓喜した、ああ聖仙よ。

Verse 50

तावुभौ भ्रातरौ विप्र सुरवृंदनमस्कृतौ । अवापतुर्भृशं प्रीतिं समालिंग्य परस्परम् ॥ ४९ ॥

おおブラーフマナよ、その二人の兄弟は、神々の群れにさえ礼拝される者であり、互いに抱き合って大いなる歓喜を得た。

Verse 51

यज्ञमाली सुमाली च स्तूयमानौ महर्षिभिः । गीयमानौ च गंधर्वैर्विष्णुलोकं प्रजग्मतुः ॥ ५० ॥

ヤジュニャマーリーとスーマーリーは、大聖仙に讃えられ、ガンダルヴァに歌われつつ、旅立ってヴィシュヌローカ（ヴィシュヌの御国）に到達した。

Verse 52

अवाप्य हरिसालोक्यं सुमाली मुनिसत्तम । यज्ञमाली चोषतुस्तौ कल्पमेकं मुदान्वितौ ॥ ५१ ॥

おお最勝の牟尼よ、スーマーリーとヤジュニャマーリーは、ハリ（ヴィシュヌ）と同じ世界に住するサーローキヤを得て、歓喜のうちに一劫のあいだそこに住した。

Verse 53

भुक्त्वा भोगान्बहूँस्तत्र यज्ञमाली महामतिः । तत्रैव ज्ञानसंपन्नः परं मोक्षमुपागतः ॥ ५२ ॥

そこで大いなる心をもつヤジュニャマーリーは多くの歓楽を味わい、しかもその同じ境地において真の智を具え、無上の解脱モークシャに到達した。

Verse 54

सुमाली तु महाभागो विष्णुलोके मुदान्वितः । स्थित्वा भूमिं पुनः प्राप्य विप्रत्वं समुपागतः ॥ ५३ ॥

大いなる幸運者スマーリーは、ヴィシュヌの世界にて歓喜した。そこに住したのち再び地上に帰り、ブラーフマナの位を得た。

Verse 55

अतिशुद्धे कुले जातो गुणवान्वेदपारगः । सर्वसंपत्समोपेतो हरिभक्तिपरायणः ॥ ५४ ॥

きわめて清浄なる家系に生まれ、徳を備え、ヴェーダに通暁する。あらゆる繁栄を具し、ハリ（ヴィシュヌ）へのバクティに一心に帰依する。

Verse 56

व्याहरन्हरिनामानि प्रपेदे जाह्नवीतटम् । तत्र स्नातश्च गंगायां दृष्ट्वा विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ ५५ ॥

ハリの御名を唱えつつ、彼はジャーナヴィー（ガンガー）の岸に至った。そこでガンガーに沐浴し、至上の主ヴィシュヴェーシュヴァラを拝した。

Verse 57

अवाप परमं स्थानं योगिनामपि दुर्लभम् । उपलेपनमाहात्म्यं कथितं ते मुनीश्वर ॥ ५६ ॥

彼は、成就したヨーギーにさえ得難い至上の住処を得た。かくして、聖仙の主よ、塗り清め（塗布による浄化）の功徳の大いなることを汝に語り終えた。

Verse 58

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संपूज्यो जगतांपतिः । अकामादपि ये विष्णोः सकृत्पूजां प्रकुर्वते ॥ ५७ ॥

ゆえに、あらゆる努力をもって、諸世界の主を正しく供養すべきである。私欲なくとも、ヴィシュヌをただ一度礼拝する者さえ、大いなる霊益を得る。

Verse 59

न तेषां भवबंधस्तु कदाचिदपि जायते । हरिभक्तिरतान्यस्तु हरिबुद्ध्या समर्चयेत् ॥ ५८ ॥

彼らには輪廻（サンサーラ）の束縛は、いかなる時にも決して生じない。だがハリへのバクティに専心する者は、「すべてはハリである」との बुद्धि（覚知）をもって、ふさわしきものを礼拝すべきである。

Verse 60

तस्य तुष्यंति विप्रेंद्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । हरिभक्तिपराणां तु संगिनां संगमात्रतः ॥ ५९ ॥

おお、婆羅門の中の最勝者よ、ブラフマー、ヴィシュヌ、マヘーシュヴァラは彼に歓喜される。まことに、ハリへのバクティに専心する同伴者と交わるだけで、彼らの満悦を得る。

Verse 61

मुच्यते सर्वपापेभ्यो महापातकवानपि । हरिपूजापराणां च हरिनामरतात्मनाम् ॥ ६० ॥

たとえ大罪（マハーパータカ）を負う者であっても、あらゆる罪より解き放たれる。これはハリの礼拝に専心する者、また自己がハリの御名に没入する者において真実である。

Verse 62

शुश्रूषानिरता यांति पापिनोऽपि परां गतिम् ॥ ६१ ॥

罪ある者でさえ、へりくだった奉仕と、心を込めた聴聞に励むなら、至高の境地へと至る。