Dhvajāropaṇa and Dhvajāgopaṇa: Procedure, Stotra, and Phala (Merit) of Raising Viṣṇu’s Flag

Verse 1

सनक उवाच । अन्यद्व्रतं प्रवक्ष्यामि ध्वजारोपणसंज्ञितम् । सर्वपापहरं पुण्यं विष्णुप्रीणनकारणम् ॥ १ ॥

サナカは言った。「今、私は『旗を掲げる誓戒』と名づけられる別の誓いを説こう。これは一切の罪を除く功徳の行であり、主ヴィシュヌを歓喜させる因となる。」

Verse 2

यः कुर्याद्विष्णुभवने ध्वजारोपणमुत्तमम् । संपूज्यते विग्निञ्च्याद्यैः किमन्यैर्बहुभाषितैः ॥ २ ॥

ヴィシュヌの神殿において最上の旗掲揚の儀を行う者は、ヴィグネーシャ（ガネーシャ）をはじめ諸天にさえ敬われ供養される—これ以上多くを語る必要があろうか。

Verse 3

हेमभारसहस्त्रं तु यो ददाति कुटुम्बिने । तत्फलं तुल्यमात्रं स्याद्धूजारोपणकर्मणः ॥ ३ ॥

たとえ人が家住者に黄金を千荷与えようとも、その功徳は、宗教儀礼として聖なる樹木・植物「ドゥージャー」を植える行いの果報と等しいにすぎない。

Verse 4

ध्वजारोपणतुल्यं स्याद्गङ्गास्नानमनुत्तमम् । अथवा तुलसिसेवा शिवलिङ्गप्रपूजनम् ॥ ४ ॥

無上なるガンガーでの沐浴は、礼拝のために聖旗を掲げることと等しいと言われる。あるいは、トゥラシーへの奉仕と、シヴァ・リンガへの周到な供養も同等の功徳をもたらす。

Verse 5

अहोऽपूर्वमहोऽपूर्वमहोऽपूर्वमिदं द्विज । सर्वपाप हरं कर्म ध्वजागोपणसंज्ञितम् ॥ ५ ॥

ああ、未曾有だ—未曾有だ—まことに未曾有である、あまねく二度生まれし者よ。この「ドゥヴァジャーゴーパナ」（聖旗を守護する儀礼）と名づけられた行いは、一切の罪を滅する。

Verse 6

सन्ति वै यानि कार्याणि ध्वजारोपणकर्मणि । तानि सर्वाणि वक्ष्यामि श्रृणुष्व गदतो मम ॥ ६ ॥

聖旗を掲げる儀礼において定められた諸々の行いを、私はすべて説き明かそう。私の語るところを聞け。

Verse 7

कार्तिकस्य सिते पक्षे दशम्यां प्रयतो नरः । स्नानं कुर्यात्प्रयत्नेन दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ७ ॥

カールティカ月の白分の第十日（ダシャミー）に、慎みある者は、まず歯を清めてから、努めて丁寧に儀礼の沐浴を行うべきである。

Verse 8

एकाशी ब्रह्मचारी च स्वपेन्नारायणं स्मरन् । धौताम्बरधरः शुद्धो विप्रो नारायणाग्रतः ॥ ८ ॥

エーカーダシーを守り、梵行（ブラフマチャリヤ）を保ち、眠りの中にあってもナーラーヤナを憶念しつつ、清浄なるバラモンは洗い清めた衣をまとい、ナーラーヤナの御前にとどまるべきである。

Verse 9

ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वाचम्य यथाविधि । नित्यकर्माणि निर्वर्त्य पश्चाद्विष्णुं समर्चयेत् ॥ ९ ॥

次いで、早朝に起きて沐浴し、定められた作法に従ってアーチャマナを行う。日々の必須の務めを果たしたのち、しかる後に主ヴィシュヌを深い恭敬をもって礼拝すべきである。

Verse 10

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः सार्ध्दं कृत्वा च स्वस्तिवाचनम् । नान्दीश्राद्धं प्रकुर्वीत ध्वजारोपणकर्मणि ॥ १० ॥

四人のバラモンと共に、まず吉祥の祝詞であるスヴァスティ・ヴァーチャナを唱えさせ、そののち旗を掲げる儀礼（ドヴァジャ・アーローパナ）に際して、ナーンディー・シュラーダを修すべきである。

Verse 11

ध्वजस्तम्भो च गायत्र्या प्रोक्षयेद्वस्त्रसंयुतौ । सूर्यं च वैनतेयं च हिमांशुं तत्परोऽर्चयेत् ॥ ११ ॥

ガーヤトリーを誦しつつ、旗と旗竿を、その覆い布と共に灑水して清めるべきである。次いで、専心のバクティをもって、スーリヤ、ヴァイナテーヤ（ガルダ）、そしてヒマーṃシュ（月）を礼拝すべきである。

Verse 12

धातारं च विधातारं पूजयेद्धजदण्डके । हरिद्राक्षतगन्धाद्यैः शुक्लपुष्पैर्विशेषतः ॥ १२ ॥

旗竿（ドヴァジャ・ダṇḍa）において、ダータとヴィダータを供養し、ウコン、アクシャタ（砕けぬ米）、香などを捧げ、ことに白い花をもって殊勝に供えるべきである。

Verse 13

ततो गोचर्ममात्रघं तु स्थण्डिलं चोपलिप्य वै । आधायान्गिं स्वगृह्योत्त्या ह्याज्यभागादिकं क्रमात् ॥ १३ ॥

それから、牛皮ほどの大きさのスタンディラ（祭壇地）を塗り固め、各自のグリヒヤ（家祭儀）伝統の作法に従って聖火を安置し、次いで順序に従い、ギー（酥油）の供献など定められた分を行うべきである。

Verse 14

जुहुयात्पायसं चैव साज्यमष्टोत्तरं शतम् । प्रथमं पौरुषं सूक्तं विष्णोर्नुकमिरावतीम् ॥ १४ ॥

聖火に、ギーを混ぜたパーヤサ（乳粥）を合計百八回供えよ。まず「プルシャ・スークタ」を誦し、ついでヴィシュヌ讃歌と「イーラーヴァティー」と名づけられる讃詠を合わせて唱えるべきである。

Verse 15

ततश्च वैनतेयाय स्वाहेत्यष्टाहुतीस्तथा । सोमो धेनुमुदुत्यं च जुहुयाच्च ततो द्विज ॥ १५ ॥

次に、ヴァイナテーヤ（ガルダ）に向かい「スヴァーハー」と唱えて八回の供献を行い、その後、汝二度生まれの者よ、「ソーモー・デーヌḥ」および「ウドゥティヤṃ」の真言によっても供えるべきである。

Verse 16

सौरमन्त्राञ्जपेत्तत्र शान्तिसूत्कानि शक्तितः । रात्रौ जागरणं कुर्यादुपकण्ठं हरेः शुचुः ॥ १६ ॥

そこでサウラ（太陽）の真言をジャパして唱え、力の及ぶ限りシャーンティ・スークタ（鎮静の讃歌）を誦すべきである。夜には身を清め、ハリ（ヴィシュヌ）の御前近くにあって通夜し、目覚めて過ごせ。

Verse 17

ततः प्रातः समुत्थाय नित्यकर्म समाप्य च । गन्धपुष्पादिभिर्देवमर्चयेत्पूर्ववत्क्रमात् ॥ १७ ॥

それから早朝に起き、日々の定めの行（ニティヤ・カルマ）を終えたのち、先に説かれたとおり順序に従って、香、花などを供えて主なる神を礼拝すべきである。

Verse 18

ततो मङ्गलवाद्यैश्च सूक्तपाठैश्च शौभनम् । नृत्यैश्च रतोत्रपठनैर्नयेद्विष्णवालये ध्वजम् ॥ १८ ॥

そののち、吉祥の楽器の響きと聖なるスークタの誦読、荘厳なる祝儀、舞踊、そして讃嘆のストートラの唱和をもって、旗（ドゥヴァジャ）をヴィシュヌの神殿へ運び奉るべきである。

Verse 19

देवस्य द्वारदेशे वा शिखरे वा मुदान्वितः । सुस्थिरं स्थापयेद्विप्र ध्वजं सस्तम्भसंयुतम् ॥ १९ ॥

おおブラーフマナよ、歓喜と敬虔の心をもって、柱を備えた寺院の旗（ドゥヴァジャ）を、神殿の門前の地に、あるいは（寺院の）頂に、堅固に स्थापितすべきである。

Verse 20

गन्धपुष्पाघक्षतैर्द्देवं धूपदीपैर्मनोहरैः । भक्षयभोज्यादिसंयुक्तैर्नैवेद्यैश्च हरिं यजेत् ॥ २० ॥

香、花、アクシャタ（砕けぬ穀粒）を捧げ、心地よい香煙と灯明を供え、さらに甘味などの食すべき供物を備えたナイヴェーディヤをもって、主ハリを礼拝すべきである。

Verse 21

एवं देवालये स्थाप्य शोभनं ध्वजमुत्तमम् । प्रदक्षिणमनुव्रज्य स्तोत्रमेतदुदूरयेत् ॥ २१ ॥

かくして、神殿に荘麗なる最上の旗を स्थापितしたのち、プラダクシナー（右繞）して随行し、この讃歌を声高く唱えるべきである。

Verse 22

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन । नमस्तेऽस्तु हृषीकेश महापुरुष पूर्वज ॥ २२ ॥

蓮華の眼をもつ御方よ、あなたに敬礼いたします。宇宙を養い保つ御方よ、あなたに敬礼いたします。フリシーケーシャよ、まことにあなたに敬礼—至上の大いなる御人格、太初の祖に。

Verse 23

येनेदमखिलं जातं यत्र सर्वं प्रतिष्टितम् । लयमेष्यति यत्रैवं तं प्रपन्नोऽस्मि केशवम् ॥ २३ ॥

我はケーシャヴァに帰依する。全宇宙は彼によって生まれ、万有は彼において安立し、そしてついにはすべてがまことに彼へと融け帰る。

Verse 24

न जानन्ति परं भावं यस्य ब्रह्यादयः सुराः । योगिनोयं न पश्यन्ति तं वन्दं ज्ञानरुपिणम् ॥ २४ ॥

梵天をはじめとする神々でさえ、彼の至上の実相を知らない。ヨーギーたちもまた彼を見ない。我は、その御姿そのものが清浄なる智である御方に礼拝する。

Verse 25

अन्तरिक्षंतु यन्नाभिर्द्यौर्मूर्द्धा यस्य चैव हि । पादोऽभूद्यस्य पृथिवी तं वन्दे विश्वरुपिणम् ॥ २५ ॥

我は宇宙の御姿をもつ主に礼拝する。御臍は中空、御頭は天、そして御足は大地となった。

Verse 26

यस्य श्रोत्रे दिशः सर्वा यच्चक्षुर्दिनकृच्छशी । ऋक्सामयजुषी येन तं वन्दे ब्रह्ररुपिणम् ॥ २६ ॥

我は梵（ブラフマン）の本性をもつ御方に礼拝する。あらゆる方角はその御耳となり、太陽と月は御眼となる。リグ・サーマ・ヤジュルの三ヴェーダは、彼によって顕れ、保たれる。

Verse 27

यन्मुखाद्वाह्मणा जाता यद्वाहोरभवन्नृपाः । वैश्या यस्योरुतो जाताः पद्भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ २७ ॥

その御口からはブラーフマナが生まれ、御腕からは統治者たるクシャトリヤが現れた。御腿からはヴァイシャが生まれ、御足からはシュードラが生じた。

Verse 28

मायासङ्गममात्रेण वदन्ति पुरुषं त्वजम् । स्वभावविमलं शुद्धं निर्विकारं निरञ्जनम् ॥ २८ ॥

マーヤーとの結びつきによってのみ、人々はプルシャを「生まれた」と語る。だが真実には、彼は本性より垢なく清浄であり、不変にして無染である。

Verse 29

क्षीरब्धि शायिनं देवमनन्तमपराजितम् । सद्भक्तवत्सलं विष्णुं भक्तिगम्यं नमाम्यहम् ॥ २९ ॥

乳海に横たわる神、無限にして不敗なるヴィシュヌに、我は礼拝する。真のバクタを慈しみ、バクティによってこそ到達される御方。

Verse 30

पृथिव्यादीनि भूतानि तन्मात्राणींन्द्रियाणि च । सूक्ष्मासूक्ष्माणि येनासंस्तं वन्दे सर्वतोमुखम् ॥ ३० ॥

地をはじめとする諸存在、タンマートラと諸根を、微細なるものも粗大なるものも顕現させた、遍く面をもつ主に我は礼拝する。

Verse 31

यद्ब्रह्म परमं धाम सर्वलोकोत्तमोत्तमम् । निर्गुणं परमं सूक्ष्मं प्रणतोऽस्ति पुनः पुनः ॥ ३१ ॥

あらゆる世界を超えて最上にして、グナを離れ、至高にして極めて微妙なる最高の住処、そのブラフマンに、我は幾度も幾度も礼拝する。

Verse 32

अविकारमजं शुद्धं सर्वतोबाहुमीश्वरम् । यमामनन्ति योगीन्द्राः सर्वकारणकारणम् ॥ ३२ ॥

不変にして不生、清浄なる、遍く腕をもつ自在主。大いなるヨーギたちは、彼を「一切原因の原因」と宣言する。

Verse 33

यो देवः सर्वभूतानामन्तरात्मा जगन्मयः । निर्गुणः परमात्मा च स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३३ ॥

一切の衆生の内なる我（アートマン）にして、宇宙に遍満し、三グナを超えた至上我（パラマートマン）なるそのヴィシュヌよ、どうか我に慈悲を垂れたまえ。

Verse 34

हृदयस्थोऽपि दूरस्थो मायया मोहितात्मनाम् । ज्ञानिनां सर्वगो यस्तु स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३४ ॥

心中に住まい給うとも、マーヤーに惑わされた者には遠く見える。されど智者には遍く行き渡る—そのヴィシュヌよ、我に慈悲を垂れたまえ。

Verse 35

चतुर्भिश्च चतुर्भिश्च द्वाभ्यां पञ्चभिरेव च । हूयते च पुनर्द्वाभ्यां स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३५ ॥

四と四、二、また五によって供物は捧げられ、さらに再び二によって献じられる—そのヴィシュヌよ、我に慈悲を垂れたまえ。

Verse 36

ज्ञानिनां कर्मिणां चैव तथा भक्तिमतां नृणाम् । गतिदाता विश्वमृग्यः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३६ ॥

智の道、儀礼の業の道、そしてバクティの道を歩む人々に究竟の帰趣を授け、全宇宙に求められるそのヴィシュヌよ、我を喜ばせ給え。

Verse 37

जगद्धितार्थं ये देहा ध्रियन्ते लीलया हरेः । तानर्चयन्ति विबुधाः स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३७ ॥

世の安寧のため、ハリは神聖なる戯れ（リーラー）として諸々の身を帯び給う。その御身を、智者も神々も礼拝する—そのヴィシュヌよ、我に慈悲を垂れたまえ。

Verse 38

यमामनन्ति वै सन्तः सच्चिदानन्दविग्रहम् । निर्गुणं च गुणाधारं स मे विष्णुः प्रसीदतु ॥ ३८ ॥

聖者たちがまことに「有・知・歓喜（サット・チット・アーナンダ）」の御身と称える、グナを超えつつも一切のグナの依りどころであるそのヴィシュヌよ、どうか我に慈悲を垂れ給え。

Verse 39

इति स्तुत्वा नमेद्विष्णुं ब्राह्मणांश्च प्रपूजयेत् । आचार्यं पूजयेत्पश्चाद्दक्षिणाच्छादनादिभिः ॥ ३९ ॥

このように讃嘆してから、ヴィシュヌに礼拝し、ブラーフマナたちをしかるべく敬い供養せよ。ついで師（アーチャーリヤ）にも、ダクシナーや衣服などの供物をもって礼拝すべきである。

Verse 40

ब्राह्मणान्भोजयेच्छक्त्या भक्ति भावसमन्वितः । पुत्रमित्रकलत्राद्यैः स्वयं च सह बन्धुभिः ॥ ४० ॥

バクティと恭敬の心を備え、力の及ぶかぎりブラーフマナたちに食を施せ。ついで自らも、子ら・友・妻など家族とともに、親族一同と共に食事を取るべきである。

Verse 41

कुर्वीत पारणं विप्र नारायणपरायणः । यस्त्वेतत्कर्म कुर्वीत ध्वजारोपणमुत्तमम् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ ४१ ॥

ナーラーヤナに帰依するブラーフマナよ、断食を結び食を解く儀礼パーラナを行うべきである。さらに、この最上の行—聖旗を掲げる儀（ドゥヴァジャー・アーローパナ）—を行う者の功徳の果を、今より説くゆえ、心を一つにして聴け。

Verse 42

पटो ध्वजस्य विप्रेन्द्र यावच्चलति वायुना । तावन्ति पापजालानि नश्यन्त्येव न संशयः ॥ ४२ ॥

ブラーフマナの中の最勝者よ、聖旗の布が風に揺れはためくかぎり、その間、罪の群れは滅び去る—疑いはない。

Verse 43

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । ध्वजं विष्णुगृहे कृत्वा मुच्यते सर्वपातकैः ॥ ४३ ॥

大罪に染まっていようと、あらゆる罪を負っていようと、ヴィシュヌの家寺に旗幡を立てて奉納すれば、一切の罪より解き放たれる。

Verse 44

यावद्दिनानि तिष्टेत ध्वजो विष्णुगृहे द्विज । तावद्युगसहस्त्राणि हरिसारुप्यमश्नुते ॥ ४४ ॥

おお二度生まれの者よ、ヴィシュヌの家寺に旗が立ち続ける日数の分だけ、幾千のユガにわたり信者はサールーピヤ（主ハリと同じ姿の相）を得る。

Verse 45

आरोपितं ध्वजं दृष्ट्वा येऽभिनन्दन्ति धार्मिकाः । तेऽपि सर्वे प्रमुच्यन्ते महापातककोटिभिः ॥ ४५ ॥

掲げられた旗を見て歓喜し称える正しき人々でさえ、皆ことごとく無数（億万）の大罪から解き放たれる。

Verse 46

आरोपितो ध्वजो विष्णुगृहे धुन्वन्पटं स्वकम् । कर्तुः सर्वाणि पापानि धुनोति निमिषार्द्धतः ॥ ४६ ॥

ヴィシュヌの家寺に立てられた旗は、自らの布を翻してはためくとき、立てた者の一切の罪を、半瞬のうちに振り落とす。

Verse 47

यस्त्वारोप्य गृहे विष्णोर्ध्वजं नित्यमुपाचरेत् । स देवयानेन दिवं यातीव सुमतिर्नृपः ॥ ४७ ॥

自宅に主ヴィシュヌの旗を立て、日々それを礼拝する者は、王よ、その賢者は神々の道デーヴァヤーナ（devayāna）によって天界へ赴く。