Previous Verse
Next Verse

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 41

Dhvajāropaṇa and Dhvajāgopaṇa: Procedure, Stotra, and Phala (Merit) of Raising Viṣṇu’s Flag

कुर्वीत पारणं विप्र नारायणपरायणः । यस्त्वेतत्कर्म कुर्वीत ध्वजारोपणमुत्तमम् । तस्य पुण्यफलं वक्ष्ये श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ ४१ ॥

kurvīta pāraṇaṃ vipra nārāyaṇaparāyaṇaḥ | yastvetatkarma kurvīta dhvajāropaṇamuttamam | tasya puṇyaphalaṃ vakṣye śrṛṇuṣva susamāhitaḥ || 41 ||

ナーラーヤナに帰依するブラーフマナよ、断食を結び食を解く儀礼パーラナを行うべきである。さらに、この最上の行—聖旗を掲げる儀(ドゥヴァジャー・アーローパナ)—を行う者の功徳の果を、今より説くゆえ、心を一つにして聴け。

कुर्वीतshould do
कुर्वीत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
पारणम्the concluding rite/fast-breaking
पारणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
विप्रO Brahmin
विप्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (vocative)
नारायण-परायणःdevoted to Narayana
नारायण-परायणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनारायण + परायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (one whose supreme resort is Nārāyaṇa)
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक-निपातः (but/indeed)
एतत्-कर्मthis act/rite
एतत्-कर्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (this act)
कुर्वीतshould perform
कुर्वीत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
ध्वज-आरोपणम्flag-hoisting
ध्वज-आरोपणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootध्वज + आरोपण (प्रातिपदिक; √रुह्/√रूप्? causative sense ‘to raise’; here noun from √रुह्/आरोपयति)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (raising of a flag)
उत्तमम्excellent
उत्तमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (superlative)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
पुण्य-फलम्the meritorious result
पुण्य-फलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुण्य + फल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (fruit of merit)
वक्ष्येI shall tell
वक्ष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), उत्तमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
शृणुष्वlisten
शृणुष्व:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
सु-समाहितःwell-attentive
सु-समाहितः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + समाहित (प्रातिपदिक; √धा-धातोः क्त, समा+आ+धा)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् (well-composed/attentive)

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

N
Narayana
V
Vishnu

FAQs

The verse emphasizes that devotional rites must be completed properly—especially the pāraṇa—and that dhvajāropaṇa done with Nārāyaṇa-centered devotion yields distinct spiritual merit (puṇya) which the text proceeds to explain.

Bhakti is shown as single-pointed dedication to Nārāyaṇa (nārāyaṇa-parāyaṇaḥ), where ritual action is not merely formal but becomes an offering rooted in attentive faith and concentrated mind (susamāhita).

It highlights ritual procedure and completion (pāraṇa as the proper closure of a vrata), aligning with kalpa-style practical discipline—how rites are performed, concluded, and made spiritually effective through correct observance.