Śokanivāraṇa: Non-brooding, Impermanence, Contentment, and Śuka’s Renunciation

Verse 1

सनत्कुमार उवाच । अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शांतिकरं शिवम् । निशम्य लभ्यते बुद्धिर्लब्धायां सुखमेधते ॥ १ ॥

サナトクマーラは言った。「憂いなき、悲しみを滅するための、吉祥にして安寧をもたらす善き聖典を聴聞すれば、正しい智慧が得られる。智慧が得られると、安楽は次第に増大する。」

Verse 2

हर्षस्थानसहस्राणि शोकस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशंति न पंडितम् ॥ २ ॥

日ごとに、歓喜の機会は幾千と、悲嘆の機会は幾百と起こるが、それに囚われるのは迷える者であって、賢者ではない。

Verse 3

अनिष्टसंप्रंयोगाश्च विप्रयोगात्प्रियस्य च । मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते येऽल्पबुद्धयः ॥ ३ ॥

智慧の浅い人々は、好ましからぬものとの遭遇と、愛するものとの別離によって、心の苦しみに結びつけられる。

Verse 4

द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तेन्न चिंदयेत् । ताननाद्रियमाणश्च स्नेहबन्धाद्विमुच्यते ॥ ४ ॥

すでに過ぎ去った対象の美質を、くよくよと思い巡らしてはならない。それらを重んじることをやめれば、愛着の束縛から解き放たれる。

Verse 5

दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्त्तते । अनिष्टबुद्धितां यच्छेत्ततः क्षिप्रं विराजते ॥ ५ ॥

執着（ラ―ガ）が起こるところでは、人はたちまち過失を見つける者となる。もし「好ましくない」と見る癖を抑えるなら、清明と安定の光が速やかに現れる。

Verse 6

नार्थो न धर्मो न यशो योऽतीतमनुशोचति । अस्याभावेन युज्येतं तञ्चास्य तु निवर्तते ॥ ६ ॥

過ぎ去ったことを嘆き続ける者には、財も、ダルマも、良き名声もない。彼はそれらの欠如と結びつき、持てるものさえ彼から去ってゆく。

Verse 7

गुणैर्भूतानि युज्यंते तथैव च न युज्यते । सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते ॥ ७ ॥

衆生はグナ（性質）によって縛られ、また同じく解かれる。しかしこれらは唯一者には当てはまらない。彼のうちには悲しみの拠り所が存在しないからである。

Verse 8

मृतं वा यदि वा नष्टं योऽतीतमनुशोचति । दुःखेन लभते दुःखं महानर्थे प्रपद्यते ॥ ८ ॥

人が死んだとしても、物を失ったとしても、過ぎ去ったことを嘆き続ける者は、悲しみによってさらに悲しみを得て、大いなる不幸へと落ちてゆく。

Verse 9

दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते । यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुर्चितयेत् ॥ ९ ॥

苦が身に、あるいは心に現れたとき、その状況で真に手立てを尽くすことができないなら、繰り返し思い悩んではならない。

Verse 10

भैषज्यमेतद्दःखस्य यदेतन्नानुचिंतयेत् । चिंत्यमानं हि न व्येति भूयश्चाभिप्रवर्द्धते ॥ १० ॥

これこそ悲しみの薬である――それを繰り返し思い煩わぬこと。思い続ければ去らず、かえっていよいよ増し広がる。

Verse 11

प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः । एतद्विज्ञाय सामर्थ्यं न वान्यैः समतामियात् ॥ ११ ॥

識別の智慧によって心の苦しみを滅し、薬によって身体の病を除け。各々の領域における真の力を知ったなら、取り違えて同一視してはならない。

Verse 12

अनित्यं जीवितं रूपं यौवनं द्रव्यसञ्चयः । आरोग्यं प्रियसंवासं न मृध्येत्पंडितः क्वचित् ॥ १२ ॥

命は無常であり、容姿も若さも、蓄えた財も、健康も、愛する者との同居もまた無常である。これを知る賢者は、いずれによっても迷わない。

Verse 13

नाज्ञानप्रभवं दुःखमेकं शोचितुमर्हति । अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम् ॥ १३ ॥

無明から生じた苦しみを、たとえ一つであっても嘆くべきではない。もし対治を始める手立てが見えるなら、嘆かずに行じてそれに抗せよ。

Verse 14

सुखात्प्रियतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः । जरामरणदुःखेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत् ॥ १४ ॥

身を受けた生においては、苦は楽よりもいっそう身近で心を捉える――疑いない。ゆえに、老いと死の苦しみから、愛すべき自己（アートマン）を引き上げよ。

Verse 15

भजंति हि शारीराणि रोगाः शरीरमानसाः । सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः ॥ १५ ॥

まことに、身を受けた者には、身と心の病が襲いかかる。堅く強き弓手が放つ、鋭い矢のごとく。

Verse 16

व्याधितस्य चिकित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः । आमयस्य विनाशाय शरीरमनुकृष्यते ॥ १६ ॥

病に悩まされ、恐れつつ命を求める者のために、病を滅するべく、身は治療に付され、引き締められ、調御される。

Verse 17

स्रंसंति न निवर्तंते स्रोतांसि सरितामिव । आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनःपुनः ॥ १७ ॥

川の流れが進みて返らぬように、夜と昼は幾度も過ぎ去り、死すべき者の寿命を奪い去る。

Verse 18

अपयंत्ययमत्यंतं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । जातं मर्त्यं जरयति निमिषं नावतिष्टते ॥ १८ ॥

時は白分と黒分（明暗の半月）を貫いて容赦なく過ぎ去り、生まれた死すべき者を老いさせ、刹那たりとも留まらない。

Verse 19

सुखदुःखाभिभूतानामजरो जरयत्यसून् । आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च ॥ १९ ॥

たとえ不老なる者であっても、楽と苦に圧される者たちの命の息を衰えさせる。しかも太陽は、まことに幾度も沈み、幾度もまた昇る。

Verse 20

अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशंकितान् । इष्टानिष्टा मनुष्याणां मतं गच्छन्ति रात्रयः ॥ २० ॥

夜は、未だ見ぬ経験と予期せぬ心のありさまを携えて過ぎゆき、人々が好ましい・好ましくないと見なす結果を、あたかも運んで来る。

Verse 21

यो यदिच्छेद्यथाकामं कामानां तत्तदाप्नुयात् । यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम् ॥ २१ ॥

もし人の行為の果が他に依らないのなら、誰もが欲するままに、望むものをそのまま必ず得るであろう。

Verse 22

संयताश्चैव तक्षाश्च मतिमंतश्च मानवाः । दृश्यंते निष्फलाः संतः प्रहीनाश्च स्वकर्मभिः ॥ २२ ॥

自制する者、巧みな職人、賢き人でさえ、己の正しい務めと行いを失えば、人生において実りなき者として見られる。

Verse 23

अपरे निष्फलाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः । आशाभिरण्यसंयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः ॥ २३ ॥

また別の者は、徳を欠き人の下劣に堕ち、望みと財に絡め取られ、あらゆる欲に駆られて、生きながら実りなき者として見られる。

Verse 24

भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः । वंचनायां च लोकेषु ससुखेष्वेव जीयते ॥ २४ ॥

またある者は、衆生を害し世の人を欺くことに常に心を起こしながらも、なお快楽の中に生きているかのように見えることがある。

Verse 25

अचेष्टमानमासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्टति । कश्चित्कर्माणि कुरुते न प्राप्यमधिगच्छति ॥ २५ ॥

たとえ何の努力もせず座している者であっても、ある時はシュリー・ラクシュミー（福徳）が近づくことがある。だが、ある者は多くの業を行っても、得るべきものを得られない。

Verse 26

अपराधान्समाच्ष्टुं पुरुषस्य स्वभावतः । शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति ॥ २६ ॥

人はその性として過ちを犯しやすい。また、一処で生じた生殖の種は、再び他処（胎内）へと赴き、かくして生まれの輪は続いてゆく。

Verse 27

तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति मानवः । आम्रपुष्पोपमा यस्य निवृत्तिरुपलभ्यते ॥ २७ ॥

そのヨーニ（生まれの根）に執着する者には、人としての胎児の身が生じる。だが執着からの退転（離欲）を得た者には、その止息はマンゴーの花に譬えられる。

Verse 28

केषांचित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् । सिद्धौ प्रयतमानानां नैवांडमुपजायते ॥ २८ ॥

子を望み、家系の連なりを求める者がいても、定められた手段に励んで成就を願うのに、まったく受胎が起こらぬことがある。

Verse 29

गर्भादुद्विजमानानां क्रुद्धादशीविषादिव । आयुष्मान् जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव सः ॥ २९ ॥

胎内のことさえ、怒れる毒蛇のように恐れて身を引く者からも、吉祥にして長寿の子が生まれる。されば父がプレータ（彷徨う亡霊）となることが、どうしてあろうか。

Verse 30

देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रहेतुभिः । दशमासान्परिधृता जायते कुलपांसनाः ॥ ३० ॥

たとえ神々を礼拝し苦行を修しても――吝嗇の者がただ息子を得るためだけにそれを行うなら――十月の懐胎ののち、生まれる子は「家系の塵垢（けがれ）」となる。

Verse 31

अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् । विमलानभिजायन्ते लब्ध्वा तैरेव मङ्गलैः ॥ ३१ ॥

またある者は、祖先が蓄えた財宝・穀物・享楽を得る。かの吉祥なる得分を授かることにより、彼らは清らかで咎なき者として生まれる。

Verse 32

अन्योन्य समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे । उपद्रवइवादृष्टो योनौ गर्भः प्रपद्यते ॥ ३२ ॥

二人が互いに同意して交合に至るとき、見えざる力――まるで衝き動かす攪乱のごとく――が胎芽を子宮へと導き、そこに宿らせる。

Verse 33

स्निग्धत्वादिंद्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् । परित्यजति यो दुःखं सुखमप्युभयं नरः ॥ ३३ ॥

感官の対象への執着と迷妄ゆえに、人は死を忌まわしく思う。だが苦と楽の両方を捨て去る者は、その二つを超え越える。

Verse 34

अत्येति ब्रह्म सोऽत्यन्तं सुखमप्यश्नुते परम् । दुःखमर्था हि त्यज्यंते पालने च न ते सुखाः ॥ ३४ ॥

彼はブラフマンさえも超え、無辺の至上の安楽を味わう。世俗の目的（アルタ）は苦をもたらすゆえに捨てられるべきであり、それを守り保つことの中にも真の幸福はない。

Verse 35

श्रुत्वैव नाधिगमनं नाशमेषां न चिंतयेत् । अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिका नराः ॥ ३५ ॥

ただ教えを聞いただけで、真の悟りに到ったと思ってはならない。また、これら世の境遇の失われることを思い煩ってはならない。人はそれぞれの見解と追求に駆られ、富の移ろう状態を幾度も巡りゆく。

Verse 36

अतृप्ता यांति विध्वंसं सन्तोषं यांति पंडिताः । सर्वे क्षयांता निचयाः पतनांताः समुच्छ्रयाः ॥ ३६ ॥

足るを知らぬ者は滅びへ向かい、賢者は知足に至る。あらゆる蓄えは尽き、あらゆる高みはついに墜ちる。

Verse 37

संयोगा विप्रयोगांता मरणांतं हि जीवितम् । अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम् ॥ ३७ ॥

あらゆる出会いは別離に終わり、命はまことに死に終わる。渇愛には終わりがないが、知足こそが最高の安楽である。

Verse 38

तस्मात्संतोषमेवेह धनं शंसन्ति पंडिताः । निमेषमात्रमपि हि योऽधिगच्छन्न तिष्टति ॥ ३८ ॥

ゆえに賢者は、この世において知足のみを真の財と称える。得たものは、まばたきほどの刹那すら留まらないからである。

Verse 39

सशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिंतयेत् । भूतेषु भावं संचिंत्य ये बुद्ध्या तमसः परम् ॥ ३९ ॥

無常なる身をもつ衆生の中で、いったい何を「常住」として常に思念すべきであろうか。万有の内なる実相を観じ分け、賢者は知性によって、闇（タマス）を超えた彼岸の実在を悟る。

Verse 40

न शोचंति गताध्वानः पश्यंति परमां गतिम् । संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानावितृप्तकम् ॥ ४० ॥

旅路を成し遂げた者は嘆かず、至上の帰趣を見つめる。だが、ただこれ—欲望—のみを積み重ねる者は、常に満たされない。

Verse 41

व्याघ्र पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति । अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्यास्य विमोक्षणे ॥ ४१ ॥

虎が獣を捕らえて連れ去るように、死もまた人を掴み取り、連れ去ってゆく。ゆえに、この苦しみから解き放たれる手立てをこそ求めるべきである。

Verse 42

अशोचन्नारभेन्नैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् । शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गंधे च परमं तथा ॥ ४२ ॥

嘆きに駆られて事を起こしてはならない。節度を保ち、依存に染まらず、音・触・味・色・香の五境に対して最上の制御を守れ。

Verse 43

नोपभोगात्परं किंचिद्धनिनो वाऽधनस्य वा । वाक्संप्रयोगाद्भृतानां नास्ति दुःखमनामयम् ॥ ४३ ॥

富める者にも貧しき者にも、ただ享楽に勝るものはないかのようだ。だが、身を寄せる者にとっては、刺すような荒い言葉から癒え難い苦しみが生じる。

Verse 44

विप्रयोगश्च सर्वस्य न वाचा न च विद्यया । प्रणयं परिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च ॥ ४४ ॥

一切の執着からの離脱は、言葉だけでも学識だけでも成らない。親しみと愛着を引き収め、称えられる者にもその他の者にも等しくあれ。

Verse 45

विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पंडितः । अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षो निरामिषः ॥ ४५ ॥

驕りなく歩め。その人こそ真に安楽であり真に賢者である――アートマンに没入し、内に堅く住し、依り頼むことなく、感官の対象を貪らない。

Verse 46

आत्मनैव सहायेन चश्चरेत्स सुखी भवेत् । सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते ॥ ४६ ॥

ただアートマンのみを助けとして世を歩むなら、その人は安楽となる――とりわけ、楽と苦のめぐりが必然として現れるときに。

Verse 47

नैनं प्रज्ञा सुनियतं त्रायते नापि पौरुषम् । स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति ॥ ४७ ॥

ただの知恵も、よく制した修行規律も人を救わず、ただの勇力もまた救わない。ゆえに自らの性に即して、堅固な努力を起こせ。努める者は滅びに沈まない。

Verse 48

उपद्रव इवानिष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते । तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम् ॥ ४८ ॥

望まぬ災いのように、胎児は胎内へと入る。されど、身を帯びる唯一のアートマンは常に同一であり、それらの身体はただ過去の身体、すでに捨て去られたものにすぎない。

Verse 49

प्राणिनां प्राणसंरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् । निर्दग्धं परदेहेन परदेंहं बलाबलम् ॥ ४९ ॥

衆生の生命の息（プラーナ）が塞がれると、肉と痰に突き動かされるこの身はなおももがく。やがて他の身（外的な力と他の具身者）によってこの身は焼き尽くされ、強さも弱さも等しく他の身に依存することが明らかとなる。

Verse 50

विनश्यति विनाशांते नावि नावमिवाचलाम् । संगत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिंदुमचेतनम् ॥ ५० ॥

壊滅の時にはそれも滅びる——海の舟が、安定して見えてもなお。かくして、ただの交合によって、無知覚の精の一滴が胎内に置かれる。

Verse 51

केन यत्नेन जीवंतं गर्भं त्वमिह पश्यसि । अन्नपानानि जीर्यंते यत्र भक्ष्याश्च भक्षिताः ॥ ५१ ॥

いかなる努力によって、ここで生きる胎児を見いだすのか——食と飲が消化され、食すべきものさえ食い尽くされるその場所において。

Verse 52

तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यति । गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः ॥ ५२ ॥

まさにその腹の中で、胎児は食物のように消化されぬのか。さらに胎内では、尿と糞の動きが自性に従い、生得の法により定められて進む。

Verse 53

धारणे वा विसर्गे च न कर्तुं विद्यतेऽवशः । प्रभवंत्युदरे गर्भा जायमानास्तथापरे ॥ ५३ ॥

保持であれ放出であれ、無力なる者には他に為す力がない。胎は腹に生じ、また他の者は生まれ出る——すべてその強制に従って。

Verse 54

आगमेन महान्येषां विनाश उपपद्यते । एतस्माद्योनिसंबंधाद्यो जीवन्परिमुच्यते ॥ ५४ ॥

権威あるアーガマ（Āgama）によって、偉大なる者には束縛の完全な滅尽が可能となる。さらに、生きながらにしてこの生門との結びつき（yoni-saṃbandha）から全く解き放たれる者は、解脱する。

Verse 55

पूजां न लभते कांचित्पुनर्द्धंद्वेषु मज्जति । गर्भस्य सह जातस्य सप्तमीमीदृशीं दशाम् ॥ ५५ ॥

彼は何の供養も尊敬も得られず、再び二対の相反（楽と苦、得と失）に沈み込む。これこそ、胎より生まれた身とともに生まれ出た瞬間からの、第七の段階にある有身の衆生の境遇である。

Verse 56

प्राप्नुवंति ततः पंच न भवंति शतायुषः । नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः ॥ ५६ ॥

そのように霊的精進を欠けば、得られるのはただ五（年）にすぎず、百年の長寿とはならない。人に真摯な奮起と規律ある努力がなければ、ヨーガの成就は生じない—これに疑いはない。

Verse 57

व्याधिभिश्च विवध्यंते व्याघ्रैः क्षुद्रमृगा इव । व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलंधनम् ॥ ५७ ॥

彼らは病に苦しめられる。まるで小さな獣が虎に襲われるように。病が身を食むそのさなか、彼らは豊かな財をも手放してしまう。

Verse 58

वेदना नापकर्षंति यतमानास्चिकित्सकाः ॥ ५८ ॥

医師たちが力を尽くしても、その痛みを取り去ることはできない。

Verse 59

ते चापि विविधा वैद्याः कुशला संमतौषधाः । व्याधिभिः परिकृष्यंते मृगा ज्याघ्रैरिवार्दिताः ॥ ५९ ॥

さまざまな医師たち—技に長け、薬も世に認められている者でさえ—病に引きずり倒される。虎に追い立てられる鹿のように。

Verse 60

ते पिबंति कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च । दृश्यंते जरया भग्ना नागैर्नागा इवोत्तमाः ॥ ६० ॥

彼らは薬湯やさまざまなギーを飲むが、それでも老いによって打ち砕かれているのが見える――まるで最上の象が他の象に倒されるように。

Verse 61

कैर्वा भुवि चिकित्स्येंत रोगार्त्ता मृगपक्षिणः । श्वापदाश्च दरिद्राश्च प्रायो नार्ता भवंति ते ॥ ६१ ॥

この地上で、病に苦しむ鹿や鳥を誰が治療するだろうか。まして猛獣や貧しき者は—多くは助けを得られず、苦悩のままにある。

Verse 62

घोरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजस । आक्रम्य रोग आदत्ते पशून्पशुपचो यथा ॥ ६२ ॥

たとえ恐るべき王で、屈しがたく、烈々たる威光を放つ者であっても—病は襲いかかり、屠り手が獣を捕らえるように連れ去ってしまう。

Verse 63

इति लोकमनाक्रंदं मोहशोकपरिप्लुतम् । स्रोतसा महसा क्षिप्रं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ ६३ ॥

かくして世は—叫ぶことすらかなわず、迷妄と悲嘆に呑まれ—巨大で力ある流れにより、たちまち押し流されていった。

Verse 64

न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा । स्वभावा ह्यतिवर्तंते ये निर्मुक्ताः शरीरिषु ॥ ६४ ॥

財によっても、王権によっても、また苛烈な苦行によってさえ、生来の性向は乗り越えられない。身を我とする執着から真に解き放たれた者のみが、自らの性を超える。

Verse 65

उपर्यपरि लोकस्य सर्वो भवितुमिच्छति । यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ ६५ ॥

人は皆、世の人々の上に立つことを望み、各々その力に応じて努めるが、事は必ずしもそのとおりには運ばない。

Verse 66

न म्रियेरन्नजीर्येरन्सर्वे स्युः सार्वकामिकाः । नाप्रियं प्रतिपद्येरन्नुत्थानस्य फलं प्रति ॥ ६६ ॥

もし一切の生きとし生けるものが揺るがぬ精進を備えるなら、誰も死なず老いず、すべての願いを成就し、その努力の果として不快を受けることもない。

Verse 67

ऐश्वर्यमदमत्ताश्च मानान्मयमदेन च । अप्रमत्ताः शठाः क्रूरा विक्रांताः पर्युपासते ॥ ६७ ॥

権勢と財に酔い、さらに慢心と虚栄に酔う者どもは、悔い改めず、狡猾で残忍、そして横柄で、徳ある人を近くで見張り、待ち伏せする。

Verse 68

शोकाः प्रतिनिवर्तंते केषांचिदसमीक्षताम् । स्वं स्वं च पुनरन्येषां न कंचिदतिगच्छति ॥ ६८ ॥

悲しみは、分別して省みない者に跳ね返って戻る。まことに、各々が負うのは自分の分のみであり、他者の取り分を越えて奪う者はない。

Verse 69

महञ्च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु । वहंति शिबिकामन्ये यांत्यन्ये शिबिकारुहः ॥ ६९ ॥

業の結び目において、果の大いなる不均等が見られる。ある者は輿を担ぎ、ある者はその輿に乗って行く。

Verse 70

सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरः सराः । मनुजाश्च गतश्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियाः ॥ ७० ॥

繁栄を願うすべての者のために、他方には戦車や奢華な都、さらには享楽の池を持つ者がいる。また、福運を失った男たちもおり、種々さまざまの女が幾百といる。

Verse 71

द्वंद्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः । इदमन्यत्परं पश्य नात्र मोहं करिष्यसि ॥ ७१ ॥

二元の戯れ（楽と苦、得と失）を喜ぶ衆生の中で、人は一人ひとり、孤りで歩みゆく。これらと異なる、より高き真理を見よ。そうすれば、このことにおいて迷妄に陥るまい。

Verse 72

धर्मं चापि त्यजा धर्मं त्यज सत्यानृतां धियम् । सर्वं त्यक्त्वा स्वरूपस्थः सुखी भव निरामयः ॥ ७२ ॥

世俗のダルマさえ捨てよ。ダルマを自己同一化と執着としても捨てよ。真と偽の間に揺れる思惟を離れよ。すべてを捨てて自性に安住し、安楽にして、病悩なき者となれ。

Verse 73

एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम । येन देवाः परित्यज्य भर्त्यलोकं दिवं गताः ॥ ७३ ॥

おお、最勝の聖仙よ。われは汝にこの至上の秘奥を説き明かした。これによって神々は隷属の世を捨て、天界へと至ったのである。

Verse 74

सनंदन उवाच । इत्युक्त्वा व्यासतनयं समापृच्छ्य महामुनिः । सनत्कुमारः प्रययौ पूजितस्तेन सादरम् ॥ ७४ ॥

サナンダナは言った。かく語り終えて、大聖サナトクマーラはヴィヤーサの子に別れを告げた。彼により敬虔に供養され、礼を尽くされて、サナトクマーラは然るべく去って行った。

Verse 75

शुकोऽपि योगिनां श्रेष्टः सम्यग्ज्ञात्वा ह्यवस्थितम् । ब्रह्मणः पदमन्वेष्टुमुत्सुकः पितरं ययौ ॥ ७५ ॥

シュカもまた—ヨーギーの中の最勝者—確立された真理を正しく悟り、ブラフマンの至上の住処を求めんと、熱望して父のもとへ赴いた。

Verse 76

ततः पित्रा समागम्य प्रणम्य च महामुनिः । शुकः प्रदक्षिणीकृत्य ययौ कैलासपर्वतम् ॥ ७६ ॥

それから父に会って礼拝し、大聖仙シュカは敬意をもって周回（プラダクシナ）して、カイラーサ山へと旅立った。

Verse 77

व्यासस्तद्विरहाद्दूनः पुत्रस्नेहसमावृतः । क्षणैकं स्थीयतां पुत्र इति च क्रोश दुर्मनाः ॥ ७७ ॥

彼との別離に苦しみ、子への愛に包まれたヴィヤーサは、心乱れて叫んだ。「わが子よ、ただ一瞬だけでも留まれ！」

Verse 78

निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तबन्धनः । मोक्षमेवानुसंचित्य गत एव परं पदम् ॥ ७८ ॥

シュカのごとく—依るところなく、執着なく、あらゆる束縛を解かれて—ただ解脱（モークシャ）を唯一の目的として念じ、まことに至上の境地に到達した。

Verse 79

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे एकषष्टितमोऽध्यायः ॥ ६१ ॥

かくして『シュリー・ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』前篇、大説話（ブリハド・ウパーキャーナ）第二パーダにおける第六十一章は終わる。