Adhyaya 22: Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे कुवलयाश्वीयॆ मदालसापरिणयनं नामैकविंशोऽध्यायः । द्वाविंशोऽध्यायः । पुत्रावूचतुः । ततः काले बहुतिथे गते राजा पुनः सुतम् । प्राह गच्छाशु विप्राणां त्राणाय चर मेदिनीम् ॥

かくして、尊き『マールカンデーヤ・プラーナ』のクヴァラヤーシュヴァ章において、「マダーラサーの婚姻」と名づけられた第二十一章は終わる。いま第二十二章が始まる。「息子たちは言った。」その後、長い時が過ぎて、王は再びその子に告げた。「婆羅門たちを護るため、速やかに行け。大地を巡れ。」

Verse 2

अश्वमेनं समारुह्य प्रातः प्रातर्दिने दिने । अबाधा द्विजमुख्यानामन्वेष्टव्या सदैव हि ॥

この馬に乗れ。日ごとに、朝また朝に。二度生まれのうち最上なる者――婆羅門の聖仙たち――が害されず、煩わされぬよう、常に守り立てよ。

Verse 3

दुर्वृत्ताः सन्ति शतशो दानवाः पापयोनयः । तेभ्यो न स्याद्यथा बाधा मुनीनां त्वं तथा कुरु ॥

罪の根より生まれた邪悪なるダーナヴァが幾百といる。彼らのために聖仙たちに害が及ばぬよう、しかるべく行え。

Verse 4

स यथोक्तस्ततः पित्रा तथा चक्रे नृपात्मजः । परिक्रम्य महीं सर्वां ववन्दे चरणौ पितुः ॥

父にこのように教え諭されて、王子はそのとおりに実行した。国土をくまなく巡ったのち、父の御足にひれ伏して礼拝した。

Verse 5

अहन्यहन्यनुप्राप्ते पूर्वाह्ने नृपनन्दनः । ततश्च शेषं दिवसं तया रेमे सुमध्यया ॥

日ごとに、午前の時刻が来ると王の子は務めを果たし、その後は一日の残りを、腰つき麗しいその貴婦人と戯れて過ごした。

Verse 6

एकदा तु चारन् सोऽथ ददर्श यमुनातटे । पातालकेतोरनुजं तालकेतुं कृताश्रमम् ॥

ある時、逍遥していると、ヤムナー河の岸辺に、パーターラケートゥの弟タ―ラケートゥが、アーシュラマ（修行庵）を建立しているのを見た。

Verse 7

मायावी दानवः सोऽथ मुनिरूपं समास्थितः । स प्राह राजपुत्रं तं पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥

幻力（マーヤー）に巧みなそのダーナヴァは、聖仙の姿をとった。旧き怨みを思い起こし、王子に語りかけた。

Verse 8

राजपुत्र ब्रवीमि त्वां तत् कुरुष्व यदीच्छसि । न च ते प्रार्थनाभङ्गः कार्यः सत्यप्रतिश्रव ॥

王子よ、これを告げる——望むなら行え。だが真実を誓いとする者よ、願いを破ってはならぬ。

Verse 9

यक्ष्ये यज्ञेन धर्माय कर्तव्याश्च तथेष्टयः । चितयस्तत्र कर्तव्या नास्ति मे दक्षिणा यतः ॥

我はダルマのためにヤジュニャ（yajña）を修し、しかるべき儀礼を執り行うべきである。そこにチタヤー（citayā、火壇・積壇）を築かねばならぬが、我にはダクシナー（dakṣiṇā、祭司への謝礼）がない。

Verse 10

अतः प्रयच्छ मे वीर हिरण्यार्थं स्वभूषणम् । यदेतत् कण्ठलग्नं ते रक्ष चेमं माश्रमम् ॥

ゆえに、勇士よ、黄金のために汝の飾り—その首に掛かるもの—を我に与えよ。さらに、この我がアーシュラマ（庵）をも守護せよ。

Verse 11

यावदन्तर्जले देवं वरुणं यादसां पतिम् । वैदिकैर्वारुणैर्मन्त्रैः प्रजानां पुष्टिहेतुकैः ॥

（彼が）水中において、水生の衆生の主たる神ヴァルナを、民の滋養と繁栄の因となるヴェーダのヴァルナ・マントラによって礼拝するまで—

Verse 12

अभिष्टूय त्वरायुक्तः समभ्येमीति वादिनम् । तं प्रणम्य ततः प्रादात् स तस्मै कण्ठभूषणम् ॥

彼を讃嘆し、急を要する思いに促されて、彼は言った。「われは近づかん／近くへ参らん。」そして彼に礼拝して、首飾りの装身具を献じた。

Verse 13

प्राह यैनं भवान् यातु निर्व्यलीकेन चेतसा । स्थास्यामि तावदत्रैव तवाश्रमसमीपतः ॥

彼は言った。「欺きなき心をもって、尊き御方よ、行かれよ。われは当分ここに留まり、汝の庵（あん）に近く在らん。」

Verse 14

तवादेशान्महाभाग यावदागमनं तव । न ते 'त्र कश्चिदाबाधां करिष्यति मयि स्थिते । विश्रब्धश्चात्वरन् ब्रह्मन् कुरुष्व त्वं मनोगतम् ॥

おお幸いなる者よ、汝の命により、汝が帰るまで、われがここに陣している限り、ここで誰も汝に煩いを及ぼすことはない。確信をもって遅滞なく、婆羅門よ、心に期するところを行え。

Verse 15

पुत्रावूचतुः एकमुक्तस्ततस्तेन स ममज्ज नदीजले । ररक्ष सो 'पि तस्यैव मायाविहितमाश्रमम् ॥

二人の子はこう語り、ひとこと述べ終えるや、彼は川の水へと身を投じた。彼もまた、幻力（マーヤー）によって造られたその庵を守護した。

Verse 16

गत्वा जलाशयात् तस्मात् तालकेतुश्च तत्परम् । मदालसायाः प्रत्यक्षमन्येषाञ्चैतदुक्तवान् ॥

その後、ターラーケートゥはその水の貯えから出でて、ただちにマダーラサーおよび他の者たちの面前で、この次第を語った。

Verse 17

तालकेतुरुवाच वीरः कुवलयाश्वो 'सौ ममाश्रमसमीपतः । केनापि दुष्टदैत्येन कुर्वन् रक्षां तपस्विनाम् ॥

ターラーケートゥは言った。「あの勇士クヴァラヤーシュヴァは我が庵の近くにいて、苦行者たちを守護していた。だが、ある邪悪なダイティヤのために……」

Verse 18

युध्यमानो यथाशक्ति निघ्नन् ब्रह्मद्विषो युधि । मायामाश्रित्य पापेन भिन्नः शूलेन वक्षसी ॥

彼は力の限り戦い、ブラフマン（すなわちバラモンの秩序と聖なる法）を憎む者どもを戦場で討ち倒した。だが、マーヤーに頼るその罪深き者により、胸をトリシューラ（三叉戟）で貫かれた。

Verse 19

म्रियमाणेन तेनिदं दत्तं मे कण्ठभूषणम् । प्रापितश्चाग्निसंयोगं स वने शूद्रतापसैः ॥

彼は死に臨んで、この首飾りの飾りを私に託した。そして森では、シュードラの苦行者たちによって彼は火に付された（火葬された）。

Verse 20

कृतार्तहरेषाशब्दो वै त्रस्तः साश्रुविलोचनः । नीतः सो 'श्वश्च तेनैव दानवेन दुरात्मना ॥

叫び声と悲痛な嘶きを上げ、恐怖に震え涙目のまま、彼と馬とは、同じ邪悪な心のダーナヴァによって連れ去られた。

Verse 21

एतन्मया नृशंसनेन दृष्टं दुष्कृतकारिणा । यदत्रानन्तरं कृत्यं क्रियतां तदकाळिकम् ॥

これは私自身が見たことだ――たとえ私が残酷で悪行の者であっても。此の件で次に為すべきことは、ためらわず直ちに行われよ、遅滞なく。

Verse 22

हृदयाश्वासनञ्चैतद् गृह्यतां कण्ठभूषणम् । नास्माकं हि सुवर्णेन कृत्यमस्ति तपस्विनाम् ॥

「この首飾りを、心を慰めるものとしてお受けください。われら苦行者には、まことに黄金は用がないのです。」

Verse 23

पुत्रावूचतुः इत्युक्त्वोत्सृज्य दत्त्वा भूमौ स जगाम यथागतम् । निपपात जनः सोऽथ शोकार्तो मूर्च्छयातुरः ॥

そう語り終えると、二人の王子はそれを手放して地に置き、来たときのままに立ち去った。するとその者／人々は、悲嘆に打たれ失神に苦しみ、倒れ伏した。

Verse 24

तत्क्षणात् चेतनां प्राप्य सर्वास्ता नृपयोषितः । राजपत्नीश्च राजा च विलेपुरतिदुःखिताः ॥

まさにその時、意識を取り戻した王家の女たち—王の后たち、そして王自身も—深い悲しみに圧されて嘆き泣いた。

Verse 25

मदालसा तु द् दृष्ट्वा तदीयं कण्ठभूषणम् । तत्याजाशु प्रियान् प्राणान् श्रुत्वा च निहन्त पतिम् ॥

しかしマーダーラサーは、その首飾りを目にし、夫が討たれたと聞くや、たちまち愛する命の息を捨てた。

Verse 26

ततस्तथा महाक्रन्दः पौराणां भवनेष्वभूत् । यथैव तस्य नृपतेः स्वगेहे समवर्तत ॥

それから、都人の家々にも大いなる号泣が起こった—王の御殿に起こったのと同じように。

Verse 27

राजा च तां मृतां दृष्ट्वा विना भर्त्रा मदालसाम् । प्रत्युवाच जनं सर्वं विमृश्य सुस्थमानसः ॥

王は、マーダーラサーが死し、夫を失っているのを見て、心を堅く静めて熟慮し、民衆すべてに答えた。

Verse 28

न रोदितव्यं पश्यामि भवतामात्मनस्तथा । सर्वेषामेव संचित्य सम्बन्धानामनित्यताम् ॥

「そなたらが自らのためにこのように泣く理由は見当たらぬ——省みれば、あらゆる縁は誰にとっても無常である。」

Verse 29

किंनु शोचामि तनयं किंनु शोचाम्यहं स्नुषाम् । विमृश्य कृतकृत्यत्वाम्नम्येऽशोच्यावुभावपि ॥

「いったい誰を嘆くべきか——我が子か、嫁か。省察ののち、真理に礼拝する。なすべきことを成し遂げたゆえ、両者とも嘆くに及ばぬ。」

Verse 30

मच्छ्रु श्रुपुर्मद्वचनाद्द्विजरक्षणतत्परः । प्राप्तो मे यः सुतो मृत्युं कथं शोच्यः स धीमताम् ॥

「我が言に従い、二度生まれし者（ブラーフマナ）を護ることに尽くして、我が子は死に至った。賢者がどうして彼を嘆くであろうか。」

Verse 31

अवश्यं याति यद्देहं तद्द्विजानां कृते यदि । मम पुत्रेण संत्यक्तं नन्वभ्युदयकारि तत् ॥

「もし身体が必ずや去り（滅び）ゆくものなら、我が子が二度生まれし者のためにそれを捨てたことは、安寧と向上の因ではないか。」

Verse 32

इयञ्च सत्कुलोत्पन्ना भर्तर्येवमनुव्रताम् । कथन्नु शोच्या नारीणां भर्तुरन्यन्न दैवतं ॥

彼女は良き家に生まれ、それゆえ夫に篤く仕える。かかる女をいかで憐れむべきか——女にとって夫のほかに神はないからである。

Verse 33

अस्माकं बान्धवानाञ्च तथान्येषां दयावताम् । शोच्या ह्येषा भवेदेवं यदि भर्त्रा वियोगिनी ॥

我らの親族にとっても、また慈悲ある他の人々にとっても、もし彼女が夫と離別していたなら、まことにこのように憐れむべきであろう。

Verse 34

या तु भर्तुर्वधं श्रुत्वा तत्क्षणादेव भामिनी । भर्तारमनुयातेयं न शोच्यातो विपश्चिताम् ॥

しかし、夫が殺されたと聞くや否や、ただちに夫に従って往ったあの気概ある女を、賢者は嘆き悲しむべきではない。

Verse 35

ताः शोच्या या वियोगिन्यो न शोच्या या मृताः सह । भर्त्रा वियोगस्त्वनया नानुभूतः कृतज्ञया ॥

別離して生きる女は憐れむべきであり、夫とともに死んだ女は憐れむべきではない。なぜなら、この恩を知る女は夫との別離を経験しなかったからである。

Verse 36

दातारं सर्वसौख्यानामिह चामुत्र चोभयोः । लोकयोः का हि भर्तारं नारी मन्येत मानुषम् ॥

（夫は）この世と彼世、二つの世界において一切の安楽を授ける者である。いったい、どの女が夫をただの人間と見なすであろうか。

Verse 37

नासौ शोच्यो न चैवेयं नाहं तज्जननी न च । त्यजता ब्राह्मणार्त्थाय प्राणान् सर्वे स्म तारिताः ॥

「彼も嘆くべきではなく、彼女もまた然り。わたしも嘆かれるべきではなく、喪失の意味において彼の母でもない。彼が一人のバラモンのために命を捨てたことにより、われらは皆救済された。」

Verse 38

विप्राणं मम धर्मस्य गतः स हि महामतिः । आनृण्यमर्धभुक्तस्य त्यागाद् देहस्य मे सुतः ॥

「その大いなる心の者は、バラモンと我がダルマの支えとして赴いた。我が子は定められた寿命の半ばのみを享受し、身を捨てることによって負債なき境地に到った。」

Verse 39

मातुः सतीत्वं मद्वंशवैमल्यं शौर्यमात्मनः । संग्रामे संत्यजन् प्राणान् नात्यजद् द्विजरक्षणम् ॥

「（彼は）母の貞節、我が家系の清浄、そして己の武勇を守り立てた。戦場で命を捨てても、両生（バラモン）を護ることを捨てなかった。」

Verse 40

पुत्रावूचतुः ततः कुवलयाश्वस्य माता भर्तुरनन्तरम् । श्रुत्वा पुत्रवधं तादृक् प्राह दृष्ट्वा तु तं पतिम् ॥

「そのとき二人の息子が語った。その後、クヴァラヤーシュヴァの母は、夫の死に続いて直ちに、かくも子が殺されたと聞き、夫を見て言葉を発した。」

Verse 41

मातोवाच न मे मात्रा न मे स्वस्त्रा प्राप्ता प्रीतिर्नृपेदृशी । श्रुत्वा मुनिपरित्राणे हतं पुत्रं यथा मया ॥

「母は言った。『王よ、母であることからも姉妹であることからも、これほどの歓喜を得たことはありません。聖仙（リシ）を護っている最中に我が子が討たれたと聞いたとき、私はこの喜びを得たのです。』」

Verse 42

शोचतां बान्धवानां ये निःश्वसन्तोऽतिदुःखिताः । म्रियन्ते व्याधिना क्लिष्टास्तेषां माता वृथाप्रजा ॥

親族が嘆き悲しむさなかに、嘆息し、甚だしく苦しみ、病に責められて惨めに死ぬ者——そのような男にとっては、母の母性はむなしいものとなる。

Verse 43

संग्रामे युध्यमाना येऽभीता गोद्विजरक्षणे । क्षुण्णाः शस्त्रैर्विपद्यन्ते त एव भुवि मानवाः ॥

牛とブラーフマナを護るため、戦場で恐れなく戦い、武器に斬り伏せられて倒れる者——その者たちこそ、地上の真の男子である。

Verse 44

अर्थिनां मित्रवर्गस्य विद्विषाञ्च पराङ्मुखः । यो न याति पिता तेन पुत्री माता च वीरसूः ॥

願う者にも、友の輪にも、敵にも背を向けて「出で立たぬ」父——その者にとっては、娘があろうとも、英雄を産む母があろうとも、目的を失ったかのように、恥ずべき未成就として失われたも同然である。

Verse 45

गर्भक्लेशः स्त्रियो मन्ये साफल्यं भजते तदा । यदारिविजयी वा स्यात् संग्रामे वा हतः सुतः ॥

我が思うに、女の懐胎の苦しみは、子が敵を征する者となるか——あるいは戦場で討たれるか——そのときこそ真に成就する。

Verse 46

पुत्रावूचतुः ततः स राजा संस्कारं पुत्रपत्नीमलम्भयत् । निर्गम्य च बहिः स्नातो ददौ पुत्राय चोदकम् ॥

そのとき二人の息子が語った。ついで王は、息子の妻のために諸儀礼を整えた。外に出て沐浴し、さらに息子に水の供養（ウダカ）を捧げた。

Verse 47

तालकेतुश्च निर्गम्य तथैव यमुनाजलात् । राजपुत्रमुवाचेदं प्रणयान्मधुरं वचः ॥

またターラケートゥも、ヤムナーの水より現れ出で、愛情ゆえに王子へこの甘美なる言葉を語った。

Verse 48

गच्छ भूपालपुत्र ! त्वं कृतार्थोऽहं कृतस्त्वया । कार्यं चिराभिलषितं त्वय्यत्राविचले स्थिते ॥

行け、王子よ。汝により我は満たされた。汝がここに堅く立つ間に、久しく望まれし務めは成就した。

Verse 49

वारुणं यज्ञकार्यञ्च जलेशस्य महात्मनः । तन्मया साधितं सर्वं यन्ममासीदभीप्सितम् ॥

ヴァルナに関わる祭祀の務め—水の大主の儀礼—は我により完全に成し遂げられた。望みしことは悉く果たされた。

Verse 50

प्रणिपत्य स तं प्रायाद्राजपुत्रः पुरं पितुः । समारुह्य तमेवाश्वं सुपर्णानिलविक्रमम् ॥

彼に礼拝して、王子は父の都へと発った。ガルダと風のごとく駆ける、その同じ馬に乗って。