Adhyaya 116

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल ६८ श्लोक हैं) ऑपन-माज बछ। जज: चतुर्दशाधिकशततमो< ध्याय: धृतराष्ट्रका विषादयुक्त वचन

ドリタラーシュトラは言った。「サンジャヤよ、わが軍はかくも多くの利を備え、その兵力は夥しい数に集められた。パーンダヴァの軍勢よりも強大である。さらに戦陣の布き方も兵法の規矩に従って正しく整えられており、かくして広大なる武人の群れが集結したのだ。」

Verse 2

नित्यं पूजितमस्माभिरभिकामं च नः सदा । प्रौढमत्यद्भुताकारं पुरस्ताद्‌ दृष्टविक्रमम्‌

サンジャヤは言った。「我らはこの軍を常に敬い厚く遇してきたゆえ、軍もまた常に我らに好意を寄せてきた。兵は戦の諸芸に熟達し、その陣容と威容は驚くべきもの。しかも前線においてすでに武勇を示し、目に見える形で証された者たちによって成り立っている。」

Verse 3

नातिवृद्धमबालं च नाकृशं नातिपीवरम्‌ | लघुवृत्तायतप्रायं सारगात्रमनामयम्‌

サンジャヤは言った。「その中に、あまりに老いた者はなく、ただの幼子もいない。痩せ衰えた者もなく、また度を越えて肥えた者もいない。身体は軽やかで均整がとれ、多くは背丈も高い。四肢はことごとく堅実で力に満ち、兵たちは病なく—健やかにして戦場の苛烈な務めに耐えうる。」

Verse 4

आत्तसंनाहसंछन्न॑ बहुशस्त्रपरिच्छदम्‌ । शस्त्रग्रहणविद्यासु बह्मीषु परिनिष्ठितम्‌

サンジャヤは言った。「彼らは武装を整え、締め固めた鎧に身を覆われている。武器と軍装も豊かに備わる。これらの戦士は皆、武器の取り扱いに関する多くの技芸において、確かな鍛錬を積んでいる。」

Verse 5

आरोहे पर्यवस्कन्दे सरणे सान्तरप्लुते । सम्यक्प्रहरणे याने व्यपयाने च कोविदम्‌,चढ़ने, उतरने, फैलने, कूद-कूदकर चलने, भली-भाँति प्रहार करने, युद्धके लिये जाने और अवसर देखकर पलायन करनेमें भी कुशल हैं

サンジャヤは言った。「彼らは乗り降りに巧みで、跳び下りて難地を迅速に駆け抜け、隊列を広げては戦機に応じて進退を転じる。戦いでは的確に打ち込み、戦場へと押し進むことも、また時が求めれば退くことも心得ている。」

Verse 6

नागेष्वश्वेषु बहुशो रथेषु च परीक्षितम्‌ परीक्ष्य च यथान्यायं वेतनेनोपपादितम्‌

サンジャヤは言った。「人々は象上・馬上・戦車上で戦う術を幾度も試され、吟味ののち、正義にかなうところに従って相応の俸給を与えられてきた。」

Verse 7

न गोष्ठया नोपकारेण न सम्बन्धनिमित्तत: । नानाहूत॑ नाप्यभूतं मम सैन्यं बभूव ह

サンジャヤは言った。「我が軍は、世間の圧に乗じた口説きでも、恩恵で人を釣ることでも、血縁を理由とすることでも成り立ったのではない。そこに、正当に召集されぬ者も、強制に捕らえられて連れて来られた者もいない。これが我が全軍のありさまである。」

Verse 8

कुलीनार्यजनोपेतं तुष्टपुष्टमनुद्धतम्‌ । कृतमानोपचारं च यशस्वि च मनस्वि च

サンジャヤは言った。「彼には高貴にして良家の人々が伴い、満ち足りて健やかでありながら、驕りはなかった。しかるべき栄誉と礼遇をすでに受け、名声高く、志もまた高かった。」

Verse 9

इसमें सभी लोग कुलीन, श्रेष्ठ, हृष्ट-पुष्ट, उद्ण्डताशून्य, पहलेसे सम्मानित, यशस्वी तथा मनस्वी हैं ।।

サンジャヤは言った。「さらに、そこにいる者は皆、名門の出で身分も高く、快活で剛健、規律を欠かず驕暴もない。以前より尊ばれ、名声あり、志も高い。しかも、尊き御方よ、この軍勢は大臣たちと多くの重臣によって常に養われ統べられてきた――功徳ある行いの人々で、護世の神々にも比すべき勇を備え、人の中の最上である。」

Verse 10

बहुभि: पार्थिवैर्गुप्तमस्मत्प्रियचिकीर्षुभि: । अस्मानभिसृतै: कामात्‌ सबलै: सपदानुगै:

サンジャヤは言った。「彼らは我らの意にかなうことをなさんと欲する多くの王たちに守られ、ただその欲望のままに我らへと迫った――軍勢を率い、従者らを背後に従えて。」

Verse 11

हमारा प्रिय करनेकी इच्छावाले तथा सेना और अनुचरोंसहित स्वेच्छासे ही हमारे पक्षमें आये हुए बहुत-से भूपालगण भी इसकी रक्षामें तत्पर रहते हैं ।।

サञ्जयは言った。「我らを喜ばせたいと願う多くの王たちもまた、自らの意志で軍勢と従者を率いて我らの側に来たり、彼を守らんと備えて立っている。我らの軍は、四方八方から河が流れ込み満ちあふれる大海のごとく、深くして果てしない。そこには翼なきものながら鳥のごとく迅速な戦車と馬がひしめき、抗しがたい勢いでうねり進む。」

Verse 12

प्रभिन्नकरटैश्वैव द्विरदैरावृतं महत्‌ । यदहन्यत मे सैन्यं किमन्यद्‌ भागधेयत:

サञ्जयは言った。「こめかみより狂いの液を滴らせる猛き象王たちにより、我が大軍が周囲を固められていたにもかかわらず、なお敵に討ち滅ぼされたのだとすれば、運命のほかに何が原因であろうか。」

Verse 13

योधाक्षय्यजलं भीम॑ वाहनोर्मितरज्धिणम्‌ । क्षेपण्यसिगदाशक्तिशरप्रासझषाकुलम्‌

サञ्जयは言った。「大王よ、我が軍は恐るべき大海のように見える。武者は尽きぬ水、戦車・馬・諸々の乗り物はうねる波である。そこには“魚”のごとく武器が満ちる——投擲武器、剣、棍棒（ガダー）、槍、矢、鉾。旗幟と装身具の群れは宝玉のように内に蓄えられている。疾走する車乗は風の勢いとなり、この軍の海を震わせ、かき乱す。」

Verse 14

ध्वजभूषणसम्बाधरत्नोपलसुसंचितम्‌ । वाहनैरभिधावद्धिर्वायुवेगविकम्पितम्‌

サञ्जयは言った。「旗と装飾で隙間なく満ち、宝玉と貴石が豊かに積み重なっていた。疾走する車乗が前へ突き進むとき、風の力に揺さぶられるかのように震えた。」

Verse 15

द्रोणगम्भीरपातालं कृतवर्ममहाह्दम्‌ । जलसंधमटहाग्राहं कर्णचन्द्रोदयोद्धतम्‌

サञ्जयは言った。「大王よ、我が軍は恐るべき大海のように見える。ドローナはその冥府にまで及ぶ深淵の深さ、クリタヴァルマーはその内にある大湖、ジャヤドラタは巨大な鰐である。そしてカルナという月の昇りによって、それは絶えず持ち上げられ、荒れ狂う。」

Verse 16

गते सैन्यार्णवं भित्त्वा तरसा पाण्डवर्षभे । संजयैकरथेनैव युयुधाने च मामकम्‌

サञ्जャヤは言った。「我が軍を—大海のごとき大軍を—疾風の勢いで破り、強引に内へ踏み込み、パーンダヴァの中の第一、両手の妙射手サヴィヤサーチー・アルジュナと、気高きサートヴァタ族の英雄にして大車戦士ユユダーナとが、まるで一台の戦車のみを頼みとして進み来たり—ひとたび我らの陣形に入り込んだ以上、残る兵が持ちこたえる望みはもはや見えぬ。」

Verse 17

तत्र शेषं न पश्यामि प्रविष्टे सव्यसाचिनि । सात्वते च रथोदारे मम सैन्यस्य संजय

サञ्जャヤは言った。「この有様では、ああサṃジャヤよ、我が軍に残りがあるとは見えぬ—生き残る余地すら見えぬ。両手の妙射手サヴィヤサーチン・アルジュナが押し入り、さらに壮麗な戦車に乗る高貴なるサートヴァタの戦士も入って来たからだ。彼らの突破は戦術上の損失にとどまらず、戦場の希望と秩序の崩壊を告げる。勇気と技が解き放たれれば、海のごとき大軍すら呑み込むのだ。」

Verse 18

तौ तत्र समतिक्रान्तौ दृष्टवातीव तरस्विनौ । सिन्धुराजं तु सम्प्रेक्ष्य गाण्डीवस्येषुगोचरे

サञ्जャヤは言った。「あの二人の、比類なき疾さの英雄が、あらゆる阻みを踏み越えてそこへ突入したのを見、さらにシンドゥ王ジャヤドラタが、ガーンディーヴァより放たれる矢の射程内に立つのを見て、クル族は—まるで宿命に駆り立てられるかのように—なすべきことを決せざるを得なかった。死以外に道のない凄惨な殺戮の刻、彼らはいかにして己が義務を定めたのか。」

Verse 19

कि नु वा कुरव: कृत्यं विदधु: कालचोदिता: । दारुणैकायने काले कथं वा प्रतिपेदिरे

サञ्जャヤは言った。「時（カーラ）そのものに駆り立てられて、クル族はその時いかなる策を講じたのか。さらに、破滅へ一方通行の恐るべき刻—前へ進む道が死以外にない時—彼らはいかにして、なすべきことについての決意に至ったのか。」

Verse 20

ग्रस्तान्‌ हि कौरवान्‌ मन्ये मृत्युना तात संगतान्‌ । विक्रमो5पि रणे तेषां न तथा दृश्यते हि वै

サञ्जャヤは言った。「御身よ、戦場に集うクル族は、すでに死に呑まれたも同然と私は思う。戦における彼らの武勇さえ、もはや以前のようには見えぬのだから。」

Verse 21

अक्षतौ संयुगे तत्र प्रविष्टी कृष्णपाण्डवौ । न च वारयिता कश्चित्‌ तयोरस्तीह संजय

サञ्जயは言った。「その場、戦のただ中において、クリシュナとパーンダヴァ（アルジュナ）は何の損傷も受けずに我らの軍勢の中へ踏み入った。しかもここにおいて、ああサञ्जयよ、その二人を制止し得る勇士は一人として現れなかった。」

Verse 22

भृताश्न बहवो योधा: परीक्ष्यैव महारथा: । वेतनेन यथायोगं प्रियवादेन चापरे

サञ्जयは言った。「多くの戦士—大車戦の勇者たち—は、試みて確かめたうえでのみ召し抱えられた。また別の者たちも、相応の俸給を与え、心地よく敬意ある言葉をもって、しかるべく遇されたのである。」

Verse 23

असत्कारभृतस्तात मम सैन्ये न विद्यते । कर्मणा हानुरूपेण लभ्यते भक्तवेतनम्‌,तात! मेरी सेनामें कोई भी ऐसा नहीं है, जिसे अनादरपूर्वक रखा गया हो। सबको उनके कार्यके अनुरूप ही भोजन और वेतन प्राप्त होता है

サञ्जयは言った。「愛しき者よ、我が軍には、不敬のうちに召し使われている者は一人もいない。各々はその働きに応じて、糧食と俸給とを受け取っている。」

Verse 24

न चायोधो5भवत्‌ कश्चिन्मम सैन्ये तु संजय । अल्पदानभृतस्तात तथा चाभूतको नर:,तात संजय! मेरी सेनामें ऐसा एक भी योद्धा नहीं रहा होगा जिसे थोड़ा वेतन दिया जाता हो अथवा बिना वेतनके ही रखा गया हो

サञ्जयは言った。「おおサञ्जयよ、愛しき者よ、我が軍には俸給を受けぬ戦士は一人もいなかった。また、わずかな施し同然の給で養われる者も、無給のまま留め置かれる者もいなかった。」

Verse 25

पूजितो हि यथाशक्त्या दानमानासनैर्मया । तथा पुन्रैश्न मे तात ज्ञातिभिश्न सबान्धवै:

サञ्जयは言った。「まことに、我は力の及ぶかぎり、贈り物と敬意と座の供与とによって、彼らを礼遇してきた。同じく、愛しき者よ、我が子らもまた、親族一同、縁者・友人らとともに、同様の仕方で戦士たちを迎え、敬ったのである。」

Verse 26

तेच प्राप्यैव संग्रामे निर्जिता: सव्यसाचिना । शैनेयेन परामृष्टा: किमन्यद्‌ भागधेयत:

サンジャヤは言った。「彼らは戦場に到着するや否や、サヴィヤサーチン（アルジュナ）に打ち破られ、さらにシャイネーヤ（サーティヤキ）にも踏み砕かれた。これを運命の配分（定め）と呼ばずして、何と呼べようか。」

Verse 27

रक्ष्यते यश्ष संग्रामे ये च संजय रक्षिण: । एक: साधारण: पन्था रक्ष्यस्य सह रक्षिभि:

サンジャヤは言った。「おおサンジャヤよ、戦において守られる者と、その守り手たちには、ただ一つの共通の道しか残らぬ――共に立つか、共に倒れるかである。戦禍の危機が迫れば、護られる者と護る者の運命は一つとなる。責めもまた共有され、守りが崩れれば敗北もまた共有されるのだ。」

Verse 28

अर्जुन समरे दृष्टवा सैन्धवस्याग्रत: स्थितम्‌ । पुत्रो मम भृशं मूढ: कि कार्य प्रत्यपद्यत,अर्जुनको समरांगणमें सिन्धुराजके सामने खड़ा देख अत्यन्त मोहग्रस्त हुए मेरे पुत्रने कौन-सा कर्तव्य निश्चित किया?

サンジャヤは言った。戦場でアルジュナがシンドゥ王の目前に立つのを見て、深い迷妄に沈んだ我が子は、いかなる義務の道を定めたのか。

Verse 29

सात्यकिं च रणे दृष्टवा प्रविशन्‍्तम भीतवत्‌ । कि नु दुर्योधन: कृत्यं प्राप्तकालममन्यत,सात्यकिको रफक्षेत्रमें निर्भय-सा प्रवेश करते देख दुर्योधनने उस समयके लिये कौन- सा कर्तव्य उचित माना?

サンジャヤは言った。恐れを知らぬかのようにサーティヤキが戦場へ踏み入るのを見て、ドゥルヨーダナはその切迫した時に、いかなる務めを正しき道と判断したのか。

Verse 30

सर्वशस्त्रातिगौ सेनां प्रविष्टी रथिसत्तमौ । दृष्टवा कां वै धृतिं युद्धे प्रत्यपद्यन्त मामका:

サンジャヤは言った。「あらゆる武器の及ぶところを超える技を備えた、車戦の最上の二人――サーティヤキとアルジュナ――が我が軍に突入したとき、彼らを目にして我が方は戦場でいかなる不動の心を保ったのか。」

Verse 31

दृष्टवा कृष्णं तु दाशार्हमर्जुनार्थे व्यवस्थितम्‌ । शिनीनामृषभं चैव मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「アルジュナのために戦車上に陣取るダーシャールハ族の勇者クリシュナ、そしてシニー族の雄牛たるサーティヤキを見て、あなたの御子らは悲嘆に沈んだと私は思う。」

Verse 32

दृष्टवा सेनां व्यतिक्रान्तां सात्वतेनार्जुनेन च । पलायमानांश्व कुरून्‌ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「サーティヤキとアルジュナが軍勢を飛び越え、突き破って進み、さらにクル族の戦士たちが戦場から逃げ散るのを見て、あなたの御子らは憂いに沈んだと私は思う。」

Verse 33

विद्रुतान्‌ रथिनो दृष्टवा निरुत्साहान्‌ द्विषज्जये । पलायनकृतोत्साहान्‌ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「敵に勝たんとする気概を失い、逃走の中にのみ『勇』を示すかのように、車戦の武者たちが走り散るのを見て、あなたの御子らは嘆き悲しんでいると私は思う。」

Verse 34

शून्यान्‌ कृतान्‌ रथोपस्थान्‌ सात्वतेनार्जुनेन च । हतांश्व योधान्‌ संदृश्य मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「サーティヤキとアルジュナが我らの戦車の陣所を空にし、戦士と馬とを討ち伏せたのを見て、あなたの御子らは深く悲しんでいるに違いないと私は判断する。」

Verse 35

व्यश्वनागरथान्‌ दृष्टवा तत्र वीरान्‌ सहस्रश: । धावमानान्‌ रणे व्यग्रान्‌ मन्‍्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「そこに、馬も象も戦車も失った幾千の勇士たちが、戦場を狼狽して走り回るのを見て、あなたの御子らは悲嘆と絶望に落ちたと私は判断する。」

Verse 36

महानागान्‌ विद्रवतो दृष्टवार्जुनशराहतान्‌ । पतितान्‌ पततक्चान्यान्‌ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「アルジュナの矢に射られた大戦象が、恐慌して逃げ惑い、倒れ伏し、また既に倒れているものまで見える。これを見て、王よ、あなたの御子らは嘆きに沈んでいると私は思う。」

Verse 37

विहीनांश्व॒ कृतानश्चान्‌ विरथांश्व कृतान्‌ नरान्‌ । तत्र सात्यकिपार्थाभ्यां मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「そこではサーティヤキとパールタ（アルジュナ）が、馬を騎手から引き離し、戦士たちを戦車から奪い去った。これを見聞きして、あなたの御子らは悲嘆に沈んでいると私は思う。」

Verse 38

हयौघान्‌ निहतान्‌ दृष्टवा द्रवमाणांस्ततस्तत: । रणे माधवपार्थाभ्यां मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「戦場で、マーダヴァとパールタによって斬り伏せられた馬の群れと、残りが四方へ逃げ散るさまを見て、あなたの御子らは悲しみに焼かれていると私は思う。」

Verse 39

पत्तिसंघान्‌ रणे दृष्टवा धावमानांश्व सर्वश: । निराशा विजये सर्वे मन्ये शोचन्ति पुत्रका:,पैदल सिपाहियोंको रणक्षेत्रमें सब ओर भागते देख मैं समझता हूँ, मेरे सभी पुत्र विजयसे निराश हो शोक कर रहे होंगे

サンジャヤは言った。「戦場で歩兵の隊列が四方へ走り散るのを見て、勝利への望みを失ったあなたの御子らは皆、嘆き悲しんでいると私は思う。」

Verse 40

द्रोणस्प समतिक्रान्तावनीकमपराजितौ । क्षणेन दृष्टवा तौ वीरौ मन्ये शोचन्ति पुत्रका:

サンジャヤは言った。「誰にも屈せぬ二人の勇者、アルジュナとサーティヤキが、瞬く間にドローナの陣形を踏み越えるのを見て、あなたの御子らは悲嘆と動揺に襲われたと私は思う。」

Verse 41

सम्मूढो 5स्मि भृशं तात श्रुत्वा कृष्णधनंजयौ । प्रविष्टी मामकं सैन्यं सात्वतेन सहाच्युतौ

サンジャヤは言った。「大王よ、私はひどく惑っております。正法の境を決して踏み外さぬアチュタ、すなわちクリシュナとダナンジャヤ（アルジュナ）が、サーティヤキを伴って我らの軍勢の中へ入り込んだと聞いたからです。」

Verse 42

तस्मिन्‌ प्रविष्टे पृतनां शिनीनां प्रवरे रथे । भोजानीकं व्यतिक्रान्ते किमकुर्वत कौरवा:,शिनिप्रवर महारथी सात्यकि जब कृतवर्माकी सेनाको लाँचधकर कौरवी सेनामें प्रविष्ट हो गये तब कौरवोंने क्या किया?

サンジャヤは言った。「シニ族随一の戦士サーティヤキが、優れた戦車に乗ってクル族の軍勢へ突入し、ボージャの隊列を突破したとき、クル族はその後いかに振る舞ったのか。」

Verse 43

तथा द्रोणेन समरे निगृहीतेषु पाण्डुषु । कथें युद्धम भूत्‌ तत्र तनन्‍्ममाचक्ष्व संजय

サンジャヤは言った。「ドローナが戦場のただ中で、先に述べたとおりパーンダヴァらを押しとどめ、制したのち、そこで戦いはどのように進んだのか。サンジャヤよ、すべてを私に語れ。」

Verse 44

द्रोणो हि बलवान श्रेष्ठ: कृतास्त्रो युद्धदुर्मद: । पज्चालास्ते महेष्वासं प्रत्यविध्यन्‌ कथं रणे

サンジャヤは言った。「ドローナはまことに強大である。卓越し、武器の術に悉く通じ、戦の陶酔により猛々しい。では、パーンチャーラの者たちは、戦いのさなかにいかにしてその大弓手へ反撃し、傷を負わせ得たのか。」

Verse 45

बद्धवैरास्ततो द्रोणे धनंजयजयैषिण: । द्रोणाचार्य अस्त्रविद्यामें निपुण, युद्धमें उन्‍्मत्त होकर लड़नेवाले, बलवान एवं श्रेष्ठ वीर हैं। पांचाल-सैनिकोंने उस समय रणक्षेत्रमें महाधनुर्धर द्रोणको किस प्रकार घायल किया? क्योंकि वे द्रोणाचार्यसे वैर बाँधकर अर्जुनकी विजयकी अभिलाषा रखते थे || ४४ $ ।।

サンジャヤは言った。「それから彼らはドローナに対する怨讐を誓いとして結び、ダナンジャヤ（アルジュナ）の勝利を希求して、攻めをいよいよ強めた。その中に、バラドヴァージャの子—すなわちドローナ自身—が、大車戦士として立ちはだかり、敵意をいささかも緩めなかった。」

Verse 46

अर्जुनश्वापि यच्चक्रे सिन्धुराजवध॑ प्रति । तन्मे सर्व समाचक्ष्व कुशलो हासि संजय

ドリタラーシュトラは言った。「さらに、シンドゥの王を討つことを目してアルジュナが何をなしたか、そのすべてを余に詳しく語れ。サンジャヤよ、余に余すところなく申せ——そなたは無事か。」

Verse 47

संजय! भरद्वाजके पुत्र महारथी अश्वत्थामा भी पांचालोंसे दृढ़तापूर्वक वैर बाँधे हुए थे। अर्जुनने सिन्धुराज जयद्रथका वध करनेके लिये जो-जो उपाय किया, वह सब मुझसे कहो; क्योंकि तुम कथा कहनेमें कुशल हो ।।

サンジャヤは言った。「バーラタ族の雄牛よ、この災厄はそなた自身の過ちから生じた。これに遭った今、勇者よ、凡人のように嘆くべきではない。」

Verse 48

पुरा यदुच्यसे प्राज्जैः सुहृद्धिर्विदुरादिभि: । मा हार्षी: पाण्डवान्‌ राजन्निति तन्न त्वया श्रुतम्‌

サンジャヤは言った。「かつて、賢明で善意ある友—ヴィドゥラら—が『王よ、パーンダヴァたちに不義をなさるな』と諫めたとき、そなたはその忠言を聞き入れなかった。」

Verse 49

सुहृदां हितकामानां वाक्‍्यं यो न शूणोति ह । स महद्‌ व्यसन प्राप्प शोचते वै यथा भवान्‌,जो हितैषी सुहृदोंकी बात नहीं सुनता है, वह भारी संकटमें पड़कर आपके ही समान शोक करता है

サンジャヤは言った。「善意の友、己の益を願う者たちの言葉に耳を貸さぬ者は、大いなる災厄に陥り、やがて嘆く——まさにそなたのように。」

Verse 50

याचितो<सि पुरा राजन्‌ दाशार्हैण शमं प्रति । नच तं लब्धवान्‌ काम॑ त्वत्त: कृष्णो महायशा:

サンジャヤは言った。「王よ、かつてダーシャールハ族のクリシュナ、名声高き御方が和睦を願い出てそなたに懇請した。だが、そなたからは、その輝かしきクリシュナの望みは遂げられなかった。」

Verse 51

तव निर्गुणतां ज्ञात्वा पक्षपातं सुतेषु च । द्वैधीभावं तथा धर्मे पाण्डवेषु च मत्सरम्‌

サンジャヤは言った。「王の中の最上よ。万界の真理を知り、万有の主である至福者シュリー・クリシュナは、あなたが徳を欠き、わが子らに偏り、ダルマについて心が揺れ、パーンダヴァたちに嫉妬を抱いていると見抜かれた。そのとき、カウラヴァとパーンダヴァの間の大戦を起こさせたのである。」

Verse 52

तव जिद्दामभिप्रायं विदित्वा पाण्डवान्‌ प्रति | आर्तप्रलापांश्व बहूनू मनुजाधिपसत्तम

サンジャヤは言った。「王の中の最上よ。パーンダヴァたちに向けられたあなたの頑なな意図、そして自らを憐れむ嘆きの言葉の数々を見抜いたとき、万界の主にして一切衆生の実相を知るシュリー・クリシュナは、あなたが高貴な徳をまったく欠いていると悟られた。すなわち、わが子らに偏り、ダルマについて内に二心を抱き、パーンダヴァに嫉妬の炎を燃やし、絶えず曲がった策をめぐらし、苦悩する者のように空しい言葉を重ねていた。ゆえに、カウラヴァとパーンダヴァの大戦が引き起こされたのである。」

Verse 53

सर्वलोकस्य तत्त्वज्ञ: सर्वलोकेश्वर: प्रभु: वासुदेवस्ततो युद्ध कुरूणामकरोन्महत्‌

サンジャヤは言った。「王の中の最上よ。かくして、万界の主にして一切衆生の真理を知るヴァースデーヴァは、クル族の大戦を起こさせた。」

Verse 54

आत्मापराधात्‌ सुमहान्‌ प्राप्तस्ते विपुल: क्षय: । नैन॑ दुर्योधने दोष कर्तुमहसि मानद,मानद! अपने ही अपराधसे आपके सामने यह महान्‌ जनसंहार प्राप्त हुआ है। आपको यह सारा दोष दुर्योधनपर नहीं मढ़ना चाहिये

サンジャヤは言った。「あなた自身の過ちによって、甚大で広範な滅びがあなたに及んだのだ。誉れを授ける王よ、この罪をすべてドゥルヨーダナに負わせてはならぬ。」

Verse 55

न हि ते सुकृतं किंचिदादौ मध्ये च भारत । दृश्यते पृष्ठतश्चैव त्वन्मूलो हि पराजय:,भारत! मुझे तो आगे, पीछे या बीचमें आपका कोई भी शुभ कर्म नहीं दिखायी देता। इस पराजयकी जड़ आप ही हैं

サンジャヤは言った。「バーラタよ。始めにも、中ほどにも、終わりにも、あなたの功徳となる行いは何一つ見えぬ。まことに、この敗北の根はあなた自身にある。」

Verse 56

तस्मादवस्थितो भूत्वा ज्ञात्वा लोकस्य निर्णयम्‌ । शृणु युद्ध यथावृत्तं घोरं देवासुरोपमम्‌

ゆえに心を定め、世の定まった理を悟ったうえで、この戦の真の顛末を、起こったままに聞け――それは神々と阿修羅の戦いにも比すべき、凄惨なるものだった。

Verse 57

प्रविष्टे तव सैन्यं तु शैनेये सत्यविक्रमे । भीमसेनमुखा: पार्था: प्रतीयुर्वाहिनीं तव,जब सत्यपराक्रमी सात्यकि कौरव-सेनामें प्रविष्ट हो गये, तब भीमसेन आदि कुन्तीकुमारोंन आपकी विशाल वाहिनीपर आक्रमण किया

サンジャヤは言った。「真の武勇を失わぬシニの子サーティヤキが、汝の軍へと突入したとき、ビーマセーナを先頭にパーンドゥの子らは進み出て、汝の大軍を撃たんとした。」

Verse 58

आगच्छतस्तान्‌ सहसा क्रुद्धरूपान्‌ सहानुगान्‌ । दधारैको रणे पाण्डून्‌ कृतवर्मा महारथ:,सेवकोंसहित कुपित होकर सहसा आक्रमण करनेवाले उन पाण्डववीरोंको रणक्षेत्रमें एकमात्र महारथी कृतवर्माने रोका

サンジャヤは言った。「突如として怒りに燃え、従者を伴って一斉に押し寄せるパーンドゥの勇士たちを、戦場にて大車戦士クリタヴァルマンがただ一人で食い止めた。」

Verse 59

यथोद्वृत्तं वारयते वेला वै सलिलार्णवम्‌ | पाण्डुसैन्यं तथा संख्ये हार्दिक्य: समवारयत्‌

サンジャヤは言った。「荒れ狂い膨れ上がる大海の水を岸が押しとどめるように、戦場においてハールディキヤ（クリタヴァルマン）はパーンドゥ軍の進撃を抑えた。」

Verse 60

तत्राद्भुतमपश्याम हार्दिक्यस्य पराक्रमम्‌ । यदेनं सहिता: पार्था नातिचक्रमुराहवे,वहाँ हमने कृतवर्माका अद्भुत पराक्रम देखा। सारे पाण्डव एक साथ मिलकर भी समरांगणमें उसे लाँधच न सके

その場で我らは、ハールディキヤ（クリタヴァルマン）の驚くべき武威を見た。パーンドゥの子らたるパールタたちが一つに結束しても、戦場において彼を越えることはできなかった。

Verse 61

ततो भीमस्टत्रिभिर्विंद्ध्वा कृतवर्माणमाशुगै: । शड्खं दध्मौ महाबाहुर्हर्षयन्‌ सर्वपाण्डवान्‌,तदनन्तर महाबाहु भीमने तीन बाणोंद्वारा कृतवर्माको घायल करके समस्त पाण्डवोंका हर्ष बढ़ाते हुए शंख बजाया

サンジャヤは言った。すると剛腕のビーマは、疾き矢三本でクリタヴァルマーを射貫き、ついで法螺貝を吹き鳴らして、パーンドゥの子らすべての士気を奮い立たせた。戦場のただ中においてこの行いは、戦術上の勝ちを告げると同時に、勇気と決意によって味方を支えるべき道義と心の務めを示すものであった。

Verse 62

सहदेवस्तु विंशत्या धर्मराजश्न पञ्चभि: । शतेन नकुलश्नापि हार्दिक्यं समविध्यत,सहदेवने बीस, धर्मराजने पाँच और नकुलने सौ बाणोंसे कृतवर्माको बींध डाला

サンジャヤは言った。サハデーヴァはクリタヴァルマー（ハールディキヤ）を二十の矢で射、法王ユディシュティラは五矢で射、さらにナクラは百矢をもって貫いた。かくして激戦のただ中、パーンドゥの子らは、無益な残虐に溺れるのではなく、手強き武人を抑え込むために、節度を保ちながらも圧倒的な力で応じたのである。

Verse 63

द्रौपदेयास्त्रिसप्तत्या सप्तभिश्न घटोत्कच: । धृष्टद्युम्नस्त्रिभिश्वापि कृतवर्माणमार्दयत्‌,द्रौपदीके पुत्रोंने तिहत्तर, घटोत्कचने सात और धृष्टद्युम्नने तीन बाणोंद्वारा उसे गहरी चोट पहुँचायी

サンジャヤは言った。ドラウパディーの子らはクリタヴァルマーを七十三の矢で射、ガトートカチャはさらに七矢を貫き、ドリシュタデュムナは三矢をもって追い打ちをかけた。戦の道義が乱れるただ中で、勇と義務が容赦なき暴力として遂行される—その苛烈で連携した猛攻であった。

Verse 64

विराटो द्रुपदश्चैव याज्ञसेनिश्व पञ्चभि: । शिखण्डी चैव हार्दिक्यं विद्ूध्वा पजचभिराशुगै:

サンジャヤは言った。ヴィラाटとドルパダ、そしてヤージュニャセニーもまた、疾矢五本でハールディキヤを射、さらにシカンディーも加わった。戦の圧迫の中、同盟の王たちと武人は一人の敵に力を集中し、孤高の武勇ではなく連携攻撃こそが戦時の冷酷な掟であることを示した。

Verse 65

पुनर्विव्याध विंशत्या सायकानां हसन्निव | विराट

サンジャヤは言った。ついで彼は、まるで笑うかのように、さらに二十の矢で敵を射貫いた。王よ、その後クリタヴァルマーは四方八方へ矢を放ち、あの大車戦士たち一人ひとりを五矢で射、ビーマセーナを七矢で傷つけた。しかも即座に彼らの弓と旗標を断ち切り、戦車から地へと落とした—これは戦場の技が示す冷酷な冴えであり、ただ傷つけるのみならず、武器を奪い、辱め、戦に関わるすべての者へ道義の重圧をいっそう強めるのであった。

Verse 66

एकैकं पज्चभिर्विद्ध्वा भीमं॑ विव्याध सप्तभि: । धनुर्ध्वजं चास्य तथा रथाद्‌ भूमावपातयत्‌

サञ्जयは言った。クリタヴァルマンは、あの大車戦士たちをそれぞれ五矢で貫き、さらにビーマセーナを七矢で射た。ついで王よ、彼はたちまちビーマの弓と旗印をも断ち落とし、それらを戦車から地上へと落とした。

Verse 67

अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महारथ: । आजपघानोरसि क्रुद्ध: सप्तत्या निशितै: शरै:,भीमसेनका धनुष कट जानेपर महारथी कृतवर्माने कुपित हो बड़ी उतावलीके साथ सत्तर पैने बाणोंद्वारा उनकी छातीमें गहरा आघात किया

サञ्जयは言った。するとその大車戦士は、焦りと怒りに駆られ、弓を断たれた彼の胸を、剃刀のごとく鋭い七十の矢で深く射抜いた。

Verse 68

स गाढविद्धो बलवान हार्दिक्यस्य शरोत्तमै: । चचाल रथमध्यस्थ: क्षितिकम्पे यथाचल:

サञ्जयは言った。剛力のビーマセーナも、ハールディキヤの最上の矢に深く貫かれ、戦車の中に座したまま、地震の折に震える山のように揺らぎ始めた。

Verse 69

भीमसेनं तथा दृष्टवा धर्मराजपुरोगमा: । विसृजन्त: शरान्‌ राजन्‌ कृतवर्माणमार्दयन्‌,राजन! भीमसेनको वैसी अवस्थामें देखकर धर्मराज आदि महारथियोंने बाणोंकी वर्षा करके कृतवर्माको बड़ी पीड़ा दी

サञ्जयは言った。王よ、ビーマセーナがそのような有様であるのを見て、ダルマラージャ（ユディシュティラ）を先頭とする大車戦士たちは矢の雨を放ち、クリタヴァルマーを激しく苦しめた。

Verse 70

त॑ं तथा कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष । विव्यधु: सायकै्ईश्टा रक्षार्थ मारुतेर्मुधे

サञ्जयは言った。「尊き御方よ、風神の子ビーマセーナを守らんとするパーンダヴァの戦士たちは、戦車の列で彼を室に閉じ込めるかのように包囲し、戦場のただ中で選りすぐりの矢をもって貫いた。」

Verse 71

प्रतिलभ्य तत: संज्ञां भीमसेनो महाबल: । शक्ति जग्राह समरे हेमदण्डामयस्मयीम्‌,इसी बीचमें महाबली भीमसेनने सचेत होकर समरांगणमें सुवर्णमय दण्डसे विभूषित एक लोहेकी शक्ति हाथमें ले ली

サンジャヤは言った。「そののち意識を取り戻した大力のビーマセーナは、戦場のただ中で、鉄で作られ黄金の柄で飾られたシャクティの武器を手に取った。」

Verse 72

चिक्षेप च रथात्‌ तूर्ण कृतवर्मरथं प्रति । सा भीमभुजनिर्मुक्ता निर्मुक्तोरगसंनिभा

サンジャヤは言った。「彼は自らの戦車から、たちまちそれをクリタヴァルマンの戦車めがけて投げ放った。ビーマの強大な腕から放たれたそれは、脱皮したばかりの蛇のように飛び出した。」

Verse 73

तामापतन्तीं सहसा युगान्ताग्निसमप्रभाम्‌

サンジャヤは言った。「それは忽然と降りかかり、劫末に燃え上がる火のごとき光輝を放っていた。」

Verse 74

द्वाभ्यां शराभ्यां हार्दिक्यो निजघान द्विधा तदा । उस समय अपने ऊपर आती हुई प्रलयकालकी अग्निके समान उस शक्तिको सहसा दो बाण मारकर कृतवर्माने उसके दो टुकड़े कर दिये | ७३ $ ।।

サンジャヤは言った。「そのときハールディキヤ（クリタヴァルマン）は二本の矢でそれを撃ち、二つに断ち割った。黄金で飾られたシャクティは断たれて地に落ちた。」

Verse 75

शक्ति विनिहतां दृष्टवा भीमश्लुक्रोध वै भूशम्‌

サンジャヤは言った。「自らの槍が打ち落とされたのを見て、ビーマセーナは激しく怒りがこみ上げた。彼は轟く弦音を放つ別の俊敏な弓を取り、憤怒に燃えつつ戦場でクリタヴァルマンに対峙した。」

Verse 76

ततोअन्यद्‌ धनुरादाय वेगवत्‌ सुमहास्वनम्‌ । भीमसेनो रणे क्रुद्धो हार्दिक्यं समवारयत्‌

サンジャヤは言った。するとビーマセーナは、動き鋭く、弦音が大いに轟く別の弓を取り上げ、戦場で憤激してハールディキヤ――すなわちクリトヴァルマン――に立ち向かい、これを押しとどめた。

Verse 77

अथैनं पञ्चभिर्बाणैराजघान स्तनान्तरे । भीमो भीमबलो राजंस्तव दुर्मन्त्रितेन च,राजन्‌! आपकी ही कुमन्त्रणासे वहाँ भयंकर बलशाली भीमसेनने कृतवर्माकी छातीमें पाँच बाण मारे

サンジャヤは言った。ついでビーマ――恐るべき剛力の者――は、彼の胸を五本の矢で射抜いた。王よ、これもまた、そなた自身の悪しき策によって招かれたのだ。

Verse 78

भोजतस्तु क्षतसर्वाजड्रो भीमसेनेन मारिष | रक्ताशोक इवोत्फुल्लो व्यभ्राजत रणाजिरे

サンジャヤは言った。尊き王よ、ボージャ族のクリトヴァルマンは、ビーマセーナの矢により全身を傷つけられ裂かれながらも、戦場にあって血に濡れつつなお鮮やかに輝いた――満開の紅きアショーカ樹のごとく。

Verse 79

ततः क्रुद्धस्त्रिभिर्बाणैर्भीमसेनं हसन्निव । अभिहत्य दृढं युद्धे तान्‌ सर्वान्‌ प्रत्यविध्यत

サンジャヤは言った。ついで彼は憤怒し、嘲り笑うかのように三本の矢でビーマセーナを射た。戦のただ中で確かな一撃を加えると、さらに応じてそれらすべてを射貫き返した。

Verse 80

तेडपि त॑ प्रत्यविध्यन्त सप्तभि: सप्तभि: शरै:

サンジャヤは言った。彼らもまた応じて、各々七本の矢で彼を射た。すると大車戦士クリトヴァルマンは、怒りに満ちながらも笑みを浮かべるかのように、戦場で剃刀のごとき刃を持つ一本の矢を放ち、シカンディンの弓を断ち切った。

Verse 81

शिखण्डिनस्ततः: क्रुद्धः क्षुरप्रेण महारथ: । धनुश्रिच्छेद समरे प्रहसन्निव सात्वत:

サンジャヤは言った。「そのとき、怒りに燃える大車戦士クリタヴァルマンは、戦場のただ中で嘲るかのように微笑み、剃刀の刃のごとき鋭い矢でシカンディンの弓を断ち切った。」

Verse 82

शिखण्डी तु ततः क्रुद्धश्छिन्ने धनुषि सत्वर: | असिं जग्राह समरे शतचन्द्रं च भास्वरम्‌

サンジャヤは言った。「するとシカンディーは、弓を断たれて憤激し、たちまち戦場のただ中で剣を取り、百の月の紋を刻んだ輝く盾をも手にした。」

Verse 83

भ्रामयित्वा महच्चर्म चामीकरविभूषितम्‌ । तमसिं प्रेषयामास कृतवर्मरथं प्रति,उसने स्वर्णभूषित विशाल ढालको घुमाकर कृतवर्मके रथपर वह तलवार दे मारी

サンジャヤは言った。「彼は黄金で飾られた大盾を大きく旋回させ、その剣をクリタヴァルマンの戦車めがけて投げ放った。」

Verse 84

स तस्य सशरं चापं छित्त्वा राजन्‌ महानसि: । अभ्यगाद्‌ धरणीं राजंश्ष्युतं ज्योतिरिवाम्बरात्‌,राजन! वह महान्‌ खड्ग कृतवर्माके बाणसहित धनुषको काटकर आकाशशसे टूटे हुए तारेके समान धरतीमें समा गया

サンジャヤは言った。「王よ、その大剣は彼の矢を添えた弓を断ち切った。ついで王よ、それは天より滑り落ちる星のように地へと落ちた。」

Verse 85

एतस्मिन्नेव काले तु त्वरमाणं महारथा: । विव्यधु: सायकैर्गाढं कृतवर्माणमाहवे,इसी समय पाण्डव महारथियोंने युद्धमें जल्दी-जल्दी हाथ चलानेवाले कृतवर्माको अपने बाणोंद्वारा भारी चोट पहुँचायी

サンジャヤは言った。「まさにその時、戦いを迅速かつ執拗に押し進めるクリタヴァルマンに対し、パーンダヴァ方の大車戦士たちは矢の斉射を浴びせ、戦場で激しく打ち据えた。」

Verse 86

अथान्यद्‌ धनुरादाय त्यक्त्वा तच्च महद्‌ धनु: । विशीर्ण भरतश्रेष्ठ: हार्दिक्य: परवीरहा

サञ्जヤは言った。「そのとき、バーラタ族の最勝者よ、敵の勇士を屠るハールディキヤ（クリトヴァルマー）は、砕け散ったその大弓を投げ捨て、別の弓を取り上げた。戦の圧迫が途切れぬさなか、彼はパーンダヴァの戦士たちを矢の雨で射抜き、さらにシカンディンをも幾筋もの矢で貫いた――武の技と猛威が憐れみの間を許さぬ、容赦なき軍陣の決意の相である。」

Verse 87

विव्याध पाण्डवान्‌ युद्धे त्रिभिस्त्रिभिरजिद्वागै: । शिखण्डिनं च विव्याध त्रिभि: पठचभिरेव च

サञ्जヤは言った。「戦場においてクリトヴァルマーは、パーンダヴァたちを矢で貫いた――三本ずつ放って――戦いにおいて少しも揺るがなかった。バーラタ族の最勝者よ、さらに彼はシカンディンを三矢で射、ついで五矢をもって撃った。この場面は、戦の容赦なき機構を示す。武の冴えと決意が行為を駆り立て、倫理の重みは、選び取った陣営に技を捧げるという、より大きな争いのうちに横たわる。」

Verse 88

धनुरन्यत्‌ समादाय शिखण्डी तु महायशा: । अवारयन्‌ कूर्मनखैराशुगै्दिकात्मजम्‌,तत्पश्चात्‌ महायशस्वी शिखण्डीने भी दूसरा धनुष लेकर कछुओंके नखोंके समान धारवाले बाणोंद्वारा कृतवर्माका सामना किया

サञ्जヤは言った。「ついで名高きシカンディーは別の弓を取り、亀の爪のごとく鋭い鏃をもつ疾き矢をもって、ディカートマジャ（クリトヴァルマー）を押しとどめた。戦のただ中にあって、これは武人の決意と戦術の機敏さを示す――力には、退くことなく、規律ある反撃で応じるのである。」

Verse 89

ततः क्रुद्धो रणे राजन्‌ हृदिकस्यात्मसम्भव: । अभिदुद्राव वेगेन याज्ञसेनिं महारथम्‌

サञ्जヤは言った。「それから、王よ、フリディカの子クリトヴァルマーは戦場で憤激し、ビーマの没落を招く要となった大車戦士シカンディン（ドルパダの子）めがけて、凄まじい速さで突進した。この偈は、怒りと復讐心が、戦の道義と戦略の転機に関わる者を名指しで狙わせることを示している。」

Verse 90

भीष्मस्य समरे राजन मृत्योहेतुं महात्मन: । विदर्शयन्‌ बल॑ शूर: शार्टूल इव कुज्जरम्‌

サञ्जヤは言った。「王よ、その戦いにおいて勇猛なるクリトヴァルマーは力を誇示しつつ、聖なるビーマの死の因となったシカンディンへ、虎が象に躍りかかるがごとく、凄まじい速さで突進した。この光景は、戦の憤怒のただ中で、武人が敬われる長老の没落の“原因”と見なす者を意図して狙い、報復の連鎖をいよいよ激しくすることを示している。」

Verse 91

तौ दिशां गजसंकाशौ ज्वलिताविव पावकौ । समापेततुरन्योन्यं शरसड्घैररिंदमौ

サञ्जयは語った。方角を守護する象のごとく巨大で、火のように燃え立つ二人の勇士は、互いに向かって突進した。ともに敵を砕く者として、密なる矢の雨をもって相手を攻め立て、その遭遇は苛烈な争闘となって燃え上がり、戦の務めのただ中で、武勇と憤怒が自制を凌駕した。

Verse 92

विधुन्वानौ धनुःश्रेष्ठे संदथधानौ च सायकान्‌ | विसृजन्तो च शतशो गभस्तीनिव भास्वरौ

サञ्जयは語った。二人は最上の弓を揺り動かし、矢を素早く弦に番え、光り輝く戦士として百本、また百本と放った――燃え立つ光条がほとばしるがごとく。ここには、規律正しく容赦のない戦の機構、すなわち技と速さが破壊へと束ねられるさまが示される。

Verse 93

जैसे दो सूर्य पृथक्‌ू-पृथक्‌ अपनी किरणोंका विस्तार करते हों, उसी प्रकार वे दोनों वीर अपने श्रेष्ठ धनुष हिलाते और उनपर सैकड़ों बाणोंका संधान करके छोड़ते थे ।।

サञ्जयは語った。まるで二つの太陽が互いに離れてそれぞれの光条を広げるかのように、二人の勇士は最上の弓を揺り動かし、幾百の矢を番えて放った。鋭い矢で互いを灼きつけながら、二人の大車戦士は劫末の双日さながらに輝いた――恐るべき壮麗さ。武の冴えが自制を凌ぎ、戦場は運命の炉と化したのである。

Verse 94

कृतवर्मा च समरे याज्ञसेनिं महारथम्‌ | विद्ध्वेषुभिस्त्रिसप्तत्या पुनर्विव्याध सप्तभि:,कृतवर्माने समरांगणमें महारथी शिखण्डीको पहले तिहत्तर बाणोंसे घायल करके फिर सात बाणोंसे क्षत-विक्षत कर दिया

サञ्जयは語った。戦のただ中で、クリタヴァルマンは大車戦士シカンディン（ドルパダの子、ヤージュニャセーニと称される）を七十三本の矢で射抜き、さらに重ねて七本を突き立てた。この偈は、戦の暴虐が止むことなく増し高まるさま—武の力が、繰り返し傷つけることで量られるさま—を示している。

Verse 95

स गाढविद्धो व्यथितो रथोपस्थ उपाविशत्‌ | विसृज्य सशरं चापं मूर्च्छयाभिपरिप्लुत:,उन बाणोंकी गहरी चोट खाकर शिखण्डी व्यथित एवं मूर्च्छित हो धनुष-बाण त्यागकर रथकी बैठकमें बैठ गया

サञ्जयは語った。矢に深く射貫かれたシカンディーは、痛みに悶え、眩暈に呑まれて、矢を添えたまま弓を取り落とし、戦車の座へと崩れ落ちた。この偈は、戦が肉体に課す冷厳な代償と、暴力の即時の帰結が、いかに剛毅な戦士をも屈せしめるかを示している。

Verse 96

तं॑ विषण्णं रणे दृष्टवा तावका: पुरुषर्षभ । हार्दिक्यं पूजयामासुर्वासांस्यादुधुवुश्च ह,नरश्रेष्ठ! रणक्षेत्रमें शिखण्डीको विषादग्रस्त देख आपके सैनिक कृतवर्माकी प्रशंसा करने और वस्त्र हिलाने लगे

サンジャヤは言った。「戦場で彼が意気消沈しているのを見て、人中の雄牛よ、汝の兵らはハールディキヤ（クリトヴァルマン）を讃えて敬い、興奮のあまり衣を振りかざした。」

Verse 97

शिखण्डिनं तथा ज्ञात्वा हार्दिक्यदशरपीडितम्‌ । अपोवाह रणाद यन्ता त्वरमाणो महारथम्‌,महारथी शिखण्डीको कृतवर्माके बाणोंसे पीड़ित जान सारथि बड़ी उतावलीके साथ उसे रणभूमिसे बाहर ले गया

サンジャヤは言った。「シカンディンがハールディキヤ（フリーディカの子クリトヴァルマン）の矢の雨にひどく苦しめられていると知るや、御者は大急ぎでその大車戦士を戦場から退かせた。」

Verse 98

सादितं तु रथोपस्थे दृष्टवा पार्था: शिखण्डिनम्‌ । परिवव्रू रथैस्तूर्ण कृतवर्माणमाहवे

サンジャヤは言った。「シカンディンが戦車の後部に、気絶し力尽きたまま座しているのを見て、プリターの子らはたちまち戦車を駆って戦場でクリトヴァルマンを取り囲んだ。」

Verse 99

तत्राद्भुतं परं चक्रे कृतवर्मा महारथ: । यदेक: समरे पार्थान्‌ वारयामास सानुगान्‌

そこで大車戦士クリトヴァルマーは、まことに驚嘆すべき武勲を示した。たった一人でありながら、従者や援兵を伴って迫るプリターの子らを戦場で食い止めたのである。

Verse 100

पार्थान्‌ जित्वाजयच्चेदीन्‌ पज्चालान्‌ सृञ्जयानपि । केकयांश्व महावीर्यान्‌ कृतवर्मा महारथ:

サンジャヤは言った。「プリターの子らを打ち破ったのち、大車戦士クリトヴァルマーはチェーディ軍を潰走させ、さらにパンチャーラ、スリンジャヤ、そして剛勇なるケーカヤまでも打ち倒した。」

Verse 101

ते वध्यमाना: समरे हार्दिक्येन सम पाण्डवा: | इतश्रैतश्न धावन्तो नैव चक्रुर्धुतिं रणे,समरांगणमें कृतवर्मके बाणोंकी मार खाकर पाण्डव-सैनिक इधर-उधर भागने लगे। वे रणभूमिमें कहीं भी स्थिर न हो सके

サञ्जャヤは言った。戦場にてハールディキヤ（クリタヴァルマン）に討ち立てられ、パーンダヴァの軍勢は四方へ散り走った。彼の矢の雨の下、彼らは陣地を保つことも、戦場での決意を守ることもできなかった。

Verse 102

जित्वा पाण्डुसुतान्‌ युद्धे भीमसेनपुरोगमान्‌ । हार्दिक्य: समरे$तिष्ठद्‌ विधूम इव पावक:,युद्धमें भीमसेन आदि पाण्डवोंको जीतकर कृतवर्मा उस रणक्षेत्रमें धूमरहित अग्निके समान शोभा पाता हुआ खड़ा था

サञ्जャヤは言った。ビーマセーナを先頭とするパーンドゥの子らを戦で打ち破ったのち、フリーディカの子クリタヴァルマンはその戦場に堅く立ち、煙なき火のごとく輝いていた。

Verse 103

ते द्राव्यमाणा: समरे हार्दिक्येन महारथा: । विमुखा: समपद्यन्त शरवृष्टिभिरार्दिता:,समरांगणमें कृतवर्माके द्वारा खदेड़े गये और उसकी बाण-वर्षसे पीड़ित हुए पूर्वोक्त सभी महारथियोंने युद्धसे मुँह मोड़ लिया

サञ्जャヤは言った。戦場でハールディキヤ（クリタヴァルマン）に追い立てられ、その矢の雨に苦しめられた大車戦士たちは、戦いに背を向けて退却した。

Verse 114

इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि जयद्रथवधपर्वणि सात्यकिप्रवेशे कृतवर्मपराक्रमे चतुर्दशाधिकशततमो<ध्याय:

かくして、尊き『マハーバーラタ』の「ドローナ・パルヴァ」—「ジャヤドラタ討伐」の段において—サーティヤキの参戦とクリタヴァルマンの武勲を語る第百十四章は、ここに終わる。

Verse 723

कृतवर्माणमभित: प्रजज्वाल सुदारुणा | और शीघ्र ही उसे अपने रथसे कृतवर्मके रथपर चला दिया। भीमसेनके हाथोंसे छूटी हुई, केंचुलसे निकले हुए सर्पके समान वह भयंकर शक्ति कृतवर्मके समीप जाकर प्रज्वलित हो उठी

サञ्जャヤは言った。恐るべき猛火を帯びた投擲の武器が、クリタヴァルマンの周囲に燃え上がった。ビーマセーナの手から放たれ、彼の戦車からクリタヴァルマンの戦車へと素早く放たれたそれは、近づくや、脱皮した殻より滑り出る凄まじき蛇のごとく、彼の傍らで烈しく燃え立った。

Verse 743

द्योतयन्ती दिशो राजन्‌ महोल्केव नभश्च्युता । राजन! सम्पूर्ण दिशाओंको प्रकाशित करती हुई वह सुवर्णभूषित शक्ति कटकर आकाशशसे गिरी हुई बड़ी भारी उल्काके समान पृथ्वीपर गिर पड़ी

サンジャヤは言った。「王よ、黄金の装飾をまとったその力は四方を照らし、天よりちぎれて落ちる巨大な流星のごとく、大地へと墜ちた。」

Verse 796

त्रिभिस्त्रिभिर्महेष्वासो यतमानान्‌ महारथान्‌ । तदनन्तर उस महाथधनुर्धरने क्रोधमें भरकर हँसते हुए ही तीन बाणोंद्वारा भीमसेनको गहरी चोट पहुँचाकर युद्धमें विजयके लिये प्रयत्न करनेवाले उन सभी महारथियोंको तीन- तीन बाणोंसे बींध डाला

サンジャヤは言った。「勝利を求める大弓手は、怒りに満ちながらも笑い、三本の矢でビーマセーナを深く傷つけた。続いてただちに、戦場で奮闘する大車戦士たちを、一人につき三本ずつの矢で貫いた。」