Adhyaya 54

Verse 1

अपन क्ात बछ। अर: 2 चतुष्पठ्चाशत्तमोड ध्याय: माताकी आज्ञासे मामाको सान्त्वना देकर आस्तीकका सर्पयज्ञमें जाना सौतिर्वाच तत आहूय पुत्र स्वं जरत्कारुर्भुजज्मा । वासुके्नागराजस्य वचनादिदमब्रवीत्‌

シャウナカが問うた。サウティは答えた。すると、ナーガの乙女ジャラトカールは、ナーガ王ヴァースキの言葉に従い、わが子を呼び寄せて、次のように語った——

Verse 2

अहं तव पितु: पुत्र भ्रात्रा दत्ता निमित्तत: । काल: स चायं सम्प्राप्तस्तत्‌ कुरुष्व यथातथम्‌

彼女は言った。「わが子よ。ある目的のために、兄は私をそなたの父に嫁がせた。いまこそその時が到来したのだ。ゆえに、しかるべく正しく、その目的を成就せよ。」

Verse 3

आस्तीक उवाच कि निमित्तं मम पितुर्दत्ता त्वं मातुलेन मे । तन्ममाचदक्ष्व तत्त्वेन श्रुत्वा कर्तास्मि तत्‌ तथा

アースティーカは言った。「母上。いかなる目的で、母方の叔父はあなたを父上に嫁がせたのですか。真実をありのまま、明らかにお聞かせください。聞き終えたなら、私はそれを成就させるために力を尽くします。」

Verse 4

सौतिरुवाच तत आचरष्ट सा तस्मै बान्धवानां हितैषिणी । भगिनी नागराजस्य जरत्कारुरविक्लवा,उग्रश्रवाजी कहते हैं--तदनन्तर अपने भाई-बन्धुओंका हित चाहनेवाली नागराजकी बहिन जरत्कारु शान्तचित्त हो आस्तीकसे बोली

サウティは語った。そこで、ナーガ王の妹ジャラトカールは、親族の安寧を願い、泰然として揺るがぬ心で彼に近づき、アースティーカに語りかけた。

Verse 5

जरत्कारुर॒वाच पन्नगानामशेषाणां माता कद्रूरिति श्रुता । तया शप्ता रुषितया सुता यस्मान्निबोध तत्‌

ジャラトカールは言った。「わが子よ。すべてのナーガの母はカドゥルーと知られている。ある時、怒りに燃えて、彼女は自らの子らに呪いを下した。その呪いが生じた由来を、いま語ろう。よく聞きなさい。」

Verse 6

उच्चै:श्रवा: सो5श्वराजो यन्मिथ्या न कृतो मम । विनतार्थाय पणिते दासी भावाय पुत्रका:

彼女は言った。「わが子らよ。カドゥルーがヴィナターのために、馬王ウッチャイヒシュラヴァの尾の色をめぐって賭けをし、敗者は勝者の婢となると定めたとき、そなたたちは私の命に従わず、あの馬の尾を黒くしてヴィナターの言を偽りにすることをしなかった。ゆえに、ジャナメージャヤ王の祭祀において、祭火はそなたたちを灰に焼き尽くすであろう。そなたたちは皆死に、亡者の界へ赴くのだ。」

Verse 7

जनमेजयस्य वो यज्ञे धक्ष्यत्यनिलसारथि: । तत्र पञठ्चत्वमापन्ना: प्रेतलोक॑ गमिष्यथ

アースティーカは言った。「ジャナメージャヤ王の祭祀において、風を御者とする火が汝らを焼き尽くすであろう。そこで汝らは終焉を迎え、死して後、亡者の国へ赴くのだ。」

Verse 8

तां च शप्तवतीं देव: साक्षाल्लोकपितामह: । एवमस्त्विति तद्वाक्यं प्रोवाचानुमुमोद च,कद्रूने जब इस प्रकार शाप दे दिया, तब साक्षात्‌ लोकपितामह भगवान्‌ ब्रह्माने 'एवमस्तु' कहकर उनके वचनका अनुमोदन किया

彼女がそのように呪詛を告げ終えると、神なる主—諸世界の祖父たる梵天その人—は「そのとおりあれ」と宣し、その言葉を認めて是認した。

Verse 9

वासुकिश्नापि तच्छुत्वा पितामहवचस्तदा । अमृते मथिते तात देवाञ्छरणमीयिवान्‌,तात! मेरे भाई वासुकिने भी उस समय पितामहकी बात सुनी थी। फिर अमृत- मन्थनका कार्य हो जानेपर वे देवताओंकी शरणमें गये

アースティーカは言った。「ヴァースキもまた、その時ピターマハの言葉を聞いた。のちに—甘露を生んだ大海攪拌が成就した後—彼は神々のもとへ庇護を求めて赴いた。」

Verse 10

सिद्धार्थाश्च सुरा: सर्वे प्राप्पामृतमनुत्तमम्‌ । भ्रातरं मे पुरस्कृत्य पितामहमुपागमन्‌

アースティーカは言った。すべての神々は願いを成就し、比類なき甘露を得た。そこで彼らは我が兄を先頭に立て、ピターマハ（梵天）のもとへ赴いた。その意図は、母の呪いの力が成就せぬよう、守護を請い求めることにあった。

Verse 11

ते त॑ प्रसादयामासु: सुरा: सर्वेडब्जसम्भवम्‌ | राज्ञा वासुकिना सार्थ शापोड्सौ न भवेदिति

そこで神々は皆、蓮華より生まれし梵天を慰撫しようとした。龍王ヴァースキとともに彼のもとへ赴き、ただ一つ—母の発した呪いが効力を得ぬこと—を願ったのである。

Verse 12

देवा ऊचु वासुकिर्नागराजो<यं दुःखितो ज्ञातिकारणात्‌ । अभिशाप: स मातुस्तु भगवन्‌ न भवेत्‌ कथम्‌

神々は言った。「おお、福徳ある御方よ。この蛇王ヴァースキは、同族のゆえに憂い苦しんでおります。いかなる手立てによって、母の呪詛が彼らに及ばぬようにできましょうか。」

Verse 13

ब्रह्मोवाच जरत्कारुर्जरत्कारुं यां भार्या समवाप्स्यति । तत्र जातो द्विज:ः शापान्मोक्षयिष्यति पन्नगान्‌

ブラフマーは言った。「仙人ジャラトカールは、ジャラトカールという名の妻を得るであろう。彼女から二度生まれの子（ドヴィジャ）が生まれ、その者が蛇たちを母の呪詛から解き放つ。」

Verse 14

एतच्छुत्वा तु वचनं वासुकि: पन्नगोत्तम: । प्रादान्माममरप्रख्य तव पित्रे महात्मने

アースティーカは言った。「その言葉を聞くや、蛇族の最勝者ヴァースキは、天人のごとく輝くおまえよ、わたしをおまえの高徳なる父のもとへ託した。はるか以前、この危機が訪れるより先に、わたしの婚姻はまさにこの目的のために定められていた。やがて大聖仙たちの力により、おまえはわたしの胎より生まれた。いま、かつて予告されたジャナメジャヤの蛇祭の時が到来し、その祭儀では蛇たちが絶え間なく火に焼かれている。ゆえに彼らを恐れて、おまえは救済を成し遂げねばならぬ。わたしの兄弟も、あの恐るべき炎から救い出してくれ。賢き父に仕えるため、解放を得るためにわたしが託されたその目的を、むなしくしてはならない。教えておくれ、我が子よ——この災厄から蛇たちを救うため、いかなる道が正しいとおまえは判断するのか。」

Verse 15

प्रागेवानागते काले तस्मात्‌ त्वं मय्यजायथा: । अयं स काल: सम्प्राप्तो भयान्नस्त्रातुमहसि

アースティーカは言った。「定められた時が来るよりはるか以前に、おまえはこの目的のためにわたしから生まれた。そして今、その時が到来した。ゆえに、神にも比すべき輝きを持つ光明の子よ、恐怖から我らを救わねばならぬ。ジャナメジャヤの蛇祭の予告された時は来て、蛇たちは絶え間なく火に焼かれている。この恐怖から彼らを救い出し、わたしの兄弟もあの恐るべき炎から救ってくれ。賢く大いなる父に仕えるため、わたしが託されたその目的を、むなしくしてはならない。教えておくれ、我が子よ——この危難から蛇たちを救うため、いかなる道が正しいとおまえは判断するのか。」

Verse 16

भ्रातरं चापि मे तस्मात्‌ त्रातुमहसि पावकात्‌ । न मोघं तु कृतं तत्‌ स्यथाद्‌ यदहं तव धीमते । पित्रे दत्ता विमोक्षार्थ कथं वा पुत्र मन्‍्यसे

アースティーカは言った。「ゆえに、おまえはわたしの兄弟をも火から救わねばならぬ。解放を得るために、賢き父に仕えるようわたしが託されたその目的を、決してむなしくしてはならない。教えておくれ、我が子よ——この危難から蛇たちを救うため、いかなる道が正しいとおまえは判断するのか。」

Verse 17

सौतिर्वाच एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा सास्तीको मातरं तदा | अब्रवीद्‌ दुःखसंतप्तं वासुकिं जीवयन्निव

ウグラシュラヴァ（サウティ）は語った。母がそのように告げると、アースティーカは答えた。「母上、仰せのとおりにいたします。」そして、悲嘆に沈むヴァースキに、まるで命を与え直すかのように語りかけた——

Verse 18

अहं त्वां मोक्षयिष्यामि वासुके पन्नगोत्तम । तस्माच्छापान्महास तत्त्व सत्यमेतद्‌ ब्रवीमि ते,“महान्‌ शक्तिशाली नागराज वासुके! मैं आपको माताके उस शापसे छुड़ा दूँगा। यह आपसे सत्य कहता हूँ

「ヴァースキよ、ナーガのうち最勝の者よ。母の呪い、その呪詛から汝を解き放とう。これは真実として汝に告げる。」

Verse 19

भव स्वस्थमना नाग न हि ते विद्यते भयम्‌ । प्रयतिष्ये तथा राजन्‌ यथा श्रेयो भविष्यति,“नागप्रवर! आप निश्चिन्त रहें। आपके लिये कोई भय नहीं है। राजन! जैसे भी आपका कल्याण होगा, मैं वैसा प्रयत्न करूँगा

「優れたナーガよ、心を安んじよ。汝に恐れはない。王よ、汝の安寧と最高の善が成るよう、我はそのように努めよう。」

Verse 20

न मे वागनृतं प्राह स्वैरेष्वपि कुतोडन्यथा । त॑ वै नृपवरं गत्वा दीक्षितं जनमेजयम्‌

「我が言葉は、戯れの時でさえ虚偽を語ったことがない。ましてこの危難の折に、どうして真実に背けようか。ゆえに、蛇の供犠のために灌頂を受けた最上の王ジャナメージャヤのもとへ赴き、吉祥なる言葉をもって王を満足させ、その祭儀を止めさせよう。」

Verse 21

वाम्भि्मड्नलयुक्ताभिस्तोषयिष्येडद्य मातुल । यथा स यज्ञो नृपतेर्निवर्तिष्यति सत्तम

「叔父上、徳ある者のうち最勝の方よ。今日、我は吉祥にして選び抜かれた言葉で王を喜ばせ、統治者のその供犠を止めさせよう。」

Verse 22

स सम्भावय नागेन्द्र मयि सर्व महामते । न ते मयि मनो जातु मिथ्या भवितुमहति

アースティーカは言った。「蛇族の主よ、偉大なる思慮の持ち主よ、どうか私に全幅の信を置いてください。必要なことはすべて成し遂げる力が私にはあります。あなたの心が私に託した希望と信頼が、むなしく終わることは決してありません。」

Verse 23

वायुकिरुवाच आस्तीक परिधघूर्णामि हृदयं मे विदीर्यते । दिशो न प्रतिजानामि ब्रह्म॒ृदण्डनिपीडित:

ヴァースキは言った。「アースティーカよ、私は目が回り、輪を描いてよろめいている。胸は裂けるようだ。婆羅門の杖――母の呪いの力――に押し潰され、もはや方角すら見分けられぬ。」

Verse 24

आस्तीक उवाच न संतापस्त्वया कार्य: कथंचित्‌ पन्नगोत्तम | प्रदीप्ताग्ने: समुत्पन्नं नाशयिष्यामि ते भयम्‌

アースティーカは言った。「蛇族の最上よ、いかなる形でも嘆きに沈んではならぬ。この蛇祭の燃え盛る火から生じたお前の恐れを、私が終わらせよう。」

Verse 25

ब्रह्मदण्डं महाघोरं कालाग्निसमतेजसम्‌ । नाशयिष्यामि मात्र त्वं भयं कार्षी: कथंचन,कालाग्निके समान दाहक और अत्यन्त भयंकर शापका यहाँ मैं अवश्य नाश कर डालूँगा। अत: आप उससे किसी तरह भय न करें

アースティーカは言った。「あの婆羅門の懲罰の呪いは、きわめて恐ろしく、時の火にも等しい威力で燃え盛る。だが私は必ずそれを無力化する。ゆえに、いかなる形でも恐れるな。」

Verse 26

सौतिरुवाच ततः स वासुकेरघोरमपनीय मनोज्वरम्‌ । आधाय चात्मनोड्रेषु जगाम त्वरितो भूशम्‌

サウティは語った。こうして彼はヴァースキから恐るべき憂いの熱を取り除き、その重荷を自らに引き受け、急ぎ王のもとへ赴いた――ジャナメージャヤの蛇祭における命の危難から、ヴァースキと蛇族を救い出すためであった。

Verse 27

जनमेजयस्य त॑ यज्ञ सर्वे: समुदितं गुणै: । मोक्षाय भुजगेन्द्राणामास्तीको द्विजसत्तम:

蛇王たちの解脱のために、婆羅門の中でも最上のアースティーカは、あらゆる優れた徳を備えたジャナメージャヤ王の祭祀へと赴いた。

Verse 28

स गत्वापश्यदास्तीको यज्ञायतनमुत्तमम्‌ | वृतं सदस्यैर्बहुभि: सूर्यवल्निसमप्रभै:,वहाँ पहुँचकर आस्तीकने परम उत्तम यज्ञमण्डप देखा, जो सूर्य और अग्निके समान तेजस्वी अनेक सदस्योंसे भरा हुआ था

そこに至ると、アースティーカはこの上なく優れた祭場を目にした。そこは太陽と火のように輝く多くの祭官と長老たちで満ちていた。

Verse 29

स तत्र वारितो द्वा:स्थै: प्रविशन्‌ द्विजसत्तम: । अभितुष्टाव त॑ यज्ञ प्रवेशार्थी परंतप:

そこで、最上の婆羅門が入ろうとしたとき、門番たちに制止された。祭祀への入場を求めるアースティーカ—欲や怒りといった内なる敵を焼き尽くす者—は、力で押し入るのではなく、敬虔な言葉でそのヤジュニャを讃え始めた。

Verse 30

स प्राप्य यज्ञायतनं वरिष्ठ द्विजोत्तम: पुण्यकृतां वरिष्ठ: । तुष्टाव राजानमनन्तकीर्ति- मृत्विक्सदस्यांश्व तथैव चाग्निम्‌

優れた祭場に至ると、婆羅門の中で最上、功徳を積む者の中でも最勝のアースティーカは讃嘆を始めた。尽きぬ名声に輝く祭主ジャナメージャヤ王、祭官たち、学識ある会衆、そして聖なる火神アグニに対してである。

Verse 53

इस प्रकार श्रीमह्या भारत आदिपर्वके अन्तर्गत आस्तीकपर्वमें सर्पसत्रके विषयमें वायुकिवचनसम्बन्धी तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして、聖なる『マハーバーラタ』アーディ・パルヴァ所収アースティーカ・パルヴァにおける、蛇の祭儀（サルパ・サトラ）に関し、ヴァーユキに帰せられる説話に連なる第五十三章は終わる。

Verse 54

इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि आस्तीकपर्वणि सर्पसत्रे आस्तीकागमने चतुष्पञ्चाशत्तमो<ध्याय:

かくして、尊き『マハーバーラタ』のアーディ・パルヴァ（Ādi Parva）におけるアースティーカ章—蛇の供犠（サルパサトラ）とアースティーカの来臨を語る—第五十四章は終わる。この奥書は章の語りの結びを示し、正しき介入によって破滅的な儀礼の暴力を止めるという倫理の枠組みに位置づける。