Adhyaya 49

Verse 1

मनुष्यस्य सुखदुः खप्रापकधर्माधर्मनिरूपणं नामाष्टचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः गरुड उवाच / श्रुता मया दयासिन्धो ह्यज्ञानाज्जीवसंसृतिः / अधुना श्रोतुमिच्छामि मोक्षोपायं सनातनम्

ガルダは言った。「ああ、慈悲の大海よ。個我（ジーヴァ）の輪廻は無明より起こると私は聞きました。いま、永遠の解脱（モークシャ）への道をお聞かせください。」

Verse 2

भगवन्देवदेवेश शरणागतवत्सल / असारे घोरसंसारे सर्वदुः खमलीमसे

ああ、バガヴァーン、神々の主、帰依する者を慈しむ御方よ。この実体なき恐るべき輪廻はあらゆる苦に汚れている。われはただ御身に帰依する。

Verse 3

नानाविधशरीरस्था अनन्ता जीवराशयः / जायन्ते च म्रियन्ते च तेषामन्तो न विद्यते

さまざまな身に宿る生類の群れは無量である。彼らは生まれては死ぬが、この輪廻の巡りに終わりは見いだされない。

Verse 4

सदा दुः खातुरा एव न सखी विद्यते क्कचित् / केनोपायेन मोक्षेश मुच्यन्ते वद मे प्रभो

彼らは常に苦しみに悩まされ、どこにも友を得ない。ああ、解脱の主よ、いかなる方便によって彼らは मुक्त（解放）されるのか。主よ、我にお告げください。

Verse 5

श्रीभगवानुबाच / शृणु तार्क्ष्य प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि / यस्य श्रवणमात्रेण संसारान्मुच्यते नरः

世尊は仰せになった。「聞け、タールクシャ（ガルダ）よ。汝が我に問うたことを説き明かそう――それをただ聴聞するだけで、人は輪廻（サンサーラ）の束縛から解き放たれる教えである。」

Verse 6

अस्ति देवः परब्रह्मस्वरूपो निष्कलः शिवः / सर्वज्ञः सर्वकर्ता च सर्वेशो निर्मलो ऽद्वयः

至上ブラフマンそのものを本性とする神なる主が在る。部分なく、吉祥にして、遍く知り、万事をなす者、万有の主、垢なく、そして不二（アドヴァヤ）である。

Verse 7

स्वयञ्ज्योतिरनाद्यन्तो निर्विकारः परात्परः / निर्गुणः सच्चिदानन्दस्तदंशा जीवसंज्ञकाः

彼は自ら光り、始めも終わりもなく、不変にして、最上をも超える。グナを離れ、サット・チット・アーナンダ（有・知・歓喜）である。『ジーヴァ』と呼ばれる個々の霊は、彼の分有であると説かれる。

Verse 8

अनाद्यविद्योपहता यथाग्नौ विस्फुलिङ्गकाः / देहाद्युपाधिसम्भिन्नास्ते कर्मभिरनादिभिः

火中の火花のように、無始の無明に覆われた衆生は、身体などの限定的付帯（ウパーディ）によって分別される。それは各々の無始の業によるのである。

Verse 9

सुखदुः खप्रदैः पुण्यपारूपैर्नियन्त्रिताः / तत्तज्जातियुतं देहमायुर्भोगञ्च कर्मजम्

福と罪――楽と苦を与える因――により制せられて、衆生はその状態に相応しい身体を得る。寿命と受ける諸経験（享受）もまた、業より生ずる。

Verse 10

प्रतिजन्म प्रपद्यन्ते तेषामपि परं पुनः / ससूक्ष्मलिङ्गशरीरमामोक्षादक्षरं खग

生から生へと、彼らは繰り返し有身の存在を得続ける。聖なる鳥ガルダよ、彼らにおいても、解脱（モークシャ）に至るまで、リンガ・シャリーラを伴う不滅の微細身が存続する。

Verse 11

स्थावराः कृमयश्चाजाः पक्षिणः पशवो नगः / धार्मिकास्त्रिदशास्तद्वन्मोक्षिणश्च यथाक्रमम्

業の順序に従い、衆生は不動の生類として、虫として、山羊として、鳥として、獣として、そして人として生まれる。同様に、ある者はダルマに立つ正しき者となり、ある者は三十三天のデーヴァの位に至り、またある者はその順序のまま解脱を得る。

Verse 12

चतुर्विधशरीराणि धृत्वा मुक्त्वा सहस्रशः / सुकृतान्मा नवो भूत्वा ज्ञानी चेन्मोक्षमाप्नुयात्

四種の身を受けては捨てることを幾千回も重ねたのち、たとえ功徳によるとしても、もはや「新たに」なるべきではない（再生すべきではない）。もし真理を知る者（ジュニャーニー）であるなら、解脱（モークシャ）に至る。

Verse 13

चतुरशीतिलक्षेषु शरीरेषु शरीरिणाम् / न मानुषं विनान्यत्र तत्त्वज्ञानन्तु लभ्यते

衆生の得る八十四ラクシャ（八千四百万）の身のうち、実在の真知（タットヴァ・ジュニャーナ）は、人として生まれる以外のどこでも得られない。

Verse 14

अत्र जन्मसहस्राणां सहस्रैरपि कोटिभिः / कदाचिल्लभते जन्तुर्मानुष्यं पुण्यसञ्चयात्

この輪廻（サンサーラ）においては、幾千の生を経て、さらにその千の千倶胝を経たとしても、衆生が人として生まれるのはまれであり、それも積み重ねた功徳の蓄えによってのみである。

Verse 15

सोपानभूतं मोक्षस्य मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् / यस्तार यति नात्मानं तस्मात्पापतरो ऽत्र कः

人として生まれることは得難く、まさに解脱（モークシャ）へ至る階（きざはし）である。これを得ながら自らを輪廻（サンサーラ）より渡し救わぬ者より、いかなる者がさらに罪深かろうか。

Verse 16

नरः प्राप्येतरज्जन्म लब्ध्वा चेन्द्रियसौष्ठवम् / न वेत्त्यात्महितं यस्तु स भवेद्ब्रह्मघातकः

人として生まれ、諸根の健やかさを得ながら、なお自らのアートマンに真に益する道を知らぬ者は、婆羅門（ブラーフマナ）殺しにも等しく咎められる。

Verse 17

विना देहेन कस्यापि पुरुषार्थो न विद्यते / तस्माद्देहं धनं रक्षेत्पुण्यकर्माणि साधयेत्

身体なくしては、いかなる者も人の目的（プルシャールタ）を成就できない。ゆえに身体を財のごとく守り、功徳ある行いに励むべきである。

Verse 18

रक्षेच्चसर्वदात्मानमात्मा सर्ब्वस्य भाजनम् / रक्षणे यत्नमातिष्ठेज्जीवन् भद्राणि पश्यति

ゆえに常に自らを守るべきである。アートマンは万有の支えであり、受け容れる器である。自己護持において勤勉を固く立てよ；生きているうちに吉祥なる果を目の当たりにする。

Verse 19

पुनर्ग्रामः पुनः क्षेत्र पुनर्वित्तं पुनर्गृहम् / पुनः शुभाशुभं कर्म न शरीरं पुनः पुनः

再び村は得られ、再び田畑も得られよう。再び財も、再び家も得られよう。吉と凶の業もまた行われる—しかしこの同じ身体は、幾度も幾度も戻っては来ない。

Verse 20

शरीररक्षणोपायाः क्रि यन्ते सर्वदा बुधैः / नेच्छन्ति च पुनस्त्यागमपि कुष्ठादिरोगिणः

賢者は常にこの身を護る手立てを講じる。癩などの病に苦しむ者でさえ、なお再びこの身を捨てたいとは願わない。

Verse 21

तद्गोपितं स्याद्धर्मार्थं धर्मो ज्ञानार्थमेव च / ज्ञानं तु ध्यानयोगार्थमचिरात्प्रविमुच्यते

その教えはダルマのために護り保つべきであり、ダルマはまさに智慧のためにある。智慧はまた禅定のヨーガのためにあり、それによって人はほどなく完全な解脱に至る。

Verse 22

आत्मैव यदि नात्मानमहीतेभ्यो निवारयेत् / को ऽन्यो हितकरस्तस्मादात्मानं सुखयिष्यति

もし自らが自分自身を害あるものから制しないなら、真に益をなす他の誰が、その人を幸福にできようか。

Verse 23

इहैव नरकव्याधेश्चिकित्सां न करोति यः / गत्वा निरौषधं देशं व्याधिम्थः किं करिष्यति

こここの世で地獄へ導く「病」を治さぬ者は、薬なき国へ赴いた後、病める身で何ができようか。

Verse 24

व्याघ्रीवास्ते जरा चायुर्याति भिन्नघटाम्बुवत् / निघ्नन्ति रिपुवद्रोगास्तस्माच्छ्रेयः समभ्यसेत

老いは雌虎のごとく待ち伏せ、命は破れた壺の水のように漏れ去る。病は敵のように打ち倒す。ゆえに、至上の善を怠りなく修めるべきである。

Verse 25

यावन्नाश्रयते दुः खं यावन्नायान्ति चापदः / यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावच्छ्रेयः समभ्यसेत्

悲しみがまだ身を覆わず、災厄がまだ到らず、諸根（感官）がまだ衰えぬうちに—その時まで、真に利益あるもの（霊的安寧）を怠らず修めるべきである。

Verse 26

यावत्तिष्ठति देहो ऽयं तावत्तत्त्वं समभ्यसेत् / सन्दीप्तकोशभवने कूपं खनति दुर्मतिः

この身がなお保たれている間に、真実（タットヴァ）の智を怠らず修習すべきである。愚か者は、蔵の家が燃えさかってから井戸を掘る者に等しい。

Verse 27

कालो न ज्ञायते नानाकार्यैः संसारसम्भवैः / सुखं दुःखं जनो हन्त न वेत्ति हितमात्मनः

時は知られない。輪廻（サンサーラ）より生ずる種々の営みに覆われているからである。ああ、人は楽を追い苦を避けるが、己にとって真に益あるものを知らない。

Verse 28

जातानार्तान्मृतानापद्भष्टान्दृष्ट्वा च दुः खितान् / लोको मोहसुरां पीत्वा न बिभेति कदाचन

苦しむ者、死せる者、災厄により滅びた者、憂いに沈む者を見ても、世は迷妄の酔い酒を飲み、いついかなる時も恐れず（ゆえに目覚めない）。

Verse 29

सम्पदः स्वप्नसंकाशा यौवनं कुसुमोपमम् / तडिच्चपलमायुष्यं कस्य स्याज्जानतो धृतिः

財は夢のごとく、若さは花のごとし。命は稲妻の閃きのように刹那である—これを知って、誰がなお怠り、あるいは決意を揺らがせようか。

Verse 30

शतं जीवितमत्यल्पं निद्रालस्यैस्तदर्धकम् / बाल्यरोगजरादुः खैरल्पं तदपि निष्फलम्

たとえ百年の命であっても、まことにわずかである。その半ばは眠りと怠惰に費やされる。残りもまた、幼少・病・老い・悲しみによって僅少となり、その僅かさえ実りを失う。

Verse 31

प्रारब्धव्ये निरुद्योगी जागर्तव्ये प्रसुप्तकः / विश्वस्तश्च भयस्थाने हा नरः को न हन्यते

なすべき時に怠り、目覚めているべき時に眠り、危地にあってなお安んじて信じる—ああ、そのような過ちを持つ者で、滅びぬ人があろうか。

Verse 32

तोयफेनसमे देहे जीवेनाक्रम्य संस्थिते / अनित्याप्रयसवासे कथ तिष्ठति निर्भयः

水の上の泡のごときこの身—無常にして脆き住まい—にジーヴァ（jīva）が入り住むとき、なおそれに執するなら、いかで真に無畏であり得ようか。

Verse 33

अहिते हितसंज्ञः स्यादध्रुवे ध्रुवसंज्ञकः / अनर्थे चार्थविज्ञानः स्वमर्थं यो न वेत्ति सः

害を益と誤り、無常を「常」と呼び、無益の中に意義を見いだす—かかる者は、自らの真の利益を知らぬ。

Verse 34

पश्यन्नपि प्रस्खलति शृण्वन्नपि न बुध्यति / पठन्नपि न जानाति देवमायाविमोहितः

見ていてもつまずき、聞いていても悟らず、読んでいても真に知らぬ—神の幻力マーヤー（māyā）に迷わされているがゆえである。

Verse 35

तन्निमज्जज्जगदिदं गम्भीरे कालसागरे / मृत्युरोगजराग्राहैर्न कश्चिदपि बुध्यते

この全世界は、時という深い大海へと沈みゆく。死・病・老いの鰐に捕らえられ、真実に目覚める者は誰もいない。

Verse 36

प्रतिक्षणभयं कालः क्षीयमाणो न लक्ष्यते / आमकुंभ इवांभः स्थो विशीर्णो न विभाव्यते

刹那ごとにすり減ってゆく時は、瞬間ごとに恐れの因であるのに気づかれない。水に立つ未焼成の土器のように、静かに崩れ、砕けるまで悟られない。

Verse 37

युज्यते वेष्टनं वायोराकाशस्य च खण्डनम् / ग्रथनञ्च तरङ्गाणामास्था नायुषि युज्यते

風を包み、空を切り分け、波を結び合わせようとするのと同じ。命を永らえるものとして頼みとするのは、道理にかなわない。

Verse 38

पृथिवी दह्यते येन मेरुश्चापि विशीर्यते / शुष्यते सागरजलं शरीरस्य च का कथा

その力は大地を焼き、須弥山さえ砕き、海の水をも干上がらせる。ならば人の身について、何を語れようか。

Verse 39

अपत्यं मे कलत्रं मे धनं मे बान्धवाश्च मे / जल्पन्तमिति मर्त्याजं हन्ति कालवृको बलात्

「我が子、我が妻、我が財、我が縁者」と凡夫が口走っているその時、時の狼は力ずくで彼を打ち倒す。

Verse 40

इदं कृतमिदं कार्यमिदमन्यत्कृताकृतम् / एवमीहासमायुक्तं कृतान्तः कुरुते वशम्

「これは成した、これは成すべき、あれは成したか成さずに残した」—かくのごとき落ち着かぬ営みに縛られる者は、クリターンタ（死・運命を定める者）の支配下に置かれる。

Verse 41

श्वः कार्यमद्य कुर्वीत पूर्वाह्ने चापराह्निकम् / न हि मृत्युः प्रतीक्षेत कृतं वाप्यथ वाकृतम्

明日の務めは今日に行い、今日の務めも午前のうちに成せ。死は、その業が成ったか未だかを待ちはしない。

Verse 42

जरादर्शितपन्थानं प्रचण्डव्याधिसैनिकम् / अधिष्ठितो मृत्युशत्रुं त्रातारं किं न पश्यति

老いが道を示し、猛き病の軍勢が取り囲むとき、なぜ人は—直面していながら—救い主、死の敵を拝さないのか。

Verse 43

तृष्णासूचीविनिर्भिन्नं सिक्तं विषयसर्पिषा / रागद्वेषानले पक्वं मृत्युरश्राति मानवम्

渇愛の針に貫かれ、感官の対象というギーに浸され、貪着と嫌悪の火で焼き上げられて—かくして死は人を掴み、呑み尽くす。

Verse 44

बालांश्च यौवनस्थांश्च वृद्धान गर्भगतानपि / सर्वानाविशते मृत्युरेवम्भूमिदं जगत्

死はすべてを襲う—幼子も、若き者も、老いた者も、さらには胎内の者さえも。地上のこの世とは、まことにかくのごとし。

Verse 45

स्वदेहमपि जीवो ऽयं मुक्त्वा याति यमालयम् / स्त्रीमातृपितृपुत्त्रादिसम्बन्धः केन हेतुना

この生きとし生ける者も、自らの身を捨ててヤマの住処へと赴く。されば、妻・母・父・子などとの縁を、いかなる理由で我がものと称するのか。

Verse 46

दुः खमूलं हि संसारः स यस्यास्ति स दुः खितः / तस्य त्यागः कृतो येन स सुखी नापरः क्वचित्

実にサンサーラは苦を根とする。そこに縛られている者は苦しむ。だがその執着を捨て去った者こそ真に安楽であり、いかなる処にも他にそのような者はいない。

Verse 47

प्रभवं सर्वदुः खानामालयं सकलापदाम् / आश्रयं सर्वपापानां संसारं वर्जयेत्क्षणात्

サンサーラを、あらゆる苦の根源、すべての災厄の住処、すべての罪の拠り所と見定め、ただちにこれを捨て去るべし—一刻も遅らせてはならない。

Verse 48

लोहदारुमयैः पाशैः पुमान्बद्धो विमुच्यते / पुत्त्रदारमयैः पाशैर्मुच्यते न कदाचन

鉄や木の枷に縛られた人は解き放たれ得る。だが、子と妻という枷に縛られた者は、決して解放されない。

Verse 49

यावतः कुरुते जन्तुः सम्बन्धान्मनसः प्रियान् / तावन्तो ऽस्य निखन्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः

生きものが心に愛着の縁を結べば結ぶほど、その数だけ悲しみの槍が胸の奥に打ち込まれる。

Verse 50

वञ्चिताशेषवित्तैस्तैर्नित्यं लोको विनाशितः / हा हन्त विषयाहारैर्देहस्थोन्द्रियतस्करैः

感官という盗賊どもに欺かれて財をことごとく奪われ、人々は常に滅びへと追いやられる。ああ、ああ！感官の対象を餌として貪るゆえ、身内に住む「諸根」という盗賊が、命と安寧をむしばむのである。

Verse 51

मांसलुब्धो यथा मत्स्यो लोहशङ्कुं न पश्यति / सुखलुब्धस्तथा देही यमवाधां न पश्यति

肉に貪る魚が鉄の釣り針を見ぬように、快楽に貪る身ある者もまた、閻魔（ヤマ）の苦患と刑罰を悟らない。

Verse 52

हिताहितं न जानन्तो नित्यमुन्मार्गगामिनः / कुक्षिपूरणनिष्ठा ये ते नरा नारकाः खग

おお鳥王（ガルダ）よ、益と害とを弁えず、常に邪道を歩み、ただ腹を満たすことにのみ執する者どもは、地獄の住人となる。

Verse 53

निद्राभीमैथुनाहाराः सर्वेषां प्राणिनां समाः / ज्ञानवान्मानवः प्रोक्तो ज्ञानहीनः पशुः स्मृतः

眠り・恐れ・交合・食は、あらゆる生きものに共通である。知を備える者こそ人と説かれ、知なき者は獣に等しいと伝えられる。

Verse 54

प्रभाते मलमूत्त्राभ्यां क्षुत्तृड्भ्यां मध्यगे रवौ / रात्रौ मदननिद्राभ्यां बाध्यन्ते मूढमानवाः

朝には、愚かな人は排泄と小便に悩まされ、日が中天にある昼には飢えと渇きに責められ、夜には欲情と眠りに縛られる。

Verse 55

स्वदेहधनदारादिनिरताः सर्वजन्तवः / जायन्ते च म्रियन्ते च हा हन्ताज्ञानमोहिताः

一切の衆生は、自らの身・財・妻などに没し、生まれては死ぬ――ああ、ああ――無明に惑わされている。

Verse 56

तस्मात्सङ्गः सदा त्याज्यः सचेत्त्यक्तुं न शक्यते / महद्भिः सह कर्तव्यः सन्तः सङ्गस्य भेषजम्

ゆえに、執着と悪しき交わりは常に捨てるべきである。もし全く捨て難いなら、大徳・善人と交わるがよい。善き人々との交わりこそ、執着の薬である。

Verse 57

सत्सङ्गश्च विवेकश्च निर्मलं नयनद्वयम् / यस्य नास्ति नरः सो ऽन्धः कथं न स्यादमार्गगः

聖なる交わり（サットサンガ）と識別（ヴィヴェーカ）は、汚れなき二つの眼である。これを欠く人は盲目――どうして正道を外れて迷わずにいられようか。

Verse 58

स्वस्ववर्णाश्रमाचारनिरताः सर्वमानवाः / न जानन्ति परं धर्मं वृथा नश्यन्ति दाम्भिकाः

人々はそれぞれのヴァルナとアーシュラマの作法に励んでいても、最高のダルマを知らない。偽善の者はむなしく滅びる。

Verse 59

किमायासपराः केचिद्व्रतचर्यादिसंयुताः / अज्ञानसंवृतात्मानः सञ्चरन्ति प्रचारकाः

なぜある者たちは、苦しい精進ばかりに励み、誓戒や修行などを備えながら、説法者としてさまよい歩くのか――その内なる自己がなお無明に覆われているというのに。

Verse 60

नाममात्रेण सन्तुष्टाः कर्मकाण्डरता नराः / मन्त्रोच्चारणहोमाद्यैर्भ्रामिताः क्रतुविस्तरैः

儀式のみに専念する人々は、単なる名称や外見上の形式に満足し、マントラの詠唱や護摩供などの大掛かりな犠牲の儀式によって迷わされている。

Verse 61

एकभुक्तोपवासाद्यैर्नियमैः कायशोषणैः / मूढाः परोक्षमिच्छन्ति मम मायाविमोहिताः

私のマーヤー（幻影）に惑わされ、愚か者は一日一食や断食、その他の身体を枯らすような苦行によって、直接体験できないものを求めている。

Verse 62

देहदण्डनमात्रेण का मुक्तिरविवेकिनाम् / वल्मीकताडनादेव मृतः किन्नु महोरगः

単に肉体を罰することで、分別のない者はどのような解脱を得られるだろうか？蟻塚を叩くだけで十分なら、それだけで大蛇が死ぬだろうか？

Verse 63

जटाभाराजिनैर्युक्ता दाम्भिका वेषधारिणः / भ्रमन्ति ज्ञानिवल्लोके भ्रामयन्ति जनानपि

偽善者たちは、重たい蓬髪を載せ、鹿皮をまとい、単に聖なる装いをしているだけで、賢者のように世をさまよい歩き、人々を惑わせている。

Verse 64

संसारजसुखासक्तं ब्रह्मज्ञो ऽस्मीतिवादिनम् / कर्मब्रह्मोभयभ्रष्टं तं त्यजेदन्त्यजं यथा

世俗の快楽に執着しながら「私はブラフマンを知る者だ」と主張する者を、あたかも不可触民を避けるように捨てるべきである。なぜなら、彼は正しい行い（カルマ）とブラフマンの悟りの両方から脱落しているからである。

Verse 65

गृहारण्यसमा लोके गतव्रीडा दिगम्बराः / चरन्ति गर्दभाद्याश्च विरक्तास्ते भवन्ति किम्

この世では、家もまた森と変わらぬことがある。恥を失い裸で、驢馬などのようにさまよう者がいるが——それだけで真の離欲（ヴァイラーギャ）と言えるのか。

Verse 66

मृद्भस्मोद्धूलनादेव मुक्ताः स्युर्यदि मानवाः / मृद्भस्मवासी नित्यं श्वा स किं मुक्तो भविष्यति

もし人が土と灰を身にまぶすだけで解脱（モークシャ）できるのなら、常に土埃と灰の中にいる犬も解脱するはずだ——果たしてそうなるのか。

Verse 67

तृणपर्णोदकाहाराः सततं वनवासिनः / जम्बूकाखुमृगाद्याश्च तापसास्ते भवन्ति किम्

常に森に住み、草・葉・水だけで生きるなら——ジャッカルや鼠や鹿なども、それゆえに苦行者（タパスヴィン）となるのか。

Verse 68

आजन्ममरणान्तञ्च गङ्गादितटिनीस्थिताः / मण्डूकमत्स्यप्रमुखा योगिनस्ते भवन्ति किम्

生まれてから死ぬまで、ガンガーのような川にとどまり、蛙や魚などとなっている者たちは——それだけでヨーギーとなるのか。

Verse 69

पारावताः शिलाहाराः कदाचिदपि चातकाः / न पिबन्ति महीतोयं व्रतिनस्ते भवन्ति किम्

鳩は砂利や小石を食とし、チャータカ鳥は時に地の水を飲まない。——それだけで戒誓を守る者（ヴラティン）となるのか。

Verse 70

तस्मान्नित्यादिकं कर्म लोकरञ्जनकारकम् / मोक्षस्य कारणं साक्षातत्त्वज्ञान खगेश्वर

ゆえに、鳥の王クハゲーシュヴァラよ、世の安寧と調和のために行う日々の定められた行為や諸義務は、解脱の直接因ではない。モークシャの直接因は、実在をありのままに知る真実の知（タットヴァ・ジュニャーナ）である。

Verse 71

षर्ड्शनमहाकूपे पतिताः पशवः खग / परमार्थं न जानन्ति पशुपाशनियन्त्रिताः

おおクハガ（ガルダ）よ、六つの学説という大井戸に落ちた獣のごとく、彼らは最高の真義（パラマールタ）を知らない。獣を縛る縄（パーシャ）により、束縛された魂として制せられているからである。

Verse 72

वेदशास्त्रार्णवैर्घेरैरुह्यमाना इतस्ततः / षडूर्मिनिग्रहग्रस्तास्तिष्ठन्ति हि कुतार्किकाः

ヴェーダとシャーストラという大海の激しい潮流に、あちらこちらへと運ばれながらも、邪な論者たちはなお立ちすくむ。世の苦患の六つの波（シャド・ウールミ）に抑え込まれているからである。

Verse 73

वेदागमपुराणज्ञः परमार्थं न वेत्ति यः / विडम्बकस्य तस्यैव तत्सर्वं काकभाषितम्

たとえヴェーダ・アーガマ・プラーナに通じていても、最高の真義を知らぬなら、その見せかけの者にとって、その学びはすべて烏の鳴き声—ただの烏語にすぎない。

Verse 74

इदं ज्ञानमिदं ज्ञेयमिति चिन्तासमाकुलाः / पठन्त्यहर्निशं शास्त्रं परतत्त्वपराङ्मुखाः

「これが知であり、これが知られるべきものだ」との思いに心を乱され、昼夜シャーストラを読誦するが、なお至上の実在（パラ・タットヴァ）に背を向けている。

Verse 75

वाक्यच्छन्दोनिबन्धेन काव्यालङ्कारशोभिताः / चिन्तया दुःखिता मूढास्तिष्ठन्ति व्याकुलेन्द्रियाः

巧みに整えられた句と韻律の構成により飾られ、詩的修辞で美化されていても、迷妄の者は不安の思いに苦しめられ、感官は騒ぎ乱れて落ち着かぬまま立ち尽くす。

Verse 76

अन्यथा परमं तत्त्वं जनाः क्लिश्यन्ति चान्यथा / अन्यथा शास्त्रसद्भावो व्याख्यां कुर्वन्ति चान्यथा

もし正しくなければ、人々は最高の実在を取り違えて苦しみ、さらに聖典の真意をも誤って捉え、歪んだ解釈を施す。

Verse 77

कथयन्त्युवन्मनीभावं स्वयं नानुभवन्ति च / अहङ्कारस्ताः केचिदुपदेशादिवार्जिताः

彼らは言葉と心が鎮まる「ウンマニー」の境地を語るが、自らはそれを体験していない。中には我慢（アハンカーラ）に駆られるだけで、真の教えなどを欠く者もいる。

Verse 78

पठन्ति वेदशास्त्राणि बोधयन्ति परस्परम् / न जानन्ति परं तत्त्वं दर्वी पाकरसं यथा

彼らはヴェーダと諸シャーストラを誦し、互いに教え合うが、最高の実在を知らない。料理を助けても味を知らぬ杓子のようである。

Verse 79

शिरो वहति पुष्पाणि गन्धं जानाति नासिका / पठन्ति वेदशास्त्राणि दुर्लभो भावबोधकः

頭はただ花を載せるのみで、香りを知るのは鼻である。ヴェーダとシャーストラを誦する者は多いが、その内奥の趣と霊髄を真に悟る者はまことに稀である。

Verse 80

तत्त्वमात्मस्थमज्ञात्वा मूढः शास्त्रेषु मुह्यति / गोपः कक्षागते च्छागे कूपं पश्यति दुर्मतिः

自らのアートマンに宿るタットヴァ（真理）を知らぬゆえ、愚者はシャーストラに迷う。まるで山羊が脇の下にあるのに、井戸の中を覗いて探す愚かな牛飼いのように。

Verse 81

संसारमोहनाशाय शाब्दबोधो न हि क्षमः / न निवर्तेत तिमिरं कदाचिद्दीपवार्तया

輪廻（サンサーラ）の迷妄を滅するには、言葉による理解だけでは足りない。灯火の話を聞くだけで闇が消えぬのと同じである。

Verse 82

प्रज्ञाहीनस्य पठनं यथान्धस्य च दर्पणम् / अतः प्रज्ञावतां शास्त्रं तत्त्वज्ञानस्य लक्षणम्

分別の智慧なき者にとって、経典の学びは盲人に鏡を与えるようなもの。ゆえに、智慧ある者にとってシャーストラは、タットヴァ（実在）を知るための真のしるしであり手段となる。

Verse 83

इदं ज्ञानमिदं ज्ञेयं सर्वन्तु श्रोतुमिच्छति / दिव्यवर्षसहस्राच्च शास्त्रान्तं नैव गच्छति

「これが教え、これが知るべきこと」と示されても、なお人はすべてを聞きたがる。たとえ千の天年を経ても、経典の終わりには到達しない。

Verse 84

अनेकानि च शास्त्राणि स्वल्पायुर्विघ्नकोटयः / तस्मात्सारं विजानीयात्क्षीरं हंस इवाम्भसि

経典は多く、寿命は短く、障りは無数である。ゆえに要（さ）を見極めて掴み取れ—水の中で乳を水から分けるハンサ（白鳥）のように。

Verse 85

अभ्यस्य वेदशास्त्राणि तत्त्वं ज्ञात्वाथ बुद्भिमान् / पलालमिव धान्यार्थी सर्वशास्त्राणि सन्त्यजेत्

ヴェーダと諸シャーストラを修め、真実のタットヴァを悟ったなら、賢者は文字の論争を捨てよ。穀を求める者が籾殻を捨てるように。

Verse 86

यथामृतेन तृप्तस्य नाहारेण प्रयोजनम् / तत्त्वज्ञस्य तथा तार्क्ष्य न शास्त्रेण प्रयोजनम्

おおタークシュヤ（ガルダ）よ、甘露（アムリタ）に満たされた者が常の食を要しないように、真理を知る者はもはや経典への依存を要しない。

Verse 87

न वेदाध्ययनान्मुक्तिर्न शास्त्रपठनादपि / ज्ञानादेव हि कैवल्यं नान्यथा विनतात्मजः

解脱はヴェーダの学習だけからは生じず、論書の読誦からも生じない。真の智（ジュニャーナ）によってのみカイヴァリヤは得られる—他の道はない、ヴィナターの子（ガルダ）よ。

Verse 88

नाश्रमः कारणं मुक्तेर्दर्शनानि न कारणम् / तथैव सर्वकर्माणि ज्ञानमेव हि कारणम्

解脱の原因はアーシュラマ（人生の段階）ではなく、ダールシャナ（諸哲学体系）でもない。同様に、いかなる業（カルマ）も原因ではない。原因はただ智（ジュニャーナ）のみである。

Verse 89

मुक्तिदा गुरुवागेका विद्याः सर्वा विडम्बिकाः / शास्त्रभारसहस्रेषु ह्येकं सञ्जीवनं परम्

師（グル）のただ一言が解脱を授け、他の学はみな見せかけにすぎない。幾千の経論という重荷の中で、ただ一つの至上の「命を甦らせる教え」こそ最上である。

Verse 90

अद्वैतं हि शिवं प्रोक्तं क्रिययापरिवर्जितम् / गुरुवक्त्रेण लभ्येत नाधीतागमकोटिभिः

まことにシヴァ（Śiva）は不二（アドヴァイタ）と説かれ、儀礼的行為の領域を超えている。彼はグル（師）の口より授かる生きた教えによって得られ、無数のアーガマ（Āgama）を学ぶことでは得られない。

Verse 91

आगमोक्तं विवेकोत्थं द्विधा ज्ञानं प्रचक्षते / शब्दव्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम्

知は二種であると説かれる。すなわち、アーガマ（Āgama）により教えられる知と、ヴィヴェーカ（viveka：識別）より生ずる知である。前者は経典の言葉より成る「声のブラフマン」（śabda-brahman）であり、至上のブラフマンは識別によって悟られる。

Verse 92

अद्वैतं केचिदिच्छन्ति द्वैतमिच्छन्ति चापरे / समं तत्त्वं न जानन्ति द्वैताद्द्वैतविवर्जितम्

不二を望む者もいれば、二元を望む者もいる。だが彼らは、二元と不二のいずれにも偏らぬ、平等で調和した真実在を知らない。

Verse 93

द्वे पदे बन्धमोक्षाय नममेति ममेति च / ममेति बध्यते जन्तुर्नममेति प्रमुच्यते

束縛と解脱へ導く二つの語がある。「我がもの」と「我がものにあらず」である。生きとし生けるものは「我がもの」という執着により縛られ、「我がものにあらず」という理解により解き放たれる。

Verse 94

तत्कर्म यन्न बन्धाय सा विद्या या विमुक्तिदा / आयासायापरं कर्म विद्यान्या शिल्पनैपुणम्

束縛の因とならぬ行いこそ真の業であり、解脱を授ける知こそ真のヴィディヤーである。それ以外の行いはただ労苦を増し、それ以外の「知」は工芸や技法の巧みさにすぎない。

Verse 95

यावत्कर्माणि दीप्यन्ते यावत्संसारवासना / यावदिन्द्रियचापल्यं तावत्तत्त्वकथा कुतः

業（カルマ）がなお燃え盛り、輪廻（サンサーラ）への渇愛がなお残り、諸根がなお落ち着かぬかぎり——どうしてタットヴァ（真実）を語る法話があり得ようか。

Verse 96

यावद्देहाभिमानश्च ममता यावदेव हि / यावत्प्रयत्नवेगो ऽस्ति यावत्संकल्पकल्पना

身を我とみなし、「我がもの」という執着があるかぎり、また努力の勢いが残るかぎり——心の作り出すもの、すなわち意図と想像は絶えず起こり続ける。

Verse 97

यावन्नो मनसः स्थैर्यं न यावच्छास्त्रचिन्तनम् / यावन्न गुरुकारुण्यं तावत्तत्त्वकथा कुतः

心に定まりがなく、シャーストラへの省察もなく、師（グル）の慈悲という加護も得られぬかぎり——それまでは、タットヴァ（実在）についての真の法話など、どうしてあり得ようか。

Verse 98

तावत्तपो व्रतं तीर्थं जपहोमार्चनादिकम् / वेदशास्त्रागमकथा यावत्तत्त्वं न विन्दति

苦行（タパス）、誓戒（ヴラタ）、聖地巡礼（ティールタ）、そしてジャパ・ホーマ・礼拝供養などの修行、さらにヴェーダ・シャーストラ・アーガマの説話も——タットヴァ（真理）を得ないかぎり、ただそれだけにとどまる。

Verse 99

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सर्वावस्थासु सर्वदा / तत्त्वनिष्ठो भवेत्तार्क्ष्य यदीच्छेन्मोक्षमात्मनः

ゆえに、あらゆる努力を尽くし、いかなる境遇にあっても常に、タールクシャ（ガルダ）よ、もし自らの解脱（モークシャ）を願うなら、実在を正しく知るタットヴァに堅く住すべきである。

Verse 100

धर्मज्ञानप्रसूनस्य स्वर्गमोक्षफलस्य च / तापत्रयादिसन्तप्तश्छायां मोक्षतरोः श्रयेत्

モークシャの樹は、ダルマと真の智によって花開き、天界と究竟の解脱という果を結ぶ。三種の苦などに灼かれる者は、その解脱樹の蔭に帰依すべきである。

Verse 101

तस्माज्ज्ञानेनात्मतत्त्वं विज्ञेयं श्रीगुरोर्मुखात् / सुखेन मुच्यते जन्तुर्घोरसंसारबन्धनात्

ゆえに、解脱へ導く智によって、尊きシュリー・グルの御口よりアートマンの真実を悟るべきである。そうすれば、身を受けた者は恐るべき輪廻（サンサーラ）の束縛から容易に解き放たれる。

Verse 102

तत्त्वज्ञस्यान्तिमं कृत्यं शृणु वक्ष्यामि ते ऽधुना / येन मोक्षमवाप्नोति ब्रह्म निर्वाणसंज्ञकम्

今、聞け。真理を知る者の最後の務めを汝に語ろう。それによって解脱を得、ニルヴァーナと名づけられるブラフマンの境地に至る。

Verse 103

अन्तकाले तु पुरुष आगते गतसाध्वसः / छिन्द्यादसंगशस्त्रेण स्पृहां देहे ऽनु या च तम्

しかし臨終の時、終わりが訪れるなら、人は恐れを離れ、無執着（アサンガ）の剣をもって、なお身に向かって付き従う渇愛を断ち切るべきである。

Verse 104

गृहात्प्रव्राजितो धीरः पुण्यतीर्थजलाप्लुतः / शुचौ विविक्त आसीनो विधिवत्कल्पितासने

堅固なる人は家住の生活を捨て、聖なるティールタの水にて沐浴し、清浄で人跡まれな場所に、儀軌にかなって整えられた座（アーサナ）に坐すべきである。

Verse 105

अभ्यसेन्मनसा शुद्धं त्रिवृद्ब्रह्माक्षरं परम् / मनो यष्छेज्जितश्वासो ब्रह्म बीजमविस्मरन्

清らかな心をもって、至上のブラフマンの聖音、三分の「ア・ウ・ム」を修習せよ。心を制し、息を調え、ブラフマンの種子たる根本真言を決して忘れるな。

Verse 106

नियच्छेद्विषयेभ्यो ऽक्षान्मनसा बुद्धि सारथिः / मनः कर्मभिराक्षिप्तं शुभार्थे धारयेद्धिया

心によって、 बुद्धि（知性）を御者として、諸根を対象から制止せよ。心が業によって引き回されるときは、分別の智慧により、吉祥なるものへと堅く保て。

Verse 107

अहं ब्रह्म परं धाम ब्रह्माहं परमं पदम् / एवं समीक्ष्य चात्मानमात्मन्याधाय निष्कले

「我はブラフマン、至上の住処；我はブラフマン、最高の境地。」このように自己を観じたなら、自己を自己のうちに安置し、分割なき・属性なき実在へと入れ。

Verse 108

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् / यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम्

一音のブラフマン「オーム」を唱え、我を念じつつ、身を捨てて旅立つ者は、至上の帰趣に到る。

Verse 109

न यत्र दाम्भिका यान्ति ज्ञानवैराग्यवर्जिताः / सुधियस्तां गतिं यान्ति तानहं कथयामि ते

真の知と離欲（ヴァイラーギャ）を欠く偽善の者は到れぬところへ、善慧の者はその境地に到る。その帰趣を、我は汝に説き明かそう。

Verse 110

निर्मानमोहा जितसंगदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः / द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुः खसंज्ञैर्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत्

慢心と迷妄を離れ、執着より生じる過失を克服し、内なる霊的智に常に安住し、欲望を鎮めた者は、楽と苦という二対から解き放たれて、惑わぬままに、かの不滅の境地に到達する。

Verse 111

ज्ञानह्रदे सत्यजले रागद्वेषमलापहे / यः स्नाति मानसे तीर्थे स वै मोक्षमवाप्नुयात्

知識を湖とし、真実を水として、愛着と嫌悪の垢を洗い去る心のティールタに沐浴する者は、まことにモークシャ（解脱）を得る。

Verse 112

प्रौढवैराग्यमास्थाय भजते मामनन्यभाक् / पूर्णदृष्टिः प्रसन्नात्मा स वै मोक्षमवाप्नुयात्

成熟した離欲（ヴァイラーギャ）をよりどころとして、分かたぬバクティで我を礼拝し、見解は円満で心は澄み静かな者は、まことにモークシャ（解脱）を得る。

Verse 113

त्यक्त्वा गृहं च यस्तीर्थे निवसेन्मरणोत्सुकः / मुक्तिक्षेत्रेषु म्रियते स वै मोक्षमवाप्नुयात्

家を捨て、死を希う心でティールタに住し、聖なる「ムクティ・クシェートラ（解脱の地）」にて命終える者は、まことにモークシャ（解脱）を得る。

Verse 114

अयोध्या मथुरा माया काशी काञ्ची अवन्तिक / पुरी द्वारवती ज्ञेयाः सप्तैता मोक्षदायिकाः

アヨーディヤー、マトゥラー、マーယာ（ハリドワール）、カーシー、カーンチー、アヴァンティカー（ウज्जयिनी）、プリー（ジャガンナータ・プリー）、そしてドヴァーラヴァティー（ドヴァーラカー）—この七つの聖都こそ、モークシャ（解脱）を授ける都であると知れ。

Verse 115

ज्ञानवैराग्यसहितं श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात्

霊的知（ジュニャーナ）と離欲（ヴァイラーギャ）を伴ってこの教えを聴聞するなら、人はモークシャ（解脱）を得ることができる。

Verse 116

मोक्षं गच्छन्ति तत्त्वज्ञा धार्मिकाः स्वर्गतिं नराः / पापिनो दुर्गतिं यान्ति संसरन्ति खगादयः

真理（タットヴァ）を知る者はモークシャに至り、ダルマに立つ正しき人は天界の境地に赴く。罪ある者は悪しき行き先へ向かい、鳥などの諸生類はサンサーラ（輪廻）においてなお漂い続ける。

Verse 117

सूत उवाच / स्वप्रश्रोत्तरराद्धान्तमेवं भगवतो मुखात् / श्रुत्वा हृष्टतनुस्तार्क्ष्यो ननाम जगदीश्वरम्

スータは語った。かくして、己の問いと答えによって定まった結論を、バガヴァーン自らの御口より聞き終えると、タークシャ（ガルダ）は歓喜に身を震わせ、宇宙の主に礼拝して頭を垂れた。

Verse 118

सन्देहो मे महान्नष्टो भवद्वाक्यविरोचनात् / इत्युक्त्वा विष्णुमामन्त्र्य स गतः कश्यपाश्रमम्

「あなたの御言葉の照らし出す明澄さによって、私の大いなる疑いは滅しました。」そう言って、彼はヴィシュヌ尊に恭しく暇乞いし、カश्यパのアーシュラマへ赴いた。

Verse 119

सद्यो देहान्तरं याति यथा याति विलम्बतः / अनयोरुभयोश्चैव न विरोधस्तथैव वः

（ジーヴァ）が直ちに別の身体へ赴くことがあるように、遅れて赴くこともある。この二つの説の間に矛盾はない—そのように理解せよ。

Verse 120

सर्वमाख्यातवांस्तात श्रुतो भगवतो यथा / मारीचो ऽपि मुदं लेभे श्रुत्वा वाक्यं रमापतेः

愛しき者よ、わたしは至福なる主（バガヴァーン）より聞いたとおり、すべてをありのままに語り尽くした。ラクシュミーの主ラーマーパティの御言葉を聞いて、マリーチさえも大いなる歓喜を得た。

Verse 121

अपाकृतस्तु सन्देहो ब्राह्मणा भवतां मया / उक्तं सुपर्णसंज्ञन्तु पुराणं परमाद्भुतम्

おおブラーフマナよ、汝らの抱いた疑いはわたしによって払われた。さらに「スパルナ」と名づけられるプラーナも説き明かされた――まことにこの上なく驚異なるもの。

Verse 122

इदमाप हरेस्तार्क्ष्यस्तार्क्ष्यादाप ततो भृगुः / भृगोर्वसिष्ठः संप्राप वामदेवस्ततः पुनः

この教えは、タークシュヤ（ガルダ）がハリ（主ヴィシュヌ）より受けた。タークシュヤよりブリグが受け、ブリグよりヴァシシュタが得、さらにその後ヴァーマデーヴァが再び受け継いだ。

Verse 123

पराशरमुनिः प्राप तस्माद्व्यासस्ततो ह्यहम् / मया तु भवतां प्रोक्तं परं गुह्यं हरेरिदम्

聖仙パラーシャラがこれを受け、彼よりヴィヤーサへ、そしてまことにわたしへと伝わった。今わたしは、ハリ（ヴィシュヌ）のこの至上にして秘奥の教えを汝らに宣べたのである。

Verse 124

य इदं शृणुयान्मर्त्यो यो वाप्यभिदधाति च / इहामुत्र च लोके स सर्वत्र सुखमाप्नुयात्

これを聞く者、またこれを唱える者は、いかなる所においても安楽を得る――この世においても、かの世においても。

Verse 125

व्रजतः संयमन्यां यद्दुः खमत्र निरूपितम् / अस्य श्रवणतः पुण्यं तन्मुक्तो जायते ततः

ここに説かれた、サンヤマニー（閻魔の住処）へ赴く者に降りかかる苦しみは――この物語をただ聞くだけで功徳が生じ、そののちそれより解き放たれる。

Verse 126

अत्रोक्तकर्मपाकादिश्रवणाच्च नृणामिह / वैराग्यमावहेद्यस्मात्तस्माच्छ्रोतव्यमेव च

ここに説かれた業（カルマ）の果報とその諸事を聞くことにより、この世の人々には離欲（ヴァイラーギャ）が起こる。ゆえに、必ず聴聞すべきである。

Verse 127

भजत जितहृषीकाः कृष्णमेनं मुनीशं समजनि बत यस्माद्गीः सुधासारधारा / पृषतमपि यदीयं वर्णरूपं निपीय श्रुतिपुटचुलुकेन प्राप्नुयादात्मनैक्यम्

諸根を制した者たちよ、黒雲のごとき色をもつ牟尼の主、クリシュナを礼拝せよ。まことに彼より、甘露の流れのように注ぐ言葉が生まれる。彼の言葉の一滴でさえ、耳という杯で掬って飲むなら、自己（アートマン）との一体へと至らしめる。

Verse 128

व्यास उवाच / वैष्णवीं वाक्सुधां पीत्वा ऋषयस्तुष्टिमाययुः

ヴィヤーサは言った。「ヴァイシュナヴァの言葉の甘露を飲み、聖仙たちは深い満足に至った。」

Verse 129

प्रशशंसुस्तथान्योन्यं सूतं सर्वार्थदर्शिनम् / प्रहर्षमतुलं प्रापुर्मुनयः शौनकादयः

ついで聖仙たち—シャウナカら—は互いに称え合い、あらゆる意義を見通すスータを讃嘆し、比類なき歓喜を得た。

Verse 130

स मुनिरपि निशम्य शौनकेन्द्रो बहुतरमानयति स्म चात्मनि स्वम्

それを聞くと、その聖仙もまた—牟尼の中の第一たるシャウナカ—その言葉を深く自らの心に納め、内奥にて静かに省察した。

Verse 131

अपूजयंस्ते मुनयस्तदानीमुदाखाग्भिर्मुहुरेव सूतम् / धन्यो ऽसि सूत त्वमिहेत्युदैरयन्व्यसर्जयंस्तं च निवर्तिते ऽध्वरे

その時、諸仙は寛やかな讃辞をもってたびたびスータを敬い、「スータよ、汝はまことにここにおいて福徳ある者なり」と宣した。供犠（ヤジュニャ）が終わると、彼らは恭しく彼を送り返した。

Verse 132

पुराणं गारुडं पुण्यं पवित्रं पापनाशनम् // शृण्वतां कामनापूरं श्रोतव्यं सर्वदैव हि

『ガルダ・プラーナ』は功徳に満ち、清め、罪を滅する聖典である。これを聴聞する者の願いは満たされるゆえ、まことに常に聴くべきである。

Verse 133

श्रुत्वा दानानि देयानि वाचकायाखिलानि च / पूर्वोक्तशयनादीनि नान्यथा सफलं भवेत्

この聖なる教えを聴聞した後は、読誦者に定められた布施をことごとく施すべきである。また先に説かれた、定めの臥し方などの戒行と諸誓願を守らねばならず、さもなくば果報は得られない。

Verse 134

पुराणं पूजयेत्पूर्वं वाचकं तदनन्तरम् / वस्त्रालङ्कारगोदानैर्दक्षिणाभिश्च सादरम्

まずプラーナそのものを礼拝し、次いで読誦者を敬うべきである。衣服・装身具・牛などの施与を恭しく捧げ、さらにダクシナー（謝礼の供養）も与えるべし。

Verse 135

अन्नदानैर्हेमदानैर्भमिदानैश्च भूरिभिः / पूजयेद्वाचकं भक्त्या बहुपुण्यफलाप्तये

食の布施、黄金の布施、そして豊かな土地の布施をもって、信愛（バクティ）により誦者を敬い、大神徳の果報を得るべし。

Verse 136

यश्चेदं शृणुयान्मर्त्यो यथापि परिकीर्तयेत् / विहाय यातनां घोरां धूतपापो दिवं व्रजेत्

この教えを聞き、また同じく誦する者は、恐るべき責め苦を捨て、罪垢を払い、天界へと赴く。