Adhyaya 31

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे यज्ञप्रवर्त्तनं नाम त्रिशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्द्धं प्रवक्ष्यामि द्वापरस्य विधिं पुनः / तत्र त्रेतायुगे क्षीणे द्वापरं प्रतिपद्यते

かくして『聖ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、ヴァーユが説く前分・第二アヌシャṅガパーダにおける「ヤジュニャの開行」と名づく第三十章。スータは言った――これよりさらに、ドヴァーパラの法をあらためて説こう。トレーター・ユガが尽きると、ドヴァーパラ・ユガへと移る。

Verse 2

द्वापरादौ प्रजानां तु सिद्धिस्त्रेतायुगे तु या / परिवृत्ते युगे तस्मिंस्ततस्ताभिः प्रणश्यति

ドヴァーパラの初めには、トレーター・ユガにおいて衆生が得ていた成就（シッディ）は、そのユガが転じると、やがて失われてゆく。

Verse 3

ततः प्रवर्त्तते तासां प्रजानां द्वापरे पुनः / संभेदश्चैव वर्णानां कार्याणां च विपर्ययः

そののちドヴァーパラ・ユガにおいて、彼らの民のあり方が再び動き出し、ヴァルナは混淆し、なすべき務めは転倒する。

Verse 4

यज्ञावधारणं दण्डो मदो दंभः क्षमा बलम् / एषा रजस्तमोयुक्ता प्रवृत्तिर्द्वापरे स्मृता

祭祀を外形で裁定し、罰を用い、驕りと偽りが増し、力に支えられた「寛容」が語られる――これがラジャスとタマスに結ばれたドヴァーパラの性向とされる。

Verse 5

आद्ये कृते यो धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्त्तते / द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

初めのクリタ・ユガにあったダルマはトレーターにも流れ、ドヴァーパラでは乱れて衰え、カリ・ユガにおいて滅び去る。

Verse 6

वर्णानां विपरिध्वंसः संकीयत तथाश्रमाः / द्वैविध्यं प्रतिपद्येतेयुगे तस्मिञ्छ्रुति स्मृती

ヴァルナは崩れ、アーシュラマも狭まり、かのユガにおいてシュルティとスムリティは二様の相を帯びると説かれる。

Verse 7

द्वैधात्तथा श्रुतिस्मृत्योर्निश्चयो नाधिगम्यते / अनिश्चयाधिगमनाद्धर्मतत्त्वं न विद्यते

シュルティとスムリティが二分されるゆえに確定は得られず、不確かさに陥ればダルマの真義は知られない。

Verse 8

धर्मासत्त्वेन मित्राणां मतिभेदो भवेन्नृणाम् / परस्परविभिन्नैस्तैदृष्टीनां विभ्रमेण च

ダルマの真髄を捉えられぬゆえ、友の間にさえ人は見解の相違を生じ、互いに異なる見方の迷いによってもそうなる。

Verse 9

अयं धर्मो ह्ययं नेति निश्चयो नाधिगम्यते / कारणानां च वैकल्प्यात्कार्याणां चाप्यनिश्चयात्

「これがダルマで、これは違う」との確定は得られない。原因には多様な可能性があり、結果もまた定まらないからである。

Verse 10

मतिभेदेन तेषां वै दृष्टीनां विभ्रमो भवेत् / ततो दृष्टिविभन्नैस्तु कृतं शास्त्राकुलं त्विदम्

見解の相違によって彼らの見方は迷い、異なる視座の者たちがこのシャーストラの体系を入り乱れたものにしてしまった。

Verse 11

एको वेदश्चतुष्पाद्धि त्रेतास्विह विधीयते / संक्षयादायुपश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु च

ヴェーダは本来一つであるが、トレーターの時代にはここで四つの「足」（四部）として定められ、寿命の減少ゆえにドヴァーパラでは分割された。

Verse 12

ऋषिमन्त्रात्पुनर्भेदाद्भिद्यते दृष्टिविभ्रमैः / मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

聖仙（ṛṣi）とマントラの差異によって、見解の迷いから再び分かたれ、マントラとブラーフマナの配列、さらに音調（スヴァラ）と字音（ヴァルナ）の取り違えによっても分岐してゆく。

Verse 13

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संपठ्यन्ते महर्षिभिः / सामान्या वैकृताश्चैव दृष्टिभिन्ने क्वचित्क्वचित्

リグ・ヤジュル・サーマのサンヒターは大聖仙たちによって共に誦されるが、所によっては見解の相違により、正統の形と変異の形とが現れる。

Verse 14

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च / अन्ये ऽपि प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

またブラーフマナやカルパ・スートラ、マントラの説示もある。ある者はそれらの道へと進み、ある者はそこに踏みとどまり、堅く拠り所とした。

Verse 15

द्वापरेषु प्रवर्त्तन्ते निवर्त्तन्ते कलौ युगे / एकमाध्वर्यवं त्वासीत्पुनर्द्वैधमजायत

ドヴァーパラ・ユガにはそれらが盛んに行われ、カリ・ユガには退いて止む。かつてアードヴァリヤヴァは一つであったが、再び二分が生じた。

Verse 16

सामान्यविपरीतार्थैः कृतशास्त्राकुलं त्विदम् / आध्वर्यवस्य प्रस्थानैर्बहुधा व्याकुलीकृतैः

一般の意味に反する解釈で作られた諸シャーストラによって、これは混乱した。さらにアードヴァリヤヴァの多様なプラスターナが幾重にも分かれ、さまざまにかき乱した。

Verse 17

तथैवाथर्वऋक्साम्नां विकल्पैश्चापि संज्ञया / व्याकुलेद्वापरे नित्यं क्रियते भिन्न दर्शनैः

同様に、アタルヴァ・リグ・サーマにも異同や呼称の違いがある。ドヴァーパラ・ユガには、さまざまな見解の相違によって、常に混乱が生み出される。

Verse 18

तेषां भेदाः प्रतीभेदा विकल्पाश्चापि संख्याया / द्वापरे संप्रवर्त्तते विनश्यन्ति ततः कलौ

それらの差異・細かな差異、そして数のさまざまな変化はドヴァーパラ・ユガにおいて起こり、のちにカリ・ユガで滅び去る。

Verse 19

तेषां विपर्ययोत्पन्ना भवन्ति द्वापरे पुनः / अवृष्टिर्मरणं चैव तथैव व्याध्युपद्रवाः

ドヴァーパラ・ユガにおいて、その転倒から再び、無雨の旱魃、死、そして病の災いが生じる。

Verse 20

वाङ्मनः कर्मर्जेदुःखैर्निर्वेदो जायते पुनः / निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा

言葉・心・行いから生じる苦しみによって、再び厭離（ニルヴェーダ）が起こり、その厭離から苦よりの解脱（モークシャ）を思惟する心が生まれる。

Verse 21

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् / दोषदर्शनतस्चैव द्वापरे ऽज्ञानसंभवः

思惟から離欲（ヴァイラーギャ）が生じ、離欲から過失の観察が起こる。そしてその過失の観察から、ドヴァーパラ・ユガにおいて無知が生じる。

Verse 22

तेषाम ज्ञानिनां पूर्वमाद्ये स्वायंभुवे ऽन्तरे / उत्पद्यन्ते हि शास्त्राणां द्वापरे परिपन्थिनः

それらの無知なる者たちには、最初のスヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラ以前から、ドヴァーパラ・ユガにおいて聖典（シャーストラ）に背く異道の徒が現れる。

Verse 23

आयुर्वेदविकल्पश्च ह्यगानां ज्योतिषस्य च / अर्थशास्त्रविकल्पाश्च हेतुशास्त्रविकल्पनम्

アーユルヴェーダ、ジョーティシャ（占星術）、アルタシャーストラ、ヘートゥシャーストラにおいても、さまざまな分岐と異説が生じる。

Verse 24

प्रक्रियाकल्पसूत्राणां भाष्यविद्याविकल्पनम् / स्मृतिशास्त्रप्रभेदश्च प्रस्थानानि पृथक्पृथक्

作法を説くプラクリヤー・カルパスートラや注釈学（バ―シャ）にも多くの異説があり、スムリティ文献も分派し、諸伝統（プラスターナ）はそれぞれ別々に立つ。

Verse 25

द्वापरेष्वभिवर्त्तन्ते मतिभेदाश्रयान्नृणाम् / मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिद्ध्यति

ドヴァーパラの世では、人々が見解の相違に依り、分裂が増す。心と行いと言葉においても、対話は辛うじて成り立つ。

Verse 26

द्वापरे सर्वभूतानां कायक्लेशपुरस्कृता / लोभो वृत्तिर्वणिक्पूर्वा तत्त्वानामविनिश्चयः

ドヴァーパラでは、あらゆる生きものの営みが身体の苦労を先に立てる。貪りは商人の気質となり、真理（タットヴァ）は定まらない。

Verse 27

वेदशास्त्रप्रणयनं धर्माणां संकरस्तथा / वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामक्रोधौ तथैव च

ヴェーダと諸シャーストラは新たに編まれ、ダルマは混淆する。ヴァルナとアーシュラマの秩序は崩れ、欲と怒りもまた増大する。

Verse 28

द्वापरेषु प्रवर्त्तन्ते रागो लोभो वधस्तथा / वेदं व्यासश्चतुर्द्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

ドヴァーパラ・ユガには、欲望と貪欲、そして殺害が広まる。そのドヴァーパラ以後の時代に、聖仙ヴィヤーサはヴェーダを四部に分かつ。

Verse 29

निःशेषे द्वापरे तस्मिंस्तस्य संध्या तु यादृशी / प्रतिष्ठते गुणैर्हीनो धर्मो ऽसौ द्वापरस्य तु

そのドヴァーパラ・ユガが完全に尽きるとき、その黄昏期はかくのごとし。ドヴァーパラのダルマは存するが、徳の諸相を失っている。

Verse 30

तथैव संध्या पादेन ह्यङ्गः संध्या इतीष्यते / द्वापरस्यावशेषेण तिष्यस्य तु निबोधत

同様に、黄昏の四分の一は「アンガ・サンディヤー」と称される。ドヴァーパラの余りによって、ティシュヤ（カリ）の相を悟れ。

Verse 31

द्वापरस्याशसेषण प्रतिपत्तिः कलेरपि / हिंसासूयानृतं माया वधश्चैव तपस्विनाम्

ドヴァーパラの余りによって、カリの到来も知られる。暴力、嫉み、虚偽、幻惑、そして修行者の殺害—これらがその相である。

Verse 32

एते स्वभावास्तिष्यस्य साधयन्ति च वै प्रजाः / एष धर्मः कृतः कृत्स्नो धर्मश्च परिहीयते

これらはティシュヤ（カリ）の本性であり、民衆がそれを行い成就させる。クリタ・ユガのダルマは全きものであったが、ダルマは次第に減退してゆく。

Verse 33

मनसा कर्मणा स्तुत्या वार्ता सिध्यति वा न वा / कलौ प्रमारकी रोगः सततं क्षुद्भयानि च

心と行いと讃歌によって事は成ることも成らぬこともある。カリ・ユガには滅ぼす病と、絶えぬ飢えの恐れがある。

Verse 34

अनावृष्टिभयं घोरं देशानां च विपर्ययः / न प्रमाणं स्मृतेरस्ति तिष्ये लोकेषु वै युगे

雨なき恐れは甚だしく、国々は乱れ逆転する。ティシャ（カリ）の世では、諸世界においてスムリティの権威すら確かでなくなる。

Verse 35

गर्भस्थो म्रियते कश्चिद्यौव नस्थस्तथापरः / स्थविराः के ऽपि कौमारे म्रियन्ते वै कलौ प्रजाः

ある者は胎内で死に、ある者は若さのうちに死ぬ。さらに、老いていながら幼き時のように死ぬ者もいる。カリ・ユガの民はかくのごとく死す。

Verse 36

दुरिष्टैर्दुरधीतैश्च दुष्कृतैश्च दुरागमैः / विप्राणां कर्मदोषैस्तैः प्रजानां जायते भयम्

邪なる祭祀、誤れる学び、悪しき行い、堕した教法——それらヴिपラ（婆羅門）たちの業の過失によって、民には恐れが生じる。

Verse 37

हिंसा माया तथेर्ष्या च क्रोधो ऽसूया क्षमा नृषु / तिष्ये भवन्ति जन्तूनां रागो लोभश्च सर्वशः

ティシャ（カリ）の世には、人々に害心、欺き、嫉み、怒り、そしりが起こり、赦しは衰える。あらゆる生きものに、執着と貪りが遍く満ちる。

Verse 38

संक्षोभो जायते ऽत्यथै करिमासाद्य वै युगम् / पूर्णे वर्षसहस्रे वै परमायुस्तदा नृणाम्

そのユガにはきわめて大いなる動揺が起こり、そしてその（カリ・カーラ）のユガが到来するとき、人々の最高寿命は満ちて千年となる。

Verse 39

नाधीयते तदा वेदान्न यजं ते द्विजातयः / उत्सीदन्ति नराश्चैव क्षत्रियाश्च विशः क्रमात्

その時、ヴェーダは学ばれず、二度生まれの者たちはヤジュニャを行わない。人々もまた、クシャトリヤとヴァイシャは順に衰え没落してゆく。

Verse 40

शूद्राणामन्त्ययोनेस्तु संबन्धा ब्राह्मणैः सह / भवन्तीह कलौ तस्मिञ्छयनासनभोजनैः

そのカリ・ユガにおいて、シュードラや卑しい生まれの者が、寝所・座・食を共にすることによって、ブラーフマナと交わりを結ぶようになる。

Verse 41

राजानः शूद्रभूयिष्ठाः पाखण्डानां प्रवर्त्तकाः / गुणहीनाः प्रजाश्चैव तदा वै संप्रवर्त्तते

その時、王たちはシュードラ的な者が多く、パーカンダ（邪説）を広める者となる。民もまた徳を失い、そのありさまが広く行き渡る。

Verse 42

आयुर्मेधा बलं रूपं कुलं चैव प्रणश्यति / शूद्राश्च ब्राह्मणाचाराः शूद्राचाराश्च ब्राह्मणाः

寿命・知慧・力・容姿・家系は滅び、シュードラはブラーフマナの作法を取り、ブラーフマナはシュードラの作法を取るようになる。

Verse 43

राजवृत्ताः स्थिताश्चोरा श्चोराचाराश्च पार्थिवाः / भृत्या एते ह्यसुभृतो युगान्ते समवस्थिते

ユガの終わりに際して、盗賊は王のように振る舞い、王は盗賊のように振る舞うであろう。召使いたちはただ自らの生活を維持するのみとなる。

Verse 44

अशीलिन्यो ऽनृताश्चैव स्त्रियो मद्यामिषप्रियाः / मायाविन्यो भविष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तम

聖者の中の最良の者よ。ユガの終わりに際して、女たちは不貞で嘘をつき、酒と肉を好み、欺瞞に満ちるであろう。

Verse 45

एकपत्न्यो न शिष्यन्ति युगान्ते मुनिसत्तम / श्वापदप्रबलत्वं च गवां चैव ह्युपक्षयः

聖者の中の最良の者よ。ユガの終わりに際して、貞淑な妻は残らないであろう。猛獣がはびこり、牛たちは滅びゆくであろう。

Verse 46

साधूनां विनिवृत्तिं च विद्यास्तस्मिन्युगक्षये / तदा धर्मो महोदर्के दुर्लभो दानमूलवान्

そのユガの終末において、聖人たちは姿を消すであろうことを知れ。その時、ダルマ（法）は稀有なものとなり、ただ布施のみがその根拠となるであろう。

Verse 47

चातुराश्रमशैथिल्यो धर्मः प्रविचरिष्यति / तदा ह्यल्पफला भूमिः क्वचिच्चापि महाफला

四つのアーシュラマ（生活期）の規律が緩んだダルマが横行するであろう。その時、大地はわずかな実りしか生まないが、場所によっては多くの実りをもたらすこともある。

Verse 48

न रक्षितारो बोक्तारो बलिभागस्य पार्थिवाः / युगान्ते च भविष्यन्ति स्वरक्षणपरायणाः

ユガの終わりには、地上の王たちは民の守護者でも貢納の分け前を享受する者でもなく、ただ自己防衛にのみ没頭するであろう。

Verse 49

अरक्षितारो राजानो विप्राः शूद्रोपजीविनः / शूद्राभिवादिनः सर्वे युगान्ते द्विजसत्तमाः

ユガの終わりには、王たちは守護者ではなくなり、最上の二生者たちでさえシュードラに生計を依り、シュードラに礼拝の挨拶をするようになる。

Verse 50

अदृशूला जनपदाः शिवशूला द्विजास्तथा / प्रमदाः केशशूलाश्च युगान्ते समुपस्थिते

ユガの終末が到来すると、国々は「見えざる槍」に刺され、二生者は「シヴァの槍」に刺され、女たちは「髪の槍」に悩まされて心乱れる。

Verse 51

तपोयज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजोत्तमाः / यतयश्च भविष्यन्ति बहवो ऽस्मिन्कलौ युगे

このカリ・ユガには多くの遊行者が現れるが、最上の二生者たちは苦行と祭祀の果報を売り買いする者となる。

Verse 52

चित्रवर्षी यदा देवस्तदा प्राहुर्युगक्षयम् / सर्वे वाणिजकाश्चा पि भविष्यन्त्यधमे युगे

神が奇異な雨を降らせるとき、それをユガの滅びという；その卑しきユガでは、すべての者が商人となる。

Verse 53

भूयिष्ठं कूटमानैश्च पण्यं विक्रीणते जनाः / कुशीलचर्यापाखण्डैर्व्याधरूपैः समावृतम्

多くの人々は偽りの度量で品を売り、世は悪しき行いと偽善、病者の姿に身を装う者たちによって覆われる。

Verse 54

पुरुषाल्पं बहुस्त्रीकं युगान्ते समुपस्थिते / बाहुयाचनको लोको भविष्यति परस्परम्

劫末が近づくと男は少なく女は多くなり、人々は互いに手を差し伸べて乞い求めるようになる。

Verse 55

अव्याकर्ता क्रूरवाक्या नार्जवो नानसूयकः / न कृते प्रतिकर्त्ता च युगे क्षीणे भविष्यति

時代が衰え尽きると、人々は答えず、言葉は残酷で、正直さを失い、嫉みで満ちる。受けた恩に報いる者もいなくなる。

Verse 56

अशङ्का चैव पतिते युगान्ते तस्य लक्षणम् / ततः शून्य वसुमती भविष्यति वसुन्धरा

劫末の堕落のしるしは、恐れも疑いも失われること。やがてこの大地ヴァスुमतीは空しく荒れ果てる。

Verse 57

गोप्तारश्चाप्यगोप्तारः प्रभविष्यन्ति शासकाः / हर्त्तारः पररत्नानां परदारविमर्शकाः

守護者と称しながら守らぬ支配者が勢いを得る。彼らは他人の宝を奪い、他人の妻を汚す者となる。

Verse 58

कामात्मानो दुरात्मानो ह्यधमाः साहसप्रियाः / प्रनष्टचेष्टना धूर्त्ता मुक्तकेशास्त्त्वशूलिनः

彼らは欲望に支配され、邪悪で卑しく、無謀を好む。営みは失われ、狡猾となり、髪を解き、三叉の槍を携える。

Verse 59

ऊनषोडशवर्षाश्च प्रजा यन्ते युगक्षये / शुक्लदन्ता जिताक्षाश्च मुण्डाः काषायवाससः

ユガの終わりには、人々は十六歳に満たず、歯は白く、感官を制し、頭を剃り、赭色の袈裟（カーシャーヤ）をまとう。

Verse 60

शूद्रा धर्मं चरिष्यति युगान्ते समुपस्थिते / सस्यचोरा भविष्यन्ति तथा चैलापहारिणः

ユガの終末が近づくと、シュードラもまたダルマを行うが、穀物を盗む者や衣を奪う者が現れる。

Verse 61

चोराच्चोराश्च हर्त्तारो हर्तुर्हर्त्ता तथापरः / ज्ञानकर्मम्युपरते लोके निष्क्रियतां गते

盗人から盗む盗人、奪う者を奪う者、さらにその奪う者も現れる。世において知と行が廃れ、無為の状態が広がるとき。

Verse 62

कीटमूषकसर्पाश्च धर्षयिष्यन्ति मानवान् / अभीक्ष्णं क्षेममारोग्यं सामर्थ्यं दुर्लभं तथा

虫や鼠や蛇が人々を悩ませ、安寧と無病と力もまた、しばしば得がたいものとなる。

Verse 63

कौशिकान्प्रतिवत्स्यन्ति देशाः क्षुद्भयपीडिताः / दुःखेनाभिप्लुतानां च परमायुः शतं तदा

飢えと恐れに苦しむ諸国はカウシカの地へと帰りゆき、悲苦に沈む者らのその時の最長の寿命は百年となる。

Verse 64

दृश्यन्ते च न दृश्यन्ते वेदा कलियुगे ऽखिलाः / तत्सीदन्ते तथा यज्ञाः केवलाधर्मपीडिताः

カリ・ユガには、すべてのヴェーダは見えたり見えなかったりし、同様に祭式（ヤジュニャ）もただアダルマに圧されて衰えてゆく。

Verse 65

काषायिणो ऽथ निर्ग्रन्था तथा कापालिकाश्च ह / वेदविक्रयिमश्चन्ये तीर्थविक्रयिणो ऽपरे

その時、赭衣の者、ニルグランタ、そしてカーパ―リカも現れ、ある者はヴェーダを売り買いし、またある者はティールタ（聖地）さえ売り物にする。

Verse 66

वर्णाश्रमाणां ये चान्ये पाखण्डाः परिपन्थिनः / उत्पद्यन्ते तदा ते वै संप्राप्ते तु कलौ युगे

カリ・ユガが到来すると、ヴァルナとアーシュラマの秩序に背く、異端（パーカンダ）や対立する諸道がその時に生じる。

Verse 67

अधीयते तदा वेदाञ्छूद्रा धर्मार्थ कोविदाः / यजन्ते चाश्वमेधेन राजानः शूद्रयोनयः

その時、シュードラもまたダルマとアルタに通じてヴェーダを学び、シュードラの胎より生まれた王たちはアシュヴァメーダの祭式を執り行う。

Verse 68

स्त्रीबालगोवधं कृत्वा हत्वान्ये च परस्परम् / अपहत्य तथान्योन्यं साधयन्ति तदा प्रजाः

女・子ども・牛を殺し、また互いに殺し合い、さらに奪い合って、その時、人々は己の利のみを成し遂げようとする。

Verse 69

दुःखप्रवचनाल्पायुर्देहाल्पायुश्च रोगतः / अधर्माभिनिवेशित्वात्तमोवृत्तं कलौ स्मृतम्

苦しみを語る言葉によって寿命は短くなり、病によって身体の命も縮む。アダルマに執着するゆえ、カリ・ユガは闇の行いの時と記される。

Verse 70

प्रजासु भ्रूणहत्या च तदा वैरात्प्रवर्त्तते / तस्मादायुर्बलं रूपं कलिं प्राप्य प्रहीयते

その時、人々の間では怨みから胎児殺しさえ起こる。ゆえにカリ・ユガに至れば、寿命・力・容姿は衰え失われる。

Verse 71

तदा चाल्पेन कालेन सिद्धिं गच्छन्ति मानवाः / धन्या धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते द्विजसत्तमाः

その時、人はわずかな時で成就に至る。おお最勝の二度生まれよ、劫の終わりには福ある者たちがダルマを行じる。

Verse 72

श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं ये चरन्त्यनसूयकाः / त्रेतायामाब्दिको धर्मो द्वापरे मासिकः स्मृतः

嫉みなく、シュルティとスムリティに説かれたダルマを行ずる者たち。トレーターでは年ごとのダルマ、ドヴァーパラでは月ごとのダルマと伝えられる。

Verse 73

यथाशक्ति चरन्प्राज्ञस्तदह्ना प्राप्नुयात्कलौ / एषा कलियुगावस्था संध्यांशं तु निबोधत

カリ・ユガにおいて、賢者が力の及ぶかぎりに行ずれば、その日のうちに果報を得ることができる。これがカリ・ユガの相であり、その黄昏の分（サンディヤーアṃシャ）を知れ。

Verse 74

युगेयुगे तु हीयन्ते त्रित्रिपादास्तु सिद्धयः / युगस्वभावात्संध्यासु तिष्ठन्तीह तु यादृशः

ユガごとに成就（シッディ）は減じ、三つのパーダに支えられた成就も衰える。ユガの本性により、サンディヤーの時にはここにそのまま留まる。

Verse 75

संध्यास्वभावाः स्वांशेषु पादशेषाः प्रतिष्ठिताः / एवं संध्यांशके काले संप्राप्ते तु युगान्तिके

サンディヤーの性質をもつ部分には、パーダの残りが据え置かれている。かくしてサンディヤーアṃシャの時が来ると、ユガの終わりが近づく。

Verse 76

तेषां शास्ता ह्यसाधूनां भृगूणां निधनोत्थितः / गोत्रेण वै चन्द्र मसो नाम्ना प्रमतिरुच्यते

その不善なるブリグ族を戒める者は、彼らの滅びから起こる。彼はチャンドラマスのゴートラに属し、『プラマティ』と名づけられる。

Verse 77

माधवस्य तु सोंऽशेन पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे / समाः सविंशतिः पूर्णाः पर्यटन्वै वसुंधराम्

マーダヴァの一分（アṃシャ）として、かつてスヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラにおいて、彼は二十年満ちて大地を遍歴した。

Verse 78

अनुकर्षन्स वै सेनां सवाजिरथकुञ्जराम् / प्रगृहीतायुधैर्विप्रैः शतशो ऽथ सहस्रशः

彼は馬・戦車・戦象を備えた軍勢を引き連れて進み、武器を執ったバラモンたちが百人、千人と随従した。

Verse 79

स तदा तैः परिवृतो म्लेच्छान्हन्ति स्मसर्वशः / सह वा सर्वशश्चैव राज्ञस्ताञ्छूद्रयोनिजान्

その時、彼は彼らに囲まれつつ四方のムレッチャを討ち、さらに王と共に、シュードラの系より生まれた者たちをもあまねく打ち倒した。

Verse 80

पारवण्डास्तु ततः सर्वान् निः शेषं कृतवान्विभुः / नात्यर्थ धार्मिका ये च तान्सर्वान्हन्ति सर्वशः

その後、威力あるパーラヴァンダは一切を残さず滅ぼし、また深くダルマに立たぬ者たちをも四方で討ち尽くした。

Verse 81

वर्णव्यत्यासजाताश्च ये च ताननुजीविनः / उदीच्यान्मध्यदेश्यांश्च पवतीयांस्तथैव च

ヴァルナの錯綜より生まれた者とそれに従う者、また北方の民・中原の民、そしてパヴァティーヤの人々も同様である。

Verse 82

प्राच्यान्प्रतीच्यांश्च तथा विन्ध्यपृष्ठचरानपि / तथैव दाक्षिणात्यांश्च द्रविडान्सिंहलैः सह

東方の民、西方の民、またヴィンディヤの背に住み歩く者たちも；同様に南方のドラヴィダの人々を、シンハラの者たちと共に。

Verse 83

गान्धारान्पारदांश्चैव पह्लवान्यव नाञ्शकान् / तुषारान्बर्बरांश्चीनाञ्छूलिकान्दरदान् खशान्

彼はガンダーラ、パーラダ、パフラヴァ、ヤヴァナ、シャカ、さらにトゥシャーラ、バルバラ、チーナ、シューリカ、ダラダ、カシャの諸族を挙げた。

Verse 84

लंपाकारान्सकतकान्किरातानां च जातयः / प्रवृत्तचक्रो बलवान्म्लेच्छानामन्तकृत्प्रभुः

ランパーカ、サカタカ、そしてキラータの諸族に対し、力ある主はチャクラの輪を動かし、ムレッチャを滅する者となった。

Verse 85

अदृष्टः सर्वभूतानां चचाराथ वसुन्धराम् / माधवस्य तु सोंऽशेन देवस्येह विजज्ञिवान्

あらゆる生きものに見えぬまま、彼は大地を巡り歩いた。ここにおいて彼は神マーダヴァの一分（アṃシャ）として生まれたと知られた。

Verse 86

पूर्वजन्मनि विख्यातः प्रमतिर्न्नाम वीर्यवान् / गोत्रतो वै चन्द्रमसः पूर्वे कलियुगे प्रभुः

前生において彼は「プラマティ」と名高い勇者であった。氏族は月族（チャンドラ）に属し、古のカリ・ユガでは主のごとき威勢を示した。

Verse 87

द्वात्रिंशे ऽभ्युदिते वर्षे प्रक्रान्तो विंशतीः समाः / विनिघ्नन्सर्वभूतानि मानवानेव सर्वशः

三十二年目が明けると、彼はさらに二十年にわたり進軍した。そして至る所で人々を—まるで一切の生類を—ことごとく討ち滅ぼしていった。

Verse 88

कृत्वा बीजावशेषं तु पृथ्व्यां कूरेण कर्मणा / परस्पर निमित्तेन कोपेनाकस्मिकेन तु

彼は大地において残酷な行いをなし、種の残りすら残さなかった。互いを因として、突如として怒りが燃え上がった。

Verse 89

सुसाधयित्वा वृषलान्प्रायशस्तानधर्मिकान् / गङ्गायमुनयोर्मध्ये निष्ठां प्राप्तः सहानुगः

多くがダルマに背くヴリシャラたちをよく鎮め、彼は従者とともにガンガーとヤムナーの間の地で確固たる帰依に至った。

Verse 90

ततो व्यतीते कल्पे तु सामान्ये सहसैनिकः / उत्साद्य पार्थिवान्सर्वान्मलेच्छांश्चैव सहस्रशः

やがて常のカルパが過ぎると、彼は大軍を率いて起ち、あらゆる王たちと、幾千ものムレッチャをも滅ぼした。

Verse 91

तत्र संध्यांशके काले संप्राप्ते तु युगान्तके / स्थितास्वल्पावशिष्टासु प्रजास्विह क्वचित्क्वचित्

そこでユガの終末の黄昏の時が到来すると、ここかしこに、わずかに残った民が点々と存していた。

Verse 92

अपग्रहास्ततस्ता वै लोभाविष्टास्तु वृन्दशः / उपहिसंति चान्योन्यं पोथयन्तः परस्परम्

そのとき貪欲に憑かれたアパグラハの群れは、群れをなして互いに襲い合い、踏みつけ合い傷つけ合った。

Verse 93

अराजके युगवशात्संक्षये समुपस्थिते / प्रजास्ता वै ततः सर्वाः परस्परभयार्द्दिताः

王なきゆえに時代のダルマの衰滅が迫ると、すべての民は互いへの恐れに苦しめられた。

Verse 94

व्याकुलाश्च परिभ्रान्तास्त्यक्त्वा दारान्गृहाणि च / स्वान्प्रणाननपेक्षन्तो निष्कारणसुदुःखिताः

人々は動揺してさまよい、妻子と家を捨て、命さえ顧みず、理由もなく深い悲しみに沈んだ。

Verse 95

नष्टे श्रौते स्मृतौ धर्मे परस्परहतास्तदा / निर्मर्यादा निराक्रन्दा निःस्नेहा निरपत्रपाः

シュルティとスムリティのダルマが失われると、人々は互いに殺し合い、無法となり、嘆きもなく、情けもなく、恥も失った。

Verse 96

नष्टे धर्मे प्रतिहता ह्रस्वकाः पञ्चविंशतिम् / हित्वा पुत्रांश्च दारांश्च विषादव्याकुलेद्रियाः

ダルマが滅びると、人々は衰え、寿命は二十五年ほどに縮み、子や妻を捨て、憂いに感覚を乱された。

Verse 97

अनावृष्टिहताश्चैव वार्त्तामुत्सृज्य दुःखिताः / प्रत्यन्तांस्ता निषेवन्ते हित्वा जनपदान्स्वकान्

また旱魃に打たれ、糧を得る営みを捨てて嘆きつつ、自らの国土を離れ、辺境の地に身を寄せた。

Verse 98

सरितः सागरानूपान्सेवन्ते पर्वतांस्तथा / मांसैर्मूलफलैश्चैव वर्तयन्तः सुदुःखिताः

彼らは河川や海辺、湿地に身を寄せ、また山々をさまよい、肉や根茎や果実だけで命をつなぎ、甚だしい苦しみに沈んでいた。

Verse 99

चीरपत्राचिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः / वर्णाश्रमपरिभ्रष्टाः संकरं घोरमास्थिताः / एतां काष्ठामनुप्राप्ता अल्पशेषाः प्रजास्ततः

彼らはぼろ布や葉や樹皮をまとい、行いなく、執着も所有もなくなった。ヴァルナとアーシュラマの法から外れ、恐るべき混淆の境に堕ちた。そのとき民はその極みに至り、わずかしか残らなかった。

Verse 100

जराव्याधिक्षुधा विष्टा दुःखान्निर्वेदमागमन् / विचारणा तु निर्वेदात्साम्यावस्था विचारणात्

老いと病と飢えに苦しめられ、彼らは苦悩から厭離（ニルヴェーダ）に至った。厭離より省察が生じ、省察より平等安住の境地が現れた。

Verse 101

साम्यावस्थात्मको बोधः संबोधाद्धर्मशीलता / तासूपशमयुक्तासु कलिशिष्टासु वै स्वयम्

平等安住を本質とする覚知が生じ、その覚醒からダルマにかなう品性が育った。さらに、カリ・ユガに残った、心の鎮静（ウパシャマ）を備える者たちのうちに、それは自ずから現れた。

Verse 102

अहोरात्रं तदा तासां युगान्ते परिवर्त्तिनि / चित्तसंमोहनं कृत्वा तासां वै सुप्तमत्तवत्

そのとき劫末に、昼夜がめぐり変わる中で、彼らの心は惑わされ、まことに眠れる者、あるいは酔える者のようになった。

Verse 103

भाविनोर्ऽथस्य च बलात्ततः कृतमवर्त्तत / प्रवृत्ते तु ततस्तस्मिन्पूते कृतयुगे तु वै

来たるべき目的の力によって、そのときクリタ・ユガが起こり始めた。かくして清浄なるクリタ・ユガが進行すると、まことにそれは確立された。

Verse 104

उत्पन्नाः कलिशिष्टासु प्रजाः कार्तयुगास्तदा / तिष्ठन्ति चेह ये सिद्धा अदृष्टा विचरन्ति च

そのとき、カリの残滓から生じた衆生はクリタ・ユガの性質を帯びた。ここにいるシッダたちは留まり、また姿を見せずに遍歴もする。

Verse 105

सह सप्तर्षिभिश्चैव तत्र ते च व्यवस्थिताः / ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रा बीजार्थं ये स्मृता इह

彼らはサプタリシ（七仙）とともにそこに安住した。ブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラは、ここでは存続の「種子」として想起される。

Verse 106

कलिजैः सह ते संति निर्विशेषास्तदाभवन् / तेषां सप्तर्षयो धर्मं कथयन्तीतरेषु च

彼らはカリに生まれた者たちとも共にあり、その時は差別なく一つとなった。彼らの間でサプタリシは他の者たちにダルマを説く。

Verse 107

वर्णाश्रमाचारयुक्तः श्रौतः स्मार्त्तो द्विधा तु सः / ततस्तेषु क्रियावत्सु वर्तन्ते वै प्रजाः कृते

そのダルマはヴァルナとアーシュラマの作法に結びつき、二種—シュラウタとスマールタ—に分かれる。かくして儀礼に励む者たちの間で、クリタ・ユガの民はまことにそれに従って生きる。

Verse 108

श्रौतस्मार्त्ते कृतानां च धर्मे सप्तर्षिदर्शिते / केचिद्धर्मव्यवस्थार्थं तिष्ठन्तीहायुगक्षयात्

七仙（サプタリシ）が示したシュラウタ・スマールタの法において、ある聖仙たちはここに留まり、法（ダルマ）の秩序を保つためにユガの終わりまで住する。

Verse 109

मन्वन्तराधिकारेषु तिष्ठन्ति मुनयस्तु वै / यथा दावप्रदग्धेषु तृणेष्विह तपेन तु

マヌヴァンタラの統治の時期に、聖仙たちはまことに留まる。森火で焼けた草が、この地では苦行（タパス）の力により再び芽吹くように。

Verse 110

वनानां प्रथमं वृष्ट्या तेषां मूलेषु संभवः / तथा कार्तयुगानां तु कलिजष्विह संभवः

森はまず雨によって根元から生じる。同様に、クリタ・ユガの種子もこの地ではカリ・ユガのただ中にさえ現れる。

Verse 111

एवं युगो युगस्येह संतानस्तु परस्परम् / वर्त्तते ह्यव्यवच्छेदाद्यावन्मन्वन्तरक्षयः

このように、ユガはユガへと互いに連なり、相続してゆく。断絶なく、その流れはマヌヴァンタラの尽きる時まで続く。

Verse 112

सुखमायुर्बलं रूपन्धर्मोर्ऽथः काम एव च / युगेष्वेतानि हीयन्ते त्रित्रिपादाः क्रमेण च

安楽、寿命、力、容姿、法（ダルマ）、利（アルタ）、欲（カーマ）—これらは諸ユガにおいて次第に減少し、順に三つのパーダずつ衰えてゆく。

Verse 113

ससंध्याशेषु हीयन्ते युगानान्धर्मसिद्धयः / इत्येष प्रतिसंधिर्यः कीर्त्तितस्तु मया द्विजाः

諸ユガのサンディヤー（移行期）の残りにおいて、ダルマの成就は次第に減ずる。おおドヴィジャたちよ、これが我が説いた「プラティサンディ」である。

Verse 114

चतुर्युगानां सर्वेषामेतेनैव प्रसाधनम् / एषा चतुर्युगावृत्तिरासहस्रद्गुणीकृता

これによって、すべてのチャトゥルユガの整えが成就する。このチャトゥルユガの輪転は千倍に数えられる。

Verse 115

ब्रह्मणस्तदहः प्रोक्तं रात्रिश्चैतावती स्मृता / अत्रार्जवं जडीभावो भूतानामायुगक्षयात्

これがブラフマーの「昼」と説かれ、同じ長さの「夜」もまた記憶される。ここではユガの尽きゆえに、衆生に素直さと鈍重さが生じる。

Verse 116

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम् / एषा चतुर्युगानां च गुणिता ह्येकसप्ततिः

これこそが、すべてのユガの相（しるし）として記憶される。またチャトゥルユガについては、これを掛け合わせて「エーカサプタティ（71）」と呼ぶ。

Verse 117

क्रमेण परिवृत्ता तुमनोरन्तरमुच्यते / चतुर्युगे यथैकस्मिन्भवतीह यथा तु यत्

順次に巡り転ずるものが「マンヴァンタラ」と呼ばれる。ひとつのチャトゥルユガにおいてここで起こる事柄がそうであるように、その法則もまた然り。

Verse 118

तथा चान्येषु भवति पुनस्तद्वद्यथाक्रमम् / सर्गे सर्गे तथा भेदा उत्पद्यन्ते तथैव तु

同様に、他の創造においても順序に従って再びそれが起こる。サルガごとに、同じように差別が生じるのである。

Verse 119

पञ्चत्रिंशत्परिमिता न न्यूना नाधिकाः स्मृताः / तथा कल्पा युगैः मार्द्धं भवन्ति सह लक्षणैः / मन्वन्तराणां सर्वेषामेतदेव तु लक्षणम्

その数は三十五と記され、少なくも多くもない。かくしてカルパはユガとともに、その徴（しるし）を備えて現れる。これこそすべてのマンヴァンタラの相である。

Verse 120

यथा युगानां परिवर्त्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् / तथा न संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्त्तमानः

ユガの転変がユガの本性によって久しく続いてきたように、生命の世界もまた定まらず、滅と生起とによって巡り変わる。

Verse 121

इत्येत ल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः

かくして、ユガの相が要約して説かれた。

Verse 122

अतीतानागतानां हि सर्वमन्वन्तरोष्विह / मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै

ここにおいて、過去と未来のすべてのマンヴァンタラは、一つのマンヴァンタラによって他のすべての間期もまた理解される。

Verse 123

ख्यातानीह विजानीध्वं कल्पं कल्पेन चैव ह / अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता

ここに知られ伝わることを知れ。カルパはカルパによって照らし合わせて理解せよ。未来の時代においても、智ある者は同様に理をもって考察すべきである。

Verse 124

मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह / तुल्याभिमानिनः सर्वे नामरूपैर्भवन्त्युत

あらゆるマンヴァンタラにおいて、過去も未来も、皆の自己意識は等しい。ただ名と形の違いによって現れるのである。

Verse 125

देवा ह्यष्टविधा ये वा इह मन्वन्तरेश्वराः / ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्याः प्रयोजनैः

ここでマンヴァンタラを司る神々は八種であり、またリシやマヌも同様に、皆その役目と目的において等しい。

Verse 126

एवं वर्णाश्रमाणां तु प्रविभागं पुरा युगे / युगस्वभावांश्च तथा विधत्ते वै सदा प्रभुः

このように主は、時代ごとにヴァルナとアーシュラマの区分を定め、また各ユガの本性をも常に整え定める。

Verse 127

वर्णाश्रमविभागाश्च युगानि युगसिद्धयः / अनुषङ्गात्समाख्याताः सृष्टिसर्गं निबोधत / विस्तरेणानुपूर्व्या च स्थितिं वक्ष्ये युगेष्विह

ヴァルナとアーシュラマの区分、ユガとユガの成就は、話の流れとして述べられた。いま創造の展開を悟れ。ここに、諸ユガの存続のありさまを順を追って詳しく語ろう。