Shloka 49
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
अरक्षितारो राजानो विप्राः शूद्रोपजीविनः / शूद्राभिवादिनः सर्वे युगान्ते द्विजसत्तमाः
Transliteration
arakṣitāro rājāno viprāḥ śūdropajīvinaḥ / śūdrābhivādinaḥ sarve yugānte dvijasattamāḥ
Translation
ユガの終わりには、王たちは守護者ではなくなり、最上の二生者たちでさえシュードラに生計を依り、シュードラに礼拝の挨拶をするようになる。
Word by Word
a-rakṣitāraḥnon-protectors (neglectful)
a-rakṣitāraḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roota- (उपसर्ग/नञ्) + rakṣitṛ (प्रातिपदिक; √rakṣ + तृच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; नञ्-पूर्वपद (negative)
rājānaḥkings
rājānaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन (विशेष-प्रातिपदिक: rājan)
viprāḥbrahmins
viprāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvipra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
śūdra-upajīvinaḥliving off śūdras
śūdra-upajīvinaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśūdra (प्रातिपदिक) + upajīvin (प्रातिपदिक; upa-√jīv (धातु) + इनि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष-समास: ‘śūdrān upajīvanti’ (dependent on śūdras)
śūdra-abhivādinaḥsaluting śūdras
śūdra-abhivādinaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśūdra (प्रातिपदिक) + abhivādin (प्रातिपदिक; abhi-√vad (धातु) + इनि)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तत्पुरुष-समास: ‘śūdrān abhivādanti’ (saluting śūdras)
sarveall
sarve:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
yugānteat the end of the age
yugānte:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyugānta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; yuga+anta
dvija-sattamāḥthe best of the twice-born
dvija-sattamāḥ:
Karta (कर्ता/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootdvija (प्रातिपदिक) + sattama (प्रातिपदिक; sat + तमप्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारय: ‘श्रेष्ठा द्विजाः’