Adhyaya 50

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरदिग्विजयो नामैकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः // ४९// जैमिनिरुवाच एवं स राजा विधिवत्पालयामास मेदिनीम् / सप्तद्वीपवतीं सम्यक्साक्षाद्धर्म इवापरः

かくして『シュリー・ブラフマーンダ・マハープラーナ』、風神ヴァーユの説く中篇・第三ウポッダータ・パーダにおける「サガラの方角征服」と名づける第四十九章。ジャイミニは言った――その王は法にかなって七大洲の大地を正しく治め、まさにダルマの別の顕現のようであった。

Verse 2

ब्राह्मणादींस्तथा वर्णान्स्वेस्वे धर्मे पृथक्पृथक् / स्थापयित्वा यथान्यायं ररक्षाव्याहतेन्द्रियः

彼はブラーフマナをはじめ諸ヴァルナを、それぞれのダルマに分けて正しく据え、感官を乱されることなく国を守護した。

Verse 3

प्रजाश्च सर्ववर्णेषु यथाश्रेष्ठानुवर्त्तिनः / वर्णाश्चैवानुलोम्येन तद्वदर्थेषु च क्रमात्

すべてのヴァルナにおいて民はそれぞれの最勝者に従い、ヴァルナもまたアヌローマの順序に整い、アルタ（世の営み・財）の事も段階を追って秩序立っていた。

Verse 4

न सति स्थविरे बालं मृत्युरभयुपगच्छति / सर्ववर्णेषु भूपाले महीं तस्मिन्प्रशासति

その堅固なる王が大地を治めるかぎり、幼子にさえ死は近づかなかった。かのブーパラが統べるとき、すべてのヴァルナに無畏が満ちていた。

Verse 5

स्फीतान्यपेतबाधानि तदा राष्ट्राणि कृत्स्नशः / तेष्वसंख्या जनपदाश्चातुर्वर्ण्यजनावृताः

その時、国々はことごとく栄え、災いは去っていた。そこには数えきれぬジャナパダがあり、四ヴァルナの民で満ちていた。

Verse 6

ते चासंख्यागृहग्रामशतोपेता विभागशः / देशाश्चावासभुयिष्टा नृपे तस्मिन्प्रशासति

その王が治めていた時、数えきれぬほどの家々と村々の百々の集まりが区分に従って整えられ、諸国には住まいがきわめて豊かに満ちていた。

Verse 7

अनाश्रमी द्विजः कश्चिन्न बभूव तदाभुवि / प्रजानां सर्ववर्णेषु प्रारंभाः फलदायिनः

その時、その地にはアーシュラマに依らぬドヴィジャは一人もおらず、民のあらゆるヴァルナにおいて、始めた営みはみな実りをもたらした。

Verse 8

स्वोचितान्येव कर्माणि प्रारभन्ते च मानवाः / पुरुषार्थोपपन्नानि कर्माणि च तदा नृणाम्

人々は自らにふさわしい行いのみを始め、その時代には人の業はプルシャールタ（人生の四目的）にかなって、ことごとく意義深かった。

Verse 9

महोत्सवसमुद्युक्ताः पुरग्रामव्रजाकराः / अन्योन्यप्रियकामाश्च राजभक्तिसमन्विताः

都と村とヴラジャの人々は大祭に励み、互いの喜びを願い合い、王への敬愛と忠誠（ラージャ・バクティ）に満ちていた。

Verse 10

ननिन्दितो ऽभिशस्तो वा दरिद्रो व्याधितो ऽपि वा / प्रजासु कश्चिल्लुब्धो वा कृपणो वापि नाभवत्

民の中に、そしられる者も告発される者もなく、貧しい者も病む者もなく、貪りや吝嗇の者もまたいなかった。

Verse 11

जनाः परगुणप्रीताः स्वसंपर्काभिकाङ्क्षिणाः / गुरुषु प्रणता नित्यं सद्विद्याव्यसनादृताः

人々は他者の徳を喜び、サットサンガ（聖なる交わり）を求めた。常にグルに礼拝し、正しき聖智（サドヴィディヤー）の修習に励んだ。

Verse 12

परापवादभीताश्च स्वदाररतयो ऽनिशम् / निसर्गात्खलसंसर्गविरता धर्मतत्पराः

人々は誹謗を恐れて悪口を避け、己の妻に常に貞実であった。生まれつき悪人の交わりを退け、ダルマに専心していた。

Verse 13

आस्तिकाः सर्वशो ऽभूवन् प्रजास्तस्मिन्प्रशासति / एवं सुबाहुतन्ये स्वप्रतापार्जितां महीम्

彼が治めると、民はあまねくアースティカ（正信）となった。かくしてスバーフの系において、彼は自らの威光で得た大地を統治した。

Verse 14

ऋतवश्च महाभाग यथाकालानुवर्तिनः / शालिभूयिष्ठसस्याढ्या सदैव सकला मही

大いなる幸いの者よ、季節は時にかなって巡り、全土は常に作物に富み、とりわけシャーリ稲（śāli）が豊かであった。

Verse 15

बभूव नृपशार्दूले तस्मिन् राज्यानि शासति

その王中の獅子が国を治めるとき、このような吉祥なる繁栄が保たれていた。

Verse 16

यस्याष्टादशमण्डलाधिपतिभिः सेवार्थमभ्यागतैः प्रख्यातोरुपराक्रमैर्नृपशतैर्मूर्द्धाभिषिक्तैः पृथक् / संविष्टैर्मणिविष्टरेषु नितरामध्यास्यमानामरैः शक्रस्येव विराजते दिवि सभा रत्नप्रभोद्भासिता

宝玉の光に照らされて天に輝くその सभा（サバー）は、まさに釈迦羅（インドラ）の सभा のごとく壮麗である。十八のマンダラの主たちは奉仕のために来集し、武勇で名高く灌頂を受けた幾百の王がそれぞれに座し、宝座に坐す神々がその光彩をいよいよ増し加える。

Verse 17

संकेताविषयान्तराभ्युपगमाः सर्वे ऽपि सोपायनाः कृत्वा सैन्यनिवेशनानि परितः पुर्याः पृथक् पार्थिवाः / द्रष्टुं काङ्क्षितराजकाः सतनयाविज्ञापयन्तो मुहुर्द्वास्थैरेव नरेश्वराय सुचिरं वत्स्यन्तमन्तःपुरे

諸王は皆、合図に従って諸事を贈り物とともに承諾し、都城の周囲にそれぞれ軍営を設けた。待ち望む王に拝謁したく、彼らは王子たちを伴い、門衛を通じてたびたび人主に奏上したが、その君はあたかも久しく奥宮に留まっているかのようであった。

Verse 18

नमन्नरेद्रमुकुटश्रेणीनामतिघर्षणात् / किणीकृतौ विराजेते चरणौ तस्य भूभुजः

ひれ伏す諸王の冠の列が激しく擦れたため、その地上の王の御足には擦れ痕が生じた。しかもその御足は、いよいよ輝きを増していた。

Verse 19

सेवागतनरेद्रौघविनिकीर्णैः समन्ततः / रत्नैर्भाति सभा तस्य गुहा सोमे रवी यथा

奉仕に来た諸王の群れが四方に散らした宝石によって、その सभा は輝く。まるで洞窟が月と太陽に照らされるかのように。

Verse 20

एवं स राजा धर्मेण भानुवंशशिखामणिः / अनन्यशासनामुर्वीमन्वशासदरिन्दमः

かくしてその王は—バーヌ王統の頂の宝珠、敵を屈する者—ダルマによって、ただ己の命にのみ従う大地を治めた。

Verse 21

इत्थं पालयतः पृथ्वीं सगरस्य महीपतेः / न चापपात मुत् पुत्रमुखालोकनजृंभिता

かくして大王サガラは大地を治め、子の顔を拝して生じた歓喜により、決して心折れることがなかった。

Verse 22

विना तां दुःखितो ऽत्यर्थं चितयामास नैकधा / अहो कष्टमपुत्रो ऽहमस्मिन्वंशे ध्रुवं तु यत्

彼女なくして彼は甚だ悲しみ、幾度も思い巡らした。「ああ、なんという苦しみ。この家系で私はまことに子なき者だ。」

Verse 23

प्रयान्ति नूनमस्माकं पितरः पिण्डविप्लवम् / निरयादपि सत्पुत्रे संजाते पितरः किल

きっと我らの祖霊はピンダ供養の断絶に苦しむ。されど善き子が生まれれば、祖霊は地獄からさえ救われるという。

Verse 24

प्रीत्या प्रयान्ति तद्गेहं जातकर्मक्रियोत्सुकाः / महता सुकृतेनापि संप्राप्तस्य दिवं किल

祖霊は喜びをもってその家に赴き、誕生儀礼ジャータカルマなどの行いに心を躍らせる。大いなる功徳により天界を得た者の家にも、そうして訪れるという。

Verse 25

अपुत्रस्यामराः स्वर्गे द्वारं नोद्धाटयन्ति हि / पिता तु लोकमुभयोः स्वर्लोकं तत्पितामहाः

子なき者には神々は天界の門を開かぬ。だが子があれば、父は両界に位を得、祖父たちはスヴァルローカ（天界）に至る。

Verse 26

जेष्यन्ति किल सत्पुत्रे जाते वंशद्वये ऽपि च / अनपत्यतयाहं तु पुत्रिणां या भवेद्गतिः

善き子が生まれれば、二つの家系にも勝利がもたらされるという。だが我は無嗣ゆえ、子なき者の行き着く定めを受けよう。

Verse 27

न तां प्राप्क्यामि वै नूनं सुदुर्लभतरा हि सा / पदादैन्द्रात्किलाभिन्नमृद्धं राज्यमखण्डितम्

その境地を我は必ずや得られぬ。あまりにも得難いからだ。帝釈の位にも等しい、富み栄え分かたれぬ王国でさえ、それと異ならぬと言われる。

Verse 28

मम यत्तदपुण्यस्य याति निष्फलतामिह / इदं मत्पूर्वजैरेव सिंहासनमधिष्ठितम्

我が不善の業の果はここで虚しくなる。この獅子座の玉座は、まさしく我が祖先が代々治めてきたものだ。

Verse 29

अपुत्रत्वेन राज्यं च पराधीनत्वमेष्यति / तस्मादौर्वाश्रममहं गत्वा तं मुनिपुङ्गवम्

子がなければ王国もまた他者の支配に落ちる。ゆえに我はアウルヴァ仙の庵へ赴き、その最勝の牟尼を訪ねる。

Verse 30

प्रसादयिष्ये पुत्रार्थं भार्याभ्यां सहितो ऽधुना / गत्वा तस्मै त्वपुत्रत्वं विनिवेद्य महात्मने

今こそ二人の妃と共に、子を授かるためにその御心を和らげよう。赴いて大徳に、我が無嗣の苦を申し上げるのだ。

Verse 31

स यद्वक्ष्यति तत्सर्वं करिष्ये नात्र संशयः / इति सञ्चिन्त्य मनसा सगरोराजसत्तमः

王の中の最勝者サガラは心に思った。「彼が告げることはすべて行おう。そこに疑いはない。」

Verse 32

इत्येष कृत्यविद्राजन्गन्तुमौर्वाश्रमं प्रति / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं प्रतिष्ठाप्य ततो वनम्

王よ、務めを知るこの王は、アウルヴァ仙のアーシュラマへ赴こうとした。最上の大臣に国政を確立して任せ、そののち森へと向かった。

Verse 33

प्रययौ रथमारुह्य भार्याभ्यां सहितो मुदा / जगाम रथघोषेण मेघनादातिशङ्किभिः

彼は喜びに満ちて戦車に乗り、二人の妃とともに出立した。戦車の轟きは雲の雷鳴のようで、人々はそれを恐れ驚いた。

Verse 34

स्तब्धेक्षणैर्लक्ष्यमाणो मार्गोपान्ते शिखण्डिभिः / प्रियाभ्यां दर्शयन्राजन्सारङ्गांस्तिमितेक्षणान्

道のほとりでは孔雀が目を凝らして彼を見つめていた。王よ、彼は進みながら、妃たちに静かな眼差しのサーランガ鹿を見せた。

Verse 35

क्षममूर्ध्वमुखान्सद्यः पलायनपरान्पुनः / वृक्षान्पुष्पफलोपेतान्विलोक्य मुदितो ऽभवत्

地に頭をもたげ、またたちまち逃げ去ろうとする生きものを見、さらに花と実をたたえた木々を眺めて、彼は喜びに満たされた。

Verse 36

अम्लानकुसुमैः स्वादुफलैः शाद्वलभूमिकैः / सुस्निग्धपल्लवच्छायैरभितः संभृतं नगैः

その森は萎れぬ花と甘き実、青き草地に満ち、四方は柔らかな若葉の陰をたたえる山々に囲まれていた。

Verse 37

चूताग्रपल्लवास्वादस्निग्धकण्ठपिकारवैः / श्रोत्राभिरामजनकैस्संघुष्टं सर्वतोदिशम्

マンゴーの枝先の若葉を味わい、艶やかな喉で鳴くカッコウの声が、耳に心地よく四方に響き渡っていた。

Verse 38

सर्वर्तुकुसुमोपेतं भ्रमद्भ्रमरमण्डितम् / प्रसूनस्तबकानम्रबल्लरीवेल्लितद्रुमम्

その森は四季の花に満ち、飛び交う蜂に飾られ、花房の重みで垂れた蔓が木々を絡めていた。

Verse 39

कपियूथसमाक्रान्तव नस्पतिशतावृतम् / उन्मत्तशिखिसारङ्गकूजत्पक्षिगणान्वितम्

その森は猿の群れに満ち、数多の草木に覆われ、昂ぶる孔雀とサーランガ鹿、さえずる鳥の群れが共にあった。

Verse 40

गायद्विद्याधरवधूगीतिकासुमनोहरम् / संचरत्किन्नरीद्वन्द्वविराजद्वनगह्वरम्

その森の谷あいは、歌うヴィディヤーダラの乙女たちの歌声によりこの上なく麗しく、行き交うキンナリーのつがいの輝きによっていよいよ映えていた。

Verse 41

हंससारसचक्राह्वकारण्डवशुकादिभिः / सुस्वरैरावृतोपान्तैः सरोभिः परिवारितम्

その地は、ハンサやサーラサ、チャクラーヴァカ、カーランダヴァ、鸚鵡などの甘美な声の鳥が岸辺を満たす池沼に四方を囲まれていた。

Verse 42

सरः स्वंबुज कह्लारकुमुदोत्पलराशिषु / शनैः परिवहन्मन्दमारुतापूर्णदिङ्मुखम्

その池は、蓮・カフラーラ・クムダ・ウトパラの群れの上を、やわらかな風がゆるやかに巡り、四方を香りと涼しさで満たしていた。

Verse 43

एवंविधगुणोपेतमधिगाह्य तपोवनम् / गच्छन्रथेनाथ नृपः प्रहर्षं परमं ययौ

かくして、そのような徳に満ちた修行林に分け入り、王は車で進みつつ、最高の歓喜に至った。

Verse 44

उपशान्ताशयः सो ऽथ संप्राप्याश्रममण्डलम् / भार्याभ्यां सहितः श्रीमान्वाहादवरुरोह वै

心を鎮めたその威光ある王は、アーシュラマの境内に到り、二人の妃とともに乗り物から降りた。

Verse 45

धुर्यान्विश्रामयेत्युक्त्वा यन्तारमवनीपतिः / आससादाश्रमोपान्तं महर्षेर्भावितात्मनः

王は御者に「輓き獣を休ませよ」と告げ、心を鍛え上げた大聖仙のアーシュラマの傍らへと近づいた。

Verse 46

स श्रुत्वा मुनिशिष्येभ्यः कृतनित्यक्रियादरम् / मुनिं द्रष्टुं विनीतात्मा प्रविवेशाश्रमं तदा

牟尼の弟子たちから日々の儀礼への篤い敬いを聞き、へりくだった心で、その時牟尼に拝謁せんと庵（アーシュラマ）へ入った。

Verse 47

मुनिमध्ये समासीनमृषिवृन्दैः समन्वितम् / ननाम शिरसा राजा भार्याभ्यां सहितो मुदा

諸リシに囲まれ、聖仙たちの中に坐す牟尼を見て、王は二人の妃とともに喜びつつ頭を垂れて礼拝した。

Verse 48

कृतप्रणामं नृपतिमृषिरौर्वः प्रतापवान् / उपविशेति प्रेम्णा वै सह ताभ्यां समादिशत्

礼拝を終えた王に、威光ある聖仙アウルヴァは慈しみをもって「妃たちとともにお掛けなさい」と告げた。

Verse 49

अर्घ्यपाद्यादिभिः सम्यक्पूजयित्वा महामुनिः / आतिथ्येन च वन्येन सभार्यं तमतोषयत्

大聖仙はアルギャや足洗いの水などで正しく供養し、森の恵みのもてなしによって、王を妃たちとともに満ち足らせた。

Verse 50

अथातिथ्योपविश्रान्तं प्रणम्या सीनमग्रतः / राजानमब्रवीदौर्वः शनैर्मृद्वक्षरं वचः

やがてもてなしを受けて憩った王に、アウルヴァは礼拝してその前に坐し、ゆるやかに柔らかな言葉で語りかけた。

Verse 51

कुशलं ननु ते राज्ये बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च / अपिधर्मेण सकलाः प्रजास्त्वं परिरक्षसि

あなたの国は外も内も安泰でしょうか。さらに、あなたはダルマに則ってすべての民を守っておられますか。

Verse 52

अपि जेतुं त्रिवर्गं त्वमुपायैः सम्यगीहसे / फलन्ति हि गुणास्तुभ्यं त्वया सम्यक्प्रचोदिताः

あなたは正しい方策によって、三つの目的（ダルマ・アルタ・カーマ）を成就しようと努めておられますか。あなたが正しく促せば、その徳は必ず実を結びます。

Verse 53

दिष्ट्यात्वया जिताः सर्वे रिपवो नृपसत्तम / दिष्ट्या च सकलं राज्यं त्वया धर्मेण रक्ष्यते

王の中の最上よ、幸いにもあなたはすべての敵を打ち破られた。さらに幸いにも、あなたの国土はダルマによって守られている。

Verse 54

धर्म एव स्थितिर्येषां तेषां नास्त्यत्रविप्लवः / न तं रक्षति किं धर्मः स्वयं येनाभिरक्षितः

ダルマを拠り所とする者には、ここに乱れはない。ダルマ自らが守る者を、いったい誰がさらに守れようか。

Verse 55

पूर्वमेवाहमश्रौषं विजित्य सकलां महीम् / सबलोनगरीं प्राप्तः कृतदारो भवानिति

以前から聞いていた。あなたは全土を征服し、軍勢とともに都へ帰還し、すでに婚儀を成されたと。

Verse 56

राज्ञां तु प्रवरो धर्मो यत्प्रजापरिपालनम् / भवन्ति सुखिनो नूनं तेनैवेह परत्र च

王たちの最上のダルマは民を守り養うこと。これによって人々はこの世でも来世でも必ず安楽となる。

Verse 57

स भवान्राज्य भरणं परित्यज्य मदन्तिकम् / भार्याभ्यां सहितो राजन्समायातो ऽसि मे वद

王よ、あなたは国の重荷を離れ、二人の妃とともに私のもとへ来た。理由を私に告げよ。

Verse 58

जैमिनिरुवाच एवमुक्तस्तु मुनिना सगरो राजसत्तमः / कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह तं मधुरं वचः

ジャイミニは言った。仙人にそう告げられると、王の中の最勝サガラは合掌し、甘美な言葉で彼に語った。