Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 57
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
स भवान्राज्य भरणं परित्यज्य मदन्तिकम् / भार्याभ्यां सहितो राजन्समायातो ऽसि मे वद
Transliteration
sa bhavānrājya bharaṇaṃ parityajya madantikam / bhāryābhyāṃ sahito rājansamāyāto 'si me vada
Translation
王よ、あなたは国の重荷を離れ、二人の妃とともに私のもとへ来た。理由を私に告げよ。
Word by Word
सःhe/that (you)
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; Pronoun
भवान्you (honored sir)
भवान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; honorific 2nd-person reference
राज्य-भरणम्the burden/maintenance of the kingdom
राज्य-भरणम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक) + √भृ (धातु) + अनम् (कृत्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (षष्ठी): राज्यस्य भरणम्; verbal noun
परित्यज्यhaving abandoned
परित्यज्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootपरि√त्यज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (Gerund/Absolutive); ‘having abandoned’
मत्-अन्तिकम्to my presence, near me
मत्-अन्तिकम्:
गन्तव्य/अधिकरण (Goal/Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootमत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुष (षष्ठी): मम अन्तिकम् = my vicinity; used with motion verb
भार्याभ्याम्with (your) two wives
भार्याभ्याम्:
सहकारक (Sahakāraka/Accompaniment)
TypeNoun
Rootभार्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), द्विवचन; Instrumental dual
सहितःaccompanied
सहितः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootसहित (प्रातिपदिक; क्त-प्रत्ययान्त from सह√इ/सह ‘to accompany’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; past participle used adjectivally; agrees with भवान्
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; Vocative singular
समायातःcome, arrived
समायातः:
क्रिया (Predicate/State)
TypeVerb
Rootसम्-आ√या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; with असि forms perfect-like periphrasis
असिare
असि:
क्रिया (Auxiliary verb)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; ‘you are’ (auxiliary with समायातः)
मेto me / my
मे:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी) एकवचन (enclitic); Genitive singular ‘of me/my’
वदtell, speak
वद:
क्रिया (Command)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; Parasmaipada