Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 32
सगरदिग्विजयः
Sagara’s World-Conquest / Digvijaya
Devanagari script
इत्येष कृत्यविद्राजन्गन्तुमौर्वाश्रमं प्रति / स मन्त्रिप्रवरे राज्यं प्रतिष्ठाप्य ततो वनम्
Transliteration
ityeṣa kṛtyavidrājangantumaurvāśramaṃ prati / sa mantripravare rājyaṃ pratiṣṭhāpya tato vanam
Translation
王よ、務めを知るこの王は、アウルヴァ仙のアーシュラマへ赴こうとした。最上の大臣に国政を確立して任せ、そののち森へと向かった。
Word by Word
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एषःthis (man/he)
एषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कृत्य-वित्knower of what should be done
कृत्य-वित्:
विशेषण (Qualifier of एषः)
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कृत्यस्य वित् = knower of duty)
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), कर्मप्रवचनीयार्थे (purpose)
और्व-आश्रमम्to Aurva’s hermitage
और्व-आश्रमम्:
कर्म (Karma/Goal as object of motion)
TypeNoun
Rootऔर्व (प्रातिपदिक) + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (और्वस्य आश्रमः)
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/सम्प्रदान (Direction/Goal marker)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formउपसर्ग/कर्मप्रवचनीय (preposition-like indeclinable)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
मन्त्रि-प्रवरेin/with the chief minister
मन्त्रि-प्रवरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location-Context)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः (प्रवरः मन्त्रि = chief minister); अधिकरण
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्रतिष्ठाप्यhaving established
प्रतिष्ठाप्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main action)
TypeVerb
Rootप्रति + स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) of causative sense in usage: ‘having established/installed’
ततःthen/thereafter
ततः:
अपादान/काल (Ablative/Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: ‘from there/then’)
वनम्to the forest
वनम्:
कर्म (Karma/Goal)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गमनस्य लक्ष्य (goal)