Adhyaya 47

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्चत्वारिंशत्त मो ऽध्यायः // ४६// वसिष्ठ उवाच ततो मूर्द्धाभिषिक्तानां राज्ञाममिततेजसाम् / षट्सहस्रद्वयं रामो जीवग्राहं गृहीतवान्

かくして『シュリー・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、風神ヴァーユの説く中篇、第三の序説章（ウポッダータ・パーダ）、バールガヴァ物語の第四十六章。ヴァシシュタは言った――その後、ラーマは灌頂を受けて即位した無量の威光をもつ王たち一万二千を、生け捕りにした。

Verse 2

ततो राजसहस्राणि गृहीत्वा मुनिभिः सह / स जगाम महातेजाः कुरुक्षेत्रं तपोमयम्

ついで彼は、聖仙たちと共に幾千もの王を捕らえ、偉大な威光をもって、苦行に満ちたクルクシェートラへと赴いた。

Verse 3

सरसां पञ्चकं तत्र खानयित्वा भृगुद्वहः / सुखावगाहतीर्थानि तानि चक्रे समन्ततः

そこでブリグ族の俊傑は五つの池を掘らせ、四方にわたり、心地よく沐浴できるティールタ（聖なる渡り場）として整えた。

Verse 4

जघान तत्र वै राज्ञः शरीरप्रभवामृजा / सरांसि तानि वै पञ्च पूरयामास भार्गवः

そこでバールガヴァは、王たちの身体から生じた穢れ――血と汚物――によって彼らを討ち、その五つの池をそれで満たした。

Verse 5

स्नात्वा तेषु यथान्यायं जामदग्नयः प्रतापवान् / पितॄन्संतर्पयामास यथाशास्त्रमतन्द्रितः

そして武威あるジャーマダグニヤは、定めの作法に従ってそれらで沐浴し、シャーストラの規定どおり怠ることなく、祖霊（ピトリ）にタर्पண（供水）を捧げた。

Verse 6

पितुः प्रेतस्य राजेन्द्र श्राद्धादिकमशेषतः / ब्राह्मणैः सह मातुश्च तत्र चक्रे यथोदितम्

ラージェーンドラよ。彼はそこでバラモンたちと共に、亡き父のためのシュラーダ（供養）等一切の儀礼を、また母のための儀礼も、経典の定めのとおりに執り行った。

Verse 7

एवं तीर्णप्रतीकः स कुरुक्षेत्रे तपोमये / उवासातन्द्रितः सम्यक् पितृपूजापरायणः

かくして務めを果たした彼は、苦行の力に満ちたクルクシェートラに、怠ることなく正しく住し、祖霊供養にひたすら身を捧げた。

Verse 8

ततः प्रभृत्यभूद्राजंस्तीर्थानामुत्तमोत्तमम् / विहितं जामदग्न्येन कुरुक्षेत्रे तपोवने

王よ。それ以来、クルクシェートラの苦行林においてジャーマダグニヤ（パラシュラーマ）が定めたそのティールタは、諸聖地の中でも最上のものとなった。

Verse 9

सस्यमं तपञ्चकमिति स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम् / यत्र यक्रे भृगुश्रेष्ठः पितॄणां तृप्तिमक्षयाम्

「サスヤマン・タパンチャカム」と呼ばれるその地は三界に名高い。そこにおいてブリグ族の最勝者（パラシュラーマ）は、祖霊たちに尽きぬ満足をもたらした。

Verse 10

स्नानदानतपोहोमद्विजभोजनतर्पणैः / भृशमाप्यायितास्तेन यत्र ते पितरो ऽखिलाः

そこでは、沐浴・布施・苦行・ホーマ（火供）・バラモンへの供食・タルパナ（供養）によって、彼はすべての祖霊を大いに潤し、満たした。

Verse 11

अवापुरक्षयां तृप्तिं पितृलोकं च शाश्वतम् / समन्तपञ्चकं नाम तीर्थं लोके परिश्रुतम्

ここでは尽きぬ満足と永遠の祖霊（ピトリ）の世界が得られる。『サマンタパンチャカ』と名づくこのティールタは世に名高い。

Verse 12

सर्वपापक्षयकरं महापुण्योपबृंहितम् / मर्त्यानां यत्र यातानामेनांसि निखिलानि तु

このティールタは一切の罪を滅し、大いなる功徳に満ちる。ここに来た人間の罪障はことごとく必ず消え去る。

Verse 13

दूरादेवापयास्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत् / तत्क्षेत्रचर्यागमनं मर्त्यानामसतामिह

ここでは悪しき人の罪さえも、遠くから、風に舞う枯葉のように散り去る。この聖域に来て巡り歩むこと自体がその力となる。

Verse 14

न लभ्यते महाराज जातु जन्मशतैरपि / समन्तपञ्चकं तीर्थं कुरुक्षेत्रे ऽतिपावनम्

大王よ、クルクシェートラにあるこの上なく清浄なるティールタ『サマンタパンチャカ』は、時に百生を経ても得難い。

Verse 15

यत्र स्नातः सर्वतीर्थैः स्नातो भवति मानवः / कृतकृत्यस्ततो रामः सम्यक् पूर्णमनोरथः

そこで沐浴すれば、人はあたかもあらゆるティールタで沐浴したのと同じとなる。ゆえに、ラーマよ、彼は為すべきことを成し、願いはことごとく満たされる。

Verse 16

उवास तत्र नियतः कञ्चित्कालं महामतिः / ततः संवत्सरस्यान्ते ब्राह्मणैः सहितो वशी

大いなる智慧を備え自制する者は、そこで戒めを守りしばらく住した。やがて一年の終わりに、彼はバラモンたちと共に旅立った。

Verse 17

पितृपिण्डप्रदानाय जामदग्न्यो ऽगमद्गयाम् / ततो गत्वा ततः श्राद्धे यथाशास्त्रमरिन्दमः

祖霊にピンダ供養を捧げるため、ジャーマダグニヤはガヤーへ赴いた。到着すると、敵を屈するその者は経典の規定どおりにシュラーダを執り行った。

Verse 18

ब्राह्मणांस्तर्पयामास पितॄनुद्दिश्य सत्कृतान् / शैवं तत्र परं स्थानं चन्द्रपादमिति स्मृतम्

彼は祖霊を念じ、敬われたバラモンたちにタルパナを施して満たした。そこには至高のシヴァの聖地があり、「チャンドラパーダ」と称される。

Verse 19

पितृतृप्तिकरं क्षेत्रं तादृग्लोके न विद्यते / यत्रार्चिताः स्वकुलजैर्यथाशक्ति मनागपि

祖霊を満たすこのような霊地は世に他になく、自らの一族が力の及ぶ限り、たとえわずかでも供養すればよい。

Verse 20

पितरः पिण्डदानाद्यैः प्राप्स्यन्ति गतिमक्षयाम् / पितॄनुद्दिश्य तत्रासौ तर्प्पितेषु द्विजातिषु

ピンダ供養などによって祖霊は尽きぬ境地を得る。そこで彼は祖霊に捧げ、満たされた二度生まれの者たちの中で（儀礼を成就した）。

Verse 21

ददौ च विधिवत्पिण्डं पितृभक्तिसमन्वितः / ततस्तत्पितरः सर्वे पितृलोकादुपागताः

彼は祖霊（ピトリ）への信愛をもって、法にかなうピンダ供養を捧げた。すると彼のすべての祖先がピトリローカから来臨した。

Verse 22

जगृहुस्तत्कृतां पूजां जमदग्निपुरोगमाः / अथ संप्रीतमनसः समेत्य भृगुनन्दनम्

ジャマダグニを先頭として、彼らは彼の捧げた供養を受け取った。ついで心満ち足り、ブリグの子のもとに集い寄った。

Verse 23

ऊचुस्तत्पितरः सर्वे ऽदृश्या भूत्वान्तरिक्षगाः / पितर ऊचुः महत्कर्म कृतं वीर भवतान्यैः सुदुष्करम्

彼の祖霊たちは皆、姿を隠して虚空にあり、こう告げた。「勇士よ、汝は大いなる業を成した。それは他の者にはきわめて難しい。」

Verse 24

अस्मानपि यथान्यायं सम्यक् तर्पितवानसि / अस्माकमक्षयां प्रीतिं तथापि त्वं न यच्छसि

汝は我らをも法にかなって正しく満たした。されど汝は、我らの尽きぬ歓喜（祝福）をなお受け取ろうとしない。

Verse 25

क्षत्रहत्यां हि कृत्वा तु कृतकर्माभवद्यतः / क्षेत्रस्यास्य प्रभावेण भक्त्या च तव दर्शनम्

クシャトリヤ殺害を行ったため、彼は業の束縛を負った。だがこの聖地（クシェートラ）の威力と汝のバクティにより、彼は汝のダルシャナを得た。

Verse 26

प्राप्ताःस्म पूजिताः किं तु नाक्षय्यफलभागिनः / त्समात्त्वं वीरहत्यादिपापप्रशमनाय हि

我らは来て供養を受けたが、不滅の果報の分け前には与れなかった。ゆえに汝は、勇士殺しなどの罪を鎮めるために贖罪を行え。

Verse 27

प्रायश्चित्तं यथान्यायं कुरु धर्मं च शाश्वतम् / वधाच्च विनिवर्तस्व क्षत्रियाणामतः परम्

法にかなって贖罪を行い、永遠のダルマを実践せよ。これより後、クシャトリヤの殺害から退け。

Verse 28

पितुर्न्न ते ऽपराध्यन्ते न स्वतन्त्रं यतो जगत् / तन्निमित्तं तु मरणं पितुस्ते विहितं पुरा

汝は父に対して罪を負わぬ。世界は自らの自由に任せられてはいないからだ。その因縁により、汝の父の死は昔より定められていた。

Verse 29

हन्तुं कं कः समर्थः स्याल्लोके रक्षितुमेव वा / निमित्तमात्रमेवेह सर्वः सर्वस्य चैतयोः

世において誰が誰を殺し得よう、また誰が誰を守り得ようか。ここでは、誰もがその両方において互いのただの縁（手段）にすぎない。

Verse 30

ध्रुवं कर्मानुरूपं ते चेष्टन्ते सर्व एव हि / कालानुवृत्तं बलवान्नृलोको नात्र संशयः

まことに、すべての者は各々のカルマにふさわしく行為する。人の世は力ある時（カーラ）に従って進む—ここに疑いはない。

Verse 31

बाधितुं भुवि भूतानि भूतानां न विधिं विना / शक्यते वत्स सर्वो ऽपि यतः शक्त्या स्वकर्मकृत्

わが子よ、衆生の定め（ヴィディ）を離れて地上の生きものを抑え苦しめることはできぬ。人は皆、自らの力に応じて自らの業の果を受けるのだ。

Verse 32

क्षत्रं प्रति ततो रोषं विमुच्यास्मत्प्रियेप्सया / शममा प्नुहि भद्रं ते स ह्यस्माकं परं बलम्

ゆえに、クシャトリヤに向けた怒りを捨て、われらの愛するものの願いのために寂静を得よ。汝に吉祥あれ—その静けさこそ我らの至上の力である。

Verse 33

वसिष्ठ उवाच इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे पितरो भृगुनन्दनम् / स चापि तद्वचः सर्वं प्रतिजग्राह सादरम्

ヴァシシュタは言った—そう告げると、すべての祖霊（ピトリ）はブリグの子の前から姿を消した。彼もまた、その言葉のすべてを敬って受け入れた。

Verse 34

अकृतव्रणसंयुक्तो मुदा परमया युतः / प्रययौ च तदा रामस्तस्मात्सिद्धवनाश्रमम्

アクリタヴラナと共に、至上の歓喜に満たされたラーマは、その地を発ってシッダヴァナのアーシュラマへ向かった。

Verse 35

तस्मिन्स्थित्वा भृगुश्रेष्ठो ब्राह्मणैः सहितो नृप / तपसे धृतसंकल्पो बभूव स महामनाः

王よ、そこに留まったブリグ族の最勝者は、バラモンたちと共に、苦行（タパス）への堅固な誓願を保ち、大いなる心の人となった。

Verse 36

सरथं सहसाहं च धनुःसंहननानि च / पुनरागमसंकेतं कृत्वा प्रास्थापयत्तदा

彼は戦車と勇気を整え、弓の組み立ても備えた。さらに再来の合図を定め、その時に出立した。

Verse 37

ततः स सर्वतीर्थेषु चक्रे स्नानमतन्द्रितः / परीत्यपृथिवीं सर्वां पितृदेवादिबूजकः

それから彼は怠ることなくあらゆるティールタで沐浴し、全地を巡って祖霊と神々などを礼拝した。

Verse 38

एवं क्रमेण पृथिवीं त्रिवारं भुगुनन्दनः / परिचक्राम राजेन्द्र लोकवृत्तमनुव्रतः

王の中の王よ、このように順を追って、ブリグの子は世の作法に従い、大地を三度巡った。

Verse 39

ततः स पर्वतश्रेष्ठं महेन्द्रं पुनरप्यथ / जगाम तपसे राजन्बाह्मणैरभिसंवृतः

それから王よ、バラモンたちに囲まれ、彼は苦行のため再び山々の最勝マヘーンドラへ赴いた。

Verse 40

स तस्मिंश्चिररात्राय मुनि सिद्धनिषेविते / निवासमात्मनो राजन्कल्पयामास धर्मवित्

王よ、仙人と成就者が仕えるその地において、法を知る彼は長きにわたり自らの住まいを整えた。

Verse 41

मुनयस्तं तपस्यन्तं सर्वक्षेत्रनिवासिनः / द्रष्टुकामाः समाजग्मुर्नियता ब्रह्मवादिनः

あらゆる聖地に住む、戒を守るブラフマヴァーディンの聖仙たちは、その苦行者を拝見せんと集い来た。

Verse 42

ददृशुस्ते मुनिगणास्तपस्यासक्तमानसम् / क्षात्रं कक्षमशेषेण दग्ध्वा शान्तमिवानलम्

聖仙たちは、彼の心が苦行に没しているのを見た。彼は刹帝利の気勢をことごとく焼き尽くし、鎮まった火のように静かであった。

Verse 43

अथ तानागतान्दृष्ट्वा मुनीन्दिव्यांस्तपोमयान् / अर्घ्यादिसमुदाचारैः पूजयामास भार्गवः

やがて来臨した、苦行の光に満ちた神聖なる聖仙たちを見て、バールガヴァはアルギャなど正しい作法で供養した。

Verse 44

कृतकौशलसंप्रश्नपूर्वकाः सुमहोदयाः / तेषां तस्य च संवृत्ताः कथाः पुण्या मनोहराः

安否を問う礼の言葉から始まり、彼らと彼との間には、きわめて吉祥で、清らかにして心を魅する語らいが交わされた。

Verse 45

ततस्तेषामनुमते मुनीनां भावितात्मनाम् / हयमेधं महायज्ञमाहर्तुमुपचक्रमे

その後、心を鍛え上げた聖仙たちの許しを得て、彼は大祭アシュヴァメーダを執り行う準備に取りかかった。

Verse 46

संभृत्य सर्वसंभारानौर्वाद्यैः सहितो नृप / विश्वामित्रभरद्वाजमार्कण्डेयादिभिस्तथा

王よ、彼は祭祀のあらゆる備えを整え、アウルヴァらの聖仙とともに、さらにヴィシュヴァーミトラ、バラドヴァージャ、マールカンデーヤらの賢仙を伴って来た。

Verse 47

तेषा मनुमते कृत्वा काश्यपं गुरुमात्मनः / वाजिमेधं ततो राजन्नाजहार महाक्रतुम्

彼らの意向に従い、カश्यパを自らの師と定め、王よ、そののちヴァージメーダという大いなる祭儀を執り行った。

Verse 48

तस्याभूत्काश्यपो ऽध्वर्युरुद्गाता गौतमो मुनिः / विश्वामित्रो ऽभवद्धोता रामस्य विदितात्मनः

その祭儀では、カश्यパがアドヴァリュ、ガウタマ仙がウドガートリとなり、自己を悟ったラーマのホートリはヴィシュヴァーミトラであった。

Verse 49

ब्रह्मत्वमकरोत्तस्य मार्कण्डेयो महामुनिः / भरद्वाजाग्निवेश्याद्या वेद वेदाङ्गपारगाः

その祭儀では大聖マールカンデーヤがブラフマン（監督祭官）の務めを担い、バラドヴァージャやアグニヴェーシャらはヴェーダとヴェーダーンガに通暁していた。

Verse 50

मुनयश्चक्रुरन्यानि कर्माण्यन्ये यथाक्रमम् / पुत्त्रैः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च सहितो भगवान्भृगुः

ほかの聖仙たちは順序に従って別の儀礼を行い、尊きブリグは子らと弟子たち、さらに孫弟子たちを伴ってそこにいた。

Verse 51

सादस्यमकरोद्राजन्नन्यैश्च मुनिभिः सह / स तैः सहाखिलं कर्म समाप्य भृगुपुङ्गवः

王よ、彼は他の牟尼たちと共に会座の務めを果たし、ブリグ族の最勝者は彼らと共に一切の儀礼の業を成し遂げた。

Verse 52

ब्रह्माणं पूजयामास यथावद्गुरुणा सह / अलङ्कृत्य यथान्याय कन्यां रूपवतीं महीम्

彼は師と共に法にかなって梵天を礼拝し、作法のとおり、麗しき乙女マヒーを荘厳した。

Verse 53

पुरग्रामशतोपेतां समुद्रांबरमालिनीम् / आहूय भृगुशार्दूलः सशैलवनकाननाम्

都と幾百の村々を備え、海を衣の鬘として戴き、山野と森の奥をも含むその大地（マヒー）を、ブリグ族の猛虎は招き寄せた。

Verse 54

काश्यपाय ददौ सर्वामृते तं शैलमुत्तमम् / आत्मनः सन्निवासार्थं तं रामः पर्यकल्पयत्

その最勝の山を除き、他のすべてをカश्यパに与えた。ラーマはその山を自らの住まいのために定めた。

Verse 55

ततः प्रभृतिराजेन्द्र पूजयामास शास्त्रतः / हिरण्यरत्नवस्त्रश्वगोगजान्नादिभिस्तथा

それ以来、王よ、彼は聖典の規定に従って供養し、黄金・宝玉・衣・馬・牛・象・食物などを捧げた。

Verse 56

पुरा समाप्य यज्ञान्ते तथा चावभृथाप्लुतः / चक्रे द्रव्यपरित्यागं तेषामनुमते तदा

かくして祭祀（ヤジュニャ）を終え、終儀のアヴァブリタ沐浴を行ったのち、彼はその許しのもとに財物を捨て去った。

Verse 57

दत्त्वा च सर्वभूतानामभयं भृगुनन्दनः / तत्रापि पर्वतवरे तपश्चर्तुं समारभत्

ブリグの子は一切の生きものに無畏を授け、そこなる最勝の山で苦行（タパス）を始めた。

Verse 58

ततस्तं समनुज्ञाय सदस्या ऋत्विजस्तथा / ययुर्यथागतं सर्वे मुनयः शंसितव्रताः

それから彼に暇を告げ、列座の者と祭官（リトヴィジュ）たち、そして称えられた誓戒を持つすべての牟尼は、来たときのままに帰って行った。

Verse 59

गतेषु तेषु भगवानकृतव्रणसंयुतः / तपो महत्समास्थाय तत्रैव न्यवसत्सुखी

彼らが去ると、世尊はアクリタヴラナの誓いを保ち、大いなる苦行に住して、その地に安らかに留まった。

Verse 60

काश्यपी तु ततो भूमिर्जननाथा ह्यनेकशः / सर्वदुःखप्रशान्त्यर्थं मारीचानुमतेन तु

その後、カーシュヤピーの地には多くの民の主が現れ、マリーチの許しのもと、あらゆる苦しみを鎮めるために（かく定められた）。

Verse 61

तत्र दीपप्रतिष्ठाख्यव्रतं विष्णुमुखोदितम् / चचार धरणी सम्यक् दुखैर्ःमुक्ताभवच्च सा

そこで大地は、ヴィシュヌの御口より説かれた「灯明安置の誓戒」を正しく修し、諸々の苦しみから解き放たれた。

Verse 62

इत्येष जामदग्न्यस्य प्रादुर्भाव उदाहृतः / यस्मिञ्श्रुते नरः सर्वपातकैर्विप्रमुच्यते

かくしてジャーマダグニヤ（パラシュラーマ）の出現が語られた。これを聞く者は一切の罪障より解き放たれる。

Verse 63

प्रभावः कार्त्तवीर्यस्य लोके प्रथिततेजसः / प्रसंगात्कथितः सम्यङ्नातिसंक्षेपविस्तरः

世に威光名高きカールッタヴィールヤの威徳は、物語の流れにより語られた。過度に略さず、過度に詳しすぎもしない。

Verse 64

एवंप्रभावः स नृपः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि / न तादृशः पुमात्कश्चिद्भावी भूताथवा श्रुतः

かくも威徳ある王カールッタヴィールヤは地上に現れた。彼に等しい人は、過去にも未来にもいないと伝え聞く。

Verse 65

दत्तात्रेयाद्वरं वव्रे मृतिमुत्तमपूरुषात् / यत्पुरा सो ऽगमन्मुक्तिं रणे रामेण घातितः

彼は至上の御方ダッタートレーヤに願いを求めた――かつて戦場でラーマに討たれて解脱を得たように、そのような死を授かりたい、と。

Verse 66

तस्यासीत्पञ्चमः पुत्रः पख्यातो यो जयध्वजः / पुत्रस्तस्य महाबाहुस्तालजङ्घो ऽभवन्नृप

彼の第五の子は「ジャヤドヴァジャ」として名高かった。その子にして大いなる腕をもつ者が、王タラジャンガとなった。

Verse 67

अभूत्तस्यापि पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् / तालजङ्घाभिधा येषां वीतिहोत्रो ऽग्रजो ऽभवत्

彼にもまた、優れた弓の使い手である百人の子がいた。彼らは「タラジャンガ」と呼ばれ、その長子はヴィーティホートラであった。

Verse 68

पुत्रैः सवीतिहोत्राद्यैर्हैहयाद्यैश्च राजभिः / कालं महान्तमवसद्धिमाद्रिवानगह्वरे

ヴィーティホートラらの子ら、またハイハヤらの諸王とともに、彼はヒマードリ（ヒマラヤ）の森深い谷と洞窟に長く住まった。

Verse 69

यः पूर्वं राम बाणेन द्रवन्पृष्ठे ऽभिताडितः / तालजङ्घो ऽपतद्भूमौ मूर्छितो गाढवेदनः

かつて逃走のさなか、ラーマの矢に背を射られたタラジャンガは、激痛により気を失い、大地に倒れ伏した。

Verse 70

ददर्श वीतिहोत्रस्तं द्रवन्दैववशादिव / रथमारोप्य वेगेन पलायनपरो ऽभवत्

ヴィーティホートラは、彼がまるで天命に駆られて走るかのようなのを見た。彼を戦車に乗せ、疾く逃走へと向かった。

Verse 71

ते तत्र न्यवसन्सर्वे हिमाद्रौ भयपीडिताः / कृच्छ्रं महान्तमासाद्य शाकमूलफलाशनः

彼らは皆、恐れに圧されてヒマラヤに住み、甚だしい苦難に遭いながら、菜と根と果実のみを食して命をつないだ。

Verse 72

ततः शान्तिं गते रामे तपस्यासक्तमानसे / जालजङ्घः स्वकं राज्यं सपुत्रः प्रत्यपद्यत

その後、ラーマが苦行に心を寄せて安らぎに至ると、ジャーラジャングハは子とともに自らの王国を取り戻した。

Verse 73

सन्निवेश्य पुरीं भूयः पूर्ववन्नृपसत्तमः / वसंस्तदा निजं राज्यमापालयदरिन्दमः

王の中の最勝者は、再び昔のとおり都を整え、そこに住して自国を守り治めた。彼は敵を屈する者であった。

Verse 74

सुपुत्रः सानुगबलः पूर्ववैरमनुस्मरन् / अभ्याययौ महाराज तालजङ्घः पुरं तव

大王よ、タ―ラジャングハは善き子と従軍を伴い、旧怨を思い起こしつつ、あなたの都へと攻め寄せた。

Verse 75

चतुरङ्गबलोपेतः कंपयन्निव मेदिनीम् / रुरोदाभ्येत्य नगरीमयोध्यां स महीपतिः

四軍を備えたその王は、大地を揺るがすかのように、アヨーディヤーの都へ迫り、轟く咆哮を放った。

Verse 76

ततो निष्क्रम्य नगरात्फलगुतन्त्रो ऽपि ते पिता / युयुधे तैर्नृपैः सर्वैर्वृद्धो ऽपि तरुणो यथा

そのとき汝の父は都を出で、備えは乏しくとも、諸王すべてと戦った――老いてなお若者のごとく。

Verse 77

निहतानेकमातगतुरङ्गरथसैनिकः / शत्रुभिर्निर्जितो वृद्धः पलायनपरो ऽ भवत्

多くの象・馬・戦車・兵を討ち倒したが、敵に制され、老いた彼はついに逃走へと傾いた。

Verse 78

त्यक्त्वा स नगरं राज्यं सकोशबलवाहनम् / अन्तर्वत्न्या च ते मात्रा सहितो वनमाविशत्

彼は都と王国、宝蔵・軍勢・乗り物を捨て、身重の汝の母とともに森へ入った。

Verse 79

तत्र चौर्वाश्रमोपान्ते निवसन्नचिरादिव / शोकामर्षसमाविष्टो वृद्धभावेन च स्वयम्

そこでウルヴァのアーシュラマの近くに住むうち、ほどなく悲嘆と憤りに満たされ、みずからも老いの思いに押し沈められた。

Verse 80

विलोक्यमानो मात्रा ते बाष्पगद्गदकण्ठया / अनाथ इव राजेन्द्र स्वर्गलोकमितो गतः

ラージェーンドラよ。汝の母が涙にむせぶ声で彼を見つめる中、彼は頼る者なき者のように、ここより天界へと去った。

Verse 81

ततस्ते जननी राजन्दुःखशोकसमन्विता / चितामारोपयद्भर्तू रुदती सा कलेवरम्

そのとき、王よ、悲嘆と憂いに満ちた母は泣きながら、夫の亡骸を火葬の薪の壇へと載せた。

Verse 82

अनशनादिदुःखेन भर्त्तुर्व्यसनकर्शिता / चकाराग्निप्रवेशाय सुदृढां मतिमात्मनः

断食などの苦しみと夫の不幸に打ちひしがれた彼女は、火中に入るという固い決意を自らの内に定めた。

Verse 83

और्वस्तदखिलं श्रुत्वा स्वयमेव महामुनिः / निर्गत्य चाश्रमात्तां च वारयन्निदमब्रवीत्

大聖アウルヴァはそれら一切を聞くと、自ら庵を出て彼女を制し、次のように告げた。

Verse 84

न मर्त्तव्यं त्वया राज्ञि सांप्रतं जठरे तव / पुत्रस्तिष्ठति सर्वेषां प्रवरश्चवर्त्तिनाम्

王妃よ、今は死んではならぬ。いま汝の胎内には、あらゆる王統の中でも最もすぐれた御子が宿っている。

Verse 85

इति तद्वचनं श्रुत्वा माता तव मनस्विनी / विरराम मृतेस्तां तु मुनिः स्वाश्रममानयत् / ततः सा सर्वदुःखानि नियम्य त्वन्मुखांबुजम्

その言葉を聞いて、志の強い汝の母は死を求める思いをやめた。聖仙は彼女を自らの庵へ連れ帰った。やがて彼女はあらゆる悲しみを鎮め、汝の蓮華のごとき御顔に心を向けた。

Verse 86

दिदृक्षुराश्रमोपान्ते तस्यैव न्यवसत्सुखम् / सुषाव च ततः काले सा त्वामौर्वाश्रमे तदा

拝見したいとの願いから、彼女はその庵（アーシュラマ）の近くで、まさにその聖仙のそばに安らかに住んだ。やがて時が満ち、彼女はそのときアウルヴァ仙の庵であなたを産んだ。

Verse 87

जातकर्मादिकं सर्वं भवतः सो ऽकरोन्मुनिः / और्वाश्रमे विवृद्धश्च भवांस्तेनानुकंपितः

その牟尼は、あなたのために誕生儀礼（ジャータカルマ）など一切のサンスカーラを執り行った。あなたはアウルヴァ仙の庵で成長し、彼の慈悲により養われた。

Verse 88

त्वयैव विदितं सर्वमतः परमरिन्दम / एवं प्रभावो नृपतिः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि

至高の敵伏せよ、これらはすべてあなた自身が知っている。かくして地上において、カルッタヴィールヤ王はその威光を現した。

Verse 89

व्रतस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकेषु विश्रुतः / यद्वंशजैर्जितो युद्धे पिता ते वनमादिशत्

この誓戒（ヴラタ）の力によって、彼はあらゆる世界に名を知られた。あなたの一族の子孫に戦で敗れたとき、あなたの父は彼に森へ退くよう命じた。

Verse 90

तद्वृत्तान्तमशेषेण मया ते समुदीरितम् / एतच्च सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं तव

その一部始終を、私はあなたに余すところなく語った。さらに、諸々の誓戒のうち、あなたのこの誓戒こそ最上であるとも説き明かした。

Verse 91

समन्त्रतन्त्रं लोकेषु सर्वलोकफलप्रदम् / न ह्यस्य कर्त्तुर्नृपतेः पुरुषार्थचतुष्टये

この誓戒はマントラとタントラを具え、諸世界において一切の世界の果報を授ける。これを行う王には、四つのプルシャールタに妨げはない。

Verse 92

भवत्यभीप्सितं किञ्चिद्दर्ल्लभं भुवनत्रये / संक्षेपेण मयाख्यातं व्रतं हैहयभूभुजः / जामदग्न्यस्य च मुने किमन्यत्कथयामि ते

三界において望みながら得難いものも、ことごとく成就する。ハイハヤ王の誓戒と、ジャーマダグニャ仙の誓行を私は略して説いた。これ以上、何を語ろうか。

Verse 93

जैमिनिरुवाच ततः स सगरो राजा कृताञ्जलिपुटो मुनिम्

ジャイミニは言った――そのときサガラ王は合掌し、仙人に語りかけた。

Verse 94

उवाच भगवन्नेतत्कर्तुमिच्छाम्यहं व्रतम् / सम्यक्तमुपदेशेन तत्रानुज्ञां प्रयच्छ मे

彼は言った――「尊き御方よ、この誓戒を行いたい。正しい教えを授け、これを修する許しをお与えください。」

Verse 95

कर्मणानेन विप्रर्षे कृतार्थो ऽस्मि न संशयः / इत्युक्तस्तेन राज्ञातु तथेत्युक्त्वा महामुनिः

彼は言った――「婆羅門の聖仙よ、この行によって私は疑いなく成就する。」王がそう告げると、大仙は「タターシュトゥ（そのとおりになれ）」と答えた。

Verse 96

दीक्षयामास राजानं शस्त्रोक्तेनैव वर्त्मना / स दीक्षितो वसिष्ठेन सगरो राजसत्तमः

聖仙ヴァシシュタは、シャーストラに説かれた道のとおり王に灌頂の儀を授けた。かくして王の中の最勝者サガラは、ヴァシシュタにより入門した。

Verse 97

द्रव्याण्यानीय विधिवत्प्रचचार शुभव्रतम् / पूजयित्वा जगन्नाथं विधिना तेन पार्थिवः

供物を整えたのち、その王は作法どおり吉祥の誓戒を修した。そしてその儀則に従い、ジャガンナータを礼拝した。

Verse 98

समाप्य च यथायोग्यमनुज्ञाय गुरुं ततः / प्रतिज्ञामकरोद्राजा व्रतमेतदनुत्तमम्

しかるべく成就し、師の許しを得たのち、王はこの無上の誓戒を守り抜くと誓願した。

Verse 99

आजीवान्तं धरिष्यामि यत्नेनेति महामतिः / अथानुज्ञाप्य राजानं वसिष्ठो भगवानृषिः

大いなる知恵を備えた王は言った。「我はこれを生涯にわたり努めて守ろう。」そして王に許しを与えたのち、聖仙ヴァシシュタは……

Verse 100

सन्निवर्त्यानुगच्छन्तं प्रजगाम निजाश्रमम्

後を追う者を制して帰らせ、ヴァシシュタは自らのアーシュラマへと帰って行った。