Adhyaya 11

Verse 1

श्रीशुक उवाच भगवानात्मनात्मानं राम उत्तमकल्पकै: । सर्वदेवमयं देवमीजेऽथाचार्यवान् मखै: ॥ १ ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは語った。のちに至上主バガヴァーン、ラーマチャンドラはアーチャーリヤを迎え、荘厳な供具をもってヤジュニャを執り行った。彼は諸デーヴァの至上主ゆえ、自ら自らを礼拝した。

Verse 2

होत्रेऽददाद् दिशं प्राचीं ब्रह्मणे दक्षिणां प्रभु: । अध्वर्यवे प्रतीचीं वा उत्तरां सामगाय स: ॥ २ ॥

ラーマチャンドラは、ホーター祭官に東方を、ブラフマー祭官に南方を、アドヴァリュに西方を、サーマ・ヴェーダを詠唱するウドガーターに北方を与えた。かくして王国を布施した。

Verse 3

आचार्याय ददौ शेषां यावती भूस्तदन्तरा । मन्यमान इदं कृत्‍स्‍नं ब्राह्मणोऽर्हति नि:स्पृह: ॥ ३ ॥

さらに、物欲なきブラーフマナこそ全世界にふさわしいと考え、ラーマチャンドラは東西南北の間に残るすべての土地をアーチャーリヤに授けた。

Verse 4

इत्ययं तदलङ्कारवासोभ्यामवशेषित: । तथा राज्ञ्यपि वैदेही सौमङ्गल्यावशेषिता ॥ ४ ॥

このようにブラーフマナたちへすべてを施した後、ラーマチャンドラが残したのは自らの衣と装身具のみであった。同様に王妃ヴァイデーヒー・シーターも、吉祥の印である鼻飾りだけが残った。

Verse 5

ते तु ब्राह्मणदेवस्य वात्सल्यं वीक्ष्य संस्तुतम् । प्रीता: क्लिन्नधियस्तस्मै प्रत्यर्प्येदं बभाषिरे ॥ ५ ॥

祭儀の諸務に従事していたすべてのブラーフマナたちは、ブラーフマナに深い慈愛を注がれる主ラーマチャンドラの称賛すべき情愛を見て大いに歓喜した。心を溶かし、受け取った財をお返しして、次のように申し上げた。

Verse 6

अप्रत्तं नस्त्वया किं नु भगवन् भुवनेश्वर । यन्नोऽन्तर्हृदयं विश्य तमो हंसि स्वरोचिषा ॥ ६ ॥

ああバガヴァーン、宇宙の主よ。あなたが私たちに与えなかったものがありましょうか。あなたは私たちの心髄に入り、ご自身の光輝によって無知の闇を払われました—これこそ至上の賜物。物質の施しは要りません。

Verse 7

नमो ब्रह्मण्यदेवाय रामायाकुण्ठमेधसे । उत्तमश्लोकधुर्याय न्यस्तदण्डार्पिताङ्‌घ्रये ॥ ७ ॥

ブラーフマナの守護神、主ラーマに敬礼します。あなたの叡智は憂いによって乱されることがありません。あなたは至高の讃歌に称えられる者たちの筆頭であり、罰の権域を超えた聖仙たちは杖を置き、あなたの蓮華の御足を礼拝します。どうか私たちの礼拝をお受けください。

Verse 8

कदाचिल्लोकजिज्ञासुर्गूढो रात्र्यामलक्षित: । चरन्वाचोऽश‍ृणोद् रामो भार्यामुद्दिश्य कस्यचित् ॥ ८ ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは続けた。ある時、民の評判を知ろうとして、主ラーマは夜、変装して人知れず歩まれた。その折、ある男が御妃シーター・デーヴィーについて不穏な言葉を口にするのをお聞きになった。

Verse 9

नाहं बिभर्मि त्वां दुष्टामसतीं परवेश्मगाम् । स्त्रैणो हि बिभृयात् सीतां रामो नाहं भजे पुन: ॥ ९ ॥

［その男は不貞の妻に言った］お前は他人の家へ行くゆえ、不貞で汚れている。もうお前を養わない。女に尻に敷かれた夫だけが、他人の家へ行ったシーターのような妻を受け入れるのだ—ラーマはそうしたが、私は彼のような惧内ではない。ゆえに二度とお前を受け入れない。

Verse 10

इति लोकाद् बहुमुखाद् दुराराध्यादसंविद: । पत्या भीतेन सा त्यक्ता प्राप्ता प्राचेतसाश्रमम् ॥ १० ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは語った。知恵浅く邪な性の者は、多くの口で無意味な言葉を吐く。そのような悪人を恐れて、主ラーマチャンドラは身重のシーター・デーヴィーさえも離れさせ、シーターはプラーチェタスたるヴァールミーキ仙のアーシュラマへ赴いた。

Verse 11

अन्तर्वत्‍न्यागते काले यमौ सा सुषुवे सुतौ । कुशो लव इति ख्यातौ तयोश्चक्रे क्रिया मुनि: ॥ ११ ॥

時が満ちると、身重のシーター・デーヴィーは双子の男児を産み、後にラヴァとクシャとして名高くなった。彼らの誕生の儀礼はヴァールミーキ仙が執り行った。

Verse 12

अङ्गदश्चित्रकेतुश्च लक्ष्मणस्यात्मजौ स्मृतौ । तक्ष: पुष्कल इत्यास्तां भरतस्य महीपते ॥ १२ ॥

マハーラージャ・パリークシトよ、ラクシュマナにはアンガダとチトラケートゥという二人の息子がいた。また王よ、バラタにもタクシャとプシュカラという二人の息子がいた。

Verse 13

सुबाहु: श्रुतसेनश्च शत्रुघ्नस्य बभूवतु: । गन्धर्वान् कोटिशो जघ्ने भरतो विजये दिशाम् ॥ १३ ॥ तदीयं धनमानीय सर्वं राज्ञे न्यवेदयत् । शत्रुघ्नश्च मधो: पुत्रं लवणं नाम राक्षसम् । हत्वा मधुवने चक्रे मथुरां नाम वै पुरीम् ॥ १४ ॥

シャトルグナにはスバーフとシュルタセーナという二人の息子がいた。四方征服の途でバラタは幾千万ものガンダルヴァを討ち、その財宝を携えてラーマチャンドラ王にすべて献上した。さらにシャトルグナは、マドゥ羅刹の子ラヴァナという羅刹を討ち、マドゥヴァナの大森林に「マトゥラー」と名づける都を築いた。

Verse 14

सुबाहु: श्रुतसेनश्च शत्रुघ्नस्य बभूवतु: । गन्धर्वान् कोटिशो जघ्ने भरतो विजये दिशाम् ॥ १३ ॥ तदीयं धनमानीय सर्वं राज्ञे न्यवेदयत् । शत्रुघ्नश्च मधो: पुत्रं लवणं नाम राक्षसम् । हत्वा मधुवने चक्रे मथुरां नाम वै पुरीम् ॥ १४ ॥

シャトルグナにはスバーフとシュルタセーナという二人の息子がいた。四方征服の途でバラタは幾千万ものガンダルヴァを討ち、その財宝を携えてラーマチャンドラ王にすべて献上した。さらにシャトルグナは、マドゥ羅刹の子ラヴァナという羅刹を討ち、マドゥヴァナの大森林に「マトゥラー」と名づける都を築いた。

Verse 15

मुनौ निक्षिप्य तनयौ सीता भर्त्रा विवासिता । ध्यायन्ती रामचरणौ विवरं प्रविवेश ह ॥ १५ ॥

夫に退けられたシーター女神は、二人の御子をヴァールミーキ仙に託した。ついで主ラーマチャンドラの蓮華の御足を念じつつ、大地の内へと入った。

Verse 16

तच्छ्रुत्वा भगवान् रामो रुन्धन्नपि धिया शुच: । स्मरंस्तस्या गुणांस्तांस्तान्नाशक्नोद् रोद्धुमीश्वर: ॥ १६ ॥

母シーターが大地に入ったと聞き、バガヴァーン・シュリー・ラーマは深く悲しまれた。至上主であられるにもかかわらず、シーターの崇高な徳を想起すると、超越の愛から生じる嘆きを抑えられなかった。

Verse 17

स्त्रीपुंप्रसङ्ग एताद‍ृक्सर्वत्र त्रासमावह: । अपीश्वराणां किमुत ग्राम्यस्य गृहचेतस: ॥ १७ ॥

男女の交わりによる執着は、どこにあっても恐れをもたらす。ブラフマーやシヴァのような統御者にさえ恐怖の因となるのだから、世俗の家住に心を縛られた者は言うまでもない。

Verse 18

तत ऊर्ध्वं ब्रह्मचर्यं धार्यन्नजुहोत् प्रभु: । त्रयोदशाब्दसाहस्रमग्निहोत्रमखण्डितम् ॥ १८ ॥

その後、主ラーマチャンドラは完全な梵行（ブラフマチャリヤ）を守り、十三千年にわたり途切れることなくアグニホートラ祭祀を執り行われた。

Verse 19

स्मरतां हृदि विन्यस्य विद्धं दण्डककण्टकै: । स्वपादपल्लवं राम आत्मज्योतिरगात् तत: ॥ १९ ॥

供犠を終えると、ダンダカ林で時に棘に刺されたその蓮華の御足を、主ラーマチャンドラは常に念ずる者たちの心に据えられた。ついでブラフマジョーティを超えた御自身の住処ヴァイクンタへ入られた。

Verse 20

नेदं यशो रघुपते: सुरयाच्ञयात्त- लीलातनोरधिकसाम्यविमुक्तधाम्न: । रक्षोवधो जलधिबन्धनमस्त्रपूगै: किं तस्य शत्रुहनने कपय: सहाया: ॥ २० ॥

半神たちの嘆願により矢の雨でラーヴァナを討ち、海に橋を架けたという名声は、ラグパティ・ラーマチャンドラの真実の栄光そのものではない。御身は常にリーラーに遊ぶ霊的身体であり、同等も上位も存在しないのだから、敵を滅するのに猿たちの助けを要するはずがない。

Verse 21

यस्यामलं नृपसद:सु यशोऽधुनापि गायन्त्यघघ्नमृषयो दिगिभेन्द्रपट्टम् । तं नाकपालवसुपालकिरीटजुष्ट- पादाम्बुजं रघुपतिं शरणं प्रपद्ये ॥ २१ ॥

罪を滅するその清らかな御名と名声は、方角を征服する勝利の象の飾り布のように、今なお四方に歌われている。マールカンデーヤ仙などの聖者は王の集会で御徳を讃え、シヴァやブラフマーをはじめ諸天と敬虔な王たちは冠を垂れてラグパティの蓮華の御足を礼拝する。私はその御足に帰依する。

Verse 22

स यै: स्पृष्टोऽभिद‍ृष्टो वा संविष्टोऽनुगतोऽपि वा । कोसलास्ते ययु: स्थानं यत्र गच्छन्ति योगिन: ॥ २२ ॥

主に触れ、主を見つめ、主と共に座し、あるいは横たわり、またはただ主に付き従ったコーサラの人々は皆、バクティ・ヨーギーが到達する住処へと赴いた。なぜなら、シュリー・ラーマチャンドラが御自身の至高のダーマへ帰還されたからである。

Verse 23

पुरुषो रामचरितं श्रवणैरुपधारयन् । आनृशंस्यपरो राजन् कर्मबन्धैर्विमुच्यते ॥ २३ ॥

パリークシット王よ、主ラーマのリーラーの物語を耳で受け取り心に保つ者は、ついには嫉妬という病から解放され、業（カルマ）の束縛から मुक्तとなる。

Verse 24

श्रीराजोवाच कथं स भगवान् रामो भ्रातृन् वा स्वयमात्मन: । तस्मिन् वा तेऽन्ववर्तन्त प्रजा: पौराश्च ईश्वरे ॥ २४ ॥

パリークシット王は問うた。「その至上主ラーマはどのように振る舞い、御自身の自己の拡張である兄弟たちにいかに接されたのか。また兄弟たちとアヨーディヤーの民と市民は、そのイーシュヴァラにいかに仕え、いかに遇したのか。」

Verse 25

श्रीबादरायणिरुवाच अथादिशद् दिग्विजये भ्रातृंस्त्रिभुवनेश्वर: । आत्मानं दर्शयन् स्वानां पुरीमैक्षत सानुग: ॥ २५ ॥

シュカデーヴァは語った。バラタの熱い願いにより王位を受けた三界の主シュリー・ラーマチャンドラは、弟たちに四方征服を命じ、みずからは補佐たちと都に留まり、民にダルシャナ（拝謁）を与えて政務を監督された。

Verse 26

आसिक्तमार्गां गन्धोदै: करिणां मदशीकरै: । स्वामिनं प्राप्तमालोक्य मत्तां वा सुतरामिव ॥ २६ ॥

主ラーマチャンドラの治世には、アヨーディヤーの通りは香水の水で撒き清められ、さらに象の鼻から散る芳香ある酒滴のしぶきで潤った。主がみずから都の務めをこの栄華のうちに監督されるのを見て、人々はその繁栄を深く讃えた。

Verse 27

प्रासादगोपुरसभाचैत्यदेवगृहादिषु । विन्यस्तहेमकलशै: पताकाभिश्च मण्डिताम् ॥ २७ ॥

宮殿、楼門、 सभा堂、集会の台座、神殿などあらゆる場所に金の水瓶が据えられ、さまざまな旗幡で美しく飾られていた。

Verse 28

पूगै: सवृन्तै रम्भाभि: पट्टिकाभि: सुवाससाम् । आदर्शैरंशुकै: स्रग्भि: कृतकौतुकतोरणाम् ॥ २८ ॥

主ラーマチャンドラの行く先々で、花と実に満ちたバナナの木や檳榔樹（房つき）を立てて吉祥の迎え門が設けられた。門は色鮮やかな布の旗、飾り布、鏡、花輪で美しく飾られていた。

Verse 29

तमुपेयुस्तत्र तत्र पौरा अर्हणपाणय: । आशिषो युयुजुर्देव पाहीमां प्राक्त्वयोद्‍धृताम् ॥ २९ ॥

主ラーマチャンドラの行く先々で、人々は供養の品を手に近づき、祝福を乞うた。「おおデーヴァよ、私たちをお守りください。かつてヴァラーハの化身として海底から大地を救い上げられたように、今もこの地を保ち護り、私たちに恩寵をお授けください。」

Verse 30

तत: प्रजा वीक्ष्य पतिं चिरागतं दिद‍ृक्षयोत्सृष्टगृहा: स्त्रियो नरा: । आरुह्य हर्म्याण्यरविन्दलोचन- मतृप्तनेत्रा: कुसुमैरवाकिरन् ॥ ३० ॥

その後、久しく主君を拝していなかった都の人々は、男女ともにダルシャナを切望して家を出て宮殿の屋上に上った。蓮華の眼をもつシュリー・ラーマチャンドラの御顔を見てもなお目は満たされず、花を雨のように捧げ散らした。

Verse 31

अथ प्रविष्ट: स्वगृहं जुष्टं स्वै: पूर्वराजभि: । अनन्ताखिलकोषाढ्यमनर्घ्योरुपरिच्छदम् ॥ ३१ ॥ विद्रुमोदुम्बरद्वारैर्वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तिभि: । स्थलैर्मारकतै: स्वच्छैर्भ्राजत्स्फटिकभित्तिभि: ॥ ३२ ॥ चित्रस्रग्भि: पट्टिकाभिर्वासोमणिगणांशुकै: । मुक्ताफलैश्चिदुल्लासै: कान्तकामोपपत्तिभि: ॥ ३३ ॥ धूपदीपै: सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनै: । स्त्रीपुम्भि: सुरसङ्काशैर्जुष्टं भूषणभूषणै: ॥ ३४ ॥

その後、シュリー・ラーマチャンドラは、先祖の王たちにより守られ仕えられてきた御殿へと入られた。そこは尽きぬ宝蔵に満ち、計り知れぬほど貴重で壮麗な調度にあふれていた。

Verse 32

अथ प्रविष्ट: स्वगृहं जुष्टं स्वै: पूर्वराजभि: । अनन्ताखिलकोषाढ्यमनर्घ्योरुपरिच्छदम् ॥ ३१ ॥ विद्रुमोदुम्बरद्वारैर्वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तिभि: । स्थलैर्मारकतै: स्वच्छैर्भ्राजत्स्फटिकभित्तिभि: ॥ ३२ ॥ चित्रस्रग्भि: पट्टिकाभिर्वासोमणिगणांशुकै: । मुक्ताफलैश्चिदुल्लासै: कान्तकामोपपत्तिभि: ॥ ३३ ॥ धूपदीपै: सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनै: । स्त्रीपुम्भि: सुरसङ्काशैर्जुष्टं भूषणभूषणै: ॥ ३४ ॥

入口の左右には珊瑚で作られた座があり、中庭はヴァイドゥーリヤ宝の柱列に囲まれていた。床は澄みきった磨き上げたマラカタ宝、壁は輝く水晶のように光っていた。

Verse 33

अथ प्रविष्ट: स्वगृहं जुष्टं स्वै: पूर्वराजभि: । अनन्ताखिलकोषाढ्यमनर्घ्योरुपरिच्छदम् ॥ ३१ ॥ विद्रुमोदुम्बरद्वारैर्वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तिभि: । स्थलैर्मारकतै: स्वच्छैर्भ्राजत्स्फटिकभित्तिभि: ॥ ३२ ॥ चित्रस्रग्भि: पट्टिकाभिर्वासोमणिगणांशुकै: । मुक्ताफलैश्चिदुल्लासै: कान्तकामोपपत्तिभि: ॥ ३३ ॥ धूपदीपै: सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनै: । स्त्रीपुम्भि: सुरसङ्काशैर्जुष्टं भूषणभूषणै: ॥ ३४ ॥

御殿は色とりどりの花鬘、旗や飾り帯、宝石を織り込んだ衣で飾られていた。歓喜を放つ真珠と、愛らしく望ましい調度が、その輝きをいっそう増していた。

Verse 34

अथ प्रविष्ट: स्वगृहं जुष्टं स्वै: पूर्वराजभि: । अनन्ताखिलकोषाढ्यमनर्घ्योरुपरिच्छदम् ॥ ३१ ॥ विद्रुमोदुम्बरद्वारैर्वैदूर्यस्तम्भपङ्क्तिभि: । स्थलैर्मारकतै: स्वच्छैर्भ्राजत्स्फटिकभित्तिभि: ॥ ३२ ॥ चित्रस्रग्भि: पट्टिकाभिर्वासोमणिगणांशुकै: । मुक्ताफलैश्चिदुल्लासै: कान्तकामोपपत्तिभि: ॥ ३३ ॥ धूपदीपै: सुरभिभिर्मण्डितं पुष्पमण्डनै: । स्त्रीपुम्भि: सुरसङ्काशैर्जुष्टं भूषणभूषणै: ॥ ३४ ॥

御殿は芳しい香と灯明、花の飾りで荘厳されていた。中には天人のような男女がさまざまな装身具で飾られ、その宝飾は身に着けられることでいっそう美しく見えた。

Verse 35

तस्मिन्स भगवान् राम: स्‍निग्धया प्रिययेष्टया । रेमे स्वारामधीराणामृषभ: सीतया किल ॥ ३५ ॥

その宮殿において、至上主バガヴァーン・シュリー・ラーマチャンドラは、学識者の中の最勝として、愛しき力であるシュリー・シーターと共に住み、完全な安らぎを楽しまれた。

Verse 36

बुभुजे च यथाकालं कामान् धर्ममपीडयन् । वर्षपूगान् बहून् नृणामभिध्याताङ्‌घ्रिपल्लव: ॥ ३६ ॥

法（ダルマ）を損なうことなく、瞑想において信愛者が礼拝する蓮華の御足をもつ主シュリー・ラーマチャンドラは、時に応じて、長年にわたり超越的歓喜の一切を楽しまれた。