Adhyaya 31

Verse 1

श्रीशुक उवाच अथ तत्रागमद् ब्रह्मा भवान्या च समं भव: । महेन्द्रप्रमुखा देवा मुनय: सप्रजेश्वरा: ॥ १ ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは語った。—そのときプラバーサに梵天が到来し、バヴァ（シヴァ）と妃バヴァーニーも同伴していた。インドラを筆頭とする諸天、さらにプラジャーパティを伴う聖仙たちも集った。

Verse 2

पितर: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । चारणा यक्षरक्षांसि किन्नराप्सरसो द्विजा: ॥ २ ॥ द्रष्टुकामा भगवतो निर्याणं परमोत्सुका: । गायन्तश्च गृणन्तश्च शौरे: कर्माणि जन्म च ॥ ३ ॥

祖霊、シッダ、ガンダルヴァ、ヴィディヤーダラ、そして大蛇たちも来た。さらにチャーラナ、ヤクシャ、ラークシャサ、キンナラ、アプサラス、そしてガルダの縁者も集った。至上のバガヴァーンの御出立を見届けたいと切に願い、彼らは来る途上で、シャウリ（シュリー・クリシュナ）の御降誕と御業を歌い称えていた。

Verse 3

पितर: सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगा: । चारणा यक्षरक्षांसि किन्नराप्सरसो द्विजा: ॥ २ ॥ द्रष्टुकामा भगवतो निर्याणं परमोत्सुका: । गायन्तश्च गृणन्तश्च शौरे: कर्माणि जन्म च ॥ ३ ॥

祖霊、シッダ、ガンダルヴァ、ヴィディヤーダラ、そして大蛇たちも来た。さらにチャーラナ、ヤクシャ、ラークシャサ、キンナラ、アプサラス、そしてガルダの縁者も集った。至上のバガヴァーンの御出立を見届けたいと切に願い、彼らは来る途上で、シャウリ（シュリー・クリシュナ）の御降誕と御業を歌い称えていた。

Verse 4

ववृषु: पुष्पवर्षाणि विमानावलिभिर्नभ: । कुर्वन्त: सङ्कुलं राजन् भक्त्या परमया युता: ॥ ४ ॥

王よ、無数のヴィマーナで天空を埋め尽くし、彼らは至高の信愛に満たされて花の雨を降らせた。

Verse 5

भगवान् पितामहं वीक्ष्य विभूतीरात्मनो विभु: । संयोज्यात्मनि चात्मानं पद्मनेत्रे न्यमीलयत् ॥ ५ ॥

全能の主は、宇宙の祖父ブラフマーと、御自身の力ある顕現である諸天を御前に見て、心を自己の内に収め、蓮華の御眼を閉じられた。

Verse 6

लोकाभिरामां स्वतनुं धारणाध्यानमङ्गलम् । योगधारणयाग्नेय्यादग्ध्वा धामाविशत् स्वकम् ॥ ६ ॥

ヨーガの火性（アーグネーイー）の観想で御身を焼き尽くすことなく、万界を魅了し観想の吉祥となるその超越の御身のまま、主クリシュナは御自身のダーマへ入られた。

Verse 7

दिवि दुन्दुभयो नेदु: पेतु: सुमनसश्च खात् । सत्यं धर्मो धृतिर्भूमे: कीर्ति: श्रीश्चानु तं ययु: ॥ ७ ॥

主シュリー・クリシュナが大地を去られるや、真実、ダルマ、堅忍、名声、そして吉祥の美（シュリー／ラクシュミー）がただちに後に従った。天には太鼓が鳴り響き、花が空より降り注いだ。

Verse 8

देवादयो ब्रह्ममुख्या न विशन्तं स्वधामनि । अविज्ञातगतिं कृष्णं दद‍ृशुश्चातिविस्मिता: ॥ ८ ॥

ブラフマーに率いられた多くの天神や高位の存在は、主クリシュナが御自身のダーマへ入られる際、御歩みを示されなかったため拝見できなかった。だが一部はお姿を見て、甚だ驚嘆した。

Verse 9

सौदामन्या यथाक्लाशे यान्त्या हित्वाभ्रमण्डलम् । गतिर्न लक्ष्यते मर्त्यैस्तथा कृष्णस्य दैवतै: ॥ ९ ॥

雲の輪を離れて走る稲妻の道を凡人が測れぬように、主クリシュナが御自身のダーマへ帰入される御動きも、天神たちは追い得なかった。

Verse 10

ब्रह्मरुद्रादयस्ते तु द‍ृष्ट्वा योगगतिं हरे: । विस्मितास्तां प्रशंसन्त: स्वं स्वं लोकं ययुस्तदा ॥ १० ॥

ブラフマーやルドラらの神々は、ハリのヨーガの妙なる歩みを見て驚嘆した。彼らは主のマーヤーの力を讃え、それぞれの界へ帰っていった。

Verse 11

राजन् परस्य तनुभृज्जननाप्ययेहा मायाविडम्बनमवेहि यथा नटस्य । सृष्ट्वात्मनेदमनुविश्य विहृत्य चान्ते संहृत्य चात्ममहिनोपरत: स आस्ते ॥ ११ ॥

王よ、至上主の出現と消滅は、肉体をもつ衆生のそれに似て見えても、実は俳優の演技のようにマーヤーによる演出である。主は宇宙を創り、そこに入り、しばしリーラーを行い、最後にそれを収めて、自らの超越の栄光に安住される。

Verse 12

मर्त्येन यो गुरुसुतं यमलोकनीतं त्वां चानयच्छरणद: परमास्‍त्रदग्धम् । जिग्येऽन्तकान्तकमपीशमसावनीश: किं स्वावने स्वरनयन्मृगयुं सदेहम् ॥ १२ ॥

主クリシュナは、ヤマローカへ連れ去られた師の子を同じ身体のまま連れ戻し、また至上の守護者として、アシュヴァッターマーのブラフマーストラに焼かれたあなたを救われた。さらに戦いでシヴァさえ制し、狩人ジャラーを人身のままヴァイクンタへ送られた。そのようなお方が、どうして御自身を守れないことがあろうか。

Verse 13

तथाप्यशेषस्थितिसम्भवाप्यये- ष्वनन्यहेतुर्यदशेषशक्तिधृक् । नैच्छत् प्रणेतुं वपुरत्र शेषितं मर्त्येन किं स्वस्थगतिं प्रदर्शयन् ॥ १३ ॥

無限の力を具える主クリシュナは、無数の生命の創造・維持・滅尽の唯一の原因であるにもかかわらず、この世に御身をこれ以上留めようとは望まれなかった。かくして、自己に定まる者の至上の帰趣を示し、この死すべき世界が本質的価値を持たぬことを明らかにされた。

Verse 14

य एतां प्रातरुत्थाय कृष्णस्य पदवीं पराम् । प्रयत: कीर्तयेद् भक्त्या तामेवाप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ १४ ॥

毎朝早く起き、慎みをもって信愛により、シュリー・クリシュナの至高の歩み—その超越の去来と御自身のダーマへの帰還—を讃えて唱える者は、必ずや同じ無上の帰趣を得る。

Verse 15

दारुको द्वारकामेत्य वसुदेवोग्रसेनयो: । पतित्वा चरणावस्रैर्न्यषिञ्चत् कृष्णविच्युत: ॥ १५ ॥

ダールカはドヴァーラカーに着くや、ヴァスデーヴァとウグラセーナの御足にひれ伏し、主シュリー・クリシュナとの別離を嘆いて涙でその御足を濡らした。

Verse 16

कथयामास निधनं वृष्णीनां कृत्‍स्‍नशो नृप । तच्छ्रुत्वोद्विग्नहृदया जना: शोकविर्मूर्च्छिता: ॥ १६ ॥ तत्र स्म त्वरिता जग्मु: कृष्णविश्लेषविह्वला: । व्यसव: शेरते यत्र ज्ञातयो घ्नन्त आननम् ॥ १७ ॥

王よ、ダールカはヴリシュニ族の全滅を余すところなく語った。これを聞いた人々は胸をかき乱され、悲嘆に打たれて気を失わんばかりであった。

Verse 17

कथयामास निधनं वृष्णीनां कृत्‍स्‍नशो नृप । तच्छ्रुत्वोद्विग्नहृदया जना: शोकविर्मूर्च्छिता: ॥ १६ ॥ तत्र स्म त्वरिता जग्मु: कृष्णविश्लेषविह्वला: । व्यसव: शेरते यत्र ज्ञातयो घ्नन्त आननम् ॥ १७ ॥

クリシュナとの別離に打ちひしがれた人々は、親族が息絶えて横たわる場所へ急ぎ、悲しみに顔を打ちながら走って行った。

Verse 18

देवकी रोहिणी चैव वसुदेवस्तथा सुतौ । कृष्णरामावपश्यन्त: शोकार्ता विजहु: स्मृतिम् ॥ १८ ॥

デーヴァキーとローヒニー、そしてヴァスデーヴァは、息子であるシュリー・クリシュナとバララーマを見いだせず、悲嘆に沈んで意識を失った。

Verse 19

प्राणांश्च विजहुस्तत्र भगवद्विरहातुरा: । उपगुह्य पतींस्तात चितामारुरुहु: स्‍त्रिय: ॥ १९ ॥

主との別離に苦しみ、その場で御両親は命を捨てた。愛しきパリークシトよ、ついでヤーダヴァの妻たちは亡き夫を抱きしめ、葬火の薪の上へと登った。

Verse 20

रामपत्न्‍यश्च तद्देहमुपगुह्याग्निमाविशन् । वसुदेवपत्न्‍यस्तद्गात्रं प्रद्युम्नादीन् हरे: स्‍नुषा: । कृष्णपत्न्‍योऽविशन्नग्निं रुक्‍मिण्याद्यास्तदात्मिका: ॥ २० ॥

バララーマの妃たちは御身を抱きしめて火に入り、ヴァスデーヴァの妃たちもまたその火葬の火に入り彼の身体にすがりついた。ハリの嫁たち—プラデュムナらの妻を先頭に—それぞれ夫の葬火に入った。そして心のすべてを主に溶かし尽くしていたルクミニーをはじめとするシュリー・クリシュナの妃たちは、主の火に入った。

Verse 21

अर्जुन: प्रेयस: सख्यु: कृष्णस्य विरहातुर: । आत्मानं सान्त्वयामास कृष्णगीतै: सदुक्तिभि: ॥ २१ ॥

最愛の友であるシュリー・クリシュナとの別離にアルジュナは苦しんだが、主が彼に歌い示した超越の御言葉を想起して自らを慰めた。

Verse 22

बन्धूनां नष्टगोत्राणामर्जुन: साम्परायिकम् । हतानां कारयामास यथावदनुपूर्वश: ॥ २२ ॥

ついでアルジュナは、もはや家系に男子の縁者を残さぬ戦死者たちのために、法にかなった葬送の儀を整えた。彼はヤドゥ族の一人一人に必要な儀礼を順に執り行った。

Verse 23

द्वारकां हरिणा त्यक्तां समुद्रोऽप्लावयत् क्षणात् । वर्जयित्वा महाराज श्रीमद्भ‍गवदालयम् ॥ २३ ॥

王よ、至上主ハリがドヴァーラカーを去るや、海はたちまち四方から都を呑み込み、ただ主の宮殿のみを残した。

Verse 24

नित्यं सन्निहितस्तत्र भगवान् मधुसूदन: । स्मृत्याशेषाशुभहरं सर्वमङ्गलमङ्गलम् ॥ २४ ॥

至上主マドゥスーダナはドヴァーラカーに永遠に臨在する。そこはあらゆる吉祥の中の最上の吉祥であり、ただ想起するだけで一切の穢れが滅する。

Verse 25

स्‍त्रीबालवृद्धानादाय हतशेषान् धनञ्जय: । इन्द्रप्रस्थं समावेश्य वज्रं तत्राभ्यषेचयत् ॥ २५ ॥

ダナンジャヤことアルジュナは、ヤドゥ族の生き残りである女・子ども・老人を連れてインドラプラスタへ赴き、そこでヴァジュラをヤドゥの王として灌頂し立てた。

Verse 26

श्रुत्वा सुहृद्वधं राजन्नर्जुनात्ते पितामहा: । त्वां तु वंशधरं कृत्वा जग्मु: सर्वे महापथम् ॥ २६ ॥

王よ、アルジュナから親友の死を聞いたあなたの祖父たちは、あなたを王統の保持者として立て、そして皆「大いなる道」へと赴き、この世を去る備えをした。

Verse 27

य एतद् देवदेवस्य विष्णो: कर्माणि जन्म च । कीर्तयेच्छ्रद्धया मर्त्य: सर्वपापै: प्रमुच्यते ॥ २७ ॥

信をもって、神々の神ヴィシュヌの降誕と御業を讃えて唱える者は、あらゆる罪から解き放たれる。

Verse 28

इत्थं हरेर्भगवतो रुचिरावतार- वीर्याणि बालचरितानि च शन्तमानि । अन्यत्र चेह च श्रुतानि गृणन् मनुष्यो भक्तिं परां परमहंसगतौ लभेत ॥ २८ ॥ कलेर्दोषनिधे राजन्नस्ति ह्येको महान् गुण: । कीर्तनादेव कृष्णस्य मुक्तसङ्ग: परं व्रजेत् ॥ ५१ ॥

このように、至上主ハリたるシュリー・クリシュナの麗しき化身の武威と、心を鎮める幼少のリーラーは、『シュリーマド・バーガヴァタム』および他の聖典に説かれている。これらを明らかに唱え讃える者は、パラマハンサたちの到達点であるシュリー・クリシュナへの至高のバクティを得る。王よ、カリ・ユガは過失の宝庫であるが、ただ一つ大いなる徳がある――クリシュナのキールタンのみで執着を離れ、至上の境地へ至る。