Adhyaya 2

Verse 1

श्रीशुक उवाच आसीद् गिरिवरो राजंस्त्रिकूट इति विश्रुत: । क्षीरोदेनावृत: श्रीमान्योजनायुतमुच्छ्रित: ॥ १ ॥

シュカデーヴァ・ゴースヴァーミーは言った。「王よ、トリクータと名高い巨大な山があった。乳の海に囲まれ、荘厳に美しく、丈は一万ヨージャナに及んだ。」

Verse 2

तावता विस्तृत: पर्यक्त्रिभि: श‍ृङ्गै: पयोनिधिम् । दिश: खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयै: ॥ २ ॥ अन्यैश्च ककुभ: सर्वा रत्नधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥ ३ ॥

その山は長さも幅も同じであった。鉄・銀・金で成る三つの主峰が、四方と天空を輝かせた。さらに宝石と鉱物に彩られた多くの峰があり、樹木や蔓草、灌木に飾られていた。滝の水音は甘美に響き、かくして山はあらゆる方角の美を増しつつそびえ立っていた。

Verse 3

तावता विस्तृत: पर्यक्त्रिभि: श‍ृङ्गै: पयोनिधिम् । दिश: खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयै: ॥ २ ॥ अन्यैश्च ककुभ: सर्वा रत्नधातुविचित्रितै: । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥ ३ ॥

その山は長さも幅も同じであった。鉄・銀・金で成る三つの主峰が、四方と天空を輝かせた。さらに宝石と鉱物に彩られた多くの峰があり、樹木や蔓草、灌木に飾られていた。滝の水音は甘美に響き、かくして山はあらゆる方角の美を増しつつそびえ立っていた。

Verse 4

स चावनिज्यमानाङ्‍‍घ्रि: समन्तात् पयऊर्मिभि: । करोति श्यामलां भूमिं हरिन्मरकताश्मभि: ॥ ४ ॥

その山の麓は、四方から乳の波に絶えず洗われている。そこから生じる緑のエメラルドによって、八方の大地は深い緑に染まり美しく輝く。

Verse 5

सिद्धचारणगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगै: । किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडद्भ‍िर्जुष्टकन्दर: ॥ ५ ॥

その山の洞窟は、上界の住人であるシッダ、チャーラナ、ガンダルヴァ、ヴィディヤーダラ、マホーラガ（大蛇族）、キンナラ、そしてアプサラスが遊戯に訪れるため、ことごとく彼らで満ちていた。

Verse 6

यत्र सङ्गीतसन्नादैर्नदद्गुहममर्षया । अभिगर्जन्ति हरय: श्लाघिन: परशङ्कया ॥ ६ ॥

洞窟に天界の歌声が轟き渡るところでは、力を誇る獅子たちが、他の獅子が吼えていると思い込み、耐えがたい嫉妬に燃えて咆哮する。

Verse 7

नानारण्यपशुव्रातसङ्कुलद्रोण्यलङ्‌कृत: । चित्रद्रुमसुरोद्यानकलकण्ठविहङ्गम: ॥ ७ ॥

トリクータ山の谷あいは多種多様な森の獣の群れで満ち、神々の園で育まれた彩り豊かな木々には、甘い声の鳥たちがさえずっていた。

Verse 8

सरित्सरोभिरच्छोदै: पुलिनैर्मणिवालुकै: । देवस्त्रीमज्जनामोदसौरभाम्ब्वनिलैर्युत: ॥ ८ ॥

トリクータ山には多くの川と湖があり、岸辺は砂粒のような小さな宝石で覆われていた。水は水晶のように澄み、天女たちがそこで沐浴すると、その身の香りが水と風に移り、あたりの空気をいっそう芳しくした。

Verse 9

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

トリクータ山の一つの谷に、偉大なる帰依者ヴァルナの所有する「リトゥマト」(Ṛtumat)という園があり、天女たちの遊楽の場となっていた。そこは四方を、四季を通じて花と実を結ぶ天上の樹々で荘厳されていた—マンダーラ、パーリジャータ、パータラ、アショーカ、チャンパカ；チュータ、ピヤーラ、パナサ、マンゴー、アームラ―タカ、クラームカ、椰子、ナツメヤシ、ザクロ；マドゥカ、シャーラ、タール、タマーラ、アサナ、アルジュナ、アリシュタ、ウドゥンバラ、プラクシャ、バニヤン、キンシュカ、白檀；さらにピチュマルダ、コーヴィダーラ、サララ、デオダーラ、葡萄、甘蔗、バナナ、ジャンブー、バダリー、アクシャ、アバヤー、アーマラキーなどもあった。

Verse 10

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

トリクータ山の一つの谷に、偉大なる帰依者ヴァルナの所有する「リトゥマト」(Ṛtumat)という園があり、天女たちの遊楽の場となっていた。そこは四方を、四季を通じて花と実を結ぶ天上の樹々で荘厳されていた—マンダーラ、パーリジャータ、パータラ、アショーカ、チャンパカ；マンゴー、椰子、ナツメヤシ、ザクロ；さらに白檀や榕樹、葡萄、甘蔗、バナナ、アーマラキーなども繁っていた。

Verse 11

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

トリクータ山の谷あいに、「リトゥマト」(Ṛtumat)と呼ばれる天上の園があった。それは偉大なるヴァルナの所有で、天女たちの遊戯の場であった。そこでは四季を通じて花と実を結ぶ樹々—マンダーラ、パーリジャータ、パータラ、アショーカ、チャンパカ、マンゴーなど—が至る所を飾っていた。

Verse 12

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

その園にはまた、マドゥカ、シャーラ、ヤシ、タマーラ、アサナ、アルジュナ、アリシュタ、ウドゥンバラ、プラクシャ、バニヤン、キンシュカ、白檀などの樹々もあった。尽きぬ花と実により、ヴァルナの園は天女たちの遊び場のように常に輝いていた。

Verse 13

तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मन: । उद्यानमृतुमन्नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥ ९ ॥ सर्वतोऽलङ्‌कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमै: । मन्दारै: पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकै: ॥ १० ॥ चूतै: पियालै: पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकै: ॥ ११ ॥ मधुकै: शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनै: । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटै: किंशुकचन्दनै: ॥ १२ ॥ पिचुमर्दै: कोविदारै: सरलै: सुरदारुभि: । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलै: ॥ १३ ॥

そこには葡萄、サトウキビ、バナナ、ジャンブー、バダリー、アクシャ、アバヤ、アーマラキーもあり、さらにピチュマルダ、コーヴィダーラ、サララ、スラ・ダールなどの樹々が周囲を満たしていた。四季の花実に恵まれたその園は、トリクータの谷で神々しい美を放っていた。

Verse 14

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

その園には、ビルヴァ、カピッタ、ジャンビーラ、バッラータカなどの樹々に囲まれた、きわめて大きな湖があった。湖面には黄金のように輝く蓮が咲き、クムダ、ウトパラ、カフラーラ、シャタパトラの花々が山の美をいっそう高めていた。

Verse 15

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

その湖はクムダ、ウトパラ、カフラーラ、シャタパトラの花の栄えに満ちていた。蜜に酔った蜂が唸り、澄んだ声の鳥たちがさえずり、全体がこの上なく麗しい趣となっていた。

Verse 16

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

その園には、きらめく黄金の蓮華が満ち、またクムダ、ウトパラ、カフラーラ、シャタパトラと呼ばれる花々が咲き誇る、きわめて大きな湖があった。それは山の美をいよいよ増し、周囲にはビルヴァ、カピットタ、ジャンビーラ、バッラ―タカなどの樹々が茂っていた。蜜に酔う蜂は羽音を響かせ、鳥たちは澄んだ甘美な声でさえずっていた。

Verse 17

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

魚や亀の行き交いによって水面は揺らぎ、蓮華から落ちた花粉が水を飾るかのようであった。その湖はカダンバ、ヴェータサ、ナラ、ニーパ、ヴァンジュラカなどの草木に四方を囲まれていた。

Verse 18

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

湖の周囲はクンダ、クルバカ、アショーカ、シリーシャ、クータジャ、イングダ、クブジャカ、さらにスヴァルナ・ユーティー、ナーガ、プンナーガ、ジャーティーなどの花木により飾られていた。さまざまな芳香の花が岸辺をも麗しくしていた。

Verse 19

८.२.१४-१९ बिल्वै: कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्ल‍ातकादिभि: । तस्मिन्सर: सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥ १४ ॥ कुमुदोत्पलकह्लारशतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनै: ॥ १५ ॥ हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वै: सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टिदात्यूहकुलकूजितम् ॥ १६ ॥ मत्स्यकच्छपसञ्चारचलत्पद्मरज:पय: । कदम्बवेतसनलनीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥ १७ ॥ कुन्दै: कुरुबकाशोकै: शिरीषै: कूटजेङ्गुदै: । कुब्जकै: स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभि: ॥ १८ ॥ मल्ल‍िकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभि: । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमै: ॥ १९ ॥

湖とその岸辺は、マッリカーやシャタパトラ、またマードハヴィーやジャーラカーなどの蔓草によって美しく飾られていた。さらに岸には、まるで常春の季節のようにいつも花と実を結ぶ木々が豊かに茂っていた。かくして山全体は壮麗な光彩を放っていた。

Verse 20

तत्रैकदा तद्‌गिरिकाननाश्रय: करेणुभिर्वारणयूथपश्चरन् । सकण्टकं कीचकवेणुवेत्रवद् विशालगुल्मं प्ररुजन्वनस्पतीन् ॥ २० ॥

ある時、トリクータ山の森に住む象の群れの長は、雌象たちを伴って湖へと歩み出た。彼は刺の痛みも顧みず、キーチャカや竹、ヴェータサなどの蔓や茂み、樹々を次々と折り砕きながら進んだ。

Verse 21

यद्गन्धमात्राद्धरयो गजेन्द्रा व्याघ्रादयो व्यालमृगा: सखड्‌गा: । महोरगाश्चापि भयाद्‌द्रवन्ति सगौरकृष्णा: सरभाश्चमर्य: ॥ २१ ॥

そのガジェーンドラの香りを嗅いだだけで、ほかの象たち、虎などの猛獣、獅子・犀・大蛇、さらに白黒のシャラバまでも恐れて逃げ去り、チャマリー鹿も走り去った。

Verse 22

गोपुच्छशालावृकमर्कटाश्च । अन्यत्र क्षुद्रा हरिणा: शशादय- श्चरन्त्यभीता यदनुग्रहेण ॥ २२ ॥

その象の慈しみによって、狐や狼、野牛、熊、猪、ゴープッチャ、ヤマアラシ、猿、兎、ほかの鹿や多くの小動物は森の別の場所で怯えずに歩き回り、彼を恐れなかった。

Verse 23

स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्‌द्रुतम् ॥ २४ ॥

炎暑に焼かれた象の王は、雄雌の群れに囲まれ、発情の液を滴らせる子象たちを従えていた。重い身でトリクータ山を四方に震わせつつ進み、蜜を吸う蜂の群れがその滴りを味わって仕えていた。遠くから風に運ばれる蓮の花粉の香りを嗅ぎ、酔いにかすむ眼差しのまま、渇きに苦しむ仲間に囲まれて、ほどなく湖の岸辺へと急ぎ着いた。

Verse 24

स घर्मतप्त: करिभि: करेणुभि- र्वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुत: । गिरिं गरिम्णा परित: प्रकम्पयन् निषेव्यमाणोऽलिकुलैर्मदाशनै: ॥ २३ ॥ सरोऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन्विदूरान्मदविह्वलेक्षण: । वृत: स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्‌द्रुतम् ॥ २४ ॥

炎暑に焼かれた象の王は、雄雌の群れに囲まれ、発情の液を滴らせる子象たちを従えていた。重い身でトリクータ山を四方に震わせつつ進み、蜜を吸う蜂の群れがその滴りを味わって仕えていた。遠くから風に運ばれる蓮の花粉の香りを嗅ぎ、酔いにかすむ眼差しのまま、渇きに苦しむ仲間に囲まれて、ほどなく湖の岸辺へと急ぎ着いた。

Verse 25

विगाह्य तस्मिन्नमृताम्बु निर्मलं हेमारविन्दोत्पलरेणुरूषितम् । पपौ निकामं निजपुष्करोद्‌धृत- मात्मानमद्भ‍ि: स्‍नपयन्गतक्लम: ॥ २५ ॥

象の王は、澄みきり冷ややかで甘露のような水、金色に輝く蓮と青蓮の花粉が香るその湖へと分け入り、身を洗って疲れを癒した。ついで鼻で水をすくい、満ち足りるまで存分に飲んだ。

Verse 26

स पुष्करेणोद्‌धृतशीकराम्बुभि- र्निपाययन्संस्‍नपयन्यथा गृही । घृणी करेणु: करभांश्च दुर्मदो नाचष्ट कृच्छ्रं कृपणोऽजमायया ॥ २६ ॥

霊的知識に乏しく家族に執着する人のように、シュリー・クリシュナの外的マーヤーに惑わされたガジェーンドラは、鼻で湖の水を汲み上げては散らし、雌象と子象を沐浴させ飲ませた。その骨折りを苦とも思わなかった。

Verse 27

तं तत्र कश्चिन्नृप दैवचोदितो ग्राहो बलीयांश्चरणे रुषाग्रहीत् । यद‍ृच्छयैवं व्यसनं गतो गजो यथाबलं सोऽतिबलो विचक्रमे ॥ २७ ॥

王よ、天の配剤により、非常に強い鰐が怒り、水中でガジェーンドラの脚を噛みついて掴んだ。思いがけぬ災難に遭いながらも、その強大な象は力の限り逃れようともがいた。

Verse 28

तथातुरं यूथपतिं करेणवो विकृष्यमाणं तरसा बलीयसा । विचुक्रुशुर्दीनधियोऽपरे गजा: पार्ष्णिग्रहास्तारयितुं न चाशकन् ॥ २८ ॥

その後、より強い鰐に勢いよく引きずられる群れの長ガジェーンドラを見て、雌象たちは深い悲しみに泣き叫んだ。他の象たちも後ろから掴んで救おうとしたが、鰐の強大な力のため助け出せなかった。

Verse 29

नियुध्यतोरेवमिभेन्द्रनक्रयो- र्विकर्षतोरन्तरतो बहिर्मिथ: । समा: सहस्रं व्यगमन् महीपते सप्राणयोश्चित्रममंसतामरा: ॥ २९ ॥

王よ、このように象と鰐は互いを水中へ、また水の外へと引き合いながら戦い続け、千年が過ぎた。その生きたままの両者の闘いを見て、神々は大いに驚嘆した。

Verse 30

ततो गजेन्द्रस्य मनोबलौजसां कालेन दीर्घेण महानभूद् व्यय: । विकृष्यमाणस्य जलेऽवसीदतो विपर्ययोऽभूत् सकलं जलौकस: ॥ ३० ॥

その後、長い歳月にわたり水中へ引きずり込まれて戦い続けたため、ガジェーンドラの心力・体力・感覚の力は大きく衰えた。これに反し、水の生き物である鰐は、気力も体力も感覚の力もいよいよ増していった。

Verse 31

इत्थं गजेन्द्र: स यदाप सङ्कटं प्राणस्य देही विवशो यद‍ृच्छया । अपारयन्नात्मविमोक्षणे चिरं दध्याविमां बुद्धिमथाभ्यपद्यत ॥ ३१ ॥

かくして象王ガジェーンドラは、摂理の御意志により鰐の締めつけに囚われた。身を帯びる者として無力となり、久しく自らを解き放てなかった。死の恐れに震えつつ長く思惟し、ついに次の決意に至った。

Verse 32

न मामिमे ज्ञातय आतुरं गजा: कुत: करिण्य: प्रभवन्ति मोचितुम् । ग्राहेण पाशेन विधातुरावृतो- ऽप्यहं च तं यामि परं परायणम् ॥ ३२ ॥

我が親族や友の象たちでさえ、この危難から私を救えない。まして妻たちに何ができよう。定めを司る御意志により、私はこの鰐の縄に絡め取られた。ゆえに、万有の至上の依処たるバガヴァーンに帰依する。

Verse 33

य: कश्चनेशो बलिनोऽन्तकोरगात् प्रचण्डवेगादभिधावतो भृशम् । भीतं प्रपन्नं परिपाति यद्भ‍या- न्मृत्यु: प्रधावत्यरणं तमीमहि ॥ ३३ ॥

至上主はまことに大いなる力を具える。恐るべき勢いの時の蛇（死）は、絶えず万人を追い、呑み込まんとする。だがそれを恐れて主に帰依する者を、主は守護される。主を畏れて死さえも逃げ去るゆえ、私は万有の真の依処たる大能の至上権威に身を委ねる。